2. Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Domein Onderwijs en ontwikkeling

Doel Meer stageplekken genereren

Acties Bijdrage aan bemiddeling of faciliteren van stages

Actieplan ‘de Brede Jongerenaanpak 16 – 27 jaar’ Gereed (WeenerXL, meer stageplekken)

Nadere verkenning inclusief inrichten van schoolpleinen

Ontwikkelagenda OOGO met inclusief onderwijs als onderwerp

Stand van zaken 2025 Gemiddeld zijn er 15 individuele stages per schooljaar voor jongeren van Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) / Praktijkonderwijs (PRO) scholen. De stages lopen niet allemaal gelijktijdig, maar zijn verspreid over het jaar. In 2025 zijn er 2/3 groepsstages van 12-18 weken voor 6 leerlingen. Voor het programma back in de game (jongeren terug naar school krijgen) zijn 15 deelnemers uit het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) en Praktijkonderwijs (PRO) gestart. Er zijn d.m.v. netwerk coördinatoren Praktijkonderwijs (PRO) en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) korte lijnen ontstaan en een goede samenwerking tussen jongerenaanpak en Praktijkonderwijs (PRO) en Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO). Ook zijn in 2024 32 leerlingen gestart aan het project Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) werkt! in techniek. In de regionale jongerenaanpak is expliciet opgenomen dat ze jongeren in een kwetsbare positie ondersteunen, waarbij het gaat om jongeren uit het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) en Praktijkonderwijs (PRO). Het is hiermee dus een vaste doelgroep In oktober 2023 is er een beleidskader opgesteld over de toegankelijke schoolgebouwen en inclusieve schoolpleinen. Hierin is ook opgenomen dat Gehandicaptenplatform, inmiddels Onbeperkt073 de ontwerpen toetst op deze toegankelijkheid en dat feedback vervolgens verwerkt wordt in de ontwerpen.

Met het beleidskader wordt geborgd dat inclusie onderdeel uitmaakt van onderwijshuisvesting. Tot slot is er gestimuleerd op het openstellen van schoolpleinen buiten schooltijden om bewegen en verblijven in de openbare ruimte te stimuleren. Ook dit is geborgd in het beleidskader. Onbeperkt073 is inmiddels bij ongeveer 4-5 projecten betrokken geweest. In 2023 is de notitie ontwikkelagenda OOGO opgesteld voor inclusie. Daarnaast is er in april 2024 door het ministerie OCW een beleidskader 'met elkaar voor alle kinderen en jongeren-werken aan een inclusieve leeromgeving’ opgesteld waarin inclusief onderwijs in 2035 is geconcretiseerd. In maart 2025 is de meest recente OOGO geweest met als onderwerp de gezamenlijke opgave rond inclusie. De uitwisseling stond hierbij centraal over hoe er bestuurlijk wordt gekeken naar inclusie en wat dit precies inhoudt om er vervolgens ambtelijk mee aan de slag te gaan. Wat verstaan we onder inclusie, waar eindigt het? De conclusie ging onder andere over het feit dat inclusie verder gaat dan enkel

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Thuis

Goed aansluiten op woonwensen

Met de uitkomsten van woonwensenonderzoek gaan we met doelgroepen en partners in gesprek over passende vervolgacties. We stimuleren dat ontwikkelaars ervaringsdeskundigen betrekken bij de ontwerpfase

Vanuit Wmo meer aandacht aan de informatievoorziening over aanpassingen

fysieke beperkingen. Hierin zijn kosten de grootste uitdaging, waardoor afbakening belangrijk is. Hoe kun je bijvoorbeeld met de bestaande middelen een schoolgebouw toegankelijk maken? Een andere conclusie was dat binnen het huidige systeem inclusie borgen lastig is, het vraagt een andere mindset. In september 2022 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van het woonwensenonderzoek en de verdiepende gesprekken. Nadien zijn de uitkomsten met de corporaties gedeeld en besproken. In 2023 is er ook een passage over in de uitvoeringsagenda prestatieafspraken opgenomen. Hierin wordt vermeld dat ze in 2023 gaan werken aan het uitvoeren van de vervolgacties uit het onderzoek. Tot slot zijn ze in contact gebleven met destijds GHP. Sinds 2024 is er een nieuwe manager van het vroegere Gehandicaptenplatform. Met haar komst is het platform gewijzigd van naam en heet het nu Onbeperkt073. Vanaf het einde van 2024 is het platform betrokken geweest bij 4 projecten wat als zeer positief is ervaren. Het begint steeds meer te leven, maar het kan nog beter. Het belang van inclusie is nog niet bij iedereen doorgedrongen, nog niet overal wordt het platform vanaf het begin betrokken. Het doel voor Onbeperkt073 is om bij de tekeningen al betrokken te worden over de toegankelijkheid.

In 2025 is er een presentatie gegeven intern over de ingang van de Nen-norm en inclusief en toegankelijk bouwen door Woon Advies Commissie (WAC) Den Bosch en Onbeperkt073. Na aanleiding van het cliënt ervaringsonderzoek wat in de eerste helft van 2022 is uitgevoerd, zijn een aantal verbeterpunten doorgevoerd.  Informatievoorziening kreeg aandacht o.a. in continue deskundigheidsbevordering van de medewerkers van de Toegang en Koo en de samenwerking met woningcorporaties. Koo is continue in ontwikkeling, aangezien wetgeving continue veranderd.  Sinds 2024 is Thuispoort live. Hierin kan nog gewerkt worden aan eerlijke slaagkansen voor alle woonzoekenden. Het doel is om meer autonomie te creëren in het vinden van een woning, hiervoor wordt er veel samengewerkt met de woco's.

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Uitkomsten vertalen in aandachtspunten bij de advisering van nieuwbouwprojecten over levensloopbestendig en aanpasbaar bouwen. Volgen (landelijke) ontwikkelingen woonzorgvisie

Werk en inkomen

Vrije tijd

Preventief werken aan weerbare samenleving (regionaal programma) Sociale inkoop > 100 PSO gecertificeerde bedrijven

Burgerparticipatie Omgevingsvisie

Blijven voldoen aan quotumregeling (Wet banenafspraak)

Wensen en belangen van mensen met handicap meenemen in Omgevingsvisie Belevingsparcours toepassen voor (beleids)makers door mensen met een handicap ( beter zicht op toegankelijkheidsknelpunten)

In september 2022 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van het woonwensenonderzoek en de verdiepende gesprekken. Nadien zijn de uitkomsten met de corporaties gedeeld en besproken. In 2023 is er ook een passage over in de uitvoeringsagenda prestatieafspraken opgenomen. Hierin wordt vermeld dat ze in 2023 gaan werken aan het uitvoeren van de vervolgacties uit het onderzoek. Tot slot zijn ze in contact gebleven met destijds Gehandicaptenplatform. De woonzorgvisie heeft de focus/afbakening op fijn oud worden met een primaire focus op senioren. Er wordt er gewerkt aan de regionale woonzorganalyse hier volgt uiteindelijk een traject uit om er vervolg aan te geven. De analyse laat ontwikkeling van de woonvoorraad zien voor specifieke doelgroepen, zo ook mensen met een beperking. Tot slot is Fokus(rolstoelvriendelijke woningen) in gesprek met Zayaz voor nieuwe plannen. In 2025 is de week van de veiligheid in week 41. Hier zullen we aandacht hebben voor hoe te handelen bij mensen die niet zelfredzaam zijn in een noodsituatie. In 2024 zijn er in totaal 156 banenafspraken gemaakt. Van de eerder genoemde 100 trajecten gericht op toeleiding van werkzoekenden met een psychische arbeidsbeperking naar werk. Tot slot zijn er 42 ander soortige ondersteuningstrajecten vanuit GGZ Noord oost Brabant gestart.

Onbepertk073 heeft in februari 2025 samen met Woon Advies Commissie (WAC) Den Bosch als reactie op de omgevingsvisie 3 zienswijzen ingediend gericht op inclusie en toegankelijkheid. Het advies gaat voornamelijk om het concretiseren van de borging van inclusie in bouwplannen. Ook zijn ze betrokken bij een bijeenkomst over welzijn van mensen als het gaat om wonen. In 2024 zijn deze belevingsparcours niet uitgezet door Onbepertk073. Wel hebben de scootmobieldagen plaatsgevonden wat ook enigszins is te beschouwen als een belevingsparcour. In 2025 zijn ze aan het starten met een scholenproject omtrent belevingsparcours . Echter is uit een onderzoek van Movisie uit dec 2022 gekomen dat een belevingsparcours niet de juiste aanpak is tegen discriminatie.

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

100% toegankelijke stembureaus

2 stembureaus voorzien van Stemmal

Overig: Stimuleren politieke partijen om mensen met een handicap met kwaliteit op te nemen in kieslijst. Toegankelijke website

Toegankelijk maken online kanalen

De samenwerking met destijds GHP en het ontvangen advies heeft geresulteerd in dat alle stembureaus in Den Bosch zijn geschouwd en inmiddels toegankelijk zijn. Hier hoort een kleine kanttekening bij, een schouw is een momentopname. Op de toegankelijkheid van de stembureaus worden continue controles uitgevoerd. Eén stembureau (station) maakt gebruik van een stemmal met soundbox. Deze tool is gericht op auditief en/of visueel beperkten, maar is breder in te zetten voor bijvoorbeeld neuro divergente personen. Er is gekozen voor de locatie het station vanwege de bereikbaarheid. In 2022 is er een stemmal bij gekomen, hier werd echter geen gebruik van gemaakt, daarom is het weer teruggedraaid naar één stemmal. Uit de evaluatie van 2022 is al gebleken dat er geen invloed uitgevoerd kan worden op wie er al dan wel/niet op de kieslijst komt te staan. Dit is aan de partijen zelf. In maart 2022 heeft koepelorganisatie ‘Ieder in’ tips gedeeld voor een inclusief coalitieakkoord, daarnaast hebben ze een voorbeeld gemaakt van een inclusief coalitieakkoord. Deze kan bruikbaar zijn voor komende verkiezingen. Vanaf juli 2023 is de wet digitale overheid aangenomen. Hierin is digitale inclusie geborgd. Websites van de gemeente mogen score A, B of C hebben. Alle websites van de gemeente hebben een toegankelijkheid score ontvangen. De site van de nationale ombudsman heeft score A.

Onder andere de algemene 'sHertogenbosch site, WeenerXL en Vindingrijk hebben een 'score B-voldoet gedeeltelijk' ontvangen (laatst bijgewerkt 31-01-2025). De gemeentelijke algemene site is 2 jaar geleden vernieuwd en voldoet aan 38 van de 50 succescriteria. De Streefdatum waarop de website volledig zal voldoen staat nu op 01-08-2026. Er wordt aan gewerkt om oude pdf's van vóór 2018 te vervangen door toegankelijke bestanden. Na aanleiding van de score B, zijn er al veel zaken opgelost vanuit digitale inclusie. Het enige wat momenteel nog niet aan de toegankelijkheidseisen voldoet zijn de formulieren van de website, vanwege verschillende foutmeldingen door ontbreking van een syntax. Dit ligt bij ICT. In Q2 van 2025 komt er een nieuwe systeem voor deze formulieren 'open web forms', om deze reden wordt er momenteel geen aanpassing gedaan aan de website. Voor dit nieuwe systeem volgt uiteindelijk ook nog een toegankelijkheidsonderzoek. Vanaf dat moment worden de formulieren weg gehaald bij de gemeentelijke website en komt er wederom een nieuw onderzoek

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Alternatief voor mindertoegankelijke informatie

Toegankelijkheid evenementen

Actiepunten Bosch Sportakkoord

In samenwerking met partners constant proces verbeteren Pro actief vragen naar en stimuleren van toegankelijkheid bij evenementenorganisatoren Samenwerkingsverband Verstevigen

Sportmaatje+, inclusief sporten in

voor de website. De multisites zijn echter op het technische vlak 100% toegankelijk verklaard, op de inhoud was dit nog niet, maar ook hier zijn veel punten al verbeterd. Per 28-06-2025 wordt de European Accesability act (EAA) van kracht. Hiermee krijgen ondernemers tot 2028 de kans om te voldoen aan de digitale toegankelijkheid eisen. De gemeente is nog aan het kijken of zij hierin een rol in gaan spelen in bijvoorbeeld tegemoetkoming van de kosten. Zolang de oude Pdf’s op de website nog niet toegankelijk zijn, kan men nog steeds contact opnemen via het contactformulier om op deze manier geholpen te worden Er is een werkgroep opgestart digitale inclusie, waarin zaken omtrent digitale toegankelijkheid interdisciplinair worden besproken. De betrokkenheid van Onbeperkt073 wordt voornamelijk ingezet door organisatoren, en steeds vaker door de gemeente. Op dit moment wordt het beleid vanuit evenementen herzien. Er liggen concrete plannen om inclusie daarin op te nemen. Binnen het Bosch sportakkoord zijn er diverse inclusieve samenwerkingsverbanden aangegaan om samen sportaanbod te genereren. Een voorbeeld hiervan is het regionaal samenwerkingsverband platform uniek sporten. Dit platform biedt passend beweegaanbod in samenwerking met diverse partners. Denk hierbij aan buurtsportchoaches, Cello, Reinier van Arkel, Humanitas en nog meer.

Vanuit het sportakkoord zijn er ook al veel initiatieven uitgerold met oog op inclusie. Super G is hier een voorbeeld van, een sportevenement met sportclinics voor mensen met een verstandelijke beperking. Ook zijn ze binnen het sportakkoord de doelstelling aan het herijken: zoveel mogelijk inwoners moeten zich bij minimaal één gemeenschap thuis voelen. Om deze doelstelling te behalen zijn ze veel in gesprek met accommodaties om samen te kijken naar de toegankelijkheid. Samen met het Jeroen Bosch Ziekenhuis, GGD, huisartsen en leefstijlcoaches wordt er ingezet op gezondheid(-en leefstijl)bevordering van patiënten dit m.b.v. het leefstijlloket. Deze samenwerking staat inmiddels en is ook aan het uitbreiden, bijvoorbeeld naar noord. Huisartsen worden hierin nu ook meegenomen. De inzet van de duo fietsen is losgelaten, een alternatief hiervoor is het programma fietsmaatjes. Hier wordt dan ook naar verwezen. Er is een

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

de zwemwereld, aanschaf duo fietsen

Toegankelijkheidsprijs

Vervoer

Openbare publicatie van de Slim Parkeren webapp

Duurzaam bestendigen verlengde pilot Slim Parkeren

Bewustwording- en activatiecampagne in aanloop naar Toegankelijkheids-prijs

samenwerking met de Bossche zwemvereniging, dit is een inclusieve zwemvereniging en faciliteren ook lessen aan bijvoorbeeld ouderen die nog niet kunnen zwemmen en aan mensen uit Oekraïne. Op dit moment zijn er een tiental sportmaatjes aangemeld. Hier wordt echter niet veel gebruik van gemaakt, het loopt vast op het matchen. Echter in tegenstelling Onbeperkt073 aan dat er volop gebruik wordt gemaakt van sportmaatjes en dat daar veel goede geluiden van zijn. Bij 70 tal aan verenigingen is recent de vraag uitgezet: wat doe je met inclusie? Tot slot worden aanbieders gestimuleerd om het 'uniek sporten' certificaat te behalen. Dit kan met behulp van een vragenlijst, zodra aanbieders de meeste vragen op groen hebben staan, ontvangen ze het certificaat. In mei 2025 komt er een evenement in aanloop naar het WK handbal, waarbij veel activiteiten gericht zullen zijn op inclusief sporten (bijvoorbeeld rolstoel handbal). De beweegcafés bestaan ook nog. Wekelijks worden 6 studenten van sportkunde ingezet om lessen te verzorgen aan patiënten van verschillende afdelingen in het JBZ. Het gaat om 12 groepen met wisselend aantal deelnemers. Doel is om de patiënten weer wat fitter te krijgen en ze te informeren over bewegen. In 2023 is de toegankelijkheidsprijs voor de 5e keer uitgereikt.

Hierna is een evaluatie uitgezet, daaruit is voortgekomen dat het uitreiken van een prijs niet als een wenselijke vorm wordt gezien om toegankelijkheid te bevorderen. Ook is Onbeperkt073 het niet eens met een top 3, aangezien er dan wordt gesuggereerd dat er iemand beter is dan de ander. In 2024 is er daarom geen toegankelijkheidsprijs uitgereikt. Er wordt nu gezocht naar een nieuwe vorm om in 2025 de toegankelijkheidsprijs op en andere manier vorm te geven. De webapp is per 1 juli 2023 veranderd in een applicatie voor Android en Apple. Na de pilot is het overgedragen aan de afdeling Stadstoezicht/Bureau Parkeren. In 2025 wordt verkend wat de juiste wijze is waarop Slim Parkeren onderdeel kan zijn van het reguliere parkeerproces. De webapp is na de pilot doorgezet, De webapp is per 1 juli 2023 veranderd in een applicatie voor Android en Apple. Na de pilot is het overgedragen aan de afdeling Stadstoezicht/Bureau Parkeren. In 2025 wordt verkend wat de juiste wijze is waarop Slim Parkeren onderdeel kan zijn van het reguliere parkeerproces.

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Welzijn, gezondheid en ondersteuning

Digitaal Gehandicaptenparkeerkaart

Intentieverklaring project en betrekken ervaringsdeskundigheid

Betere toeleiding naar zorg (OCO)

Traject ter verbetering op de functie en positionering van OCO ( onafhankelijke cliënten ondersteuner)

Samenwerkingsverband verstevigen

Netwerk mantelzorgondersteuning

Partners bij elkaar brengen (leren kennen, kennisdelen)

Servicehuis Parkeer- en Verblijfsrechten (SHPV) heeft inmiddels een digitale gehandicaptenparkeerkaart gefaciliteerd door middel van de Parkeren Plus app. In de app wordt de digitale GPK gekoppeld aan één of meerdere kentekens. Gemeente 's-Hertogenbosch heeft de ambitie om ook de gehandicaptenparkeerkaarten te digitaliseren, dit is belegd binnen de afdeling Stadstoezicht/Bureau Parkeren. De regelgeving is echter wel al aangepast op de komst van deze app. De bekendheid van OCO is toegenomen ten opzichte van 2021. De samenwerking tussen Farent, gemeente ‘s-Hertogenbosch en MEE De Meent Groep heeft geresulteerd in een succesvolle werving en selectie van twee nieuwe vrijwillig onafhankelijk cliëntondersteuners. Daarmee is het gelukt om het (informeel) aanbod van OCO in ’s-Hertogenbosch uit te breiden voor inwoners van alle leeftijden met hulpvragen op alle leefgebieden. Ook zijn er afspraken gemaakt tussen Farent, gemeente ’s-Hertogenbosch en MEE De Meent Groep over de positionering en coördinatie-/aanspreekpunt voor de nieuw te werven en nieuw geworven vrijwillig onafhankelijk cliëntondersteuners; De samenwerking tussen de OCO’s in ‘s-Hertogenbosch is goed te noemen: de OCO’s kennen elkaar, werken waar nodig samen en/of verwijzen naar elkaar door. Daarnaast verloopt de samenwerking tussen de partijen die OCO aanbieden goed.

Men weet elkaar te vinden, verwijst goed door naar elkaar en maakt gebruik van elkaars expertise. Ook de samenwerking met Koo verloopt goed. Het netwerk mantelzorgondersteuning staat inmiddels. In 2024 zijn er wederom 2 bijeenkomsten geweest voor mantelzorgers met een migratieachtergrond. In deze bijeenkomsten worden kennis, ervaring en knelpunten gedeeld. Dit was voor de Marokkaanse en Turkse gemeenschap. Volgend jaar wordt dit wederom voortgezet. Er wordt nog gekeken naar eventuele andere gemeenschappen om hiervoor uit te nodigen. Daarnaast zijn er in 2024 museumtickets weggegeven op de dag van de mantelzorg. Ook zijn er ontmoetingsavonden georganiseerd door Farent. Sinds 2025 is er een onderzoek uitgezet over de behoefte van de mantelzorger met een migratieachtergrond het cultureel sensitief werken staat hier centraal. Ook is er een huiskamer in de moskee bij de helftheuvel waar mensen mét en zonder indicatie naartoe kunnen zonder aangesloten te zijn bij de moskee. Er liggen nog kansen in het koppelen en delen van de behoeften

Evaluatie 2025 Lokale Inclusie Agenda

Focus verleggen naar mantelzorg voor mensen met een handicap Inkoopstrategie en beleid

Standaard in aanbestedingsvoorstel (Leveringen/Diensten/Werken) verantwoording voor inclusiviteit!

Subsidies

Standaard voorwaarde naleving VN Verdrag Handicap!

van mantelzorgers met een migratie achtergrond en zonder in bijvoorbeeld een gecombineerde bijeenkomst. Ook het mogelijk maken van logeren voor mensen met een multiculturele achtergrond en verzorgingshuizen cultureel sensitiever maken zijn nog vooruitzichten. In 2025 wordt er gekeken mantelzorg voor neuro divergente mensen. Dit door zorgmaatje aan huis, gericht op mantelzorg aan minderjarigen met een zorgbehoefte.

Op dit moment worden de subsidies herijkt. Er zijn echter nog geen harde eisen aan inclusie binnen de subsidieregelingen. Binnen de huidige subsidieregelingen hebben de volgende regelingen inclusie benoemd subsidieregeling 12: professionele kunsten. 13:volksfeesten. 14: bijzondere activiteiten amateurkunsten. 16: Professionele kunsten 2025. 18: opzetten samenwerkingsverbanden en collectieve ontwikkel-en verbeterplannen wijkwinkel 21: uitvoeringsbudget Bosch Sportakkoord II. 22: subsidieregeling combinatiefuncties. Natuurlijk zijn er meer subsidieregelingen waar inclusie wel naar voren komt, maar niet expliciet benoemd wordt. Bijvoorbeeld subsidieregeling 4: deze regeling gaat volledig over inclusie van kinderen in gezinnen die zelf niet kunnen rondkomen. In 2022 is al benoemd dat er op dit moment geen rol voor concerninkoop is in aandacht voor inclusiviteit bij aanbestedingen. Deze rol ligt net als aandacht voor duurzaamheid en social return bij de projectleiders.