1. Bijlage Conceptbegroting 2026

Concept Begroting 2026

Begroting 2026

Inhoudsopgave Hoofdlijnen .............................................................................................................................................. 4 Bestuurlijke hoofdlijnen....................................................................................................................... 4 Financiële hoofdlijnen ....................................................................................................................... 12 Programma's .......................................................................................................................................... 24 Bestuursorganen- en ondersteuning ................................................................................................. 24 Dienstverlening .................................................................................................................................. 37 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke......................................................................... 47 Veiligheid ........................................................................................................................................... 69 Cultureel klimaat................................................................................................................................

84 Gelijke kansen op talentontwikkeling ............................................................................................. 103 Verstedelijking en wonen ................................................................................................................ 117 Openbare ruimte, water en groen .................................................................................................. 141 Bereikbare stad, dorpen en wijken .................................................................................................. 161 Sport en recreatie ............................................................................................................................ 177 Energie, duurzaamheid en milieu .................................................................................................... 193 Cultuurhistorische kwaliteit ............................................................................................................. 218 Ruimte voor economie en voorzieningen ....................................................................................... 230 Werk en inkomen ............................................................................................................................ 256 Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid ................................................................................

272 Beleggingen en overige baten en lasten ......................................................................................... 281 Gemeentelijke belastingen .............................................................................................................. 291 Algemene uitkering gemeentefonds ............................................................................................... 292 Paragrafen............................................................................................................................................ 293 Lokale heffingen .............................................................................................................................. 293 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 305 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 320 Financiering ...................................................................................................................................... 326 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................

333 Verbonden partijen.......................................................................................................................... 342 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 348 Financiële begroting ............................................................................................................................ 362 Overzicht van de baten en lasten .................................................................................................... 362 Financiële positie ............................................................................................................................. 367 Afdeling Orthen ............................................................................................................................... 389 Bijlagen............................................................................................................................................. 390

2

Begroting 2026 Wijk- en buurtmonitor ......................................................................................................................... 391 Contact ................................................................................................................................................. 407

3

Begroting 2026

Hoofdlijnen

Bestuurlijke hoofdlijnen Inleiding Voor u ligt de laatste begroting van deze bestuursperiode. Ons college levert hiermee het gemeentelijk huishoudboekje netjes op voor de volgende bestuursperiode. Tegelijkertijd gaan we in de laatste maanden niet op onze handen zitten. We blijven gedreven om impact te realiseren voor onze inwoners, ondernemers, studenten en bezoekers. Gezien de grote opgaven en de blijvende onzekerheid en maatschappelijke dynamiek, kunnen we het ons ook niet permitteren om achterover te leunen. En dus pakken we door op de ambities en afspraken uit ons bestuursakkoord en blijven we werken aan een mooie, aangename en toekomstbestendige gemeente. Huishoudboekje op orde Ten opzichte van de voorjaarsnota hebben we nu meer duidelijkheid vanuit het rijk en is de dreiging van het ‘ravijnjaar’ in 2026 – voor nu – afgewend. Mede omdat we telkens geanticipeerd hebben en in deze bestuursperiode een solide financieel beleid hebben gevoerd, ontstaat er ruimte. Daarmee kunnen we een sluitende meerjarenbegroting voorleggen en creëren we financiële ruimte voor de nieuwe raad. De onzekerheid vanuit het rijk op de gemeentefinanciën na 2026 is echter nog niet weg. De maatschappelijke, economische en (geo-)politieke dynamiek maakt dat we continue scherp moeten zijn op welke nieuwe opgaven of kansen zich voordoen.

Het zal een blijvende opgave zijn om ons financieel beleid solide, maar ook wendbaar in te richten. Met uw raad zetten we in op ‘wendbaar begroten’, vertrekkend vanuit meer inzicht in de financiële begroting. Daarmee brengen we de raad tijdig in positie, als we in de toekomst voor (majeure) financiële keuzes komen te staan. Afronden en doorpakken op uitvoering bestuursakkoord In het laatste deel van deze bestuursperiode ronden we enkele mijlpalen af uit ons bestuursakkoord. Onder andere komen we met raadsvoorstellen over de opwek van duurzame energie in zonnevelden, de volgende stap voor het Innovatiekwartier Den Bosch en we komen met een participatievisie. We pakken door op recente besluiten van uw raad op bijvoorbeeld het themajaar 2029 en diversiteit en inclusie. Op dit moment loopt een onderzoek naar het slavernijverleden. De uitkomsten van dit onderzoek zijn mogelijk de basis voor vervolgstappen met eventuele financiële consequenties. We nemen uw raad uiteraard mee in mogelijke vervolgstappen. En natuurlijk blijven we uitvoering geven aan de ingezette lijnen voor voldoende en betaalbare woningbouw, gelijke kansen, sociale structuur, een toekomstbestendige zorg voor jong en oud en een groene en duurzame leefomgeving. Pro-actief inspelen op de toekomst

4

Begroting 2026 In deze begroting zijn de voornemens uit de Voorjaarsnota financieel vertaald. Uitgangspunt daarin was dat we ons op grote, langjarige opgaven geen stilstand kunnen veroorloven. En dus waren een aantal toekomstgerichte investeringen opgenomen, die ervoor zorgen dat ‘de motor’ kan blijven draaien. Zo maakten we in de Voorjaarsnota al budget vrij voor de aanpak natuurversterkend ontwikkelen. Een passieve houding op het stikstofdossier kunnen wij ons niet veroorloven. We willen – met provincie en rijk – naar doorbraken ten behoeve van woningbouw, bedrijven, voorzieningen en andere ontwikkelingen. In lijn met het raadsbesluit uit december vorig jaar, maakten we ruimte om de kwaliteitsverbetering van de Brede Binnenstad te versnellen en integraal op te pakken. Ook hebben we de realisatie van het Integraal Huisvestingsplan op onderwijs (IHP) geborgd voor de langere termijn. Aanvullend maken we met deze begroting ruimte om de subsidie aan JADS te continueren. We zetten in op een schaalsprong van JADS en een structurele bijdrage aan ons data-ecosysteem, in het bijzonder een impuls voor het Innovatiekwartier Den Bosch (IKDB). Verder stellen we een fonds ‘verduurzaming maatschappelijk vastgoed’ in. Daarmee zijn we in staat om als gemeente direct bij te dragen aan onze duurzaamheidsdoelen en maken we onze gebouwen toegankelijker en meer bij de tijd.

Het Groot Tuighuis heeft laten zien dat we hiermee ook een enorme kwaliteitsimpuls kunnen geven aan ons vastgoed. We investeren ook in een robuuste bedrijfsvoering in onze gemeentelijke organisatie. ’sHertogenbosch groeit en de gemeentelijke organisatie past zich daarop aan. We zetten daarom in op een systematiek die de omvang van de bedrijfsvoering mee laat bewegen met de omvang van de organisatie. Hiermee houden we de bedrijfsvoering toekomstbestendig. Onze bedrijfsvoering heeft nu nog onvoldoende meebewogen. Tot slot storten we met deze begroting opnieuw een fors bedrag in ons Structuurfonds. De groei en toekomstbestendigheid van onze gemeente – en de bijbehorende noodzakelijke investeringskracht in strategische projecten van bovenstedelijk belang – vragen daarom. Hoewel we op dit moment alle projecten kunnen dekken en het Structuurfonds veel steviger achterlaten dan bij aanvang van deze periode, moeten we ook constateren dat het in de toekomst niet genoeg zal zijn. Nu al zien we dat voor bijvoorbeeld de opwaardering van het station en de rondweg Groote Wielen meer geld nodig zal zijn. Daarbij blijft het van belang om te zoeken naar co-financiering en samenwerking met relevante partners. De extra inzet op lobby en partnerschap in deze bestuursperiode heeft laten zien dat dit haar vruchten afwerpt.

Denk aan de forse rijksbijdragen die we al ontvingen voor zowel verstedelijking, bereikbaarheid als ‘groen’ en ‘blauw’ in de Spoorzone, maar bijvoorbeeld ook voor de ontwikkeling rond Station Oost en de Groote Wielen. Partnerschap en co-financiering betekent ook dat we planuitwerking en uitvoering samen moeten oppakken, bijvoorbeeld met het rijk, provincie en private investeerders. We zullen steeds scherper moeten zijn op slimme koppelingen van onze eigen agenda en die van onze partners, inclusief hoe we gezamenlijke sturing en besluitvorming vormgeven. Samen maken we ’s-Hertogenbosch Met deze begroting blijven we ook investeren in onze sociale basis. De dynamiek in de samenleving is groot en verschillende ontwikkelingen hebben een grote impact op hoe we samen leven. Of het nu gaat om de impact van vergrijzing, polarisatie, gedaalde vertrouwenscijfers in de politiek of (het maatschappelijke debat over) actuele gebeurtenissen in ’s-Hertogenbosch, Nederland en de wereld. Het werkt – direct of gestaag – door in of we elkaar nog tegenkomen en spreken buiten de eigen directe sociale kring. Hoe we naar elkaar omzien. Hoe we samen leven en werken aan een fijne buurt. We werken daarom aan het structureel versterken van onze sociale basis.

Met deze begroting dragen we bijvoorbeeld bij aan de versterking van ontmoetingsplekken, het ondersteunen van vrijwilligers en bewonersinitiatieven, het verder uitvoeren van de beweging #vaniknaarwij, zorgen voor passende ondersteuning voor wie dat nodig heeft en doorbouwen aan stevige netwerken in

5

Begroting 2026 wijken en buurten. Tegen wie de spelregels van onze samenleving moedwillig overtreedt, zullen we hard blijven optreden. Tot slot Met deze begroting nemen we onze verantwoordelijkheid om onze ambities uit het bestuursakkoord waar te maken, actief in te spelen op de toekomst en een stevig financieel fundament te leggen onder de volgende bestuursperiode. En we blijven investeren in onze sociale basis. Een fijn en toekomstbestendig ’s-Hertogenbosch maken we samen met onze inwoners, ondernemers en instellingen. We zijn ervan overtuigd dat we die kracht ook duidelijk gaan terugzien als het Glazen Huis naar ’s-Hertogenbosch komt. We kijken er enorm naar uit dat onze Markt het decor is van nationale saamhorigheid en actie voor het goede doel ‘Spieren voor Spieren’. ’s-Hertogenbosch zal zich een week lang op haar best presenteren aan heel Nederland.

6

Begroting 2026

Beleidskaders

Beleidskaders Naar het Bestuursakkoord . Naar de Begroting 2025 Naar de Jaarstukken 2024

7

Begroting 2026

Begrotingsproces

Begrotingsproces Spoorboekje Begroting 2026 1. Inleiding Het Presidium stelt jaarlijks een tijdschema op voor de behandeling van de begroting, het zogenaamde spoorboekje. Voor u ligt het spoorboekje voor de begroting 2026 waarin u kunt nalezen hoe dit jaar de behandelprocedure van de begroting is. Zoals gebruikelijk staan naast de begroting 2026 de volgende met de begroting samenhangende voorstellen op de agenda: - De verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting; - De belastingvoorstellen. 2. Het tijdschema Het tijdschema voor de behandeling van de begroting ziet er als volgt uit: Datum 26 september

Tijdstip

8 oktober

20 oktober

19.00 uur

20 oktober

20.30 uur

23 oktober

8

27 oktober

19.00 uur

28 oktober

19.00 uur

3 november

19.00 uur

Activiteit Digitale begroting 2026 beschikbaar voor de raad Sluitingsdatum indienen schriftelijke technische vragen begroting Informatiebijeenkomst begroting 2026 (tijdens Informeren & Ontmoeten) Inspreken begroting (tijdens Informeren & Ontmoeten) Beantwoording schriftelijke technische vragen Begrotingsbehandeling in Commissie Bestuur Begrotingsbehandeling in Commissie Omgeving Begrotingsbehandeling in Commissie Sociaal

Begroting 2026 Datum 30 oktober

Tijdstip 19.00 uur

12 november

12.00 uur

13 november

14.00 uur

Activiteit Begrotingsbehandeling in Commissie Bedrijvigheid Uiterste tijdstip indienen moties en amendementen bij de griffie (later binnenkomende moties worden ter vergadering ingediend en toegelicht) Afsluitende begrotingsbehandeling

3.Toelichting tijdschema Aanbieding van de begroting 2026 Op vrijdag 26 september krijgt u de beschikking over de digitale begroting (website). Daarnaast zal een PDF-bestand van de begroting worden gemaakt. Behandeling technische vragen Om de behandeling van technische vragen zo efficiënt mogelijk te laten verlopen zijn de volgende afspraken gemaakt: • • • • • •

Technische vragen worden per fractie verzameld en tegelijk ingediend; Technische vragen worden via e-mail ingediend bij de Afdeling M&D/F; Contactgegevens: Hendrik-Jan Schep; h.schep@s-hertogenbosch.nl, 073-6159809; Het indienen van technische vragen over de begroting kan vanaf het moment van aanbieden tot de sluitingsdatum 8 oktober; De schriftelijke beantwoording van de technische vragen vindt uiterlijk 23 oktober plaats, zodat de antwoorden nog kunnen worden meegenomen bij de commissiebehandeling; Vragen kunnen natuurlijk ook later nog worden gesteld, maar dan is er geen garantie meer dat het antwoord op 23 oktober beschikbaar is.

Informatiebijeenkomst en inspreekbijeenkomst begroting 2026 De informatiebijeenkomst en de inspreekbijeenkomst over de begroting vinden plaats tijdens de Informeren & Ontmoeten bijeenkomst van 20 oktober. Commissiebehandeling De commissievergaderingen vinden plaats op de volgende data: 27 oktober 2025, 28 oktober 2025, 30 oktober 2025, 3 november 2025

19.00 uur 19.00 uur 19.00 uur 19.00 uur

Bestuur Omgeving Bedrijvigheid Sociaal

De commissiebehandeling wordt gestart met de commissie Bestuur, zodat in deze commissie de grote lijnen uiteengezet kunnen worden waarin in andere commissies gedetailleerd op door kan

9

Begroting 2026 worden gegaan. Als gevolg hiervan vindt de commissie Bedrijvigheid op donderdag plaats. De commissie Sociaal verschuift in verband met de Tweede Kamerverkiezingen naar maandag 3 november. De commissievergaderingen staan uitsluitend in het teken van de begrotingsbehandeling en de bijbehorende voorstellen. Dat betekent dus dat er in principe geen andere raadsvoorstellen worden besproken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld. De commissies behandelen de onderwerpen binnen de begroting 2026 die in hun portefeuille vallen. In de agenda’s van de vergaderingen worden deze onderwerpen vermeld. Gelet op de veelheid van onderwerpen die in een begroting aan de orde komen is een debat volgens de gebruikelijke structuur met een korte pitch in eerste termijn en een uitgebreide tweede termijn niet praktisch. We hanteren daarom in de commissies een spreektijd per fractie van 6 minuten in de eerste termijn en 3 minuten in de tweede termijn. In beide termijnen mag geïnterrumpeerd worden. Fracties mogen in dit geval met twee woordvoerders werken en geven zoveel mogelijk aan welke punten zij willen bespreken in de raad.

Eventuele moties en amendementen worden waar mogelijk aangekondigd Voor het college geldt een totale spreektijd van 25 minuten (onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders) en de helft daarvan in de tweede termijn. Moties en amendementen Bij de behandeling van de begroting in de raad worden in verhouding veel moties en amendementen ingediend. Om andere fracties en het college de gelegenheid te geven zich voor te bereiden, worden moties en amendementen uiterlijk 12 november 12.00 uur aangeleverd via het mailadres raadsondersteuning@s-hertogenbosch.nl. Moties en amendementen die na dit tijdstip worden aangeleverd worden ter vergadering ingediend. Moties en amendementen worden via Notubiz aan de raad beschikbaar gesteld. Voor advies over het gebruik van moties en amendementen en voor ondersteuning bij het formuleren ervan, kunt u zich wenden tot de medewerkers van de griffie. Vooral bij amendementen is het aan te bevelen om vooraf de juridische/financiële correctheid te laten toetsen. Afsluitende begrotingsbehandeling Op donderdag 13 november is de afsluitende begrotingsbehandeling. De vergadering start om 14.00 uur. Deze vergadering is volledig gewijd aan de behandeling van de begroting 2026 en bijbehorende stukken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld.

Voor de besluitvorming wordt vanzelfsprekend wel een splitsing tussen de onderwerpen aangebracht. De vergadering kent de volgende indeling: - Eerste termijn voor de fracties. De nadruk ligt op de toelichting op eigen moties en amendementen en de bespreking van moties en amendementen van andere fracties. De ervaring leert dat de meeste fracties hun bijdrage beginnen met enige algemene noties om richting te geven aan hun standpunten over moties en amendementen, hiervoor is ook ruimte binnen de vergadering. Iedere fractie krijgt 6 minuten spreektijd, interrupties zijn toegestaan (deze gaan niet van de spreektijd af). Alle raadsleden mogen interrupties plaatsen (dit is niet alleen beperkt tot de woordvoerders). De volgorde van spreken door de fracties wordt zoals gebruikelijk bepaald door de fractiegrootte, te beginnen met de grootste oppositiefractie en vervolgens alternerend met de grootste coalitiepartij. - Na de eerste termijn raad is er een gezamenlijke maaltijd. 10

Begroting 2026 - Eerste termijn voor het college: reactie college op de inbreng van de raad en de ingediende moties en amendementen. De portefeuillehouder Financiën start met een reactie op de financiële beschouwingen van de raad. In de collegetermijn wordt helder, welke zaken voor het college aanvaardbaar zijn en welke zaken niet. Met het oog op het verhelderen van het collegestandpunt, laat de raadsvoorzitter interrupties van de kant van de raad toe. Voor het college geldt een totale spreektijd van 45 minuten, onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders. - Tweede en laatste termijn exclusief voor de raadsfracties, spreektijd 3 minuten per fractie. De laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen. In de afgelopen jaren is het gebruik gegroeid dat in de eerste termijn de hoofdmoot van de discussie plaatsvindt en dat de tweede termijn gebruikt wordt voor enkele concluderende opmerkingen. Wanneer gebruik wordt gemaakt van de laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen, krijgt het college nog de gelegenheid om hierop te reageren. - Nadat de fracties hun tweede termijn hebben gebruikt, wordt overgegaan tot de besluitvorming. Fracties kunnen hun stem desgewenst toelichten met een stemverklaring.

Hierbij wordt de volgende volgorde aangehouden: o Amendementen en moties voor alle voorstellen o Voorstel begroting 2026 o Voorstel over de verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting; o De belastingvoorstellen Met in achtneming van het bovenstaande ziet het vergaderschema er als volgt uit: 14.00 – 18.00 uur eerste termijn raad 15.30 – 15.45 uur pauze 18.00 – 19.00 uur gezamenlijk diner 19.00 – 21.00 uur eerste termijn college 21.00 – 21.15 uur pauze 21.15 – 22.30 uur tweede termijn raad 22.30 – 23.00 uur besluitvorming

11

Begroting 2026

Financiële hoofdlijnen

In de voorjaarsnota 2026 gaven wij u de volgende kernboodschap mee over de stand van onze gemeentefinanciën: “Vanaf 2026 dalen de inkomsten die gemeenten ontvangen vanuit het rijk. Dit geldt ook voor onze gemeente. Hier hebben we de afgelopen jaren al zoveel mogelijk rekening mee gehouden in onze meerjarenbegroting. Toch zien ook wij al enkele jaren vanaf 2026 een vooralsnog beperkt tekort op ons afkomen, hoewel de meerjarenbegroting 2025 t/m 2028 nog (vrijwel) sluitend was”. De actualisatie van de begroting 2025 in combinatie met de Voorjaarsnota 2026 liet een relatief beperkt tekort vanaf 2028 zien. Een tekort dat in ieder geval in de ogen van ons college geen breed opgezet ombuigingstraject zou rechtvaardigen. Na uw behandeling van de voorjaarsnota hebben wij u via het raadsinformatiebulletin geïnformeerd over het positieve effect dat deze circulaire liet zien op ons meerjarenbeeld. Bij het opstellen van deze nieuwe begroting is dat beeld uit het raadsinformatiebulletin ongewijzigd. In deze financiële hoofdlijnen gaan we nader in op de financiële uitkomst. Gevolgen van de landelijke verkiezingen Ten tijde van het opstellen van deze begroting weten we nog niet wat de landelijke verkiezingen in oktober gaan brengen.

Wij zullen u op de reguliere P&C-momenten informeren over de gevolgen voor onze gemeente op onze meerjarenraming hiervan, zover ze op dat moment bekend zijn dan wel in te schatten zijn. Financieel beeld De begrotingsvoorbereiding resulteert in een positief saldo van € 6,6 miljoen in 2026. Het financieel beeld ziet er als volgt uit (bedragen x € 1.000): Bedragen (*€1.000) Uitkomst begroting 2025 1. Actualisatie 2025 Stand geactualiseerde begroting 2025 2. Voorjaarsnota 2026* Meerjarenbeeld na voorjaarsnota 2026 *

12

2026 282 -104 178

2027 424 -25 399

2028 -180 -25 -205

2029 -180 -25 -205

61 239

-183 216

-518 -723

-852 -1.057

Begroting 2026 Bedragen (*€1.000) 3. Begrotingsvoorbereiding 2026 Concept uitkomst meerjarenbegroting *voorstellen vanaf 2025

2026 6.374

2027 6.427

2028 6.463

2029 6.520

6.613

6.643

5.740

5.463

Bovenstaande tabel laat zien dat de meerjarenraming jaarlijks een positief resultaat laat zien. Bij de begrotingsvoorbereiding passen we onze begroting aan naar aanleiding van issues die op ons afkomen als gevolg van externe ontwikkelingen, de zogenaamde autonome ontwikkelingen. We lichten hier enkele van deze autonome ontwikkelingen nader toe. Voor een totaaloverzicht van de opgenomen autonome ontwikkelingen verwijzen we u naar paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/ Toelichting bestaand beleid/ 5. Autonome ontwikkelingen. Meebewegen bedrijfsvoering: De afgelopen jaren is onze organisatie fors gegroeid door allerlei nieuwe taken en ambities, maar is deze groei niet doorvertaald naar de bedrijfsvoering. Dit leidt tot urgente knelpunten waarbij er zorg is over het draaiend houden van de operatie en over het achterblijven van de noodzakelijke doorontwikkeling van de bedrijfsvoering, waarbij risico’s als oplopend ziekteverzuim, (te) hoge werkdruk, verlies van medewerkers en het niet voldoen aan wet- en regelgeving op de loer liggen. Om evenwicht te creëren in het groeitempo is een methodiek ontwikkeld waarmee we jaarlijks het budget voor de gemeentebrede bedrijfsvoering laten mee-ademen met het aantal gebruikers in onze organisatie.

We stellen voor om, voor het eerst in de begroting 2026, voor iedere gebruiker extra het budget voor de gemeentebrede bedrijfsvoering met een normbedrag toe te laten nemen. Als het aantal medewerkers daalt, neemt het budget met hetzelfde bedrag af, waarbij we het jaar 2024 als bodemjaar hanteren. Deze methodiek wordt ook door andere gemeenten van vergelijkbare grootte gehanteerd. Voor het aanbieden van de begroting 2027 aan uw raad zal de gehanteerde werkwijze worden geëvalueerd. Aanvullen ICT reserve: Door de sterke groei van het ICT gebruik (zowel aantallen als intensiteit) is de ICT reserve, de egalisatiereserve waarin mee- en tegenvallers in de ICT kosten worden opgevangen, binnen enkele jaren niet meer toereikend om de kosten te dekken. We verhogen daarom de jaarlijkse storting in de ICT reserve, met in totaal € 487.340. VNG bijdrage GGU: De alsmaar stijgende VNG bijdrage voor Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) heeft bijgedragen aan de dalende stand van de ICT reserve. Vanaf nu nemen we deze bijdrage als een aparte post in de begroting op en verrekenen we deze niet meer met de ICT reserve. Hiervoor is een structureel budget van € 425.000 nodig. Nieuw beleid Voorjaarsnota Structureel In de voorjaarsnota 2026 gaven wij aan dat de inkomsten die gemeenten ontvangen vanuit het rijk vanaf 2026 gaan dalen.

Ondanks dat we hier de afgelopen jaren al zoveel mogelijk rekening mee gehouden hebben in onze meerjarenbegroting zagen we toch vanaf 2026 een beperkt tekort op ons afkomen. Vanwege dat voorziene financiële meerjarenbeeld zijn we terughoudend geweest met structureel nieuw beleid. Met uitzondering van voorstellen op het vlak van onderwijshuisvesting

13

Begroting 2026 conform het besluit van uw raad van 1 april 2025 over het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2026-2041, heeft ons college bij de Voorjaarsnota 2025 geen voorstellen gedaan met een structureel financieel effect op ons meerjarenbeeld. In het licht van het resultaat van de begrotingsvoorbereiding 2026 acht ons college het gewenst en verantwoord om drie aanvullende voorstellen toe te voegen aan de voornemens nieuw beleid 2026 met dekking uit het begrotingsresultaat. Deze drie aanvullingen zullen een nadelig effect hebben op het financiële beeld, maar niet in een tekort resulteren. Het gaat om de volgende voorstellen: • Fonds verduurzaming maatschappelijk vastgoed Het betreft het instellen van een Duurzaamheidsfonds Maatschappelijk Vastgoed. Als een van de voornemens nieuw beleid 2026 wordt voorgesteld een fonds ter grootte van € 1 miljoen euro in te stellen. We willen in 2045 een klimaatneutrale gemeente zijn. Gemeentelijk vastgoed speelt daarin een rol. We hebben de afgelopen jaren al een slag geslagen met de verduurzaming van ons vastgoed. Om onze CO₂-uitstoot te blijven verlagen en stijgende (onvoorspelbare) energiekosten te voorkomen, moeten we nú verder verduurzamen. Als we niets doen, lopen de kosten op – voor ons én voor maatschappelijke huurders zoals sportverenigingen. Verduurzaming is dus niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor de samenleving.

Daarom kijken we breed: niet alleen naar energie, maar ook naar circulariteit, vergroening en klimaatbestendigheid. We zijn gestart met onderzoeken bij gebouwen die op een logisch moment toe zijn aan onderhoud, veel energie verbruiken of waar beleidsvragen spelen. Ook verkennen we de oprichting van een verduurzamingsfonds voor gemeentelijk vastgoed. Om echt in beweging te komen, vragen we nu een eerste impuls van 1 miljoen euro. Dat bedrag is bescheiden in verhouding tot de totale opgave, maar essentieel om ervaring op te doen met de uitvoering, kosten, impact en subsidiemogelijkheden. Zo bouwen we stap voor stap aan een toekomstbestendige vastgoedportefeuille. We willen een begin maken met het verduurzamen van sociaal cultureel centrum D’n As in Empel. Dit gebouw was bij een eerdere verduurzaming in 2020 nog niet meegenomen. Met een sterke organisatie, een markt die klaar is om te leveren en betrokken huurders en gebruikers, zetten we samen de stap naar een duurzaam en leefbaar ’sHertogenbosch. We nemen verantwoordelijkheid en maken onze ambities waar – voor vandaag én morgen. • JADS Het betreft de voortzetting van de samenwerking in het kader van JADS. Als een van de voornemens nieuw beleid 2026 wordt voorgesteld de komende 5 jaar € 500.000 extra in te zetten voor deze voortzetting. In de afgelopen periode is de JADS-samenwerking geëvalueerd.

Deze evaluatie laat de meerwaarde van JADS zien zowel op wetenschappelijk vlak (onderwijs, interdisciplinair onderzoek en valorisatie activiteiten) als wat betreft maatschappelijke meerwaarde (o.a. vergroten van datavaardigheden en samenwerking met het lokale MKB en grote bedrijven). De vier JADS-partners zijn daarom voornemens de samenwerking voor de komende jaren te continueren en te verbreden. JADS gaat zich door ontwikkelen tot impact center voor datawetenschappen en kunstmatige intelligentie (AI). Met deze schaalsprong krijgt JADS een uniek profiel op het snijvlak van high tech, bedrijfsleven en maatschappij en ontstaan nieuwe mogelijkheden om het lokale en regionale ecosysteem te versterken.

14

Begroting 2026 Als partner binnen de JADS samenwerking zijn wij voornemens de komende 5 jaar een bedrag van €570.000 bij te dragen, waarvan €70.000 kan worden gedekt uit lopende budgetten en de resterende €500.000 een nieuwe financiële vraag betreft. Met deze financiële bijdrage versterken en verbreden we de aanwezigheid van JADS in onze gemeente via een aantal sporen. Het aantal JADSstudenten wordt in de komende vijf jaar verdubbeld door het toevoegen van onderwijsaanbod in de Mariënburg. Ook worden het Engineering Doctorate (EngD) programma en het aanbod voor professionele educatie in Den Bosch uitgebreid. De activiteiten van de reeds bestaande JADS Playground en het MKB Datalab worden uitgebreid, zodat nog meer start-ups en MKB’ers kunnen worden begeleid. Tot slot wordt de impact van JADS versterkt met de komst van diverse labs naar ’sHertogenbosch, zoals een security operations center gericht op cyber-security en een software engineering center gericht op digitale transformatie. Al deze zaken dragen bij aan het versterken van het lokale data-ecosysteem, vergoten van data-kennis en -vaardigheden bij het bedrijfsleven en het binden van talent aan de regio. •

Onderzoek mogelijke vervanging Oosttribune Stadion de Vliert

De Oosttribune van Stadion de Vliert is aan vervanging toe. Dit oudste deel van stadion De Vliert, dat dateert uit 1951, is aan het einde van zijn technische levensduur. Sinds eind jaren negentig van de vorige eeuw het stadion in eigendom bij de Bossche Investering Maatschappij (BIM). Bij deze overgang zijn geen middelen gereserveerd voor de renovatie van de Oosttribune. De BIM is als verhuurder van het stadion aan FC Den Bosch verantwoordelijk voor de veiligheid en het onderhoud. Vanaf 1996 is het stadion grondig gerenoveerd. Hierbij zijn de tribunes aan de west-, noord- en zuidzijde vernieuwd en gerenoveerd. De Oosttribune is in deze renovatie niet meegenomen. Zonder ingrijpen zal de Oosttribune binnen enkele jaren in verband met de veiligheid niet meer te gebruiken zijn. De afgelopen jaren is met de nodige kunstgrepen en beperkingen de Oosttribune in bedrijf gehouden. Wij zien dat dit op de langere termijn niet houdbaar is. De mogelijke vervanging van de Oosttribune vraagt om een gedegen ruimtelijke, financiële, juridische en organisatorische uitwerking waarvoor ook externe expertise ingehuurd zal moeten worden. Voor uitwerking van het vraagstuk stellen we € 150.000,- beschikbaar.

In dit onderzoek kijken we specifiek naar verschillende varianten voor de toekomst Oosttribune, nu en in de toekomst, de eigendomssituatie van de Oosttribune, en de wijze van financiering voor de eventuele vervanging van de Oosttribune. De uitkomsten van dit onderzoek delen we met uw raad als basis voor besluitvorming over de toekomst van de Oosttribune. Incidenteel In de Voorjaarsnota 2026 gaven wij u aan, dat er wel incidentele vrije ruimte beschikbaar was in de vorm van een surplus op onze algemene reserve (€ 12,1 miljoen). Via de Voorjaarsnota 2026 is een deel hiervan al vanaf 2025 aangewend voor incidenteel nieuw beleid (€ 2,9 miljoen). De overige voorstellen incidenteel nieuw beleid vanaf 2026 uit de Voorjaarsnota (€ 4,0 miljoen) zijn door ons college integraal overgenomen als nieuw beleid bij deze begroting. Voor de twee amendementen die bij de Voorjaarnota 2026 zijn aangenomen, te weten Bijdrage supportershome FC Den Bosch en Budget Second Opinion Complexe projecten, is aanvullend € 0,2 miljoen uit de incidentele ruimte benut. Er resteert derhalve nog een surplus op onze algemene reserve van zo'n € 5,0 miljoen. We stellen uw raad conform ons voornemen uit de Voorjaarsnota 2026 voor om dit surplus te storten in het Structuurfonds.

Voor een volledig overzicht van het nieuw beleid vanaf 2026 verwijzen wij u naar paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/ Nieuw beleid 2026

15

Begroting 2026 Na besluitvorming over het nieuw beleid wordt het meerjarig saldo daarmee als volgt (bedragen x € 1.000):

Bedragen (* 1.000) Concept uitkomst meerjarenbegroting Aanvulling voornemens nieuw beleid: Fonds verduurzaming maatschappelijk vastgoed Aanvulling voornemens Nieuw beleid: JADS (5 jaar) Aanvulling voornemens Nieuw beleid: Onderzoek mogelijke vervanging Oosttribune Stadion de Vliert Meerjarenbeeld begroting 2026 (na verwerking nieuw beleid) Incidentele storting Structuurfonds Meerjarenbeeld begroting 2026 (na verwerking nieuw beleid en storting Structuurfonds)

2026 6.613

2027 6.643

2028 5.740

2029 5.463

-500

-500

-500

6.143

5.240

4.963

6.143

5.240

4.963

-1.000

-500

-150

4.963

-4.963 0

We stellen voor om de begrotingsruimte in 2026 van € 4,95 miljoen eveneens in het Structuurfonds te storten. De invulling van de structurele ruimte in de meerjarenbegroting vanaf 2027 en verder van € 5,0 miljoen wordt aan de volgende raad gelaten. Recapitulatie voorgestelde totale extra incidentele storting in het Structuurfonds De totale voorgestelde extra incidentele storing in het Structuurfonds in 2026 wordt hiermee € 14,75 miljoen en is als volgt opgebouwd: 1. bij de Voorjaarsnota 2026 voorgestelde voornemens incidenteel nieuw beleid kunnen worden afgedekt uit incidenteel beschikbare middelen. Zo ook de 2 bij de Voorjaarsnota aangenomen amendementen (Bijdrage supportershome FC Den Bosch en Budget Second Opinion Complexe projecten). Er resteert dan nog zo'n € 5,0 miljoen aan incidentele middelen.

16

Begroting 2026 2. resterende positief exploitatiesaldo in de jaarschijf 2026 van € 4,95 miljoen (resterend na aanwending van het begrotingssaldo voor drie aanvullende voorstellen nieuw beleid, te weten Fonds verduurzaming maatschappelijk vastgoed, JADS en Onderzoek mogelijke vervanging Oosttribune Stadion de Vliert). 3. De reservering binnen de algemene reserve van € 4,8 miljoen voor het incidenteel afdekken van een tekort in de begroting 2026. Dit grotere surplus is ontstaan door de reservering in 2025 voor het incidenteel afdekken van een tekort in de begroting 2026. Dat tekort doet zich nu niet voor en deze middelen zijn daarmee vrij beschikbaar. Scenario's toekomstige rijksfinanciering Bij de behandeling van de Voorjaarsnota is de motie “Zicht op randvoorwaarden voor realistische begrotingskeuzes” aangenomen. We informeren u dan ook bij deze over de ontwikkeling en vooruitzichten van de rijksfinanciën. Als we naar de rijksfinanciën kijken dan zien we enerzijds dat besluiten op rijksniveau gevolgen hebben voor de algemene uitkering en anderzijds dat het rijk voor specifieke projecten extra middelen beschikbaar stelt, denk hierbij aan bijvoorbeeld woningbouw. Dit laatste betreft gelabelde middelen die niet anderszins ingezet kunnen worden. Daarom beperken we ons in deze scenarioanalyse tot de algemene uitkering.

Binnen de algemene uitkering spelen een drietal zaken die we hieronder apart benoemen: -het vrij besteedbare accres -het Sociaal Domein -de herverdeling van het gemeentefonds • Het vrij besteedbare accres We weten niet wat de landelijke verkiezingen in oktober gaan brengen. Afhankelijk van de nieuwe coalitie zal geld nodig zijn voor bijvoorbeeld defensie, energietransitie en stikstofproblematiek. Een belangrijk verschil ten opzichte van eerdere verkiezingen en de financiële keuzes van het rijk is wel dat we niet meer trap op trap af meelopen en dat hierdoor intensiveringen niet meer automatisch tot extra vrij besteedbaar budget bij ons leiden. Omgekeerd moet het Rijk dan ook echt specifiek op gemeenten of taken van gemeenten bezuinigen willen we geraakt worden. Mocht het Rijk bijvoorbeeld kiezen voor een generieke bezuiniging voor gemeenten door het gemeentefonds te korten, dan zou de korting snel kunnen oplopen. Voor elke 100 miljoen korting krijgen wij dan een kleine 1 miljoen minder van het Rijk (met een verwachte bandbreedte tussen -/€ 0-20 miljoen). Omgekeerd zou er ook generiek extra geld voor gemeenten bij kunnen komen. Maar naar realistische inschatting verwachten we dit scenario niet. De indexatieproblematiek blijft zeker actueel. De indexatie van het gemeentefonds is in de basis onvoldoende om onze loon- en prijsstijgingen te kunnen dekken.

Landelijk speelt ook nog de discussie over het moment van definitief maken van de prijsindexatie. Binnen deze systematiek stelt het Rijk in het voorjaar de definitieve prijsindexatie voor het gemeentefonds vast. Als blijkt dat de werkelijke inflatie afwijkt, wordt dit niet meer gecorrigeerd. En naar alle waarschijnlijkheid ook niet in latere jaren. Dit kan leiden tot structurele voor- of nadelen. Een recente analyse van de afgelopen zeven jaar, toont aan dat het Rijk de prijsindexatie in het voorjaar structureel te laag inschat. De VNG heeft aangegeven te onderzoeken of hiermee de door het Rijk te hanteren BBP-systematiek dus

17

Begroting 2026 feitelijk wel toereikend is. Zo niet, dan zal hierover indringend het gesprek met het Rijk worden gevoerd. • Het Sociaal Domein Ten tijde van het opstellen van de gemeentelijke Voorjaarsnota 2026 was nog onduidelijk hoe het Rijk zou omgaan met de adviezen van de commissie Van Ark. Met de Meicirculaire 2025 is hierover inmiddels meer duidelijkheid gekomen. Voor de jaren 2025 tot en met 2027 stelt het Rijk landelijk € 3 miljard beschikbaar voor jeugdhulp. Voor ’s-Hertogenbosch betekent dit dat er in deze periode circa € 27 miljoen extra middelen beschikbaar komen voor uitvoering van de Jeugdwet. Na 2027 verandert dit beeld. Op basis van de Meicirculaire bezuinigt het Rijk vanaf 2028 structureel € 800 miljoen op de jeugdhulp (met een verwachte bandbreedte tussen -/- € 0-11 miljoen). De twee belangrijkste zijn: het doorvoeren van extra besparingen binnen de Hervormingsagenda Jeugd van € 500 miljoen en het invoeren van een eigen bijdrage voor jeugdhulp vanaf 2028. Deze laatste maatregel moet landelijk een besparing van € 260 miljoen opleveren, maar de uitwerking hiervan door het Rijk is nog niet bekend. Voor de meest recente meerjaren doorkijk Sociaal & Zorg Fonds verwijzen wij u naar de Voorjaarsnota 2026. De volgende doorrekening zal bij de Management Rapportage aan uw raad worden verstrekt.

• De herverdeling van het gemeentefonds We weten, dat een verdere ingroei van de herijking van het gemeentefonds tot de mogelijkheden behoort. Bij onverkorte toepassing van het nieuwe verdeelmodel krijgen we op termijn structureel nog ruim 10 miljoen extra uit het gemeentefonds. Met deze ingroei hebben we in onze meerjarenraming nog geen rekening gehouden (met een verwachte bandbreedte tussen +/+ € 0-10 miljoen). We kunnen echter concluderen dat ongeacht met welk scenario we ook te maken zullen gaan krijgen, het een feit blijft dat we een sterke financiële uitgangspositie hebben, zeker gezien het positieve meerjarenbeeld van deze conceptbegroting. Ontwikkelingen rondom wendbaar begroten Het nu voorliggende meerjarenbeeld maakt het naar de opvatting van ons college niet noodzakelijk om een breed ombuigingstraject op te tuigen. Toch wordt het traject om te komen tot een meer wendbare begroting voortgezet. Dit past immers bij ons streven om als organisatie meer wendbaar te worden. Die financiële wendbaarheid vraagt in onze ogen vooral om meer inzicht in de financiële begroting. Om die reden loopt op dit moment ambtelijk een traject, waarbij de huidige vijftien begrotingsprogramma’s verder worden uitgewerkt in zo’n tachtig onderdelen, producten genoemd.

Zo brengen wij in beeld welke activiteiten vallen binnen het betreffende product, wat de mate van beleidsvrijheid en mate van beïnvloedbaarheid is binnen het product en welke doelstellingen vanuit de programmabegroting bij dit product horen. Hiermee wordt beoogd inzicht te bieden waar college en raad keuzeruimte kunnen vinden als zij die ruimte zoeken voor nieuwe beleidskeuzes. Richting de nieuwe collegeonderhandelingen zal deze nadere uitwerking beschikbaar komen. Dan kan worden beoordeeld of dit structureel een plaats moet krijgen bij de begroting. Structuurfonds Vorig jaar meldden we dat we op dat moment niet alle projecten op het structuurfonds van dekking konden voorzien. Het tekort bedroeg ruim € 19 miljoen. Door de extra stortingen in de jaarrekening 2024 en begroting 2025 zou de omvang van het Structuurfonds nu ogenschijnlijk toereikend zijn om alle projecten van dekking te voorzien. We plaatsen hier wel nadrukkelijk de kanttekening, dat de in

18

Begroting 2026 de tabel opgenomen bedragen globale ramingen zijn. Door kostenstijgingen en toenemende complexiteit zien we over het algemeen dat de uiteindelijk benodigde budgetten hoger uitvallen. Tegelijk met deze begroting informeren wij u bijvoorbeeld over de ontwikkelingen van het station als project op het structuurfonds. Bovendien kunnen er nieuwe projecten en/of aanvullende ambities op al opgevoerde projecten aan de orde zijn. Pas na het doorlopen van de planstudiefase wordt een definitieve kostenraming aan uw raad voorgelegd. De groei en toekomstbestendigheid van onze gemeente – en de bijbehorende noodzakelijke investeringskracht in strategische projecten van bovenstedelijk belang – maken extra inzet op het zoeken naar co-financiering en samenwerking met relevante partners van belang. We zullen dan ook steeds scherper moeten zijn op slimme koppelingen van onze eigen agenda en die van onze partners, inclusief hoe we gezamenlijke sturing en besluitvorming vormgeven. Een herzien overzicht van de projecten Structuurfonds is opgenomen in deze begroting. Dit is te vinden in de paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/Structuurfonds. Woonlasten Een van de uitgangspunten van ons tarievenbeleid is dat de woonlasten in onze gemeente in beginsel niet anders worden verhoogd dan met een inflatiecorrectie.

Onder woonlasten worden in dit verband verstaan: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Autonome kostenstijgingen rekenen bij de laatste twee heffingen wel mee. Afhankelijk van de WOZ-waarde stijgen de woonlasten voor woningeigenaren met 2,20% tot 2,35%. De woonlasten voor huurders stijgen met 3,95%. Wij merken hierbij op dat de totale woonlasten van onze gemeente tot de laagste in het land behoren. De lokale lastendruk voor een bedrijf stijgt ten opzichte van 2025 met 1,17%. Nadere informatie naar aanleiding van uw motie “Zicht op randvoorwaarden voor realistische begrotingskeuzes” Op 3 juni 2025 heeft uw raad de motie Zicht op randvoorwaarden voor realistische begrotingskeuzes aangenomen. In deze motie heeft u het college verzocht om u in aanloop naar de begrotingsbehandeling integraal te informeren over onder andere de actuele stand van zaken op de risico’s binnen gemeentelijke investeringsprojecten, het structuurfonds en bij de rijkssubsidies die zijn toegekend (o.a. NOVEX-middelen). De beantwoording van deze vraag hebben we uitgesplitst in projecten verdeeld over 3 categorieën. Het betreft hier projecten in de volgende categorieën: 1. De grote actieve grondexploitaties 2. De projecten van het structuurfonds, waarbij de risico's geïnventariseerd zijn passend bij de fasering van het project 3. De projecten waarbij de rijkssubsidies van toepassing zijn: NOVEX, WBI & BOL.

Bij elk van de bovenstaande projecten zullen we de risicoclassificatie op stikstof en netcongestie aangeven, met daarnaast ook een aantal specifiekere risico’s. Dit zijn echter maar een specifiek aantal risico’s per project die genoemd worden, deze lijst is niet uitputtend. Conform de projectmanagementmethodiek Bosch Model 2.0 worden risico’s bijgehouden en beheerst. Tot slot gaan we nog in op de beheers systematiek van risico’s, zodat u een actueel beeld heeft hoe we als gemeente actief omgaan met de risico’s en de beheersing daarop.

Grondexploitaties Risico's

Stikstof

Netcongestie 19

Begroting 2026

Groote Wielen Noord

- (juridische) vertragingen - veranderende marktomstandigheden

Laag

Midden

Van Herpenseweide

- Afhankelijkheid van andere projecten en subsidies - (juridische) vertragingen - veranderende marktomstandigheden

Midden

Laag

- Veranderende marktomstandigheden - (juridische) vertragingen

Midden

Midden

Hoog

Midden

De Vliert

- Afhankelijkheid van andere projecten en subsidies Bossche - (juridische) vertragingen Stadsdelta - Afhankelijkheid gebiedsontwikkeling derden Tabel 1: Risico’s met betrekking tot de grondexploitaties

20

Begroting 2026

Structuurfonds

Bedrag (in ‘000)

Toelichting

Huis73 reservering onvoorziene loon- en prijsstijging

1.100 Uitvoeringsfase

GZG

3.335 Planstudiefase

OV Knooppunt Station

Verkabeling Hoogspanningslijnen

Uitvoering herinrichting Binnenstadsring

18.100 Planstudiefase

Risico's - Reservering is t.b.v. afdekking risico - (juridische)Vertragingen - Project zit in afrondende fase(minimaal risico) - Afhankelijkheid van andere projecten en subsidies - (juridische) Vertragingen - Stijgende bouwkosten

- Arbeidsmarktkrapte 9.540 Verkenningsfase - Landelijke prioritering - Stijgende bouwkosten - Uitvoeringscapaciteit - Planningsdynamiek in 14.150 Verkenningsfase verband met meerdere werkzaamheden in uitvoering

Stikstof Netcongestie

Laag

Laag

Laag

Laag

Midden

Midden

Laag

Laag

Midden

Laag

Bereikbaarheid Oostelijke gemeentedelen

- Verwerving gronden 12.285 Verkenningsfase - (juridische) Vertragingen - Stijgende bouwkosten

Midden

Laag

Design Museum

28.346 Planstudiefase

- (juridische) Vertragingen - Stijgende bouwkosten - Complexiteit gebied

Midden

Hoog

- Stijgende bouwkosten - Complexiteit gebied - Afhankelijkheid met andere projecten

Midden

Midden

Midden

Laag

Laag

Laag

Midden

Laag

Laag

Laag

Compensatie bezoekersparkeren Tolbrug Verbinding over het spoor Rondweg De Groote Wielen (mobiliteitsmaatregelen) Rondweg De Groote Wielen Stadsarchief

24.070 Planstudiefase

- Afhankelijkheid andere 11.022 Verkenningsfase projecten - Stijgende bouwkosten - Afspraken Prorail - Uitvoeringscapaciteit 9.700 Uitvoeringsfase - (juridische) Vertragingen - Stijgende bouwkosten - (juridische) Vertragingen PM Verkenningsfase - Stijgende bouwkosten - Verwerving gronden 5.640 Planstudiefase

- Stijgende bouwkosten - (juridische) vertraging

Tabel 2: Risico’s met betrekking tot het structuurfonds

21

Begroting 2026

Project(naam) Transitie 'oude A2-as incl. aanpalende maatregelen (NOVEX) (Zandzuigerstraat, Diezebrug (incl. aansluitingen), Parallelweg, Magistratenlaan en onderdoorgang Vogelstraat (calamiteiten)) Integrale parkeeroplossingen (NOVEX) (Mobiliteitshub IKDB, Verbinding over het spoor, Parkeergarage Citadelpoort)

Versterken fietsnetwerk (NOVEX) (opwaardering fiets- en OVnetwerk en stimulering actieve/gezonde mobiliteit) Diezepark (BOL) (aanleg Oeverpark en ontwikkeling natuur- en klimaatsensitief gebied) Buitendieze (BOL) (Westerpark en Schutskamppark) Stationspark (BOL) (natuur- en klimaatsensitief gebied en Groene loper Onderwijsboulevard en Copernicuslaan) Ertveldmoeras (BOL) (nieuwe groenstructuren, versterken bestaande groenstructuren en natte natuur Ertveldplas) De Groote Wielen Noord (WBI)

Fase

Risico's - Aanbestedingsresultaat valt tegen

Stikstof Netcongestie

Voorbereidingsfase

Laag

Laag

-Verbinding over het spoor: afhankelijkheid andere projecten kosten hoger dan Voorbereidingsfase geraamd - Mobiliteitshubs: Kosten hoger dan geraamd - Fasering

Midden

Laag

Laag

Laag

Laag

Laag

Laag

Laag

- Afhankelijkheid van Voorbereidingsfase andere projecten Stationsknoop Realisatiefase Groene loper

Laag

Laag

- Balans tussen Business case en doorlooptijd in Voorbereidingsfase relatie voorwaarden subsidie gebiedsbudgetten

Midden

Laag

Laag

Hoog

Laag

Midden

Voorbereidingsfase

- Capaciteit in de voorbereiding

- Oeverpark deels afhankelijk van Voorbereidingsfase ontwikkeling derden - Beschikbare capaciteit in Voorbereidingsfase de voorbereiding

Ontwerp en uitvoeringsfase

Van Herpenseweide (WBI) Ontwerpfase

- Negatieve uitspraak RvS - Vertraging in de realisatie oa marktomstandigheden - Netcongestie - Netcongestie - Stikstof - Marktomstandigheden

Tabel 3: Risico’s met betrekking tot projecten met toegekende subsidies (NOVEX, BOL en WBI)

22

Begroting 2026 Hoe worden de risico’s beheerst? Het college stuurt daarnaast ook actief, door middel van risicomanagement, in de uitvoering van de begroting en de projecten op het beheersen van de verschillende risico’s. Voor de beheersing op projecten gebruiken we de projectmanagement systematiek van Bosch Model 2.0. Voor het grondbedrijf worden jaarlijks de risico's van de projecten die onder het grondbedrijf vallen in beeld gebracht en gekwantificeerd. Tevens worden de beheersmaatregelen benoemd waarmee deze risico’s zo doeltreffend mogelijk beheerst kunnen worden. Binnen het grondbedrijf wordt een buffer aangehouden om deze risico’s op te kunnen vangen indien deze zouden optreden (het benodigde weerstandsvermogen). Daarnaast zijn we als college en als organisatie een methodiek aan het uitwerken van ‘stedelijk programmeren’, waarin we ook proactief in spelen op risico’s. We kunnen eens per jaar, als de methodiek is ontwikkeld, de raad bij de begroting een update te geven van de keuzes in het kader van stedelijk programmeren, om ook te laten zien hoe we risico's managen en beheersmaatregelen nemen. Het is overigens wel lastiger specifiek in te zoomen op de risico’s rondom rijksgelden, immers als we vertraging oplopen hoeft dit niet automatisch te betekenen dat we de rijkssubsidie verliezen, daar is ook nog ruimte voor overleg met het Rijk.

Naast de verantwoording vanwege het feit dat het hier sprake is van een SPUK (Specifieke Uitkering), is er ook verantwoording via de monitoring van de woningbouwproductie die in NOVEX-verband is afgesproken. Dit zorgt voor een continu gesprek tussen Rijk en gemeenten, waardoor de risico’s op het verlies van rijkssubsidies beperkt wordt. Om u op de hoogte te houden van de voortgang, zullen we vanaf de jaarrekening 2025, specifiek in de paragraaf grondbeleid, u periodiek informeren over de NOVEX- en BOL-middelen.

23

Begroting 2026

Programma's Bestuursorganen- en ondersteuning

Ambitie We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van co-creatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.

24

Begroting 2026

Doelstellingen

Doelstellingen De ambities uit het Bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").

25

Begroting 2026

Actief en vanuit wederkerigheid in verbinding

Wat willen we bereiken? •

Met lobby en public affairs zetten we in op partnerschap om vanuit mede-eigenaarschap in gezamenlijkheid projecten en opgaven een stap verder te brengen. We richten ons daarbij op meerdere niveaus: van provincie tot Europa. En van VNG tot B7. • Partnerschap staat ook centraal bij onze regionale samenwerking. Als gemeente kunnen we sommige opgaven niet alleen oppakken. Daar is goede samenwerking met medeoverheden voor vereist. In onze regio, in Brabant en in het land. Onder meer in de regio NoordoostBrabant vervullen we een actieve rol, die ook van ons centrumgemeente verwacht mag worden. Ook continueren we de samenwerking in BrabantStad. • In onze lokale democratie dient iedere stem gehoord te worden. Ook de stem van die groepen die we nu nog te weinig horen en zien. Hiervoor zetten we niet alleen in op een versterking van het meer ‘traditionele’ participatie- en inspraakinstrumentarium. Maar ook experimenteren we met nieuwe vormen. Alleen met elkaar kunnen we het onderling democratisch debat voeren. We gaan vernieuwing hierbij niet uit de weg. • Vanuit verbinding communiceren we met inwoners en partners. Laagdrempelig en vanuit wederkerigheid. We zijn waar de inwoner is en de interactie voorop staat. We leggen ons oor goed te luister. We communiceren met focus op de hoofdopgaven.

Rond bestuurlijke representatie richten we ons op de betekenis voor en in verbinding met de Bossche samenleving. Ons uitnodigingsbeleid rond grote(re) en kleinere evenementen richt zich op de impact voor en nabijheid van inwoners. En op het imago van de stad. Inhoudelijk staat ook hier de slagkracht op de hoofdopgaven voorop. Nulmeting Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De burgemeester en wethouders leggen hun besluiten duidelijk uit”. 13% Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”Inwoners

26

Doelstelling 2026

Ambitie 2026

Bron

15%

15%

Omnibusenquête (O&S)

Begroting 2026 Nulmeting worden vooraf voldoende betrokken bij het maken van gemeentelijke plannen". 21%

Doelstelling 2026

Ambitie 2026

Bron

23%

23%

Omnibusenquête (O&S)

Wat gaan we ervoor doen? Met lobby inzetten op partnerschap en creëren van mede-eigenaarschap. In 2026 doet we dat door:: - Beoordeling op lokale kansen van het nieuwe (1) nationaal regeerakkoord en (2) lokaal bestuursakkoord. - Vol inzetten op samenwerking met een nieuw kabinet en nieuwe Tweede Kamer. - Herijking van de Bossche lobbyagenda na afronding lokaal bestuursakkoord. - Investering in ons netwerk met nieuwe Tweede Kamerleden en nieuwe bewindslieden en onderhouden bestaand netwerk bij relevante politici, bestuurders en directeuren. Onder andere door het organiseren van werkbezoeken in ’s-Hertogenbosch op basis van wederkerigheid. - Doorgaan met samenwerking met (1) partners uit de stad om zo nog meer massa en impact te kunnen maken in onze lobby en met (2) strategische partners zoals de G40 en de VNG, om de doelen uit ons bestuursakkoord te behalen. - Doorzetten van ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen, gekoppeld aan ons bestuursakkoord en actuele lobbykansen.

Op nieuwe (digitale) kanalen te zoeken naar interactie en mogelijkheden. Dit om benaderbaar te zijn én blijven. En ruimte voor externe inbreng mogelijk te maken en uit te breiden Ieders stem is belangrijk in een democratie. In 2026 doet we dat door: • Vanuit de ontwikkelde participatievisie en de nog vast te stellen participatieverordening werk te maken van de Bossche Participatieaanpak: dat doen we niet vóór maar samen met de Bossche samenleving in een gezamenlijke routekaart. • We creëren ruimte voor experiment om vernieuwende participatievormen en -instrumenten toe te passen, met specifieke aandacht voor de minder gehoorde of stille stem. • We gaan samen met inwoners en betrokken partijen werk maken van systematisch leren en evalueren rond participatietrajecten Partnerschap en samenwerking binnen regionale samenwerkingsverbanden. Dat doen we in 2026 door: - te starten met de uitvoering van programma’s en projecten naar aanleiding van de nieuwe Regiodeal tussen Rijk en onze regio Noordoost Brabant. - Voortzetten van de ingezette versterking van de samenwerking in de RNOB. De bestuurlijke en ambtelijke (hulp) structuur wordt aangepast. - Organiseren van netwerkmomenten, zoals de Brabantstad-dinsdagen, gezamenlijke Prinsjesdag en nodigen we de ambtelijke top uit voor een netwerkdiner. BrabantStad is immers een essentieel netwerk voor ontmoeting tussen steden, en met het Rijk.

Bestuurlijke representatie vanuit betekenis en verbinding. In 2026 doet we dat door: invulling te geven aan de maatschappelijke wens om bestuurlijk onze gemeente te representeren en om zichtbaar, verbonden en betrokken te zijn. Dit houdt in dat we een scherp oog houden voor het algemeen gemeentelijk belang, het politiek-bestuurlijke belang en/of het imago van de stad. 27

Begroting 2026

Daarbij kijken we naar de hoofdopgaven, maar ook naar de kleine gebaren, waarbij we waardering laten blijken bij initiatieven in onze gemeente, de verbinding met de samenleving en met doelgroepen initiëren en betrokkenheid tonen bij het lief en leed in onze gemeente. We geven hierbij ook expliciet aandacht aan lobby & public affairs Communicatie vanuit verbinding en wederkerigheid. In 2026 doen we dat door: · Het verder uitwerken van het communicatiebeleid van de gemeente, met als doel nog meer doelgroepgericht, open en transparant communiceren. · Vanuit communicatie de doorontwikkeling van het participatiebeleid te stimuleren om daarmee het netwerkgericht en interactief werken van de organisatie te ondersteunen. · Te onderzoeken hoe we op een effectieve en persoonlijke manier in contact blijven met de inwoner. Dit doen we door buiten naar binnen te halen met omgevingsanalyses , (persoonlijk) dialoog en aanvullende persoonlijke onderzoeken via O&S.

28

Begroting 2026

Financiën

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse baten en lasten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000) bedragen (x € 1.000)

Omschrijving

Taakveld

Lasten Bestuur Mutaties reserves

0.1 0.10

Baten Bestuur Mutaties reserves

Saldo van lasten en baten

0.1 0.10

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

20.196 277

16.657 0

13.547 0

13.027 0

13.025 0

13.024 0

20.472

16.657

13.547

13.027

13.025

13.024

-2.030 -663

-975 -85

-824 0

-824 0

-824 0

-824 0

-2.693 17.779

-1.060 15.597

-824 12.724

-824 12.203

-824 12.202

-824 12.201

29

Begroting 2026

Investeringen

Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland. (Bedragen x € 1.000)