05 18-03-2022 Toekomst DMDB extra financieringsbehoefte A

TOEKOMST DESIGN MUSEUM DEN BOSCH EXTRA FINANCIERINGS­ BEHOEFTE

De bezoekersaantallen hebben in de afgelopen jaren een belangrijke stijging doorgemaakt: van ca. 35.000 in 2012 naar ruim 140.000 in 2019, het jaar waarin de tentoonstelling Design van het Derde Rijk het museum in een klap ook internationaal bekendheid gaf. Genormaliseerd kwamen de bezoekersaantallen uit op 80.000 per jaar, met een sterke potentie om te groeien. Corona heeft een forse daling van de eerder geprognosticeerde aantallen als gevolg gehad. Na een dieptepunt van 35.000 in 2021 werken we voor 2022 met een prognose van 70.000 bezoekers; cijfers die in lijn zijn met de landelijke trend. Het museum heeft de stevige ambitie om in de komende vier jaar een inhaalslag te maken en door te groeien naar een structureel aantal bezoekers van 100.000. Dit is ambitieus maar realistisch. Zo staat voor 2023 de grote tentoonstelling Streamline gepland, die wederom een breed, landelijk publiek zal trekken. Met dit soort grote en ambitieuze projecten willen we de lijn van Design van het Derde Rijk en GOTH – Designing Darkness doortrekken en actief blijven werken aan de landelijke positionering.

TOEKOMST DESIGN MUSEUM DEN BOSCH EXTRA FINANCIERINGS­BEHOEFTE

Samenvatting Design Museum Den Bosch heeft in 2018 zijn koers aangescherpt naar een vitaal programma volledig gericht op design, hiermee voortbouwend op de sterkste onderdelen in de programmering en collectie sinds de oprichting van het museum in 1956. Het museum bereikt hiermee een groeiend landelijk publiek en heeft de ambitie om door te groeien tot een belangrijke museale speler van landelijke betekenis. Als gevolg van deze ingezette groei, en van de wens van Het Noordbrabants Museum om zijn museumgebouw uit te breiden, is het Design Museum gevraagd na te denken over verhuizing naar een ander gebouw op een alternatieve locatie in de stad. Deze mogelijkheid biedt grote kansen om de ambities van het Design Museum te realiseren. Wel is het noodzakelijk om goed te onderzoeken op welke manier dit kan lukken, en dient de museale organisatie daarvoor te worden versterkt. Voor u ligt een voorstel voor incidentele extra financiering door de gemeente ’s-Hertogenbosch waarmee Design Museum Den Bosch in de komende Raads­ periode zijn reeds ingezette groei kan versnellen, en zich tegelijk goed kan voorbereiden op een mogelijke verhuizing. De financieringsbehoefte is tweeledig. Er is budget nodig voor de inhuur van externe begeleiding en advies, zowel inhoudelijk (museale conceptontwikkeling) als procesmatig (o.a. ontwikkeling programma van eisen voor een nieuw museaal gebouw).

Daarnaast is een financiële impuls noodzakelijk om de ingezette groei versneld door te zetten. Door in de komende jaren stevig in te zetten op onder meer marketing en PR, verbreding van onze publieksgroepen en business development, kan het Design Museum versneld doorgroeien om straks effectief de overstap naar een andere locatie te maken. De financieringsbehoefte hiervoor is € 250.000 per jaar, gedurende de Raadsperiode 20222026.

De bezoekerswaardering steeg ook; sinds we in 2018 startten met structureel publieksonderzoek is die niet zo hoog geweest. Het totale programma krijgt gemiddeld een 8,1 en het publieksprogramma een 8,6. De tentoonstelling GOTH – Designing Darkness trekt publiek uit het hele land en wordt door bezoekers zelfs met een 9 beoordeeld. De samenstelling van ons publiek veranderde mee en werd breder. Het designeducatieprogramma gooit hoge ogen bij het lokale en landelijke onderwijsveld en bereikt jaarlijks duizenden leerlingen van het Voortgezet Onderwijs en studenten (Hbo en WO). In de komende jaren intensiveren we dit richting het Primair Onderwijs, om een groter deel van de Bossche basisschoolleerling kennis te laten maken met designonderwijs. En we startten in 2022 als een van de eerste Nederlandse musea met structurele programmering specifiek gericht op jongvolwassenen, en ontwikkeld door jongvolwassenen. De tentoonstelling Sneakers Unboxed in de zomer van 2022, met een speciaal publieksprogramma voor jongeren tussen 18-30 jaar, vormt de aftrap van een meerjarig programma dat een jong, landelijk publiek aanspreekt. Op die manier willen we het museum laten uitgroeien tot hét Design Museum van Nederland; een innovatief museum dat relevant is en blijft voor het publiek van de toekomst.

En dat is realistisch: het museum heeft lef, programmeert op het scherpst van de snede en weet met zijn innovatieve programma’s belangrijke regionale en landelijke partners, fondsen en andere financiers aan te trekken. Er zijn langlopende samenwerkingen met lokale en regionale educatieve partners, van voortgezet onderwijs tot Mbo en kunstacademies. Ook met het lokale, regionale (Eindhoven) en landelijke ontwerpveld zijn de banden in de afgelopen jaren sterker geworden.

Een historische schets Voortgekomen uit het voornamelijk regionaal bekende Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch heeft het Design Museum zich in de afgelopen vier jaar ontwikkeld tot een relevant en breed toegankelijke presentatieplek binnen het culturele veld. Het museum heeft zichzelf met een aantal spraakmakende designtentoonstellingen lokaal, landelijk en zelfs internationaal op de kaart gezet. In korte tijd is het uitgegroeid tot een museum met een open uitstraling en een gedurfde, maatschappelijk relevante programmering. 2

Zichtbaarheid en impact

leerlingen, gezinnen en landelijke jongvolwassenen in de vrije tijd). Deze doelgroepen hebben in de komende jaren onze specifieke aandacht. Er is geen andere culturele discipline dan design zo goed in staat om in een museale context jongere doelgroepen aan te spreken. Design oefent een grote aantrekkingskracht uit op jongeren en heeft vaak een toegankelijker karakter dan beeldende kunst, waardoor het museum de potentie heeft om behalve een jonger ook een breder, niet-vanzelfsprekend museumpubliek voor cultuur te interesseren. Om een structurele en effectieve stap te zetten in het bereiken van een jonger en inclusiever publiek is begin dit jaar een drietal nieuwe medewerkers aangesteld: het Young Design Team. Deze drie jonge professionals leggen telkens een verbinding naar de programmering van het museum, maar krijgen tegelijk de mogelijkheid om nieuwe onderwerpen te agenderen en presentatievormen te vinden die specifiek gericht zijn op het publiek van de toekomst. De nieuwe medewerker jongerencommunicatie werkt actief aan een inclusieve uitstraling van het museum en ontwikkelt jongerencampagnes. Op die manier onderzoekt het museum de komende jaren hoe jongeren structureel en duurzaam aan zich te binden.

Aan de tentoonstellingen van Design Museum Den Bosch wordt tegenwoordig structureel aandacht besteed in regionale en landelijke media; zowel radio, tv en de grote kranten als de relevante design- en lifestyle magazines, blogs en digitale platforms weten het museum te vinden. Het aantal volgers van de sociale mediakanalen van het museum groeit flink en de website wordt ruim 500.000 keer per jaar bezocht. Daarnaast zijn we op tal van manieren bezig de impact van het museum te vergroten. Impact meten we onder meer aan de hand van het aantal vermeldingen in landelijke media, het aantal bezoekers, ons aandeel in het designdiscours (bepalen we het publieke gesprek over design?), educatieve samenwerkingen (hoeveel leerlingen bereiken we en wat houdt een kind of student over aan een bezoek?) en artistiek-inhoudelijke partners (samenwerkingen met ontwerpers en instellingen van naam, en de bereidheid van internationale musea en verzamelaars om bruiklenen te verstrekken). Door middel van het digitale kennisplatform De Derde Verdieping levert het museum sinds 2019 een extra, actieve bijdrage aan het designdiscours. Op dit platform vindt de bezoeker verdieping op de tentoonstellingsonderwerpen, van podcasts tot wetenschappelijke artikelen en van video interviews tot boekentips.

Door dit digitaal aan te bieden vergroten we het bereik van de tentoonstellingen (zeker ten aanzien van jongeren) en laten we bovendien veel verschillende mensen aan het woord. Dit maakt het platform zowel duurzaam als meerstemmig.

Behalve de focus op jongeren werkt het museum actief aan een goed uitgebalanceerde tentoonstellingsmix die het museum bij een landelijk publiek in de kijker blijft spelen. Zo staat in het najaar van 2022 de tentoonstelling PROCESS op de agenda die in intensieve samenwerking met Het Rijksmuseum Amsterdam wordt gemaakt en waarin het Design Museum een nog nooit getoonde collectie ontwerptekeningen van het Rijksmuseum Amsterdam zal tonen.

Financieel gezien wordt het tentoonstellings- en activiteitenprogramma volledig gerealiseerd vanuit fondsenwerving en entreegelden. Het museum oogst grote waardering van institutionele en private (cultuur)fondsen, die zich uit in projectbijdragen (bv Mondriaan Fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds, Turing Foundation en Vereniging Rembrandt) en langer lopende samenwerkingen zoals de vorig jaar overeengekomen meerjarige bijdrage van Fonds21 (20212024) gericht op digitalisering en jongerenbereik. Het museum werkt aan een nieuw programma voor particuliere gevers en wordt vanuit zijn business club ondersteund door zo’n 50 voornamelijk lokale bedrijven.

De extra financieringsbehoefte Het museum is door de gemeente gevraagd na te denken over een nieuw pand om ruimte te bieden aan de gewenste doorontwikkeling. De directe aanleiding is dat wij als gevolg van de hierboven beschreven groei, letterlijk tegen de grenzen van de tentoonstellings- en kantoorruimte aan gaan lopen en van mening zijn dat een museumgebouw op een andere locatie in de toekomst meer mogelijkheden biedt om de ambities te realiseren. Daarnaast zou dit Het Noordbrabants Museum de mogelijkheid bieden zijn museumgebouw uit te breiden met het huidige pand van het Design Museum, om de doorlopende bruikleen van de JK Art Foundation in wisselende samenstelling te kunnen tonen. Als noodzakelijke voorwaarde voor de doorontwikkeling van de beide musea is onder meer gesteld dat Design Museum Den Bosch zijn groeiambities moet kunnen versnellen, om straks zo stevig te staan dat de verhuizing naar een andere locatie succesvol is. Design Museum Den Bosch vraagt de gemeente ’s-Hertogenbosch om een incidentele aanvullende financiering, te besteden aan:

Toekomstambitie Design Museum Den Bosch wil in de komende jaren een versneld groeien naar een structureel aantal bezoekers van 100.000 bezoekers per jaar. Dit betreft een stevige, maar realistische ambitie. Het programma van telkens twee parallel aan elkaar lopende tentoonstellingen in de tentoonstellingszalen op de eerste en tweede verdieping wordt uitgebreid met een vaste (educatieve) opstelling op de begane grond en een project space voor digitale cultuur. Twee belangrijke stappen die met name gericht zijn op jongeren (regionale basisschool3

1. Inhuur extern advies en begeleiding Met 13,6 fte (vaste dienst) en 7,4 fte (projectmedewerkers en oproepkrachten) is de capaciteit van de museumorganisatie net groot genoeg om het huidige ambitieuze programma uit te voeren en de ingezette groei te faciliteren. Zowel de uren als de expertise die nodig zijn voor onderzoek en planvorming richting een vernieuwd museum op een nieuwe locatie, heeft het museum momenteel niet. In de komende vier jaar is op een aantal concrete onderdelen extra mankracht en denkkracht nodig om de stap naar een nieuw museumgebouw te kunnen maken. De exploitatiesubsidie is hier niet toereikend voor. Binnen de compacte organisatie van het museum in de huidige vorm zijn directeur en management team belast met de begeleiding van dit traject. Om de huidige museale taken te kunnen blijven uitvoeren en om de benodigde kennis aan te trekken is het noodzakelijk advies in te winnen.

Op onder meer de volgende punten is inhuur van externe adviseurs nodig: - Ontwikkeling museale visie en concept: begeleiding van het management team in de conceptvorming van een Design Museum dat een landelijk onderscheidende rol kan pakken; - Doelgroeponderzoek en publieksbenadering alternatieve locatie: advies over de mogelijkheden en consequenties van verhuizing naar verschillende plekken in de stad; gedegen onderzoek naar effecten op onder meer de bereikbaarheid, bezoekersbeleving, bijdrage aan leefklimaat in de stad, customer journey; - Programma van Eisen museumgebouw: op dit punt heeft het museum in de planvorming van het huidige gebouw te weinig zijn stem kunnen laten horen. Er is intensieve begeleiding nodig om het programma van eisen en een daarop toegespitst schetsontwerp te laten aansluiten op de museale praktijk en toekomstamambities.

klaargestoomd voor deze stap. De huidige exploitatiesubsidie voorziet niet in deze ambitieversnelling. Tegelijk zijn dit kosten die moeilijk voor de landelijke cultuurfondsen in aanmerking komen. Op de volgende onderdelen bestaat een aanvullende financieringsbehoefte: - PR- en marketing Het huidige marketingteam bestond tot voor kort uit 1 medewerker, die zowel de strategie als de uitvoering voor haar rekening neemt. Inmiddels is daar een deeltijd marketeer aan toegevoegd die zich specifiek op de jongere doelgroep richt. Willen we een structurele impuls geven aan de landelijke zichtbaarheid en willen we het bezoekersaantal jaarlijks laten toenemen en tot een stabiele 100.000 laten groeien, is extra marketingbudget cruciaal. Dit zal met name besteed worden aan landelijke campagnes en PR. - Publieksverbreding en innovatief doelgroep bereik We willen een museum zijn voor iedereen; design heeft die kracht. Tegelijk is het grootste deel van ons museumpubliek, net als in de andere Nederlandse musea, nog voornamelijk ouder en hoog opgeleid. Om in de komende jaren actief te kunnen werken aan verbreding van dat publiek is budget nodig om aanvullende activiteiten te richten op nieuwe doelgroepen, zowel fysiek als digitaal. Daarnaast moeten we beter in beeld krijgen waar de kansen liggen en moeten we onze ontwikkeling (groei, impact) beter kunnen meten.

Denk aan doelgroeponderzoek en een betere data-analyse. - Business development Gelet op de ambities is het noodzakelijk de huidige financieringsmix van het museum uit te breiden. De inkomsten uit fondsenwerving groeien, maar tegelijk neemt de druk op de landelijke cultuurfondsen toe. Er kan meer uit de markt gehaald worden, denk aan zakelijke sponsors en particuliere giften maar ook crowd funding en keeping, maar daarvoor is eerst capaciteit nodig. Het huidige development team bestaat uit 0,89 fte in vaste dienst en 0,44 fte inhuur. Om de kansen op het gebied van development te benutten en tot een stevige financieringsmix te komen is het noodzakelijk de inhuur hiervoor 0,25 fte extra in te zetten. - Projectmanagement Om jaarlijks minimaal 1 à 2 tentoonstellingsprojecten van flink formaat en met landelijk bereik neer te zetten is een versterking nodig van het projectteam in de vorm van een projectleider grote tentoonstellingen. Op die manier krijgt de inhoudelijke staf van het management team voldoende ruimte om mee te denken en mee te werken aan een de museale conceptvorming richting een nieuw gebouw en blijft er genoeg capaciteit over om ambitieuze tentoonstellingen te maken.

Benodigd bedrag is circa € 100.000, jaarlijks met ambtelijke afstemming uit te geven. Deze gelden zullen in de eerste jaren met name worden besteed aan voorbereiding en conceptvorming, en daarna gericht zijn op de begeleiding van het management team van het museum in de ontwikkeling van een programma van eisen en advisering over procesmatige en bouwkundige aspecten. 2. Impuls groeiambitie De in 2018 ingezette koers richting een Design Museum met een onderscheidend profiel en landelijke uitstraling werkt, dat zien we duidelijk aan de hierboven beschreven ontwikkelingen. Een nieuw museumgebouw op een alternatieve locatie biedt grote kansen om de ambities van het Design Museum te verwezenlijken. Echter, willen we over enkele jaren op een punt zijn dat de overstap naar een nieuw museumgebouw op een nieuwe locatie succesvol gemaakt kan worden, is versterking nodig op een aantal cruciale onderdelen binnen de museale organisatie. De ingezette groei moet versneld worden; dit gaat niet alleen over groei van bezoekersaantallen, het museale bedrijf dient te worden

Voor de versterking van de museale organisatie om de groeiversnelling te realiseren een bedrag van circa € 150.000 nodig. De totale extra financieringsbehoefte komt daarmee op € 250.000 per jaar. 4