14527867 Notitie datagedreven grip op de energiekosten openbare verlichting

Notitie reg. nr. 14527867 Aan: C.c.: Van: Datum: Betreft: Status:

College van Burgemeester en wethouders Erik Jansen O. Stillebroer 29 november 2022 Grip op het energiekosten van de openbare verlichting Definitief

Aanleiding Het beheer van de openbare ruimte gaat op sommige onderdelen gepaard met een enorm energieverbruik. Verreweg de grootste verbruikers zijn de assets openbare verlichting en riolering. (Het verbruik voor de openbare verlichting ligt nu op 5.9 miljoen kWh per jaar). De huidige energiecrisis zorgt hierbij voor financiële vraagstukken. Het huidige budget voor het energieverbruik voor openbare verlichting is voor 2022 ruim € 500.000. Voor 2023 is in de huidige begroting rekening gehouden met een toename van € 577.000. We verwachten een toename van ca 700% voor 2023. Dat brengt het benodigd budget voor de energiekosten voor 2023 uit op € 3,7 miljoen. Onze uitdaging Om deze significante stijging van de kosten het hoofd te bieden zijn maatregelen nodig om de kosten in de hand te houden. De vraag is dan ook wat we kunnen doen om het energieverbruik te beperken, binnen de huidige kaders voor leefbaarheid en veiligheid, met gebruik van data die voorhanden is. Mogelijke maatregelen vanuit riolering, zonder een verstoring van het rioolsysteem, zijn niet substantieel, ordergrootte paar procent. Om grip te krijgen op het energieverbruik leggen we daarom prioriteit op het verbruik van de energie bij de openbare verlichting. Wat hebben we al gedaan Binnen de gemeente Den Bosch wordt al een aantal jaren ingezet om het energieverbruik voor de openbare verlichting te verminderen.

Dat doen we door armaturen die hoog vermogen vragen te vervangen voor armaturen voorzien van ledverlichting. Vanwege de hoeveelheid armaturen en de kosten die hiermee gemoeid zijn, is hiervoor een meerjaren uitvoeringsplan opgesteld. Vanuit het meerjarenplan zijn inmiddels 16.000 armaturen, met 35.000 lichtpunten, voorzien van ledverlichting. (45% van het areaal). Daarnaast wordt 80% van de laagvermogen lichtmasten in ons areaal gedimd en worden er energiezuinige lampen gebruikt. Dit zijn naast ledlampen, ook compacte fluorescentielampen. Deze compacte fluorescentielampen zullen tussen 2023 en 2025 uit de productie worden genomen. Hiermee wordt de noodzaak tot verdere verledding groter. De huidige Led armaturen zijn al reeds voorzien van een dim protocol, statisch dimmen. Standaard branden de lampen dan: Van zonsondergang 100% tot 24.00 uur dan tot 06.00 uur 70% dan vanaf 06.00 uur weer 100% tot zonsopgang. Op een aantal trajecten, vooral doorgaande wegen, wordt gebruik gemaakt van data zodat we de verlichting dynamisch kunnen dimmen. Met het dynamisch dimmen passen we de lichtsterkte aan op het gebruik van de weg door het verkeer. Door het meten van de hoeveelheid auto’s op doorgaande wegen kan bepaald worden welke lichtsterkte er op dat moment nodig is.

Met het dynamisch dimmen van de verlichting wordt, afhankelijk van het gebied, de lichtsterkte teruggebracht naar minimaal 70% en in veel gevallen naar 50%. Ook is er een onderzoek geweest naar actief dimmen. Bij actief dimmen bepalen we met sensoren op basis van omgevingslicht, zoals etalages, de sterkte van de openbare verlichting. Inmiddels hebben we al een test op de Markt uitgevoerd. Door het toepassen van deze sensoren brandt de verlichting op de Markt nu al op 10% van het maximale brandvermogen zonder een toename van meldingen. Mogelijke extra maatregelen 1

Notitie reg. nr. 14527867 Om de grip op het energieverbruik verder uit te breiden hebben we een aantal scenario’s onderzocht om te zien welke kansen deze geven, maar ook welke risico’s dit met zich mee brengt, om grip te krijgen op het energieverbruik. Dat varieert van het (gedeeltelijk) uitzetten van de openbare verlichting tot inzetten op een versnelling van het verledden van de openbare verlichting. Stappenplan om het energieverbruik terug te dringen. Vanuit de scenario’s zijn keuzes gemaakt om het energieverbruik stapsgewijs terug te dringen. Na afwegingen op het gebied van kosten, risico’s en doorlooptijden stellen we onderstaande maatregelen voor: 1.

Verder inzetten op meer te dimmen in de openbare ruimte; Er liggen nog grote kansen om de verlichting verder te dimmen. a. Actief dimmen; Nu de test op de markt positief is gebleken zien we kansen om dit op nog 8.000 armaturen toe te passen Hiermee verwachten we 379.494 kWh, € 238.980,-, te kunnen besparen. b. Dynamisch dimmen; Het dynamisch dimmen is verder uit te breiden door nog 4.500 armaturen te voorzien van een dimmodule. Hiermee verwachten we 430.878 kWh, € 271.340,-, te kunnen besparen. c. Statisch dimmen; Door het aanpassen bij 8.000 armaturen van het dimprotocol kan dit naar: Zonsondergang tot 20.00 uur 90%, van 20.00 uur tot middernacht 70%, van middernacht tot 05.00 uur 50%, van 05.00 uur tot 06.30 uur 70% en vanaf 06.30 uur tot Zonsopgang 90%. Hiermee verwachten we 562.735 kWh, € 80.000,-, te kunnen besparen. 2. Onderzoeken hoe we het aantal lichtpunten kunnen terugbrengen binnen de kaders van leefbaarheid en veiligheid; Door led armaturen te voorzien van andere lenzen zijn we in staat om een andere lichtspreiding te krijgen. Dit kan leiden tot het verminderen van het aantal lichtpunten met dezelfde lichtopbrengst. Daarnaast onderzoeken we of minder lichtopbrengst in de wijken mogelijk is. Uit de test met het actief dimmen blijkt dat minder verlichting in de openbare ruimte niet direct leidt tot meer meldingen.

Daarbij kijken we bij zowel ons eigen net als het net van Enexis. De resultaten hiervan worden in de 2e helft van 2023 voorgelegd aan het college. 3. Het verder inzetten van de verduurzaming van de openbare verlichting conform het uitvoeringsplan openbare verlichting; Met deze verduurzamingsslag integreren we gelijk de mogelijkheden tot het dimmen van de verlichting Kosten vs. besparing Met het uitvoeren van de maatregelen zijn kosten verbonden die resulteren in een besparing op het energieverbruik en dus de energiekosten. Kosten energie De energie wordt vanuit een inkoopcombinatie voor de gemeente ’s-Hertogenbosch ingekocht. De prijzen voor 2023 stijgen significant ten op zichtte van 2022. We zien daarin gemiddeld een verzevenvoudiging van het energietarief voor 2023.

Het huidige budget voor het energieverbruik voor openbare verlichting is voor 2022 ruim € 500.000. Voor 2023 is in de huidige begroting rekening gehouden met een toename van € 577.000. We verwachten een toename van ca 700% voor 2023. Dat brengt het benodigd budget voor de

2

Notitie reg. nr. 14527867 energiekosten voor 2023 uit op € 3,7 miljoen. Met de actualisatie van de begroting 2023 zal dit bedrag worden bijgesteld met het verwachte rendement van deze maatregelen. Kosten maatregelen De kosten om de maatregelen uit te voeren en de nieuwe energiekosten zijn in beeld gebracht. Daarmee hebben we ook de terugverdientijd voor de maatregelen in beeld gebracht.

Begrote kosten totale project Projectteamkosten (VAT) en communicatie Uitvoeren van de maatregelen zijn begroot op Totaal benodigd budget

€ 87.500,€ 1.462.500,€ 1.550.000,-

Om de kosten van activiteit 1 t/m 3 te kunnen dekken, stellen we voor om de activiteiten te beschouwen als een investering. Hiermee kunnen de kosten worden gekapitaliseerd en geactiveerd. De kapitaalslasten, € 166.625,- vallen op de exploitatie weg tegen de besparing van de huidige energiekosten. De te behalen kostenbesparing per jaar zal in 2023 € 698.000,- zijn op basis van de nu bekende prijzen. Hiermee verdiend deze investering zich terug in 2 jaar. Het project wordt meervoudige onderhandse aanbesteed. Aandachtspunten bij de uitvoering van de maatregelen Communicatie De inwoners en ondernemers zullen gaan merken dat de verlichting op bepaalde tijden minder is. Ondanks dat de test op de markt heeft laten zien dat er geen stijging van meldingen is gekomen op het verminderen van de verlichting van de openbare ruimte, is dat geen maat voor alle maatregelen. Met de schaalvergroting kan ook de bewustwording van de gebruikers van de openbare ruimte groter worden. Dat kan van invloed zijn op het gevoel van leefbaarheid en veiligheid. Daarom is het van belang dat deze groepen goed worden geïnformeerd over de maatregelen en wat dat voor hen kan betekenen. Hiervoor zetten we gedurende de doorlooptijd van het project een communicatiemedewerker in. Aanbesteden van de werkzaamheden De beschreven activiteiten dienen via een aanbesteding op de markt te worden uitgevraagd.

Het drempelbedrag voor werken bij een onderhandse aanbesteding, 1 op 1, is € 50.000, voor een meervoudig onderhandse aanbesteding is dit € 1.500.000. Voor alles daarboven geldt een nationale aanbesteding of zelf Europees. De doorlooptijd van een meervoudig onderhandse aanbesteding is ongeveer 2 maanden. Voor een nationale en Europese aanbesteding kan dit oplopen naar 3-6 maanden. Doorlooptijd voor de uitvoering van de maatregelen De doorlooptijd van bovengenoemde activiteiten is 1-4 maanden na gunning van de werkzaamheden. Dit is een inschatting op basis van de huidige kennis. Veel gemeente staan voor de opgave om hun openbare verlichting om de verduurzaming te realiseren. Vanwege de doorlooptijd van dit project met voorbereiding, aanbestedingen en uitvoering, zijn de 2 e helft van 2023 de eerste resultaten van de maatregelen echt merkbaar zijn.

3