07 21-03-2022 B Bijlage 1 A
Tekst van het document
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch ‘s-Hertogenbosch 6-12-2021
In samenwerking met: Het Seniorenplatform ’s-Hertogenbosch − Seniorenvereniging ’s-Hertogenbosch Stad − Stichting BAS | De Biechten − Stichting Actieve Senioren ‘s-Hertogenbosch − Seniorenvereniging HEVO Rosmalen − KBO Nuland − KBO Vinkel − Ouderen Sociëteit Maaspoort − Seniorenvereniging Engelen/Bokhoven
Inleiding Behoefte Het is een bekend gegeven dat voor een langer en gezond leven niet alleen een goede fysieke gesteldheid van belang is maar dat ook een mentale gezondheid hier wezenlijk aan bijdraagt. De gemeente ’s-Hertogenbosch ondersteunt dan ook volop activiteiten die erop gericht zijn om Bossche senioren actief te laten deelnemen aan het sociaal-maatschappelijke leven. Uit de studie “Zicht op eenzaamheid. Achtergronden, oorzaken en aanpak” van de VU Amsterdam blijkt dat gebrek aan vervoer een van de vijf hoofdoorzaken is van eenzaamheid. Bij gebrek aan eigen vervoer zijn veel senioren voor hun dagelijkse vervoersbehoefte afhankelijk van taxi of openbaar vervoer. Met het stijgen van de leeftijd neemt de toegankelijkheid van het openbaar vervoer af: • vanwege fysieke beperkingen; de bus stopt niet voor de deur en er zijn geen aansluitende of nauwelijks aansluitende verbindingen. • doordat senioren steeds meer gebruik maken van mobiliteitshulpmiddelen (wandelstokken, krukken en rollators) en hulp bij het in- en uitstappen ontberen. • omdat senioren veelal onbekend zijn met het OV-kaartsysteem en dat als sterk beperkend ervaren in het gebruik (rijtijden, gebruik chipkaart etc.). • door het gevoel van onveiligheid gedurende de donkere uren van de dag. Als ook de financiële middelen voor een taxi niet toereikend zijn, treedt isolement op.
Het aanbieden van goedkoop begeleid vervoer van-deur-tot-deur voorkomt niet alleen genoemde eenzaamheid maar past ook bij een ander overheidstreven: langer zelfstandig wonen in de eigen woning en woonomgeving. Afgaande op de vele verzoeken die onze stichting de laatste 4 jaar hebben ontvangen van het Seniorenplatform, de verschillende seniorenverenigingen, de buurtraden Nuland en Vinkel en haar eigen abonnees, bestaat er onder Bossche senioren een grote vraag naar de volgende vervoersmodaliteiten: 1. 1-op-1 vervoer (1 persoon, 1 vertreklocatie, 1 bestemming) overdag, gedurende doordeweekse dagen, binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch, naar zorg gerelateerde en andere sociaal-maatschappelijke bestemmingen (¹) 2. 1-op-1 vervoer in de avonduren en in de weekenden teneinde deelname aan sociaal maatschappelijke activiteiten mogelijk te maken 3. 1-op-1 vervoer naar bestemmingen buiten de gemeente ’s-Hertogenbosch, meestal overdag en meestal naar bestemmingen met een medisch karakter (²) 4. kleinschalig groepsvervoer ten behoeve van activiteiten georganiseerd door diverse seniorenverenigingen in de stad 5. kleinschalig groepsvervoer tijdens feestdagen (Kerst, Pasen, Carnaval ect.) en bij activiteiten met een stedelijk bereik zoals Theaterfestival Boulevard, sportevenementen, tentoonstellingen, muziekuitvoeringen etc.
(¹)ziekenhuis, fysiotherapie, boodschappen doen, deelname aan verenigingsactiviteiten, sportschool, bezoek aan bibliotheek, concerten, tentoonstellingen, theater- en filmvoorstellingen, terrasbezoek, bezoek aan familie, vrienden en kennissen, kerkbezoek tijdens Kerst en Pasen, bezoek aan grootschalige evenementen als Bossche Zomer, Theaterfestival Boulevard, Havendagen en educatieve activiteiten als de Zomerschool, computercursussen, lezingen in Huis073 etc. (²) bezoek aan ziekenhuis/zorginstellingen voor eigen behandeling of bezoek familie en vrienden.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
1
De problematiek in de dorpskernen Nuland en Vinkel verdient aparte aandacht nu zij meer en meer verstoken blijven van openbaar vervoer. Een en ander blijkt uit het door Bureau Zet, in opdracht van het Seniorenplatform ’s-Hertogenbosch, uitgevoerde onderzoek naar de vervoersbehoefte van senioren in genoemde kernen. Dit onderzoek toont aan dat hier in bijzondere mate sprake is van isolement onder ouderen vanwege slecht of geheel ontbrekend openbaar vervoer en andere vervoersmogelijkheden. Aanbod Specifiek voor 55-plussers verzorgt de Stichting Seniorenbus 's-Hertogenbosch, binnen de gemeentegrenzen van 's-Hertogenbosch, begeleid vervoer van-deur-tot-deur op abonnementsbasis, gedurende weekdagen, tijdens kantooruren. De Stichting kent geen beperkingen ten aanzien van het doel van de bestemmingen, die bij aanvang voornamelijk een medisch karakter hadden. De Stichting promoot de laatste jaren vooral ritten naar bestemmingen met een sociaal-maatschappelijk doel omdat deze bijdragen aan de realisatie van een van de kerndoelen van de Stichting, en van de overheid, zijnde het terugdringen van het isolement onder senioren. Deze verruiming van bestemmingen had een forse rittentoename tot gevolg. De Stichting voorziet op deze wijze in de behoefte zoals genoemd onder 1.
Vraag naar uitbreiding Op de Stichting wordt door Farent, de gemeente en de seniorenverenigingen in de stad al een aantal jaren een beroep gedaan om haar diensten zodanig uit te breiden dat zij ook kan voorzien in de behoefte aan seniorenvervoer zoals omschreven onder 2 t/m 5. De Stichting heeft zich in het verleden bereid verklaard haar diensten ten behoeve van het seniorenvervoer in ’s-Hertogenbosch uit te willen breiden. Zij beschikt daartoe over: - een aantal vrijwilligers die gedurende de avonduren en in de weekenden willen werken - voldoende administratieve en logistieke mogelijkheden om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen Er zijn twee beperkingen die uitbreiding van de diensten in de weg staan: - gebrek aan voertuigen dan wel de middelen om die aan te schaffen - de (on)bekendheid van de Stichting en haar diensten Verduurzaming van activiteiten De Stichting streeft al een aantal jaren naar verduurzaming van haar activiteiten. Op jaarbasis worden met zes dieselbussen 140.000 km afgelegd binnen de bebouwde omgeving van ’sHertogenbosch. Gezien de gemeten maximale dag afstand van 250 kilometer, zijn de vervoersdiensten bij uitstek geschikt om te worden uitgevoerd met elektrische, emissieloze voertuigen. Om die reden heeft het bestuur van de Stichting besloten haar wagenpark te vervangen door elektrische SUV's (Sports Utility Vehicles).
Een niet onbelangrijk kenmerk van dit type auto is een comfortabele instap die het in- en uitstappen voor de passagier makkelijker maakt dan bij de “oude” bussen. Bij de selectie van de nieuwe voertuigen is ook rekening gehouden met brede achterdeuren die zorgen voor een makkelijk toegankelijke achterbank en een grote kofferruimte voor het vervoer van rollators. De “oude” dieselbussen worden ingezet voor kleinschalig groepsvervoer in de avonduren en de weekeinden. Op die manier zijn de bussen veel efficiënter, incidenteel en over veel kortere afstand alsnog inzetbaar en neemt de totale vloot uitstoot af met 90 a 95 % , afhankelijk van de vraag naar kleinschalig groepsvervoer. Op termijn streeft de stichting naar 100% emissievrij vervoer.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
2
Plan van aanpak: Uitbreiding van activiteiten Stichting Seniorenbus ‘s-Hertogenbosch Ter verduurzaming van haar vloot is de Stichting van plan haar vervoerscapaciteit uit te breiden met zes elektrische auto's. Met de keuze voor elektrische auto’s volgt de Stichting het streven van de gemeente dieselbussen te vervangen voor duurzamer vervoersmiddelen. Bij de keuze voor de nieuwe auto’s van het merk Skoda, type Enyaq, is de Stichting uitgegaan van de gemiddelde bezettingsgraad (1,25) en het in- en uitstapcomfort in vergelijking met de ”oude” bussen. Het gekozen model is geheel elektrisch, heeft een hoge instap en grote (achter)deuren die het instapcomfort aanzienlijk verbeteren. Bovendien heeft de Skoda Enyaq een grote kofferbak, relevant voor het transport van rollators. Daarbij is de actieradius van 400 km (op 1 acculading) voldoende voor het volbrengen van de ochtend- en de middagdienst zonder tussentijds opladen. Event vervoer De huidige zes dieselbussen zullen, gefaseerd, uit actieve dagdienst worden genomen om daarna op incidentele basis dienst te doen als “Event Cars”. Deze “Event Cars” worden ingezet als kleinschalig groepsvervoer bij evenementen, georganiseerd door de seniorenverenigingen in ’s-Hertogenbosch en bij grootschalige evenementen in de stad zoals Kerst, Pasen, Carnaval, Theaterfestival Boulevard, de Bossche Zomer etc.
Op termijn, en bij beschikbaarheid van voldoende financiële middelen, zullen de dieselbussen geheel vervangen worden door elektrische varianten of waterstofbussen. Automaatje Voor bestrijding van pieken in de vervoersvraag overdag, de vraag naar 1-op-1 vervoer in de avonduren en de weekenden, de vraag naar medische bestemmingen buiten ’s-Hertogenbosch en overige vervoersvragen waarin de Stichting niet kan voorzien, heeft de stichting aan de ANWB en de gemeente ’s-Hertogenbosch kenbaar gemaakt dat zij een servicepunt in wil richten voor het concept ANWB-Automaatje (zie ANWB-Automaatje onder groeiscenario 1). Het servicepunt zorgt voor de aanname en logistieke planning van ritten. Door positionering dichtbij het planningsysteem van de Seniorenbus is een optimale ritaanname en -verwerking mogelijk en zijn synergie- effecten te behalen. Resultaat Met de hierboven geschetste uitbreiding van de activiteiten wordt een tweeledig doel bereikt: • Reductie van de emissies van de vloot van de Stichting met ongeveer 95%. • Afdekken van de vraag naar vervoer zoals omschreven onder 1 t/m 5. Invoering De vervanging van het huidige wagenpark, de inzet van “Event Cars” en de inrichting van het servicepunt voor ANWB-Automaatje zal gefaseerd worden uitgevoerd. De zes elektrische auto’s zullen worden ingezet bij beschikbaarheid van de benodigde financiële middelen.
De Stichting heeft daartoe zelf een eerste aanzet gegeven met de aankoop/lease van twee elektrische SUV’s van het merk Skoda, type Enyaq. De auto’s worden gefinancierd uit de eigen middelen van de Stichting, sponsoring en de opbrengst van advertenties. Voor de aanschaf van laadpunten ten behoeve van het laden van de beide SUV's, is door de gemeente een aanvullende subsidie verstrekt. De eerste twee elektrische auto’s zijn naar verwachting medio februari worden ingezet in de reguliere dienstverlening overdag ter vervanging van twee van de zes bussen. De aldus vrijkomende bussen zullen worden ingezet als zogenaamde “Event Cars” in het groepsvervoer bij evenementen.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
3
De beoogde ontwikkeling ziet er als volgt uit:
Actuele situatie Seniorenbus, dienstverlening tot maart 2022:
Geen dienst
09.00-17.00
Zondag Maandag
09.00-17.00
Dinsdag
09.00-17.00
Woensdag
09.00-17.00
Donderdag
09.00-17.00
Vrijdag
Geen dienst
Zaterdag
Reguliere dienst: Doel: • •
individueel vervoer van abonnees van Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch, van deur tot deur met een praatje naar zorg- en sociaal-maatschappelijke bestemmingen binnen de gemeentegrenzen van ’s-Hertogenbosch
Doelgroep: • 55-plussers, woonachtig in de gemeente ’s-Hertogenbosch • met ingang van 1 oktober 2021 is de leeftijdsgrens verlaagd van 65+ naar 55+ om aan te sluiten bij de door de seniorenverenigingen in ’s-Hertogenbosch gehanteerde leeftijdsgrens. Hierdoor kunnen alle leden van seniorenverenigingen in ’s-Hertogenbosch gebruik maken van het aanbod van de Stichting Capaciteit: • maandag tot en met vrijdag • 6 bussen - 4 tussen 09.00 uur en 12.00 uur - 2 tussen 09.00 uur en 13.00 uur (tussen 12.00 uur en 13.00 uur alleen voor medische afspraken) - 6 tussen 13.00 uur en 17.00 uur met mogelijk een uitloop tot 17.30 uur • bemanning bussen: 1 chauffeur + 1 bijrijder
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
4
Groeiscenario 1 gepland vanaf maart 2022: Reguliere dienstverlening Seniorenbus aangevuld met eventvervoer. Reguliere dienst: Zondag
Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
Geen dienst
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
Geen dienst
Vrijdag
Zaterdag
08.00-24.00
08.00-24.00
Additioneel kleinschalig groepsvervoer/event vervoer Zondag Maandag Dinsdag Woensdag Donderdag 08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
Capaciteit reguliere dienst Seniorenbus: Het aantal bussen gaat van 6 naar 4 aangevuld met 2 elektrische SUV personenauto’s. Capaciteit kleinschalig groepsvervoer/event vervoer Voor kleinschalig groepsvervoer (Eventvervoer) komen twee bussen beschikbaar. Doel: • Aanbieden van kleinschalig groepsvervoer (Eventservice) aan leden van seniorenverenigingen ten behoeve van door hen georganiseerde activiteiten. • Aanbieden van vervoersmogelijkheden aan abonnees van de Stichting en leden van seniorenverenigingen (Eventservice). Kleinschalig groepsvervoer bij evenementen en feestdagen (Kerst, Pasen, Carnaval, Theaterfestival Boulevard etc.). Doelgroep: Kleinschalig groepsvervoer voor leden van organiserende seniorenverenigingen en abonnees van Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch. Additioneel event vervoer: De beide in het reguliere vervoer overtollige bussen worden ingezet als Eventcars: kleinschalig groepsvervoer (bemanning : 1 chauffeur), ingezet bij activiteiten van seniorenverenigingen overdag, gedurende avonduren en in weekenden. Toelichting: Bij aanschaf van 2 nieuwe elektrische auto’s schuiven de dieselbussen door van de reguliere dienst naar het eventvervoer, op afroep, waardoor capaciteit wordt gerealiseerd in het eventvervoer.
Het beoogde eindresultaat op termijn is een vloot van 6 elektrische auto’s in reguliere dienst en 6 bussen voor kleinschalig groepsvervoer bij evenementen. Bij voldoende financiële middelen zullen de dieselbussen worden vervangen door elektrische (waterstof)bussen. Bij seniorenverenigingen zullen vrijwilligers worden geworven ten behoeve van het eventvervoer.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
5
Groeiscenario 2 gepland medio 2022 of zoveel eerder als de gemeente besluit ANWB-Automaatje te activeren voor ‘s-Hertogenbosch: Regulier vervoer Seniorenbus aangevuld met eventvervoer en ANWB Automaatje. Reguliere dienst: Zondag
Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
Geen dienst
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
Geen dienst
Event vervoer Zondag Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
ANWB Automaatje Zondag Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
ANWB Automaatje • Servicepunt ANWB-Automaatje onder regie van de Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch • vervoer op afroep • uitgevoerd door particulieren met hun eigen privé auto tegen een geringe vergoeding • vraag en aanbod wordt door de Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch gematched en met elkaar in contact gebracht • vrager en aanbieder regelen onderling de vervoersafspraak • vervoer ook buiten de gemeentegrenzen van ‘s-Hertogenbosch Doel: Het concept ANWB-Automaatje sluit aan op de behoefte naar vervoer in vormen, op momenten en naar bestemmingen die de Seniorenbus niet uitvoert of niet kan uitvoeren in haar reguliere dienst noch in het evenementenvervoer. Deelnemers aan het concept begeleiden cliënten desgewenst bij het bezoek aan een arts of bij het bezoek van een tentoonstelling of een theater- of filmvoorstelling. De client maakt daartoe individuele 1-op-1 afspraken met de chauffeur/eigenaar van het voertuig. Ook voor het vervoer van rollators en rolstoelen maakt de client individuele afspraken met de chauffeur/eigenaar van de auto. Doelgroep: Het concept ANWB-Automaatje hanteert geen leeftijdsgrens en is toegankelijk voor iedereen woonachtig in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Capaciteit: Het concept voorziet (verplicht) in de aanstelling van een betaalde coördinator die als taak heeft de opstart van activiteiten te begeleiden.
Aangezien de Stichting voorziet in werkruimte, automatisering en operationeel personeel, zal de coördinator zich voornamelijk bezig houden met het werven van deelnemers (chauffeurs en cliënten). Daarnaast kan de coördinator de samenwerking tussen de verschillende vervoersdiensten coördineren en pr van de vervoersdiensten op elkaar afstemmen en coördineren.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
6
Groeiscenario 3: Regulier vervoer Seniorenbus aangevuld met eventvervoer, ANWB Automaatje en een “eigen Seniorenbus voor de kernen Nuland en Vinkel”. Reguliere dienst: Zondag
Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
Geen dienst
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
09.00-17.00
Geen dienst
Event vervoer Zondag Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
ANWB Automaatje Zondag Maandag
Dinsdag
Woensdag
Donderdag
Vrijdag
Zaterdag
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
08.00-24.00
Aanvulling van de vloot. De meest eenvoudige manier om de vraag naar vervoer in de kernen in te vullen is middels ANWBAutomaatje waarbij particulieren met hun eigen auto ingezet worden. Realisatie hiervan is afhankelijk van de bereidheid van de gemeente ’s-Hertogenbosch om Automaatje te bekostigen. Naar aanleiding van het overleg met de werkgroep van het project van het Seniorenplatform: “Mobiliteit is Meedoen“ is de vraag geopperd naar stationering van een “eigen Seniorenbus” in de beide kernen Nuland en Vinkel, bemand door Seniorenbus-vrijwilligers woonachtig ter plaatse. De vervoers- en beheersactiviteiten zouden dan integraal deel uit blijven maken van de Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch. De voertuigen worden gestationeerd in de beide kernen onder beheer van een vrijwilliger van de Stichting die ook in de betreffende kern woonachtig is. Dit betekent in de praktijk dat er twee extra auto’s dienen te worden ingezet ten behoeve van de specifieke vervoersvraag van de kernen. Dat kunnen twee dieselbussen zijn uit de huidige vloot of twee nieuwe elektrische auto’s. Een en ander is afhankelijk van beschikbare middelen ter vervanging van de huidige vloot dieselbussen in reguliere dienst dan wel door inbreng van eigen middelen vanuit de kernen.
Het project: Mobiliteit is Meedoen: Het door Bureau Zet uitgevoerde onderzoek naar de vervoersbehoefte en mogelijkheden bij senioren in de dorpen van ‘s-Hertogenbosch zal resulteren in een publiciteitscampagne over de verschillende vervoersmogelijkheden voor senioren. De Seniorenbus is hierbij een belangrijke rol toebedeeld als aanvulling op het beschikbare OV en het vervoer per taxi.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
7
Slot en samenvatting: In de inleiding is het nut en de noodzaak geschetst om te komen tot een sluitend vervoersplan voor senioren in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het voorliggende plan schetst de groei van het vervoersmodel in de komende jaren waarbij de realisatiesnelheid wordt bepaald door de beschikbaarheid van de financieel benodigde middelen om de investeringen in auto’s te kunnen realiseren. Bij voldoende middelen, geschat op grosso modo € 255.000 over een periode van 5 jaar, kan het plan gerealiseerd worden. De Stichting Seniorenbus ’s-Hertogenbosch financiert € 124.000 uit eigen middelen en geeft daarmee een aanzet tot realisatie van het voorliggende plan. Aldus wordt voorzien in de verschillende vervoersvragen: • • •
1-op-1 vervoer op weekdagen tijdens kantooruren kleinschalig groepsvervoer alle weekdagen/uren overige vervoer overdag, in de avonduren, binnen en buiten de gemeentegrenzen -
reguliere dienst van de Stichting Event Cars van de Stichting ANWB Automaatje
Tenslotte is van belang dat het aanvullende Eventvervoer deel uit maakt van het Seniorenbusconcept. Dat wil zeggen dat het vervoer plaatsvindt op abonnementsbasis en tegen een zeer lage ritprijs. Ook de doelgroep blijft dezelfde: senioren van 55 jaar of ouder, woonachtig binnen de gemeentegrenzen van ’s-Hertogenbosch, zonder eigen vervoer, voor wie het OV om fysieke redenen geen passende oplossing biedt en die geen of onvoldoende middelen beschikbaar hebben om in de eigen vervoersbehoefte te voorzien middels een taxi.
Beleidsplan Kleinschalig Seniorenvervoer ’s-Hertogenbosch 2021 – 2025
8