2. Bijlage toelichting raadsvoorstel

Bijlage I

Toelichting raadsvoorstel: Flitsbezorgers met darkstores

Aan: de gemeenteraad Onderwerp: Vaststelling voorbereidingsbesluit Flitsbezorgsupermarkten met darkstores. Gevraagd besluit: Samenvattend stellen wij uw raad voor een voorbereidingsbesluit te nemen voor het gehele grondgebied van de gemeente ‘s-Hertogenbosch om de planologische mogelijkheid te bevriezen om zonder nadere ruimtelijke afweging nieuwe vestigingen van flitsbezorgsupermarkten met darkstores (snelle bezorgsupermarkten met magazijnen en zonder winkelfunctie) te openen. Geheimhouding Op grond van het artikel 25 van de Gemeentewet jo. artikel 10 Wet openbaarheid van bestuur wordt dit voorstel u aangeboden onder geheimhouding. Geheimhouding door de raadsleden van het raadsvoorstel en de daarbij behorende stukken is geboden tot inwerkingtreding van het voorbereidingsbesluit. Daarom wordt dit voorstel in uw raadsvergadering niet in openbaarheid, maar besloten behandeld. Op dit moment is nog onzeker hoe flitsbezorgsupermarkten met darkstores planologisch moeten worden beoordeeld. Het risico is dat deze diensten zich overal vestigen waar het bestemmingsplan detailhandel toe staat.

Wanneer het voorbereidingsbesluit niet onder geheimhouding wordt aangeboden tot inwerkingtreding van het voorbereidingsbesluit, is er een grote kans dat flitsbezorgsupermarkten zich in een sneltreinvaart vóór inwerkingtreding van dit voorbereidingsbesluit nieuwe vestigingen openen op locaties, zoals winkelgebieden, die niet wenselijk zijn. Dit ondermijnt de werking van het voorbereidingsbesluit en leidt tot een grote inbreuk op het woon- en leefklimaat (overlast, hinder van laden en lossen, verkeersonveilige situaties etc.) en een onevenredige benadeling van de gemeente, bewoners, retailers en bedrijven. Elk uur tussen besluitvorming en inwerkingtreding telt. Door oplegging onder geheimhouding van het raadsvoorstel en de daarbij behorende stukken en de behandeling van dit voorstel in een besloten vergadering wordt dit voorkomen. In het Handvest informatievoorziening van de gemeente ’s-Hertogenbosch zijn afspraken over geheimhouding opgenomen. Het belang van de gemeente, bewoners, retailers en bedrijven om niet benadeeld te worden, weegt zwaarder dan het belang bij openbaarmaking (artikel 10 lid 2 onder g Wet openbaarheid van bestuur).

Aanleiding: Waarom wordt dit voorstel nu voorgelegd? Flitsbezorgsupermarkten met darkstores (snelle bezorgsupermarkten met magazijnen en zonder winkelfunctie) spreiden zich sinds een aantal maanden als een olievlek over verschillende steden uit en inmiddels ook in ’s-Hertogenbosch. Flitsbezorgsupermarkten met een darkstore zijn een nieuw fenomeen. Er is onduidelijkheid binnen welke bestemming een flitsbezorgsupermarkt met darkstore valt. Bestemmingsplannen binnen onze gemeente kunnen dusdanig geïnterpreteerd worden dat een flitsbezorgsupermarkt met darkstore onder detailhandel kan vallen, maar ook binnen de bestemming bedrijf als distributiebedrijf. Omdat flitsbezorgsupermarkten met darkstores geen winkelfunctie hebben en qua bedrijfsvoering vergelijkbaar zijn met een Picnic of Bol.com beschouwen wij een flitsbezorgsupermarkt met darkstore als een distributiebedrijf. Jurisprudentie hierover biedt op dit moment echter nog te weinig duidelijkheid. Flitsbezorgsupermarkten maken gebruik van deze onduidelijkheid en interpreteren onze bestemmingsplannen zodanig dat deze diensten zich vestigen op een bestemming waar planologisch detailhandel mogelijk is. Dit vinden wij niet wenselijk vanwege het ontbreken van een ontmoetingsfunctie bij dergelijke diensten. De ontmoetingsfunctie die we in vitale kerngebieden en

wijkwinkelcentra juist willen bevorderen. Daarnaast leidt de komst van flitsbezorgsupermarkten met darkstores tot een inbreuk op het woon- en leefklimaat. Bestudering van jurisprudentie in hieraan gerelateerde zaken heeft ertoe geleid dat flitsbezorgsupermarkten op dit moment mogelijk niet kunnen worden geweerd uit panden met een bestemming waar planologisch detailhandel mogelijk is, terwijl ze vaak ruimtelijk niet passen in de gebieden waar ze zich vestigen. Ondanks dat ze niet voor publiek toegankelijk zijn, is het risico dat ze vallen binnen het begrip detailhandel. Als dat zo is zouden ze zich dus zonder nadere ruimtelijke afweging kunnen vestigen in panden met een bestemming waar planologisch detailhandel mogelijk is. Dit leidt in verschillende steden al tot een inbreuk op het woon- en leefklimaat. Het gaat daarbij om verkeersonveilige situaties, geluidsoverlast (ook in de nachtelijke uren), tot achteruitgang van winkelgebieden vanwege het ontbreken van een ontmoetingsfunctie en door de ongewenste uitstraling van de vestigingen (geblindeerde/afgeplakte gevels). Steden zoals Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en Tilburg hebben daarom al een voorbereidingsbesluit genomen zodat een eventuele wildgroei aan flitsbezorgsupermarkten met een darkstore op een bestemming waar planologisch detailhandel mogelijk is, wordt voorkomen.

Wanneer een flitsbezorger zich toch gaat vestigen binnen een bestemming waar planologisch detailhandel mogelijk is, zullen wij hiertegen handhavend optreden. Op dit moment is de vraag of vanuit juridisch oogpunt houdbaar is. Met dit voorbereidingsbesluit zorgen wij ervoor dat handhavend optreden juridisch wel houdbaar is. Hierom wordt een paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening voorbereid om deze specifieke vorm van bedrijfsvoering te reguleren. Dat vraagt nog om uitwerking. Dit voorbereidingsbesluit beoogt om op een zo kort mogelijke termijn de bestaande planologische situatie te bevriezen opdat -tijdens de periode die nodig is om het paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening te maken- flitsbezorgsupermarkten met darkstores zich niet zonder nadere planologische afweging op ongewenste plekken kunnen vestigen. Wat zijn flitsbezorgsupermarkten met 'darkstores'? Er zijn een groot aantal bezorgdiensten actief. Het is het gevolg van de verschuiving van fysiek naar digitaal winkelen die ca. twee decennia geleden in gang is gezet. Flitsbezorgsupermarkten zijn een onderdeel van de toenemende trend om online te winkelen en voorzien in de behoefte van bepaalde consumentengroepen. Ze voorzien in een (toenemende) behoefte aan gemak. Sinds begin 2022 proberen flitsbezorgsupermarkten met darkstores (Gorillas, Flink en Getir) zich ook in ’sHertogenbosch te vestigen.

De eerste verzoeken zijn inmiddels ontvangen en de eerste is begonnen met het treffen van voorbereidingen zich op locatie te vestigen. Vooralsnog proberen wij ze uit detailhandelslocaties te weren en sturen we op vestiging van flitsbezorgsupermarkten met darkstores binnen een bedrijfsbestemming met een distributiefunctie. Zoals eerder gesteld is het de vraag of dit juridisch houdbaar is. Wij verwachten dat er in de komende maanden ook nog meer concurrenten volgen. De bedrijfsvoering is erop gericht om zeer snel, vaak binnen 10-20 minuten, de dagelijkse of vergeten boodschappen te bezorgen bij degene die deze online bestelt. Dit doen ze met eigen bezorgers. Hiervoor hebben ze een fijnmazig netwerk van vestigingen nodig, in de nabijheid van hun klanten, van waaruit ze hun boodschappen bezorgen. Het aantal bedrijven dat deze service biedt, en het aantal locaties van waaruit dit wordt gefaciliteerd, neemt snel toe. De vestigingen (darkstores) van waaruit de diensten opereren, hebben vaak afgeplakte gevels en de vestigingen zijn niet toegankelijk voor winkelend publiek, zoals bij een standaard supermarkt wel het geval is.

Omschrijving flitsbezorgsupermarkt Een flitsbezorgsupermarkt met darkstore - aldan niet voorzien van een afhaalloket – is een bedrijf dat hoofdzakelijk gericht is op distributie. Daarom zijn wij van mening dat deze dienst geen specifieke vorm van detailhandel is, omdat dit niet hoofdzakelijk gericht is: 1. op -fysieke- uitstalling van alle producten ter plaatse die zien op de verkoop van dagelijkse goederen (boodschappen), en; 2. dat mensen ter plaatse komen om producten te vergelijken en uit te kiezen. Op basis van uitspraken van verschillende rechtbanken kan worden geconcludeerd worden dat flitsbezorgsupermarkten met darkstores onder de detailhandelsfunctie kunnen vallen en daarmee binnen alle bestemmingen waarin detailhandel planologisch mogelijk is gemaakt, zijn toegestaan zonder nadere planologische afweging. Er zijn inmiddels ook uitspraken bekend waarbij flitsbezorgsupermarkten wel worden gezien als distributiebedrijf. Dit is echter geheel afhankelijk van hoe detailhandel in het bestemmingsplan is gedefinieerd. Afhankelijk van de locatie kan door de vestiging van een flitsbezorgsupermarkt met darkstore het woon- en leefklimaat onder druk komen te staan. Om dit te voorkomen wordt met dit voorbereidingsbesluit beoogd om op een zo kort mogelijke termijn de bestaande planologische situatie te bevriezen.

Flitsbezorgsupermarkten met darkstores zijn qua bedrijfsvoering vergelijkbaar met Picnic en bol.com en passen bij voorkeur op bedrijventerreinen in de vorm van distributie. Aantasting vitale kerngebieden/winkelgebieden/wijkwinkelcentra In vitale kerngebieden/winkelgebieden/wijkwinkelcentra is de vestiging van flitsbezorgsupermarkten niet gewenst. Onze maatschappij verandert razendsnel en het retaillandschap beweegt onverminderd mee. Ondanks deze veranderingen blijft erin de stad een behoefte aan ontmoetingen en daarmee ontmoetings- en verblijfsplekken voor inwoners en bezoekers van waarde. Om als stad toekomstbestendig te blijven, is het van belang dat er een mix aan functies aanwezig is en een diversiteit aan activiteiten plaatsvindt - cultuur, leisure, horeca, winkels, werken, consumeren en wonen - en waar ontmoeten centraal staat. Flitsbezorgsupermarkten met darkstores zijn niet toegankelijk voor het winkelend publiek en dragen niet bij aan de ontmoetingsfunctie. Ook de uitstraling van de panden (dichtgeplakte ramen) en hieronder nader omschreven hinder en overlast zorgen ervoor dat de vitale kerngebieden onder druk komen te staan. Hinder en overlast Flitsbezorgsupermarkten met darkstores in de kernwinkelgebieden kunnen zorgen voor een inbreuk op het woon- en leefklimaat. Op een aantal plekken kan daardoor een onaanvaardbare druk op de openbare ruimte ontstaan.

Dit kan leiden tot verkeersonveilige situaties door de laad- en losbewegingen, de vele geparkeerde fietsen en het aan- en afrijden daarvan. Laden en lossen vindt vaak meerdere keren per dag plaats, waardoor de straat meerdere keren per dag versperd is. Flitsbezorgsupermarkten met darkstores zijn daarnaast niet te kwalificeren als 'winkel' in de zin van de Winkeltijdenwet en de gemeentelijke Winkeltijdenverordening. Hierdoor hoeven deze diensten zich niet aan de openingstijden uit de winkeltijdenwet te houden. Wij vrezen dat vanuit omwonenden op meerdere plekken en veelvuldig klachten te ontvangen over geluidoverlast van bezorgers (ook in de late avond). Daarnaast verwachten wij klachten van omwonenden over de claim op de openbare ruimte door de vele bezorg(bak)fietsen en scooters die her en der worden geparkeerd. Dit fenomeen zien wij namelijk ook al bij de maaltijdbezorgers en afhaalrestaurants. Er kan daardoor op verschillende locaties waarschijnlijk niet meer worden gesproken van een aanvaardbaar woonmilieu. Brede aanpak Het voorbereidingsbesluit maakt onderdeel uit van een brede aanpak om overlast van flitsbezorgsupermarkten met darkstores te voorkomen. Er worden ambtelijk gesprekken gevoerd met de ondernemers van flitsbezorgsupermarkten. Deze gesprekken gaan over (mogelijke) vestigingslocaties en het voorkomen van - en het aanpakken van gesignaleerde - overlast.

Aan de andere kant verwachten wij dat ook inwoners, winkeliers en pandeigenaren ons gaan benaderen over overlast die zij ervaren - of vrezen - van flitsbezorgsupermarkten. Zij zullen een beroep op de gemeente gaan doen om vestiging te reguleren en overlast aan te pakken. Parapluherziening bestemmingsplan/ beheersverordening Om nieuwe vestigingen van flitsbezorgsupermarkten met darkstores zonder nadere ruimtelijke afweging te voorkomen, dient er een paraplubestemmingsplan/ -paraplubeheersverordening te worden vastgesteld, waarin het vestigen van nieuwe flitsbezorgsupermarkten met darkstores wordt gereguleerd. In voorbereiding op het paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening wordt onderzocht op welke locaties en onder welke randvoorwaarden flitssupermarkten met dark stores kunnen worden toegestaan. Ook wordt nader onderzocht in welke gebieden deze functie niet gewenst is. Aangezien deze gebieden nu nog niet duidelijk zijn, geldt dit voorbereidingsbesluit voor het gehele grondgebied van ‘s-Hertogenbosch. De wettelijke eis is dat uiterlijk binnen een jaar na inwerkingtreding van een voorbereidingsbesluit het ontwerp van het (paraplu)bestemmingsplan/paraplubeheersverordening ter inzage wordt gelegd. In ieder geval zal het ontwerp paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet ter inzage worden gelegd.

Naar de huidige stand van zaken is dat dus uiterlijk vóór 1 januari 2023. Voorbereidingsbesluit Om de mogelijkheid van nieuwe vestigingen van flitsbezorgsupermarkten met darkstores met onmiddellijke ingang te bevriezen, wordt uw raad voorgesteld om - vooruitlopend op het vaststellen van het paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening - een voorbereidingsbesluit te nemen. Door het voorbereidingsbesluit is het niet langer toegestaan om voor het aangewezen gebied (bijlage 1 grondgebied van ‘s-Hertogenbosch) zonder nadere ruimtelijke afweging gronden of bouwwerken in gebruik te nemen als flitsbezorgsupermarkt met darkstore. Op basis van het voorbereidingsbesluit kan het verbod tot vestigen van een nieuwe flitsbezorgsupermarkt met darkstore worden doorbroken bij een omgevingsvergunning. Deze omgevingsvergunning kan worden verleend wanneer het gebruik van een flitsbezorgsupermarkt met darkstore op een bepaalde locatie (de randvoorwaarden zoals opgenomen in) het in voorbereiding zijnde paraplubestemmingsplan/ paraplubeheersverordening niet doorkruist. Financiële en juridische consequenties/aspecten:  Door oplegging van geheimhouding tot inwerkingtreding van het voorbereidingsbesluit en behandeling van het voorstel in een besloten raadsvergadering dient de raadpleging van de stukken en de behandeling op vertrouwelijke basis plaats te vinden.

 Planschade is niet aan de orde zolang het voorbereidingsbesluit van kracht is. Voor de regeling in het paraplubestemmingsplan/ -beheersverordening wordt de mogelijkheid van planschade onderzocht.  Voor het overige zijn er geen consequenties. Bijlage: 1. Bij dit besluit behorende verbeelding met identificatie NL.IMRO.0796.0002518-1401.