03 18-03-2022 A Bewonersgroep Buitenpepers over energietransitie A

Aan de nieuw gekozen raadsleden van de gemeente ’s-Hertogenbosch en de informateur voor een nieuwe coalitie voor het gemeentebestuur

’s-Hertogenbosch, 18 maart 2022

Betreft: investeer in de energietransitie en in het méédoén van bewoners! Geachte gemeenteraadsleden, geachte informateur, beste mevrouw of mijnheer, Onder invloed van de klimaatverandering, recente economische en geopolitieke ontwikkelingen (zoals de oorlog in Oekraïne), nationale en Europese ambities zal de energietransitie zonder twijfel een van de belangrijkste thema’s worden in de onderhandelingen over een nieuw gemeentebestuur. Via deze brief vragen wij, de actieve bewoners van vijf Bossche PAW-1 en onderzoeksbuurten (‘t Zand, De Buitenpepers, Hintham, Sparrenburg en Zuid), aandacht voor de noodzakelijke stevige inzet en daadkracht van het gemeentebestuur bij de energietransitie in onze stad. Bovendien pleiten wij ervoor om bij dit thema de betrokkenheid van bewoners te vergroten. Want als bewoners niet meedoen gaat de transitie op de gewenste korte termijn niet lukken. Het investeren in en het benutten van het meedoen van bewoners moet, wat ons betreft, verankerd worden in de afspraken over de aanpak van de energietransitie in het coalitieakkoord.

’s-Hertogenbosch loopt achter bij de energietransitie De aanpak van de energietransitie in ’s-Hertogenbosch verloopt trager in vergelijking met andere grote steden: onze gemeente heeft namelijk (nog) beperkte ambities (CO2-neutraal pas in 2050), beperkte financiële middelen en beperkte menskracht voor de grote maatschappelijke opgaven rond de energietransitie. Het tempo van het verduurzamen van de Bossche buurten verloopt eveneens traag. 2 Terugkijkend op de aanpak van de gemeente ’s-Hertogenbosch, vanaf mei 2019 tot maart 2022, zien wij dat de gemeente nog nauwelijks eigen menskracht heeft geïnvesteerd in de energietransitie. De focus van de ambtelijke organisatie lag in 2021 op het formuleren van een schamele Transitie Visie Warmte. 3 Begin 2022 zijn beperkte budgetten vastgesteld, is het ambtelijke Team Energie enigszins uitgebreid en zijn beperkte stappen gezet in de voortgang van de PAW-buurt ’t Zand en projecten voor de buurten De Buitenpepers, Hintham en Sparrenburg. Over de stappen in de andere buurten (conform de Transitie Visie Warmte 1.0. en de motie van de gemeenteraad op 7 december 2021) is nog nauwelijks iets vernomen. Langs deze weg dringen wij erop aan dat het nieuwe college nu écht werk maakt van de energietransitie.

Dat wil zeggen: het is nodig dat de nieuwe coalitie een grondige visie ontwikkelt op de toekomstige energievoorziening in onze stad en haar verschillende wijken en buurten, aangeeft welke rol de gemeente daarin voor zichzelf ziet en hoe zij op basis daarvan samenwerking zoekt met andere partijen, en op welke wijze zij de participatie van bewoners denkt vorm te geven en te stimuleren. PAW = Programma Aardgasvrije Wijken. In de door de gemeenteraad op 7 december 2021 besproken Transitie Visie Warmte 1.0. staat een grafiek met de planningen van het aantal gewenste aardgasvrij te maken woningen in onze stad volgens het Klimaatakkoord van 2019 in vergelijking met het huidige tempo van het aardgasvrij maken van woningen in onze stad, zie bijlage 3. bij dit document. 3 In het najaar van 2021 hebben wij onze kritiek op de beperkte ambities rond de Transitie Visie Warmte 1.0. gepresenteerd aan de gemeenteraad. Onze aandachtspunten van toen sturen wij u hierbij eveneens toe. 1 2

1

Bij zo’n grondige visie hoort ook een stevig budget voor de korte en langere termijn om plannen uit te werken en uit te voeren, de ambtelijke organisatie in staat te stellen meters te maken én bewoners te faciliteren om eigen acties in hun buurten te ontwikkelen en uit te voeren. Op dit moment is het budget voor de onderzoeksbuurten echter onvoldoende om én de buurt- en straataanpak rond woningisolatie te kunnen financieren én de noodzakelijke aanpak om onderzoeken te doen per buurt (op weg naar uitvoeringsplannen om de eerste buurten in onze stad binnen tien jaar aardgasvrij(klaar) te maken).

Samen met bewoners levert een versnelling op In de wijken en buurten voelen betrokken bewoners zich verantwoordelijk voor de energievoorziening en de gevolgen voor het klimaat. Zij willen zelf de handen uit de mouwen steken en medebewoners activeren om minder energie te verbruiken, hun woningen te isoleren om uiteindelijk samen van het aardgas af te gaan. Om bewoners te laten ‘meedoen’ is veel nodig: gesprekken per blok of straat, informatiebijeenkomsten en goede adviezen van energieadviseurs. Daarbij werken de bewonersgroepen inmiddels nauw samen met welzijnsorganisatie Farent en de onafhankelijke energieadviseurs van EnergieNul73Advies. Met de woningbouwcorporaties zijn in de buurten ook goede contacten. Voor een geslaagde aanpak is bovendien een aanspreekpunt in de buurt nodig. De bewoners zoeken mogelijkheden voor een buurtkamer, een voorbeeld van een geisoleerde woning of informatiepunt over de energietransitie, woningisolatie en het besparen op de energiekosten. Tot nu toe faciliteert de gemeente dergelijke initiatieven te beperkt; bewoners zorgen daarom zelf voor oplossingen om hun buurtgenoten te informeren. De gemeentelijke aanpak richt zich daarentegen vooral op de technische en ambtelijke opdrachten en nauwelijks op bewonersparticipatie en -communicatie. Het top-down beleid, zoals dat nu door bewoners wordt ervaren, mist zijn doel.

In plaats daarvan is het belangrijk te beseffen dat de energietransitie in onze stad kan worden versneld door de kracht van burgers in de buurten te onderkennen en te benutten. Wij pleiten daarom voor een aanpak waarbij de gemeente samen optrekt met bewoners en hen op alle mogelijke manieren in staat stelt voortgang te boeken in de buurt, zodat meer bewoners gemotiveerd worden hun huizen te isoleren, minder energie te verbruiken en samen met de gemeente hun buurt te ontwikkelen, energiearm en klimaat adaptief.

Extra budget is nodig om de energietransitie te versnellen De gemeente verwacht van de woningcorporaties en de particuliere huiseigenaren behoorlijk grote investeringen in de woningisolatie en de apparatuur in hun eigendommen. Dit betekent dat het van belang is dat hiervoor een groot draagvlak ontstaat onder de huurders (70% van de huurders moet instemmen met de investeringen) en de huiseigenaren. Deze laatste groep zal grotendeels de investeringen uit de eigen portemonnee moeten betalen. Tot nu toe zien we de gemeente vooral investeren in de eigen organisatie en dure consultants inhuren. Anderzijds is er voor bewonersinitiatieven die een grote rol spelen bij het verwerven van draagvlak in de desbetreffende buurten amper of niet middelen om aan de slag te gaan om dit te realiseren. Het college van B&W heeft via een brief aan de gemeenteraad op 25 januari 2022 gemeld dat zij ‘haar inspanning voortzet om (nieuwe) financiële middelen te verwerven voor de uitvoering van de warmtetransitie.’

2

Initiatieven van de onderzoeksbuurten om de gemeente te betrekken bij Europese subsidietrajecten zijn tot nu toe niet opgepakt. Extra budget, uit eigen middelen, van het Rijk of van Europa kan zorgen voor continuïteit van vervolgprojecten en -stappen in de buurten. Het is dus nodig dat de gemeente haar organisatie ook inricht op het verwerven van externe subsidies. Tenslotte pleiten wij ervoor dat op korte termijn een participatie- en communicatievisie wordt ontwikkeld, in samenspraak met de bewonersgroepen in de PAW- en onderzoeksbuurten, zoals bedoeld in de aangenomen Transitie Visie Warmte 1.0. Vanzelfsprekend zijn wij bereid om deze brief en onze voorstellen toe te lichten in een gesprek. Met vriendelijke groet, Gabbie van der Kroef, Bewonersgroep Energietransitie De Buitenpepers Henk Eemers, Duurzaam Hintham Arno Gramsma, Coöperatie Energiecentrale Sparrenburg William Droog, ‘t EcoZand José Stikkers, Duurzaam Zuid

Bijlage 1: Realiseer een slagvaardige aanpak gericht op een aardgasvrij ’s-Hertogenbosch in 2040! (voorstellen vanuit de proefbuurten aardgasvrij, november 2021)

Bijlage 2: Aanbevelingen voor de samenwerking met bewoners rond de energietransitie Om de energietransitie te versnellen en de burgers in onze stad te stimuleren mee te doen en hun woningen te isoleren op weg naar een aardgasvrije buurt en stad doen wij de volgende aanbevelingen. 1. Maak per PAW- of onderzoeksbuurt afspraken met (actieve) bewoners over de samenwerking bij… a. wat kunnen bewoners zelf doen; b. welke ondersteuning is er nodig vanuit de gemeente; c. de rollen van bewoners, de gemeente en de andere partijen in de buurt (woningbouwcorporaties, eigenaren van gebouwen, bedrijven en onderwijsinstellingen); d. de uitvoering van de regierol van de gemeente en een rol- en taakverdeling, die past bij het zoveel mogelijk informeren en motiveren van bewoners om mee te doen; e. de communicatie met de bewoners; denk daarbij aan zowel de stratenblokaanpak, gericht op woningisolatie, en aan buurtbrede bijeenkomsten; f. de organisatie van bewonersbijeenkomsten; en g. welk budget is beschikbaar en hoe verantwoorden en fiatteren we de uitgaven? 2. Maak per PAW- of onderzoeksbuurt afspraken met de (actieve) bewoners over de stappen op weg naar een aardgasvrije buurt over… a. de stappen die nodig zijn om via een onderzoek te komen tot een uitvoeringsplan, zoals voorgesteld door de gemeenteraad op 7 december 2021; b.

de onderzoeksvragen die beantwoord moeten worden voor de onderzoeksbuurt; c. het verdelen van de rollen en taken bij het realiseren van de onderzoeken; en d. de communicatie met bewoners over de stappen rond de onderzoeken.

3

3. Maak met de (actieve) bewoners samen afspraken over uitwerking van de participatie- en communicatievisie, als uitwerking van de Transitie Visie Warmte 1.0. 4. Maak voor alle buurten samen met de bewoners afspraken over overleg tussen de wethouder energie en de vertegenwoordigers van bewonersgroepen, gericht op het versterken van het meedoen van bewoners: a. regelmatig overleg tussen de wethouder energie en de vertegenwoordigers van bewonersgroepen, gericht op het versterken van het meedoen van bewoners; b. de agenda van dit overleg is gericht op een gelijkwaardig overleg van alle betrokkenen; zowel de bewoners, de wethouder en de beleidsadviseurs kunnen onderwerpen aandragen voor de agenda; het is nodig om open gesprekken te realiseren; c. samenwerking met welzijnsorganisatie Farent over het versterken van de deskundigheidsbevordering van (actieve) bewoners; Farent kan een netwerk van actieve bewoners ondersteuning bij deskundigheidsbevordering en ervaringsbezoeken aan PAW-buurten of energiecoöperaties elders; en d. communicatie van de gemeente met de bewonersgroepen en bewoners in de PAW- en onderzoeksbuurten, gericht op het samen informeren en enthousiasmeren van bewoners. 5. Maak voor de informatie aan de gemeenteraad afspraken over kwartaalrapportages over bewonersparticipatie, als onderdeel van de informatie over de voortgang van de energietransitie in onze stad. a.

kwartaalrapportages aan de gemeenteraad over zowel de stappen rond de energietransitie en de stappen rond het meedoen van bewoners, c.q. over de participatie van en de communicatie met bewo-ners in de PAW-, onderzoeks- en startbuurten (vanaf 2023); b. regelmatige werkbezoeken van de wethouder energie en gemeenteraadsleden aan de PAW-, onderzoeks- en startbuurten (vanaf 2023) gedurende de komende bestuursperiode.

Bijlage 3. De gewenste versnelling van het aardgasvrij maken van ’s-Hertogenbosch, uit de TVW 1.0. november 2021.

Aardgasvrij ‘s-Hertogenbosch 100% 80% 60% 40% 20% 0% Klimaatakkoord

Huidige tempo

Versnelling

Toelichting: Het huidige tempo op basis van de gebiedsgerichte aanpak versus benodigde versnelling om in 2050 aardgasvrij te zijn. Hierbij is uitgegaan van een lineair verloop en dat alle huidige onderzoeksbuurten kansrijk zijn voor een uitvoeringsplan. In de praktijk zullen onderzoeksbuurten afvallen en draagt de opgavegerichte aanpak bij aan een daling van aardgasgebruik. 4