1. Bijlage Voortgangsrapportage Wonen 2022

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Aanleiding In juni 2020 heeft uw raad de Woonvisie ’s-Hertogenbosch vastgesteld. In het uitvoeringsprogramma bij de woonvisie is de inzet voor de komende jaren concreter gemaakt. Daarnaast zijn in het Bestuursakkoord 2022-2026 ook kaders opgenomen voor het woonbeleid. Met het Bestuursakkoord vergroten we de slagkracht op de hoofdopgaven, waarvan Wonen er één is. We gaan daarbij voor tempo en impact, waarbij we scherpe keuzes maken. We zetten in op het realiseren van de plannen die al vastgesteld zijn. En we sturen stevig op betaalbare woningbouw in zachte plannen (70% betaalbaar). We maken middelen vrij om deze ambities te realiseren: voor het vergroten van de ambtelijke capaciteit en door die effectief in te zetten op de grotere plannen, door nieuwe locaties op te pakken en door stevige inzet op verstedelijking. Daarnaast maken we een woonzorgvisie passend bij de grote opgaven rond wonen en zorg. Het college geeft binnen de vastgestelde kaders uitvoering aan het beleid. Met deze voortgangsrapportage informeren we de gemeenteraad – zoals ieder jaar – over de resultaten van het woonbeleid van het afgelopen jaar. Daarnaast geven we een doorkijk naar de accenten voor het komende jaar. Deze informatie bieden we aan zodat uw raad ook de komende periode sturing kan geven aan het wonen in ’s-Hertogenbosch.

In maart 2021 heeft het college de Meerjarige Prestatieafspraken 2021-2025 vastgesteld. Hiermee geven we samen met de huurdersvertegenwoordiging en de woningcorporaties invulling aan belangrijke opgaven uit de woonvisie. De inzet op de prestatieafspraken maken we jaarlijks concreet in een uitvoeringsagenda. De voortgang op de uitvoering van de prestatieafspraken is ook opgenomen in deze voortgangsrapportage.

Inhoud Met deze voortgangsrapportage informeren we u volgens de opbouw van de woonvisie over:  Samenwerken aan de woonopgaven  1. Passend en betaalbaar wonen voor iedereen  2. Leefbare en inclusieve buurten  3. Toekomstbestendige en duurzame woningvoorraad  4. Strategisch innovatief woonprogramma

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Prestatieafspraken Met de Meerjarige Prestatieafspraken 2021-2025 geven we, samen met de woningcorporaties en het Stedelijk Huurdersplatform, invulling aan de woonopgaven uit de Woonvisie. We maken de gezamenlijke inzet op de meerjarige afspraken jaarlijks concreet in een uitvoeringsagenda. Daarnaast geven we in de uitvoeringsagenda aan hoe we inspelen op actuele ontwikkelingen. De afspraken in de uitvoeringsagenda zijn de basis voor onze samenwerking in 2023. De hoge inflatie, de energiecrisis, de aanhoudende druk op de sociale woningvoorraad en de marktomstandigheden in de bouwsector gaven aanleiding tot aanvullingen en aanscherpingen op de meerjarige afspraken. Daarnaast gaven ook het Bestuursakkoord 2022-2026 en de Nationale Prestatieafspraken aanleiding tot aanvullingen en aanscherpingen. Het duurzaam betaalbaar houden van het wonen en het toevoegen van middeldure huur en nóg meer sociale huurwoningen, zodat meer mensen goed kunnen wonen in Den Bosch. Dat zijn de doelen waar we samen met de woningcorporaties en het Stedelijk Huurders Platform aan werken. Belangrijke aandachtspunten voor de samenwerking in 2023 zijn:  We verhogen de gezamenlijke ambitie op het toevoegen van sociale huurwoningen, van circa 2000 naar 3150 woningen netto.

Dat doen we door het optimaliseren van plannen met meer betaalbare woningen, het beter benutten van de bestaande voorraad, minder verkopen van sociale huurwoningen en extra inzetten op het realiseren van flexwoningen.  De woningcorporaties pakken een actieve rol in het middeldure huursegment. Zij realiseren minimaal 500 middenhuurwoningen in de periode tot 2030, en streven ernaar om 1.000 middenhuurwoningen te realiseren.  We versnellen de verduurzaming van sociale huurwoningen met een hoog energieverbruik.  We blijven sturen op de voortgang van projecten, juist in het licht van de veranderende marktomstandigheden in de bouw en maken afspraken over de inzet van de corporaties om anticyclisch te bouwen.  We gaan samen met Stichting Maatschappelijke Opvang de aanpak dakloosheid verder ontwikkelen. In de collegebrief op 13-12-2022 werd u in meer detail geïnformeerd over de Uitvoeringsagenda Prestatieafspraken 2023. Regionale samenwerking Wonen en woningbouw is per definitie een opgave die zich niet beperkt tot de gemeentegrenzen. Samenwerken met gemeenten in de regio, de provincie en het Rijk is daarom van groot belang om onze ambities uit de Woonvisie te kunnen realiseren. In 2022 heeft dit onder andere tot de volgende samenwerkingen en resultaten geleid. Regionaal Perspectief Wonen In 2020 werd het meerjarig Regionaal Perspectief op Wonen 2021-2024 vastgesteld.

In de uitvoeringsagenda van 2022 maakten we afspraken over thema’s waarop samengewerkt wordt zoals de woonthema’s betaalbaarheid (sociale huur én middenhuur), nieuwe woonvormen, woonwagenbeleid en enkele integrale thema’s met relatie tot het wonen zoals arbeidsmigratie, energietransitie en verstedelijkingsstrategie. Regionale Woondeal Noordoost-Brabant Het Rijk heeft in oktober 2022 bestuurlijke afspraken met de provincie gemaakt met een inspanningsverplichting voor de realisatie van 130.600 woningen in Noord-Brabant tot en met 2030. Deze afspraken worden verder uitgewerkt in vier regionale woondeals. De afspraken in de Regionale Woondeal van onze regio, zijn gebaseerd op de gemeentelijke woningbouwprogrammering. De Woondeal bevat inhoudelijk afspraken over de realisatie van onder andere meer betaalbare woningen, duurzaamheid van de nieuwbouwwoningen, aandachtsgroepen en ruimtelijke ordening. De regionale woondeals worden in 2023 ondertekend door het Rijk, provincie, gemeenten en de woningcorporaties. Met deze Regionale Woondeal Noordoost-Brabant wordt een belangrijke stap gezet in de versnelling van de woningbouwproductie voor de periode tot en met 2030.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

We hebben u eerder geïnformeerd over de regionale woondeal in de wethoudersbrief van 22 december en de raadsinformatiebrief Regionale Woondeal Noordoost-Brabant . NOVEX Spoorzone ‘s-Hertogenbosch Het Rijk heeft Stedelijk Brabant aangewezen als een van zeventien NOVEX-gebieden voor stedelijke transformatie en grootschalige woningbouw. Daarmee is er ook een verantwoordelijkheid voor het Rijk ontstaan om de ondersteuning te bieden die nodig is om lokaal de ambities te kunnen realiseren. Op 14 november 2022 heeft het Rijk bekendgemaakt gemeente ’s-Hertogenbosch een bijdrage te geven van € 96,1 miljoen voor versnelling van de ontwikkeling en de realisatie van woningen in de Noordelijke Spoorzone. Deze bijdrage van bijna €100 miljoen gaat naar investeringen in de infrastructuur die het mogelijk maken om 4.800 woningen te realiseren in de periode tot 2030 en de noodzakelijke stedelijke nabijheid te creëren. Deze infrastructuur legt ook de basis om nog eens minimaal 10.000 woningen te realiseren na 2030. Ook heeft het Rijk de voorlopige toekenning van 13,4 miljoen voor de ontwikkeling van Station Oost en omgeving definitief gemaakt. Daarmee komt de rijksbijdrage in feite zelfs uit boven de €100 miljoen. Een gigantisch succes voor onze gemeente en een grote erkenning voor onze verstedelijkingsambities.

Duurzame Verstedelijking Stedelijke Regio ‘s-Hertogenbosch Voldoende kansen en ruimte bieden om te kunnen wonen is uiteraard alleen mogelijk als ook opgaven rond o.a. de mobiliteitstransitie, werklocaties, klimaatrobuustheid en vergroening in samenhang opgepakt worden. Eind 2019 is in het besluit Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) opgenomen dat er in onze stedelijke regio afspraken gemaakt moeten worden over duurzame verstedelijking. Vandaar dat we in 2022 een belangrijke eerste stap gezet hebben in een strategie voor de duurzame verstedelijking van Noordoost Brabant. In deze strategie hebben we een vijftal ontwikkelprincipes vastgesteld die leidraad zijn voor een zorgvuldige ruimtelijke ordening. We hebben namelijk in dit proces geconstateerd dat onze opgaven en ambities voor een leefbare, werkbare en klimaatrobuuste regio niet vanzelf gaan. In gezamenlijkheid integraal ruimtelijke afwegingen maken is noodzakelijk voordat we doorschakelen naar programmatische afspraken. In november 2022 heeft dit geleid tot het presenteren van concept uitvoeringsafspraken voor onze stedelijke regio in het BO MIRT als onderdeel van het Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant. In 2023 worden deze uitgewerkt in definitieve afspraken.

Via deze lijn lossen we problemen op voor de hele regio en slechten we barrières die anders blijven bestaan en voor individuele gemeenten te groot zijn om zelfstandig op te lossen.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

1.1 Betaalbaar wonen We zetten in op de betaalbaarheid van het wonen, voor iedereen. Het gaat daarbij niet alleen om de huur of hypotheek, maar over bredere woonlasten. De woningbouwprogrammering wordt strategisch ingezet om bij te dragen aan passend en betaalbaar wonen. In algemene zin kenmerkt 2022 zich als jaar waarin de betaalbaarheid van het wonen verder onder druk is komen te staan. Door stijging van de hypotheekrente, de bouwkosten en energiekosten is de betaalbaarheid van het wonen in brede zin verslechterd. Betaalbaarheid in nieuwbouw Als gemeente sturen we onder andere op het aandeel sociale huurwoningen in de nieuwbouw. Dat aandeel is de afgelopen jaren gestegen. Sinds 2020 wordt voldaan aan de ambitie van de Woonvisie ‘s-Hertogenbosch (minimaal 30%). In 2022 zijn 1085 nieuwe woningen opgeleverd, daarvan was 48% een sociale huurwoning. Sinds 2017 sturen we ook op het aandeel middeldure huur. De ambitie op dat segment is de afgelopen jaren flink vergroot. Van 15% (vanaf 2017) naar 20% in de Woonvisie (2020) en naar 30% in het Bestuursakkoord (2022). Op dit moment sturen we conform het bestuursakkoord op 70% betaalbare woningen; 30% sociale huur, 10% goedkope koop én 30% middeldure huur (voor zachte plannen in de periode na 2026).

Door de lange planvoorbereiding- en realisatietermijn van woningbouw zal het effect van deze beleidswijziging pas de komende jaren zichtbaar worden in de opgeleverde woningen. In 2022 is nog geen 6% van de nieuwbouw in het middensegment gerealiseerd en 6% in het betaalbare koopsegment. In 2023 komen we met een voorstel voor de actualisatie van de Doelgroepenverordening betaalbare woningbouw 's-Hertogenbosch. Daarmee blijven we sturing geven op het betaalbaar houden van de huurprijzen.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Betaalbaarheid in bestaande voorraad De mogelijkheden om als gemeente te sturen in de bestaande voorraad zijn beperkt. Waar er mogelijkheden zijn, grijpen we die. Zo hebben we afgelopen jaar de opkoopbescherming in onze gemeente ingevoerd. Deze regeling trad op 1 juli 2022 in werking. De opkoopbescherming is van toepassing op alle woningen in de gemeente met een WOZ-waarde tot €260.000 op 1/1/2020 (prijspeil 1/1/2019). Hiermee wordt circa 30% van de bestaande Bossche koopwoningvoorraad beschermd. De opkoopbescherming heeft tot gevolg dat de koopwoningen met een WOZ-waarde tot €260.000 na aankoop in beginsel de eerste vier jaar door de nieuwe eigenaar zelf bewoond moeten worden (enkele wettelijke uitzonderingen daargelaten). Naast de opkoopbescherming hebben we het afgelopen jaar ook bijgedragen aan betaalbaar wonen door middel van de starterslening. Met de starterslening bieden we starters een steuntje in de rug met een extra lening, naast de hypotheek. De lening is van toepassing op woningen met een koopprijs tot de NHG-grens (€355.000 in 2022) en die in de gemeente 's-Hertogenbosch staan. De lening bedraagt maximaal €30.000,-. We hebben in 2022 met een bedrag van bijna €950.000,- 33 starters kunnen helpen bij de aanschaf van hun eerste koopwoning.

De gemiddelde koopsom lag op €270.151,52.Verder hebben we bij de aanvraag gevraagd of mensen nog (extra) verduurzamingskosten hadden. Eén persoon heeft hier gebruik van gemaakt. Woonlastenaanpak We hebben de brede benadering van woonlasten in 2022 doorgezet. Deze aanpak richt zich op het voorkomen en vroegtijdig signaleren van problemen en het vinden van duurzame oplossingen. Integrale aanpak energiearmoede Dit jaar waren de thema’s woonlasten, energieprijzen, verduurzaming en bestaanszekerheid onlosmakelijk met elkaar verbonden. Binnen de woonlastenaanpak stond energiearmoede centraal. Het gaat daarbij om energiebesparende maatregelen enerzijds en de financiële gevolgen van de stijgende energierekening voor inwoners anderzijds. In aanvulling op de maatregelen voor verduurzaming die de woningcorporaties nemen, is vorig jaar het Bossche Bespaarteam van start gegaan om inwoners te helpen met kleine energiebesparende maatregelen. Ook wordt door het Bossche Bespaarteam, indien gewenst, aandacht besteed aan de financiële situatie van een inwoner. Daarnaast trekt de Bossche Bespaar Karavaan sinds november 2022 door de gemeente, waarmee verschillende maatschappelijke partners Bosschenaren van tips en adviezen voorzien rondom de stijgende prijzen waar we momenteel mee te maken hebben.

Vroegsignalering In 2022 ontving de gemeente in totaal 3.880 enkelvoudige signalen van betaalachterstanden in het kader van vroegsignalering en 212 matches, waarbij er sprake is van meervoudige signalen op één adres. Er is sprake van een lichte stijging ten opzichte van 2021 (3772 enkelvoudige en 165 meervoudige signalen). Met het oog op de bestaanszekerheidscrisis die zich in 2022 ontvouwde, is de stijging lager dan verwacht. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat er aanleverproblemen waren bij enkele grote signaalpartners. Hierdoor zijn de cijfers over 2022 minder inzicht gevend dan gewenst.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Het consistent aanleveren van signalen en de doorontwikkeling van vroegsignalering is een doorlopend onderwerp van gesprek binnen de Brede Woonlastenaanpak. Een andere verklaring voor de relatief beperkte stijging van het aantal signalen is dat energiemaatschappijen ruimhartig zijn omgegaan met verzoeken tot betalingsregelingen, waardoor de achterstanden buiten de 90 dagen vielen en daardoor geen onderdeel meer waren van vroegsignalering. We hebben wel een toename gezien in het aantal crisissignalen van de energieleveranciers (meldingen aankondiging afsluiting). Alle adressen waarop een signaal binnenkomt ontvangen een brief met een hulpaanbod van de gemeente. Bij matches en bij signalen van de woningbouwcorporaties wordt een actieve benadering gehanteerd door middel van een huisbezoek of telefonisch contact. Er zijn in 2022 4.666 ‘acties’ ondernomen, waarvan 149 huisbezoeken. In sommige gevallen worden meerdere acties ondernomen per signaal (een brief en een telefoongesprek, bijvoorbeeld). Van de 212 match signalen is de inwoner in 31 gevallen doorgeleid naar verdere hulpverlening. 58 keer kon de inwoner direct worden geholpen of geadviseerd. In 10 gevallen gaf de inwoner aan geen hulp te willen. In de overige gevallen is er geen reactie gekomen van de inwoner op de uitgezette acties.

1.2 Passend wonen en doorstroming We zetten in op een woningvoorraad die past bij de huishoudens in onze gemeente. Daarbij streven we niet alleen naar de juiste woningen, maar ook op de juiste plek. Op die manier dragen we bij aan passend wonen, doorstroming en meer evenwichtige slaagkansen op de woningmarkt. Nieuwbouw We zetten in op het realiseren van nieuwbouwprojecten die aansluiten bij de woonwensen van de mensen in de gemeente. Meer informatie over de gerealiseerde nieuwbouwwoningen vindt u onder de paragrafen 1.1, 1.3 en 4.1. Stimuleren van doorstroming We zetten in op het stimuleren van doorstroming op de woningmarkt. Onder andere door het realiseren van nieuwbouw, wat verhuisbewegingen en doorstroom op gang kan brengen. Ook startten de woningcorporaties in onze gemeente in oktober 2020 de 65plus-verhuisregeling. In mei 2022 is de regeling geëvalueerd. Met de 65plus verhuisregeling stimuleren en ondersteunen we huurders van 65 jaar en ouder om te verhuizen naar een levensloopbestendige en kleinere woning. In de opzet van de pilot benoemden we dat de maatregel moet leiden tot het anders inzetten van de vrijkomende eengezinswoningen en daarmee meer huishoudens helpen aan een passende woning. In periode van 1-9-2020 tot 1-4-2022 is de voorrang op basis van deze regeling aan meer dan 192 senioren toegekend.

Ongeveer een derde daarvan was in april 2022 ook al verhuisd naar een geschikte woning. Uit de evaluatie blijkt dat met name het persoonlijk contact een belangrijke succesfactor is. Verkoop van sociale huurwoningen In de Uitvoeringsagenda Prestatieafspraken 2023 is afgesproken dat de corporaties terughoudend zijn met de verkoop van sociale huurwoningen. De afgelopen jaren was het beleid van corporaties mede uit financiële noodzaak gericht op circa 100 woningen per jaar verkoop. Vanaf 2023 wordt dit teruggebracht naar gemiddeld 50 woningen per jaar. Sociale huurwoningen worden verkocht om de volgende redenen: - bijdrage aan gemengde en vitale buurten (de Bossche mix) - het toegroeien naar een woningvoorraad die aansluit bij woningzoekenden (voorraad bestaat uit relatief veel gezinswoningen, woningzoekenden zijn vooral 1- en 2persoons huishoudens) - teveel gespikkeld bezit (in een blok of rij zijn al enkele woningen verkocht) In 2022 zijn er in totaal 38 sociale huurwoningen door de woningcorporaties verkocht, waarvan 6 aan zittende huurders (die dus al in die woning woonde). We hebben geen cijfers van hoeveel woningen aan ‘ex-huurders’ in algemene zin zijn verkocht. Evenwichtige slaagkansen sociale huur We streven naar evenwichtige slaagkansen voor alle doelgroepen.

We monitoren hoe de groep actief woningzoekenden er uit ziet, en in hoeverre de woonruimteverdeling daar op aansluit. Hieronder enkele gegevens1 over de slaagkansen op de sociale huurwoningmarkt in 2022. In 2022 waren er 94.312 woningzoekenden ingeschreven bij Woonservice Regionaal. Daarvan waren 1

Deze gegevens zijn aangeleverd door Woonservice Regionaal en betreffen de periode van 1-1-2022 tot 1-1-2023.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

er 20.438 ook daadwerkelijk actief woningzoekend. Zij hebben afgelopen jaar minimaal één keer op een woning uit het regionale aanbod gereageerd. Er waren 16.549 actief woningzoekenden die één of meer keer op woningen in ’s-Hertogenbosch hebben gereageerd. Zowel het aantal ingeschreven woningzoekenden, als het aantal actief woningzoekenden, is in het afgelopen jaar gestegen.

Ontwikkeling van de (actief) woningzoekenden in regio en 's-Hertogenbosch

2022

2021

2020

Aantal woningzoekenden ingeschreven bij Woonservice Regionaal (excl. studenten en vrijesector)

94.312

83.439

85.996

Aantal actief woningzoekenden 2022 bij Woonservice Regionaal

20.438

18.935

18.919

Aantal actief woningzoekenden die in 2022 reageerde op aanbod in ’s-Hertogenbosch

16.549

14.982

14.601

In onderstaande diagrammen vindt u meer informatie over de actief woningzoekenden die afgelopen jaar minimaal één keer reageerden op een woning in ’s-Hertogenbosch. De verdeling naar huishoudgrootte en naar inkomensgroep is vrijwel hetzelfde als de afgelopen jaren. Meer dan 85% van de actief woningzoekenden zijn 1- en 2-persoons huishoudens. En bijna 70% van de actief woningzoekenden valt onder de primaire doelgroep. Ook de verdeling naar aantal reacties is vergelijkbaar met vorig jaar. Omdat de groep die actief reageert groter is geworden (zie hierboven), zijn de absolute aantallen toegenomen. Bijna 1.800 woningzoekenden reageerden 52 keer of meer op een woning.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

In 2022 zijn er 1.7702 woningen verhuurd in de gemeente ’s-Hertogenbosch via Woonservice Regionaal. Deels via aanbod (inschrijftijd), deels via loting en deels via directe bemiddeling. Het aantal verhuurde woningen is vergelijkbaar met 2021. Echter is er in 2022 veel nieuwbouw sociale huur opgeleverd. Daarom hadden we meer doorstroming, en dus meer verhuringen, verwacht. Het vermoeden is dat de energiecrisis (en onzekerheid over woonlasten en energiecontracten) de doorstroom heeft gestokt. We gaan dit komend jaar verder monitoren. Gemiddelde inschrijfduur /zoektijd in maanden

2019

2020

2021

2022

Aanbod

32

37

37

37

Loting

14

16

16

16

Aanbod

107

118

109

118

Loting

24

23

24

23

Zoektijd

Inschrijfduur

We zien dat de zoektijd in zowel het aanbodmodel als het lotingmodel gelijk is gebleven met 2021. Dit ondanks het feit dat het aantal actief woningzoekenden is toegenomen en het aanbod gelijk is gebleven. Het lotingmodel blijft ook duidelijk een andere doelgroep bedienen dan het aanbodmodel, namelijk mensen met gemiddeld een kortere inschrijfduur. In de Meerjarige prestatieafspraken 2021-2025 is vastgelegd dat we blijven streven naar betere en meer evenwichtige slaagkansen voor de verschillende woningzoekenden. Daarbij hebben we specifiek aandacht voor de laagste inkomens en de actief woningzoekenden met een korte inschrijftijd. Voor die laatste groep is loting een belangrijk middel. In het kader van evenwichtige slaagkansen is sinds halverwege 2021 het streven om van de vrijkomende woningen ongeveer 1/3e via directe bemiddeling toe te wijzen, 1/3e via loting en 1/3e via aanbod. Het aandeel loting blijft in de praktijk achter. In 2023 gaan we samen met de woningcorporaties hier strakker op monitoren en sturen.

1.3 Specifieke doelgroepen We zorgen, waar nodig regionaal afgestemd, voor voldoende passende huisvesting voor verschillende doelgroepen. Studenten De nationale vraag naar studentenhuisvesting is in 2022 licht gestegen. Dit zien we ook lokaal terug. Het aandeel uitwonende studenten in onze stad bestaat volgens de Landelijke Monitor Studentenhuisvesting3 uit 3850 studenten. 2090 van deze studenten wonen én studeren in 'sHertogenbosch, de andere 1760 wonen wel in 's-Hertogenbosch maar studeren ergens anders. In 2021 verhuurde de corporaties nog 353 studentenwoningen, in 2022 waren dat er 272. Dit verschil is deels te herleiden naar de oplevering van studentwoningen op De Fuik in 2021. Het aantal reacties per woning steeg, van gemiddeld 33 reacties per woning in 2021 naar gemiddeld 52 reacties per woning in 2022. De beschikbare studentenkamers en studio's van de corporaties worden verhuurd via de website StudentRoomsBrabant. In 2023 wordt StudentRoomsBrabant 2

Dit is exclusief studentenwoningen en vrije sector huurwoningen.

3

LMS - LMS - 1. Huidige studentenpopulatie en woonsituatie - Nederland (incijfers.nl)

Voortgangsrapportage Wonen 2022

geëvalueerd. Naast de studentwoningen van de corporaties heeft de gemeente nog zicht op 493 particuliere adressen die geregistreerd staan als kamerverhuur. Het is niet bekend hoeveel kamers er per adres verhuurd worden. Ook kan het zo zijn dat de kamers (deels) verhuurd worden aan andere doelgroepen dan studenten. We hebben de ambitie om te komen tot 500 extra studentenkamers/studio’s. In 2021 realiseerde De Fuik 2 met 45 studentenwoningen. Voor de geplande nieuwbouw op de Onderwijsboulevard (ruimte voor 227 studenten) is in 2022 de ruimtelijke procedure doorlopen. Daarnaast komt er op het EKPterrein ruimte voor 80 studio’s. Op locaties als Station Oost en Bloemenkamp onderzoeken we de mogelijkheid tot studentenhuisvesting. Mogelijkheid tot ontmoeting blijft een aandachtspunt in woningbouwprojecten voor studenten. Ouderen We werken aan een woonzorgvisie, waarin de focus ligt op het woonzorg beleid rond ouderen. In 2022 zijn, ter voorbereiding op de woonzorgvisie, met belangrijke stakeholders rond de doelgroep ouderen gesprekken gevoerd over hun beschouwing op de voornaamste ontwikkelingen, kansen en uitdagingen. Gesproken is onder anderen met het Seniorenplatform, intramurale zorgaanbieders, thuiszorgorganisaties, het zorgkantoor, woningcorporaties en Farent.

Die gesprekken dienden als opmaat naar de discussienotitie woonzorgvisie 's-Hertogenbosch die op 15 februari 2023 in de commissie sociaal is besproken. De richting die de raad in de motie vreemd woonzorgvisie van 28 februari 2023 aan ons heeft meegegeven bepaalt mede hoe het vervolgproces er uit ziet. Dat wordt in het voorjaar 2023 nader uitgewerkt. Hiermee zetten we dit jaar, in het verlengde van het bestuursakkoord, concrete stappen om begin 2024 uw raad de woonzorgvisie 's-Hertogenbosch aan te kunnen bieden. De woonzorgvisie stellen we op in samenwerking met de relevante stakeholders, zoals in de eerste plaats ouderen zelf (via bv. Seniorenraad), zorgaanbieders (zowel verpleeghuiszorg als thuiszorg) en de woningcorporaties. Het participatietraject geven we mogelijk invulling in de vorm van een burgerberaad of stadsgesprekken. Onze inzet is daarbij om geen gemeentelijke notitie op te stellen maar te komen tot een gezamenlijk product en zo de woonzorgvisie vooral een product van en voor alle relevante partijen te maken. In 2022 zijn verschillende projecten van woningen voor ouderen opgeleverd, zoals: - Zuiderschans (127 appartementen, waarvan 44 intramurale woonzorg-eenheden, opgeleverd medio 2022); - Seringenstraat Rosmalen (37 woonzorg-appartementen, opgeleverd Q1 2023); - 53rd Welsh Divisionplein (26 appartementen voor ouderen met dementie, 1 e helft 2022 opgeleverd).

Daarnaast worden reguliere appartementen gerealiseerd, die veelal ook geschikt zijn voor ouderen. In 2022 ging het bijvoorbeeld om het tweede klooster in de Groote Wielen, de Rijnstraat, en Guido en Albrecht in de Gestelse buurt.

Arbeidsmigranten

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Inmiddels wordt breed erkend dat arbeidsmigratie onmisbaar is voor onze economie. De behoefte aan arbeidskrachten is en blijft groot en neemt naar verwachting de komende jaren alleen maar toe, ook in ‘s-Hertogenbosch. Ondanks dit grote economische en maatschappelijke belang van arbeidsmigranten, verloopt hun komst en verblijf niet altijd goed. En hoewel veel werkgevers, huisvesters en inleners het beste met hun mensen voorhebben zijn er nog te veel misstanden. Daarom gaven wij op 19 oktober 2021 het startsein om aan de hand van het regionaal Handelingsperspectief arbeidsmigratie en het onderzoek van Expertisecentrum Flexwonen te komen tot lokaal beleid inzake arbeidsmigratie. Op 6 december 2022 hebben wij het integraal beleid arbeidsmigratie 's-Hertogenbosch vastgesteld, waarover u middels een raadsinformatiebrief bent geïnformeerd. In het verlengde van het vastgestelde integraal beleid stellen wij nadere ruimtelijke regels voor huisvesting op en gaan we in gesprek met marktpartijen om met hen te komen tot een afsprakenkader of convenant. Statushouders Het zal niemand ontgaan zijn dat er in 2022 landelijk een asielcrisis speelde. De beelden van overvolle AZC's en de roep om (crisis)noodopvang waren niet te missen. Het Rijk riep gemeenten ook op om de uitstroom van statushouders naar woningen te versnellen.

De wettelijke taakstelling om statushouders te huisvesten was in de tweede helft van 2022 flink en van gemeenten werd daarnaast nog een éxtra inspanning gevraagd. Ook vangt het COA in onze gemeente 440 asielzoekers op, in de noodopvang op het Hypecoterrein en op kasteel Meerwijk. Daarnaast kreeg de gemeente een forse opgave in de opvang van Oekraïners. In korte tijd werden 2 grote leegstaande kantoorpanden aan de Hervensebaan en de Bruistensingel getransformeerd om Oekraïense vluchtelingen te kunnen opvangen. Ook realiseerden we nog enkele kleinschalige gemeentelijke opvanglocaties. In totaal hadden we in 2022 circa 740 gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïners beschikbaar. Daarnaast werden circa 200 Oekraïners opgevangen bij gastgezinnen. Op Rijksniveau worden gesprekken gevoerd over het huisvestingsvraagstuk op langere termijn voor (een deel van) deze groep. Onze gemeente had een wettelijke taakstelling (voor heel 2022) van 207 statushouders. Daarnaast werd in augustus 2022 landelijk afgesproken dat gemeenten méér probeerden te doen dan de wettelijke taak, dit zal tellen als voorsprong voor 2023. Voor ons betekende dat een extra opgave van 58 personen. We hebben in 2022 in onze gemeente 275 statushouders gehuisvest. Hiermee hebben we ruimschoots invulling gegeven aan de wettelijke taakstelling en de landelijke afspraken.

De corporaties hebben afgelopen jaar 78 woningen toegewezen aan statushouders. Dat is minder dan 4,5% van het totaal aantal vrijgekomen sociale huurwoningen. Dit relatief lage aantal woningen komt doordat er dit jaar relatief veel na-reizigers zijn gehuisvest, zij konden intrekken bij een gezinslid dat hier al woonde. De taakstelling voor de eerste helft van 2023 bedraagt 188 personen. Omdat we een voorsprong hebben van 68 personen, bedraagt de daadwerkelijke opgave 120 personen. Voor de tweede helft van 2023 is op het moment van schrijven nog geen taakstelling bekend. Overzicht aantal en aandeel woningen toegewezen aan statushouders Jaar

2018

2019

2020

2021

2022

Aantal woningen 34 62 69 123 78 toegewezen aan statushouders % van totaal aantal 1,9% 3,3% 3,9% 5,9% 4,4% vrijgekomen woningen *vanaf 2021 zijn studentenwoningen en vrijesectorwoningen van de corporaties buiten de berekening van het aandeel gehouden.

Woonwagenbewoners In oktober 2020 stelde we het Regionaal Handelingsperspectief Woonwagenbeleid Noordoost Brabant vast. U werd daar destijds in het raads-infobulletin over geïnformeerd. Het handelingsperspectief omvat voorstellen waarmee het Rijksbeleid uit 2018 op regionaal en gemeentelijk niveau geïmplementeerd kan worden. Het handelingsperspectief is de basis waarmee we lokaal en regionaal

Voortgangsrapportage Wonen 2022

aan de slag zijn. In 2022 hebben we het voorstel met betrekking tot de toewijzingsregels in gemeente 's-Hertogenbosch geïmplementeerd. We pasten de toewijzingsregels aan. Met de aangepaste regels kunnen we bij de toewijzing van vrijkomende huurstandplaatsen voor woonwagens het behoud van familiebanden in acht nemen. Hiervoor was het noodzakelijk om de huisvestingsverordening aan te passen, uw raad stelde dit op 4 oktober 2022 vast. Ook is in 2022 het regionale onderzoek afgerond naar de behoefte aan standplaatsen onder alle huidige bewoners van Bossche standplaatsen en de ingeschrevenen op de wachtlijst. Als gemeente 's-Hertogenbosch hebben wij de afgelopen decennia het aantal woonwagenstandplaatsen in onze gemeente intact gehouden. We hebben dan ook een ruim aanbod vergeleken met andere regiogemeenten en vergeleken met andere gemeenten elders in het land. Mensen met een beperking In het verlengde van het regulier woonwensenonderzoek hebben wij eind 2020 middels een enquête en in het voorjaar van 2022 middels verdiepende gesprekken in samenwerking met het Gehandicaptenplatform ’s-Hertogenbosch onderzoek gedaan naar de woonwensen van mensen met een beperking. Met de collegebrief van 6 september 2022 hebben wij u geïnformeerd over de uitkomsten van dit onderzoek en hoe wij hieraan een vervolg geven.

Inmiddels zijn de bevindingen onder verschillende gemeentelijke afdelingen verspreid en zijn de uitkomsten met de woningcorporaties besproken. Dit krijgt een vervolg om te bepalen hoe de bevindingen in de praktijk kunnen worden meegenomen. Kortom, ook dit jaar werken we verder aan de vraag hoe we met specifieke wensen en behoeften van mensen met een beperking rekening kunnen houden. Mensen met psychische kwetsbaarheid In 2019 is de regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang 2020 e.v. vastgesteld. Daarin worden de regionale woonzorg-opgaven rond mensen met een psychische kwetsbaarheid beschreven. Op basis van deze regiovisie is het afgelopen jaar gewerkt aan het realiseren van lokale urgentieplusregelingen. Waar nodig zijn regiogemeenten daarbij ondersteund en konden zij terugvallen op de urgentiepluscommissie 's-Hertogenbosch. In 2022 is verder invulling gegeven aan de transformatie van grootschalige centrale opvang naar kleinschalige opvang in de wijk en in de regio. Over spreiding van zowel zorgvoorzieningen als de uitstroom van cliënten BW en MO worden in de regio 2023 nadere afspraken gemaakt, dit in het kader van de doordecentralisatie daarvan. Voor mensen met een begeleidingsbehoefte (zorg of andere begeleiding) zijn in 2022 de volgende projecten gerealiseerd:  Hostel aan de Zuiderparkweg .

 Henry Bayensstraat/de Vlieger  Markt 1, Rosmalen (jongeren)  Eindhovenlaan (Cello)  Engelsedijk Voor de Voorziening Langdurig Verblijf is een vergunning verleend, waartegen door omwonenden hoger beroep is aangetekend nadat hun beroep door de bestuursrechter is afgewezen. Onze inspanningen om deze voorziening te realiseren zetten we ook in 2023 door. In 2022 kreeg de nieuwe contractering vanuit het RIOZ verder beslag. Vragen van zorgaanbieder over huisvesting zijn in nauw overleg met de woningcorporaties besproken, geprioriteerd en waar nodig en mogelijk gekoppeld aan plekken. In 2022 is een concrete start gemaakt met de planvorming voor nieuwbouw voor cliënten van SWZ (mensen met een fysieke beperking) op de plek van de Annakerk aan de Boschmeersingel. Hiermee komt er na jaren wachten eindelijk concreet zicht op meer passende huisvesting als alternatief voor de Copernicuslaan. Ook is door Zayaz en Cello het proces opgestart om 24 plekken voor LVB+-cliënten te realiseren.

Aanpak dakloosheid

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Op initiatief van Maatschappelijke Opvang Den Bosch, Zayaz en de gemeente is in de prestatieafspraken met alle Bossche woningcorporaties afgesproken samen te werken aan een aanpak met als doel om (dreigende) dakloosheid te voorkomen. Dit ligt in lijn met de landelijke ambitie om opvang zoveel mogelijk te vermijden en dakloosheid te voorkomen. De aanpak is er op gericht om langs de lijn van de vijf vuistregels van Thuis in de Wijk te zorgen voor de juiste waarborgen voor een snelle en duurzame huisvesting. De aanpak voorziet er in mensen die (bijna) dakloos zijn te ondersteunen met een woning, maatschappelijke hulp en waar nodig ondersteuning bij de financiën. Zayaz start in 2023 namens de corporatie met de aanpak. Van de gemeente vraagt het gelijktijdig een aanpak waarbij een woning samen opgaat met het hebben van financiën en ondersteuning of begeleiding. In 2023 geven we daarnaast gezamenlijk met de gemeente Vught, MO Den Bosch en de RegenboogGroep uitvoering aan de pilot 'Onder de Pannen'. Binnen deze pilot kunnen economisch daklozen onder voorwaarden van hospitaverhuur inwonen bij stadgenoten. Tenslotte onderzoeken we in 2023 ook de mogelijkheden en potentiële doelgroep voor een 'woonhotel' voor urgent woningzoekenden en waar mogelijk realiseren we dit.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

2.1 Woonbuurten: eenheid in verscheidenheid We zien de identiteit en kracht van de buurt als vertrekpunt voor ontwikkelingen in de bestaande woningvoorraad en bij nieuwbouw. We waken voor monotone buurten en verdringing en zorgen voor een divers woningaanbod dat past bij de buurt en deze versterkt, in samenhang met de gemeentebrede woningbouwopgave. Bij nieuwe woningbouwplannen stemmen we het beoogde bouwprogramma af op de omgeving, ook bij ontwikkelingen op particuliere locaties. We kijken niet alleen naar de beoogde bouwvorm, eigendomsvorm en prijsklasse maar ook of het aanbod aansluit op een specifieke woonbehoefte in die buurt, zoals woningen voor ouderen in een vergrijzende wijk. Enkele voorbeelden zijn: - de sloop-nieuwbouw van de flats in de Gestelse Buurt; - de sociale huurwoningen aan de Zuidwal; - de projecten Terrazzo en Palazzo in het Paleiskwartier; - appartementen aan de Hoogstraat in Rosmalen.

2.2 Inclusieve en draagkrachtige buurten We willen dat doelgroepen die niet gemakkelijk zelf in hun woonbehoefte kunnen voorzien, ook een thuis kunnen vinden in álle buurten en dorpen van onze gemeente. Daarom streven we naar draagkrachtige en veerkrachtige buurten en wijken. Kwetsbaarheid van/in de wijk In de samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties en het Stedelijk Huurdersplatform blijven we aandacht houden voor de ontwikkeling van de leefbaarheid van met name de kwetsbare wijken. Dat doen we in brede zin: zowel op gebiedsniveau als bij de buurtgerichte inzet van specifieke instrumenten. Bijvoorbeeld door de uitstroom van mensen met een psychische kwetsbaarheid of uit de maatschappelijke opvang in goede banen te leiden: door gekoppeld aan huisvesting ook de juiste ondersteuning/zorg te borgen. Selectieve woningtoewijzing In september 2021 deed uw raad een aanvraag voor verlenging van de toepassing van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek. Dit is in de Huisvestingsverordening 2021 geregeld. Met deze regeling blijft het ook de komende vier jaar mogelijk om in zes specifieke gebieden in de gemeente te screenen op crimineel of overlastgevend gedrag bij de verhuur van sociale huurwoningen. In drie buurten in de Hambaken (Sprookjesbuurt, Muziekinstrumentenbuurt en Edelstenenbuurt) kan daarnaast worden gescreend op bron van inkomen.

Met dit instrument, samen met een breder pakket aan maatregelen, werken we ook de komende jaren aan de draagkracht van deze aandachtsbuurten en voorkomen we dat negatieve invloeden te veel vat krijgen op deze buurten.

2.3 De buurt als vindplaats voor oplossingen De opgaven die we zien kunnen in onderlinge samenhang soms beter aangepakt worden. Juist de transformatieopgave in de woningvoorraad biedt kansen om koppeling te maken met andere vraagstukken. Op het niveau van buurten worden opgaven concreet en komen deze bij elkaar. Zoals in de woonvisie

Voortgangsrapportage Wonen 2022

is vastgesteld willen we de komende jaren dat schaalniveau steeds meer als vertrekpunt nemen. De knelpunten en kansen verschillen immers per buurt, net als de oplossingen kunnen verschillen. Bij deze benadering houden we altijd oog voor de samenhang in relatie tot de stedelijke opgaven. Ook in de prestatieafspraken is vastgelegd dat we de buurt als vindplaats voor oplossingen als uitgangspunt hanteren. Samen met de corporaties zijn we in 2021 een verkenning gestart, met als doel beter samenwerken op gebiedsniveau. Enerzijds gaat het daarbij om het evenwichtig verdelen van de opgaven over alle wijken en buurten. Anderzijds gaat het over het goede doen voor de buurt. In 2022 hebben we deze verkenning voortgezet. We brengen in kaart hoe we als corporaties en gemeente bijdragen aan de kwaliteit van de buurten en op welke manier wij hierin kunnen sturen, bijvoorbeeld door middel van woningtoewijzing door corporaties of door woningbouwprogrammering door de gemeente. Ook in 2023 gaan we hier verder mee aan de slag. In 2022 zijn we actief gaan samenwerken het Zayaz aan de buurtontwikkeling in de Haren. En de samenwerking in de Gestelse buurt werd voortgezet, met onder andere Brabant Wonen. In de Gestelse buurt lag het accent dit jaar op de integrale uitvoering van projecten op met name het sociale- en veiligheidsdomein.

Belangrijke fysieke mijlpaal is de oplevering van de eerste twee nieuwe flats, Albrecht en Guido. Ze mogen zich de duurzaamste en energiezuinigste gebouwen van Den Bosch noemen.

3.1 Gezonde duurzame woningvoorraad We willen en moeten nog grote stappen maken in het energetisch verbeteren van de woningvoorraad.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

De verduurzamingsslag in de woningvoorraad dient samen te gaan met het verbeteren van het wooncomfort en gezond wonen. We sturen op het stap voor stap nemen van de juiste maatregelen, die direct winst opleveren en toekomstige ontwikkelingen niet in de weg zitten. In 2022 hebben we uitvoering gegeven aan de implementatie van het duurzaamheidsakkoord dat we in 2018 met het Stedelijk Huurders Platform en de woningcorporaties ondertekenden. Begin 2022 is dit akkoord met de bestuurders opnieuw bezien. Hierbij zijn aanvullende accenten benoemd zoals de aandacht voor circulair bouwen en klimaatadaptatie. Meer specifiek voor 2022: 

 

 









Corporaties hebben ca. 1.300 woningen gerenoveerd en zijn ruim 2000 zonnepaneleninstallaties op woningen geplaatst. Dit zijn er ca 700 meer dan in het uitvoeringsprogramma 2022 was opgenomen. De renovaties zijn een continu proces. De corporaties zijn diverse projecten gestart in 2022 die in 2023 worden opgeleverd. De EnergieIndex (EI) geeft een indicatie van de energieprestatie van de woning. De EI van de corporatiewoningen is in 2022 gemiddeld met 0,05 gedaald (conform doelstelling). Inmiddels werken de corporaties met het werkelijk energiegebruik. Dit wordt uitgezet en gemonitord in een dashboard. Het dashboard 2021 is gereed. De data voor het jaar 2022 komt in de zomer van 2023 beschikbaar en zal daarna worden vastgesteld. Er is een werkgroep energiearmoede opgestart, waarmee samenwerking met de woningcorporaties op het gebied van energiearmoede wordt geborgd. In oktober zijn we gestart met het Bossche Bespaarteam. In 2022 hebben er 143 huisbezoeken (sinds oktober) plaatsgevonden, 132 hiervan waren in een huurwoning (woningcorporatie, particulier en overige huur). We zijn gestart met de Bossche Bespaarkaravaan die haar oorsprong vond in een huurdersbijeenkomst in november. De Bossche Bespaarkaravaan gaat in 2023 verder;

Er zijn naar schatting 25.000 tegels verwijderd die hebben plaatsgemaakt voor groen (gevel en achtertuinen). Dit is gestimuleerd met de actie Tegelwippen. Ook is ruim 2.000 m2 groen dak aangelegd op corporatiewoningen ten behoeve van waterberging en biodiversiteit. Er is een start gemaakt met het ontwikkeltraject van het biobased en tiny house concept STEK: circulaire kleine woningen met een hoog deelgebruik principe (bijvoorbeeld mobiliteit). Het initiatief voor biobased Boschveld is opgezet en er is gestart met het project Boschgaard (oplevering 2023). Er zijn honderden nestkasten en overige natuurinclusieve projecten afgerond zoals vleermuizenkasten en insectenvoorzieningen in en aan de gevels;

Voortgangsrapportage Wonen 2022



 



  



Vanuit de routekaart circulariteit en op basis van het materiaalstromenonderzoek is een start gemaakt met het opzetten van kennissessies voor de interne organisaties ten aanzien van uitstroom en instroom van materialen. De gemeente heeft via het Duurzaam loket en loket Brabant Woont Slim op een laagdrempelige manier advies, hulp en begeleiding aangeboden voor wat betreft het verduurzamen van woningen. De gemeente werkt in proeftuin ’t Zand door aan het aardgasvrij maken van ca 500 woningen en andere gebouwen. Hiervoor ontvangen we een rijkssubsidie van € 5,4 miljoen. In deze proeftuin werken we samen met onze partners: buurtinitiatief ’t Ecozand, woningcorporaties Zayaz, BrabantWonen en Charlotte van Beuningen, Enexis, Enpuls, Waterschap Aa en Maas en Farent. Het doel van de proeftuinen is om ervan te leren. De gemeente heeft in vier onderzoeksbuurten onderzocht of een collectieve warmtevoorziening voor deze buurten kansrijk is. (NB: Voor de overige drie buurten wordt het onderzoek in 2023 opgestart.) Dit jaar zijn de Bouwstenen voor de TVW 2.0 vastgesteld. Afkoppelprojecten zijn gecontinueerd, los van de renovatiecomplexen waarin dit standaard is. De corporaties hebben een start gemaakt met het opstellen van de klimaatknelpuntenkaart. Deze kaart geeft inzicht in de uitdagingen op complex-, buurt- en wijkniveau op het gebied van hitte, groen en wateroverlast.

Eind 2022 hebben BrabantWonen en Zayaz een SMP (soorten management plan) opgesteld en een ontheffing verleend gekregen.

3.2 Flexibele woningvoorraad en beter benutten van de bestaande woningvoorraad We willen inzetten op een aanvullende dynamische en aanpasbare woningvoorraad. Op deze manier hebben we een tijdelijk antwoord op de grote schaarste aan betaalbare woningen op dit moment In 2022 werden buiten de nieuwbouw 71 woningen toegevoegd (door splitsing en door omzetting van onzelfstandig naar zelfstandige woonruimte). De afgelopen jaren realiseerde de corporaties 10 á 15 woningen per jaar door middel van woningsplitsing en woningdelen. Met het Bestuursakkoord zetten we in op woningsplitsen, dat willen we zo makkelijk mogelijk maken. Ook willen we beter communiceren over de mogelijkheden. Daarom maakten we in de Uitvoeringsagenda Prestatieafspraken met de woningcorporaties en huurders over het beter benutten van de bestaande voorraad. Samen hogen we de ambitie op naar 50 toevoegingen per jaar door het beter benutten van de bestaande voorraad. In 2022 troffen we de voorbereiding voor beleidsregels over het splitsen en verkameren van woningen. In 2023 komen we met een voorstel voor Regels woningsplitsing, verkameren en parkeren. Met dit voorstel willen we woningsplitsing en verkameren stimuleren, met behoud van woon- en leefkwaliteit, om zo de woningvoorraad te kunnen vergroten.

Naast het splitsen van woningen of het verkameren (kamergewijs gaan verhuren) kennen we ook het delen van een woning b.v. door inwoning of mantelzorgsituaties. Bijvoorbeeld voor de nieuwe studentenwoningen aan de Onderwijsboulevard wordt in 102 van 125 woningen gestart met een vorm van“friends-contracten”. Daarbij wordt een woning verhuurt aan twee studenten die een eigen slaapkamer hebben maar een woonkeuken en het sanitair delen. Een ander voorbeeld van het huisvesten van meer mensen in bestaande woningen, is het project Onder de Pannen, waarmee we in 2023 starten (zie paragraaf 1.3). Voor flexwoningen zie alinea 4.2.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

4.1 Voldoende woningen met kwaliteit Door het toevoegen van nieuwe woningen hopen we te zorgen voor een meer ontspannen woningmarkt en voor het binden van (nieuwe) Bosschenaren. De groei van de woningvoorraad is afgestemd op de opgaven in de regio en binnen Nederland, waar een trek naar de stad zichtbaar is. Om te zorgen voor voldoende woningen is in de Woonvisie de ambitie geformuleerd om 10.500 nieuwe woningen te realiseren in de periode 2020-2030. In het bestuursakkoord is deze ambitie aangevuld met een extra opgave om meer betaalbaar wonen toe te voegen. In 2022 zijn 1085 nieuwe woningen gerealiseerd (795 door nieuwbouw en 290 door transformatie van vastgoed). Daarnaast zijn er 71 woningen gerealiseerd door het beter benutten van de bestaande voorraad (woningsplitsingen, omvorming van bijgebouwen etc.). In totaal zijn er dus 1.156 woningen gerealiseerd. Ook zijn er 75 intramurale woonzorgeenheden gerealiseerd. De vooruitzichten voor 2023 zijn nog steeds goed. Wij verwachten dat de woningproductie in 2023 uitkomt tussen de 1100 en 1200 woningen. Op 1 maart j.l. kondigde de provincie Noord-Brabant aan dat de vergunningverlening voor projecten met stikstofeffecten op Natura2000 gebieden tijdelijk stil komt te liggen. Voor hoe lang de vergunningverlening stil ligt is nog niet duidelijk.

Omdat ’sHertogenbosch aan het beschermd natuurgebied Vlijmens Ven/ Moerputten & Bossche Broek ligt, is een vergunning aangevraagd voor het woningbouwproject Willemspoort-Zuid. Dit is een project van 500 woningen. Deze vergunning kan nu dus niet verstrekt worden. Daarmee staat het project in ieder geval voor de korte termijn op losse schroeven en levert het vertraging op in de woningbouw de komende jaren. Voor de overige prioritaire locaties is het nog te vroeg in de planvorming om hiervan de exacte effecten te kunnen inschatten. De beslissing van de provincie vergroot de onzekerheid van de woningproductie voor 2025 en verder. Ook komend jaar informeren wij u over de voortgang van nieuwbouw met de kwartaalberichten woningbouw.

4.2 Vernieuwing en innovatie We zetten in op vernieuwing en innovatie in de woningbouw in onze gemeente. Daarbij zetten we in op nieuwe woonvormen, flexibel en duurzaam bouwen, levensloopbestendig bouwen en nieuwe ontwikkelconcepten. CPO projecten In 2022 zijn CPO-groepen geselecteerd voor twee CPO-locaties in de Vinkelse slagen en voor Gaasterland 10. Met deze CPO-groepen zijn reserveringsovereenkomsten getekend, in 2023 zullen deze groepen hun ontwerp verder uitwerken.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

Binnen fase 4 en 5 van de Pelgrimsche Hoeve is, net als in de eerdere fases van dit gebied, ook weer plek voor CPO-projecten. In 2023 worden de kavels uitgegeven en zal er een selectie plaatsvinden voor één of meerdere CPO-projecten. Daarnaast gaan we in 2023 aan de slag met de voormalig schoollocatie aan de Jan Olieslagerstraat. Deze locatie biedt waarschijnlijk ruimte aan meerdere CPOprojecten. Minitopia Minitopia bestaat inmiddels al vijf jaar. Het is mooi dat we hier een plek hebben kunnen bieden aan alternatieve manieren van wonen en aan inwoners die graag meer zelf hun woon- en leefomgeving vorm willen geven. De tiny houses van Minitopia zijn nog steeds een voorbeeld voor tiny houseprojecten elders in Nederland. We krijgen dan ook nog steeds veel vragen van organisaties en personen om de locatie te komen bezoeken. Dit prijswinnende project, waarin ook door woningcorporatie Zayaz een aantal woningen is gefaciliteerd, voorziet nog steeds in een behoefte. De huidige bewonersgroep heeft de gemeente dan ook verzocht langer gebruik te mogen maken van de locatie aan de Poeldonkweg. Omdat de locatie ook de komende 5 jaar nog niet nodig is voor een nieuwe bestemming of ander gebruik is besloten aan dit verzoek tegemoet te komen. Het gebruik kan hiermee worden voortgezet tot 1 april 2028 (de maximale termijn voor afwijking van het bestemmingsplan van 10 jaar).

Flexwoningen In ’s-Hertogenbosch hebben we ruime ervaring met het realiseren van flexwoningen. In 2016 en 2017 werden de eerste flexwoningen geplaatst in Empel Zuid, Vlietdijk en Bruistensingel. Daarna kwamen daar nog de locaties De Fuik, Aartshertogenlaan, de Vliert en de Meerendonk bij. In 2022 is omgevingsvergunning verleend voor 44 flexwoningen op de locatie Belgeren en voor de eerste 30 woningen in de Groote Wielen (deze zijn inmiddels in het eerste kwartaal van 2023 opgeleverd). We ontwikkelen het concept van flexwoningen steeds verder door, gebaseerd op de lessen uit eerdere projecten. Met het bestuursakkoord wordt extra ingezet op toevoeging van flexwoningen. In 2022 is daarvoor de verkenning gestart. In 2023 willen we met tenminste 1 nieuwe locatie aan de slag en zullen we gaan nadenken over de toekomst van de flexwoningen die in 2016 en 2017 voor de periode van 10 jaar zijn geplaatst. In 2022 ontving de gemeente ’s-Hertogenbosch voor de projecten Belgeren en Noordoosthoek een Rijkssubsidie van in totaal € 2,8 miljoen in het kader van de stimuleringsregeling "flex- en transformatiewoningen ”.

Voortgangsrapportage Wonen 2022

4.3 Sturen op betaalbaarheid en differentiatie We willen dat de woningprogrammering strategisch ingezet wordt om bij te dragen aan passend en betaalbaar wonen voor iedereen. Ook willen we met de programmering op buurtniveau met maatwerk bijdragen aan leefbare en inclusieve buurten en het karakter van buurten versterken. De differentiatie van de woningbouwprogrammering is reeds toegelicht in paragraaf 1.1. Daar zijn ook de extra sturingsinstrumenten die we inzetten toegelicht, namelijk het invoeren van de opkoopbescherming en het opnieuw uitgeven van startersleningen.

4.4 Aantrekkelijke woonmilieus We bouwen richting 2030 aan sterke en diverse woonmilieus. De woningen die ontwikkeld worden zijn aanvullend op de bestaande woningvoorraad en versterken het karakter van de buurt. Ook is er ruimte om bestaande woonmilieus te versterken door interventies in die bestaande voorraad. Als gekeken wordt naar de (uitwerkings)plannen die in 2022 door de raad of het college ter inzage zijn gelegd of zijn vastgesteld, dan is sprake van een grote diversiteit in aantrekkelijke woonmilieus. Bijvoorbeeld hoog-stedelijke ontwikkelingen in het Paleiskwartier (uitwerkingsplan Palazzo en de studentenhuisvesting aan de Onderwijsboulevard), maar ook groen-stedelijk wonen in Coudewater en in het 3de Klooster in de Vlietdijk. En diverse plannen in de dorpen, zoals de woningbouwplannen aan de Koksteeg 64 (Vinkel), de Kloosterstraat en de Duyn en Daelseweg 14 en 35 (allen Nuland). Het plan voor de Groote Wielen Noord is in januari 2023 door de raad vastgesteld.

Met deze rapportage geven wij u meer inzicht in de voortgang van de activiteiten en inspanningen om de ambities uit de Woonvisie ’s-Hertogenbosch te verwezenlijken. Naast deze jaarlijkse rapportage informeren wij de gemeenteraad ieder kwartaal over de actuele ontwikkelingen op de woningmarkt en over de voortgang op woningbouw, door middel van het kwartaalbericht woningbouw. Komende tijd werken we aan een woondashboard. Het woondashboard geeft een actueel overzicht van én inzicht op de woonopgaven aan gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie. Op basis van deze informatie kan sturing, verantwoording en controle plaatsvinden op (een deel van) de kaders en afspraken rond wonen in onze gemeente.

Voortgangsrapportage Wonen 2022