0. Raadsvoorstel Voorjaarsnota 2025

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

16250448 4 juni 2024

Onderwerp

Voorjaarsnota 2025 Ons college schetst in deze voorjaarsnota met welke voornemens we willen doorpakken op de ambities uit ons bestuursakkoord. Daarnaast moeten we ons voorbereiden op een langere termijn perspectief van minder financiële middelen vanuit het rijk. We gaan uit van wendbaar begroten. Ook zijn we realistisch naar de toekomst toe door nu te starten met de voorbereiding op ombuigingen voor de periode vanaf 2027, zorgen we dat we tijdig en goed voorbereid zijn als er zich daadwerkelijk een structureel tekort voordoet.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1 2

Zich ten behoeve van de begroting 2025 uit te spreken over het voorgenomen nieuw beleid 2025 met dekking oud-voor-nieuw, zoals opgenomen in bijlage 1. In te stemmen met de technische uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2025, zoals opgenomen in www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

bijlage 2.

Aanleiding Jaarlijks verstrekken wij uw raad op grond van uw kaderstellende en budgettaire bevoegdheid de Voorjaarsnota Op grond van uw budgettaire bevoegdheid stelt u in november van dit jaar de Begroting 2025 vast. Te doen gebruikelijk is dat u, aan de hand van de voorjaarsnota, zich uitspreekt over nieuwe beleidsvoornemens en de technische uitgangspunten vaststelt voor de begroting. Beoogd doel Via de voorjaarsnota geeft uw raad sturing aan de op te stellen begroting 2025. Vanwege de onzekerheid rondom de financiering vanuit het Rijk blijft het sluitend houden van onze begroting vanaf 2027 een uitdaging. Op dit moment staan wij er financieel nog goed voor. Voor de jaren 2025 en 2026 verwachten wij met incidentele middelen vanuit het Rijk een sluitende begroting aan uw raad te kunnen aanbieden. Daarnaast beschikken wij over risicobuffers, bijvoorbeeld via onze gesloten financieringen. Als extra Rijksmiddelen uitblijven zullen vanaf 2027 wel ombuigingen noodzakelijk zijn. Onze inschatting op ons financieel meerjarenbeeld delen wij met u in deze voorjaarsnota. Kort voor de vaststelling van dit raadsvoorstel door ons college, kwam het Rijk met zijn eigen voorjaarsnota naar buiten. De gevolgen van de hierin opgenomen voornemens van het Rijk voor onze eigen gemeente lichten wij verderop in

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

dit raadsvoorstel apart toe. In de meicirculaire van het Rijk worden de gevolgen voor onze gemeente nader uitgewerkt. Wij zullen u na het verschijnen van de meicirculaire hierover informeren. Bestuurlijke hoofdlijnen Voorjaarsnota 2025 Slagkracht en ambitie Met deze Voorjaarsnota beginnen we aan de tweede helft van de bestuursperiode. We bouwen voort op de stevige basis die we in de afgelopen twee jaar hebben gelegd. We hebben de ambities uit ons bestuursakkoord omgezet in beleid, plannen en concrete actie. Daarmee hebben we verschil kunnen maken op realisatie en planvorming voor betaalbare woningen, onze bijdrage in de energietransitie, gelijke kansen en een onderscheidend ’s-Hertogenbosch. Ook hebben we ‘gezaaid’ met nieuwe programma’s waarmee we in de komende jaren verder kunnen investeren in een aantrekkelijk en toekomstbestendig ’s-Hertogenbosch. Denk aan sociale structuur, talentontwikkeling, samen gezond. Slagkracht op korte termijn is verbonden met ambitie op lange lijnen. Ook voor de komende twee jaar zijn we ambitieus om op deze manier onze stad, wijken en dorpen verder te brengen. Een belangrijke rode draad was en zal blijven de hoge mate van onzekerheid en maatschappelijke dynamiek.

Voor de komende tijd zal relevant blijven wat de impact is van ontwikkelingen als inflatie, gevolgen van de oorlog in Oekraïne, de koers en keuzes van een nieuw kabinet – op basis van een veranderd politiek landschap – en de ontwikkeling van bijvoorbeeld rente, bouwkosten, arbeidsmarkt en netcongestie. We blijven scherp op de impact van deze ontwikkelingen. En we houden vast aan ons bestuursakkoord. Juist bij veel dynamiek en onzekerheid, is het zaak vast te houden aan de ingeslagen koers, maar ook snel te kunnen schakelen als het moet. Anticiperen op basis van een onzeker financieel beeld Een andere belangrijke component in de onzekerheid is de situatie rond de gemeentefinanciën. Er blijft onvoldoende zekerheid op toereikende structurele financiële middelen vanuit het rijk. Toch weten we ook twee dingen wél zeker. Dankzij een solide financieel beleid kennen we in ’s-Hertogenbosch een goede financiële uitgangspositie. Maar ook: als

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

het rijk blijft vasthouden aan haar huidige inzet op de gemeentefinanciën, ontkomen we niet aan ombuigingen. Net zoals alle andere gemeenten. We blijven met en via de VNG lobbyen en de druk opvoeren richting het rijk voor voldoende middelen bij de taken die we als gemeenten hebben. Maar alleen ‘hopen op het beste’, is geen verstandige strategie. Binnen onze eigen beïnvloedingsmogelijkheden, zetten we erop in om in control te blijven. We nemen onze verantwoordelijkheid en anticiperen langs drie lijnen: 1.

Doorpakken op solide financieel beleid: we benutten het incidentele voordeel in 2025 om het eerste gat dat ontstaat, in 2026, af te dekken.

2.

Oud voor nieuw: we maken een tijdige pas op de plaats door in deze voorjaarsnota geen extra nieuw beleid op te nemen. We zoeken de dekking voor beleidsvoornemens in bestaande budgetten (oud-voor-nieuw). Dit betreft ook keuzes voor extra capaciteit op een aantal opgaven, voor de komende 2 jaar. Dat betekent dat deze capaciteit vervalt vanaf 2027, in de nieuwe bestuursperiode.

3.

Klaar voor krappere tijden: we starten met voorbereidingen op ombuigingen, voor de periode vanaf 2027. We gaan hiermee aan de slag om tijdig en voldoende voorbereid te zijn in het geval het rijk onvoldoende over de brug komt. Om uw gemeenteraad in staat te stellen gedegen keuzes te maken, als het verwachtte structurele tekort zich ook daadwerkelijk voordoet. Bij de begroting komen we bij uw raad terug hoe we dit traject willen inrichten.

Blijvend impact realiseren En ondertussen zitten we niet stil. Integendeel. We willen impact blijven realiseren met de doelen en ambities uit het bestuursakkoord als houvast. De voornemens ‘oud-voor-nieuw’ uit deze voorjaarsnota sluiten daar op aan en pakken knelpunten in de uitvoering aan. En verder brengen we veel plannen en beleid die de voorgaande twee jaar zijn vastgesteld, in de komende twee jaar naar impact voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen. Tegelijkertijd blijven wij scherp op nieuwe ontwikkelingen. Vanwege de herontwikkeling op lange termijn van de nabije www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

omgeving van het pand bestuderen wij de implicaties voor Wolvenhoek 2-4. Voor de realisatie van Sluis 0 zoeken we naar een goede oplossing, nu er met de partij uit de bouwteamfase geen gunning binnen het budgettaire kader mogelijk bleek. Onder andere op onze ambities rond wonen en verstedelijking. We realiseerden de afgelopen 2 jaar de doelen op woningbouwproductie en we verhoogden het aandeel betaalbare woningen in onze plannen naar het gewenste aandeel. Dat is allesbehalve vanzelfsprekend in complexe binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen. We zien bijvoorbeeld dat onze woningbouwproductie in vergelijking met andere steden hoog is. Ook in de komende jaren blijven we hier stevig op inzetten. Verder zien we uit naar het advies van het burgerberaad op wonen en zorgen in de toekomst. Aanvullend maken we capaciteit vrij om aanvullende impulsen en initiatieven rond participatie en bestuurlijke vernieuwing verder te brengen. Ook op het terrein van de energietransitie pakken we door op de ingezette koers en plannen. Rond onze besparingsaanpak, duurzame opwekking en de transitievisie warmte 2.0. Zo zetten we vervolgstappen om tot een collectief warmtenet te komen rond onze belangrijkste warmtebron de RWZI. En we lopen samen met de provincie en Enexis op kop om een warmtebedrijf te ontwikkelen. We intensiveren onze inzet op inclusie en maken ruimte vrij voor meer capaciteit.

Daarmee kunnen we onder andere onze Lokale Inclusie Agenda verbreden en (verder) bouwen aan relevante netwerken binnen de gemeente waarmee we nog meer in goede verbinding willen staan. Met het programma samen gezond staan we in de startblokken om nog gerichter te werken aan gelijke kansen op gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen. Ook op het programma sociale structuur dat uw raad in het afgelopen jaar unaniem vaststelde, pakken we door in de uitvoering. Met deze voorjaarsnota maken we bovendien nog een investering mogelijk voor onze wijkaccommodaties en buurthuizen. En we werken aan de introductie van de Bossche Pas later dit jaar. Met de pas willen we een breed lokaal aanbod van sport, cultuur, vrijetijd, horeca en winkelen ontsluiten voor inwoners en bezoekers. Ook creëren we vanuit bestaande budgetten meer uitvoeringskracht op onze ambities op het gebied van cultuur. Onder andere om tot meer verbinding te komen tussen bedrijfsleven en onze culturele ambities, zoals opgenomen in het bestuursakkoord. In dit jaar zetten we ook belangrijke stappen om – samen met de stad – tot een invulling van 400 jaar www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

beleg van ’s-Hertogenbosch in 2029. Op de ambitie ‘datastad’ werken we onder andere aan nieuwe stappen op de plannen voor het Innovatiekwartier Den Bosch. Verder maken we praktijklabs mogelijk om te werken aan zinvolle concrete toepassingen van data. In vervolg op moties van uw raad investeren we in beleid en een platform voor open data en de organisatie van hackathons voor studenten. We maken extra capaciteit vrij op het gebied van veiligheid omdat we zien dat er structureel meer van ons wordt gevraagd als gemeente. En we investeren in communicatie en participatie op het gebied van verkeersveiligheid en mobiliteit. Ook hier wordt steeds meer van ons gevraagd en hebben we de ambitie om als gemeente om participatie en communicatie met inwoners te verbeteren. Dat loopt samen op met het doorontwikkelen van de mobiliteitsaanpak voor een bereikbare en leefbare binnenstad in de komende periode. En nu al geven we een impuls aan hoogwaardig openbaar vervoer naar De Groote Wielen. Tot slot Met deze voorjaarsnota bouwen we door op onze inzet en resultaten tot nu toe. En werken we verder aan de uitvoering van ons bestuursakkoord. Tegelijkertijd markeren we hiermee ook dat we ons moeten voorbereiden op de situatie waarin we – van rijkswege – minder structurele financiële middelen ontvangen.

Hoe dat ook precies uitpakt, wij hebben het vertrouwen dat we met een tijdige voorbereiding goed kunnen omgaan met zo’n nieuwe situatie. Omdat onze uitgangspositie relatief goed is en we ervan overtuigd zijn dat ons ’s-Hertogenbosch sterk en veerkrachtig genoeg is. Als college zullen we onze verantwoordelijkheid nemen en brengen we uw raad in positie om uw rollen goed uit te kunnen voeren. Relevante besluitgeschiedenis -

Website Begroting 2024 Home | Begroting 2024 (begroting-2024.nl) Actualisatie begroting 2024

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

-

Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026: “Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in” – 31 mei 2022 bestuursakkoord+gemeente+'s-Hertogenbosch+2022-2026 (raadsinformatie.nl)

Argumenten

Alvorens stil te staan bij de besluiten die we u via dit raadsvoorstel voorleggen, schetsen wij eerst de financiële perspectieven van onze gemeente. Dit doen wij, in de wetenschap dat er blijvend onzekerheid is over de financiering vanuit het Rijk. * Het meerjarenbeeld uit de actualisatie 2024 is het startpunt van de begrotingsvoorbereiding 2025. Een sluitende (meerjaren)begroting 2025 is hierbij vanwege incidenteel geld vanuit het Rijk het realistische uitgangspunt. Tegelijkertijd met deze voorjaarsnota ligt het raadsvoorstel inzake de Actualisatie van de begroting 2024 voor in uw raad. In deze Actualisatie schetsten wij het effect van de onontkoombare ontwikkelingen die na het opstellen van de begroting 2024 op ons af zijn gekomen. Het meerjarenbeeld 2025 e.v. op basis van deze Actualisatie ziet er als volgt uit: Bedragen (*€1.000) Uitkomst begroting 2024 1. Actualisatie: Budgettair-neutraal

2025 235 0

2026 442 0

2027 -414 0

2028 -414 0

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Actualisatie: Onontkoombaar

-1.235

-1.633

-790

-790

Stand geactualiseerde begroting 2024

-1.000

-1.191

-1.204

-1.204

De begroting 2024 liet vanaf 2027 een beperkt negatieve meerjaren-uitkomst zien. In deze begroting plaatsten wij al nadrukkelijk de kanttekening, dat dit gepaard ging met grote onzekerheden. In de Actualisatie van de begroting 2024 zijn onder andere de effecten van de hogere CAO 2024, de hogere kosten Onderwijshuisvesting, de hogere bijdrage energiekosten Sportiom, de hogere inzet evenementen en de hogere OVA index verwerkt, evenals de toename van het gemeentefondsaccres uit de september-decembercirculaire. Dit resulteert in een negatiever geactualiseerd meerjarenbeeld. Dit is nadrukkelijk een tussenstand richting de begroting 2025. De eindstand wordt bepaald bij het vaststellen van de begroting 2025. In de begrotingsvoorbereiding passen we onze budgetten aan op de verwachte loon- en prijsontwikkeling in 2025. Dit doen we op basis van de door uw raad bij deze voorjaarsnota vast te stellen technische uitgangspunten. Daarnaast bezien wij bij de begroting ook nog, welke autonome ontwikkelingen er op onze gemeente afkomen, zoals bijvoorbeeld uitbreiding van het te onderhouden openbaar gebied. Conform onze bestendige gedragslijn rekenen we de inflatie ook door in onze inkomsten (heffingen, belastingen, overige inkomsten). Dit leidt tot hogere inkomsten. * Voor 2025 verwachten we ruimte vanwege incidenteel extra geld van het Rijk.

Deze ruimte wil ons college reserveren voor het verwachte nadeel 2026 In 2025 ontvangen we nog eenmalig geld van het rijk vanwege de afspraak met de VNG om het volume-accres te bevriezen in de periode 2023-2025. Het volume-accres 2025 bedraagt landelijk € 920 miljoen. Ons aandeel daarin is ongeveer 0,9%, zijnde € 8 miljoen (inclusief sociaal domein). Normaliter zou deze groei structureel zijn. Maar doordat het Rijk de financieringssystematiek vanaf 2026 aanpast, valt de gemeentefondsuitkering (inclusief sociaal domein) in 2026 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

terug. Daarnaast resteert van het volume-accres 2024 voor onze gemeente een bedrag van € 3,1 miljoen met een incidenteel karakter. Dit bedrag is gereserveerd in de meerjarenbegroting vanaf 2025 en is vanaf 2026 nodig om de terugval van het accres op te vangen. De genoemde € 3,1 miljoen samen met het incidentele volume-accres 2025 van € 8 miljoen vormen in de basis de incidenteel beschikbare middelen. Echter het ligt in de rede dat een deel van het volumeaccres nodig zal zijn voor het sluitend maken van de begroting 2025. Denk hierbij aan autonome ontwikkelingen alsmede volumegroei in het sociale domein. We houden hierbij een marge aan van -/- € 2,5 tot -/- 4 miljoen voor autonome ontwikkelingen, waarvan -/- € 1 miljoen nu al in de actualisatie tot uitdrukking komt. Daarnaast resteert er op basis van de jaarrekening 2023 nog een beperkt overschot in de algemene reserve van € 1,2 miljoen. Daarmee komt naar verwachting de incidentele ruimte in 2025 uit op € 8,3 tot 9,8 miljoen. Zoals hier boven aangegeven, houden we voor 2025 rekening met structurele autonome ontwikkelingen in een bandbreedte van -/- € 2,5 tot -/- 4 miljoen. Het ligt voor de hand, dat er zich tot het opstellen van de begroting 2026 nog meer structurele autonome ontwikkelingen voor gaan doen. Vooralsnog staat hier geen structureel geld van het Rijk tegenover.

Daarom houden we er rekening mee, dat ons structurele tekort in 2026 verder oploopt. Hoewel het lastig is om de omvang van het tekort 2026 te voorspellen, moeten we (tenzij het Rijk ons alsnog tegemoet komt) rekening houden met een tekort tussen € 6 en € 9 miljoen. Ons college wil daarom de incidentele ruimte 2025 reserveren om het tekort in 2026 incidenteel op te vangen. * In de voorjaarsnota van het Rijk is het voornemen opgenomen om de opschalingskorting te schrappen, maar gemeenten in 2025 eenmalig te korten Eerder dan te doen gebruikelijk is door het demissionaire kabinet halverwege april de voorjaarsnota van het Rijk naar buiten gebracht. Besluitvorming hierover in het parlement volgt later en is hiermee dus nog onzeker. Via de meicirculaire van het Rijk worden de gevolgen voor onze gemeente nader uitgewerkt. In de voorjaarsnota van het Rijk staan de volgende belangrijke beleidsvoornemens: 

De opschalingskorting wordt vanaf 2026 geschrapt. Voor alle gemeenten tezamen betekent dit een voordeel www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

   

van € 675 miljoen. Het gemeentefonds wordt in 2025 eenmalig gekort met € 675 miljoen. Rijk en gemeenten streven naar een rechtvaardige risicoverdeling bij de Wmo door heldere afspraken te maken over objectieve indexering en aparte fondsvorming. Er komt een eerste bijdrage ter compensatie van de hogere zorgkosten van 75 miljoen in 2026 oplopend tot 300 miljoen in 2029. Op papier past het Rijk de nieuwe Bbp-systematiek voor het accres gemeentefonds al vanaf 2024 toe. Doordat de (nadelige) effecten hiervan financieel gecompenseerd worden tot en met 2029 heeft dit geen effect op de uitkomst voor onze gemeente.

Het financiële probleem van gemeenten is hiermee niet opgelost maar er worden hiermee wel betekenisvolle stappen gezet. Op basis van deze resultaten vervolgt de VNG de gemeentelijke inzet richting de formatietafel voor een goede balans tussen taken en middelen. Het gesprek over de gewenste omvang van het gemeentefonds vanaf 2026 zal met een nieuw kabinet moeten worden gevoerd. Hierbij geven wij u wel het signaal mee, dat onze contacten in Den Haag vaststellen, dat er op de formatietafel vooralsnog geen positieve scenario’s voor de gemeenten lijken te liggen. Verslechtering van ons meerjarenbeeld als gevolg van maatregelen vanuit een nieuwe coalitie is daarmee denkbaar. Bovenstaande maatregelen van het demissionaire kabinet hebben naar onze huidige inschatting grofweg het volgende effect op onze meerjarenraming:  Door de eenmalige uitname uit het gemeentefonds daalt de incidentele ruimte die wij hier boven raamden voor de begroting 2025. Wij schatten in, dat deze uitname ons een incidenteel nadeel oplevert van circa € 6,1 miljoen. Daarmee komt naar verwachting de incidentele ruimte in 2025 uit op € 2,2 tot 3,7 miljoen.  Het structureel schrappen van de opschalingskorting levert ons naar verwachting een structureel www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

voordeel vanaf 2026 van circa € 6,1 miljoen. Hiermee zou een structureel nadeel overblijven in een bandbreedte tussen € 0 en € 3 miljoen. Dit is een grove inschatting, mede op basis van een historische inschatting van het effect van onontkoombare ontwikkelingen, de aanname dat de nieuwe BBP-systematiek op termijn afdoende is voor toekomstige kostenstijgingen (loon- en prijsontwikkelingen en autonome ontwikkelingen) en zonder ruimte voor nieuwe beleidsambities. Ook bij deze uitkomst, wil ons college vasthouden aan de lijn om een positief resultaat in de begroting 2025 te reserveren voor een verwacht nadeel in 2026, geen hypotheek te leggen op de toekomst door nieuwe beleidsvoornemens te dekken uit bestaande budgetten (oud-voor-nieuw) en ons voor te bereiden op eventueel noodzakelijk ombuigingen en het vergroten van onze financiële wendbaarheid. Ten aanzien van de impact van de rijksmaatregelen op het sociaal domein nog het volgende. In onze prognoses hebben we deze compensatie nog niet meegenomen. Wij houden in onze kostenramingen rekening met een jaarlijkse volumegroei van 2% en structureel groeiende tekorten op de WMO. We verwachten dat met deze compensatie de volumegroei niet helemaal wordt gecompenseerd, maar wel dat de tekorten in 2026 kunnen worden teruggebracht tot € 0,3 miljoen (was € 1 miljoen) in 2026 en € 0,6 miljoen (was € 2 miljoen) in 2027.

* Grote onzekerheid vanaf 2027 Veel besluitvorming zit nog in de Haagse pijplijn. We noemen de besluitvorming in het parlement over de voornemens van het demissionaire kabinet, de definitieve herziening van de accressystematiek, de verdere ingroei van de herijking van het gemeentefonds en last but not least eventuele extra bezuinigingen of intensiveringen door een nieuw kabinet. Ten aanzien van de accressystematiek heeft het Rijk in haar Voorjaarsnota de nieuwe Bbp-systematiek voor het accres gemeentefonds al vanaf 2024 toegepast. Doordat de (nadelige) effecten hiervan financieel gecompenseerd worden tot en

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

met 2029 heeft dit geen effect op de uitkomst voor onze gemeente. Onduidelijk is echter of hiermee ook de loon- en prijsontwikkeling voor de komende jaren vastliggen. Op dit moment lopen de gesprekken om te komen tot een nieuwe kabinet nog steeds moeizaam. We moeten er rekening mee houden dat gedurende onze begrotingsvoorbereiding een coalitieakkoord gepresenteerd zal worden en we dan snel moeten schakelen. Wat dit voor de financiële positie van gemeenten in zijn algemeenheid en die van onze gemeente in het bijzonder betekent is niet te zeggen, alhoewel de voortekenen dus niet persé rooskleurig zijn. Naast alle risico’s, zien we ook nog een kans. Mocht namelijk het in 2023 aangepaste verdeelmodel van het gemeentefonds onverkort van toepassing worden verklaard, dan krijgen we op termijn en in stappen ruim 10 miljoen structureel extra uit het gemeentefonds. De invoering van het nieuwe verdeelmodel zal vóór 2026 worden geëvalueerd. Pas daarna besluit het Kabinet over de invulling vanaf 2026. Met deze verdere ingroei hebben we in onze meerjarenraming nog geen rekening gehouden. * Wendbaar begroten Of de begroting van de gemeente ’s-Hertogenbosch de komende jaren sluitend zal zijn, is hoogst onzeker. De hoogte van een eventueel tekort is van meerdere factoren afhankelijk. We onderkennen daarom de noodzaak om hierop voorbereid te zijn.

Daarom onderzoeken wij nog deze bestuursperiode, in afstemming met uw raad, de mogelijkheden om te komen tot wendbaar begroten. Niet alleen zijn we hiermee beter voorbereid als er op termijn de noodzaak is om te bezuinigen. Maar ook los van ombuigingen stelt dit ons als wendbare organisatie beter in staat om ook op langere termijn de middelen te richten op de opgaven die uw raad het meest belangrijk vindt. Bij de te nemen maatregelen betrekken wij uw raad vooraf, tijdig en actief. We hechten er aan om vooraf een aantal uitgangspunten met u te delen. De vaststelling van de begroting 2025 in het najaar lijkt daarvoor een goed moment. Een uitgangspunt dat wij bijvoorbeeld voor ogen hebben, is om deze operatie breed en integraal aan te gaan. We zetten niet bij voorbaat bepaalde taakgebieden in de schijnwerpers (en zonderen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

ze ook niet vooraf uit). We nemen onze verantwoordelijkheid maar zullen niet voorsorteren op financiële beslissingen die eigenlijk op het bordje van de volgende raad (in de volgende raadsperiode) thuis horen. We zorgen voor keuzemogelijkheden en voorzien deze van procesinformatie en consequenties. Bij de begroting 2025 zullen wij ook in beeld brengen aan welke knoppen op korte termijn door uw raad gedraaid kan worden (maatregelen die snel realiseerbaar zijn, zoals het beperken indexering, inhuur, vacaturestop). Andere maatregelen uitdenken vraagt meer tijd en het inhoudelijk maken van keuzes. De voorbereiding start medio 2024 met een interne slag. De gemeentelijke begroting wordt doorgaans als complex ervaren. Deze bestaat uit heel veel verschillende budgetten voor een reeks aan gemeentelijke voorzieningen en zit ingewikkeld in elkaar. Ter voorbereiding op een eventueel benodigde brede bezuinigingsoperatie onderzoeken we waar de begroting simpeler en overzichtelijker kan zodat duidelijk is waar financiële keuzeruimte is (en waar niet). En welke budgetten voor autonome taken zijn en welke voor medebewinds-/rijkstaken. Zo brengen we voor u op hoofdlijnen en schematisch in beeld welke budgetten en taken beïnvloedbaar zijn, en welke niet (of minder).

Dat ondersteunt uw raad en ons college om in de toekomst keuzes te maken en prioriteiten te stellen en voorbereid te zijn op een taken-discussie met het rijk. Op deze manier ontstaat een meer wendbare begroting, passend bij het streven van onze organisatie als geheel om meer wendbaar te worden, passend bij de veranderende vraag vanuit de maatschappij en het bestuur. Makkelijk zal dit proces zeker niet worden. Bij alle prestaties die de gemeente levert zijn onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen betrokken, die geraakt worden als er zaken gaan veranderen. Dat geeft ons de plicht om dit traject zorgvuldig en gezamenlijk op te pakken. De argumenten bij de voorliggende beslispunten lichten wij u verder als volgt toe:

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1. Om op onderdelen een extra impuls te kunnen geven aan de realisatie van het bestuursakkoord en om knelpunten in de uitvoering op te lossen, heeft ons college gezocht naar dekking binnen de begroting. Dit voorgenomen nieuw beleid met dekking oud-voor-nieuw willen wij bij de begrotingsbehandeling in november ter besluitvorming aan u voorleggen. Het betreft: 2025

2026

2027

2028

Formatie afdeling Cultuur

-197

-197

-197

-197 STRUC

Formatie afdeling Openbare Orde en Veiligheid

-201

-201

-201

-201 STRUC

Formatie SIM

-161

-161

-161

-161 STRUC

Wijkaccommodaties/buurthuizen

-700

Samenwerkingsovereenkomst Slimme en Duurzame Mobiliteit BrabantStad 2024-2028

-61

-61

-61

-61 INC

Vaarbeleid

-520

-20

-20

-20 STRUC

Stikstofdepositie

-50

-50

Communicatieadviseur verkeer en (duurzame) mobiliteit

-100

-100

Adviseur Participatie/omgevingsmanagement verkeer en (duurzame) mobiliteit

-100

-100

INC

Projectleider participatie en extra bestuurscommunicatieadviseur

-230

-230

INC

INC

INC -100

-100 STRUC

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Inclusie

-300

-300

INC

Asielzoekers en statushouders die op het AZC verblijven naar werk begeleiden

-300

-300

INC

Kruising Orthenseweg-Vogelstraat-Citadellaan

-3.600

INC

HOV-verbinding De Groote Wielen

-200

-100

INC

Smartwayz

-200

-200

Motie Open Data

-65

-65

INC

Motie Hackathon

-30

-30

INC

Motie Iedereen kan meedoen

-40

-20

INC

Verkenning nieuwe (grote) woningbouwlocaties Klimaatbos

-200

INC

-1000

INC

PM

INC

-4.455

-5.735

-940

-740

2. Om de begroting 2025 op te kunnen stellen, is het noodzakelijk de uitgangspunten vast te stellen op het gebied van loon- en prijsontwikkeling Technische uitgangspunten zijn noodzakelijk om te komen tot een begroting bestaand beleid. De belangrijkste technische uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2025 zijn opgenomen in bijlage 3. Voor de budgetten binnen onze begroting passen wij in de meeste gevallen jaarlijks een indexering toe, conform de uitgangspunten voor loon- en prijsontwikkeling. Deze indexeringen stelt uw raad altijd in de voorjaarsnota vast. Zo ook dit keer. De hoogte van de budgetten kan daarnaast wijzigen als gevolg van autonome ontwikkelingen. De budgetten in het sociaal domein worden www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

jaarlijks eveneens aangepast op basis van indexcijfers. Daarbij sluiten we aan bij het indexcijfer, zoals dat landelijk gehanteerd wordt binnen de betreffende onderdelen van het sociaal domein, het zogenaamde Ova percentage.

Kanttekeningen en risico’s 1.

Moties begroting 2024

In de raadsvergadering van 14 november 2023 heeft uw raad een aantal moties aangenomen voor de begroting 2024, zie ook de brief afdoening moties behandeling Begroting 2024 15655981. Voor een drietal moties hebben we aangegeven hier bij de voorjaarsnota 2025 op terug te komen: - Motie Onderzoeken voortzetting subsidie universiteit JADS Stand van zaken: In 2025 komt er een voorstel voor de voorjaarsnota voor het jaar 2026. De evaluatie moet nog worden opgesteld en is op zijn vroegst eind 2024 gereed. Het huidige raadsbesluit voorziet in financiering tot en met 2025. - Motie Ervaringsdeskundige inzetten voor bestaanszekerheid Stand van zaken: De resultaten van deze verkenning worden afzonderlijk van dit raadsvoorstel Voorjaarsnota 2025 op korte termijn met uw raad gedeeld. - Motie Opbouwen financiële buffer voor Sociaal- en Zorgfonds Stand van zaken: Bij deze VJN wordt dit inzicht toegevoegd. Zie onderstaand. Verder betrekken we bij dit voorstel een drietal moties welke op andere momenten door uw raad zijn aangenomen en hoe wij hieraan invulling willen geven. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

- Motie Open Data Op 4 juli 2023 is de motie “Open Data: Open, transparant en innovatief" door de raad aangenomen. Hierin heeft de raad opgeroepen tot het opstellen en implementeren van een Open Data beleid in lijn met de OESO Good Practice Principles en de VNG visie en te onderzoeken welke middelen en inspanning benodigd zijn om te komen tot één digitaal platform voor Open Data van de gemeente en partner-organisaties. Op dit moment wordt een deel van de open data via de website beschikbaar gesteld. De ontwikkeling van een Open Data beleid en het onderzoek naar welke middelen en inspanning benodigd zijn om te komen tot één digitaal platform voor Open Data van de gemeente en partner-organisaties loopt. Uit de uitkomsten van het onderzoek volgt een voorstel voor benodigde middelen en inspanningen. Hierbij maken we een kosten/baten analyse m.b.t. de benodigde investeringen. Hierbij leggen we de link met de motie verantwoord datagebruik en de ontwikkeling van het Urban Data Platform in opvolging van de Hyleo samenwerking. In de komende twee jaar wordt € 130.000 hiervoor ingezet. - Motie Hackathon In de motie “Digitale weerbaarheid en inzet studenten” van 28 februari 2023 is opgeroepen om jaarlijks een Hackathon te organiseren waarin studenten in de gelegenheid worden gesteld de gemeente te hacken.

We evalueren de uitvoering van de motie na het eerste jaar (na uitvoering van de hackathon op 12/4 en de vervolgactiviteiten). Afhankelijk van de uitkomsten besluiten we in overleg met de kennisinstellingen in de stad hoe we verder willen gaan. In de komende twee jaar wordt € 60.000 hiervoor ingezet. - Motie Iedereen kan meedoen In de raad van 30 januari 2024 is de sport- en beweegvisie vastgesteld en daarbij een motie aangenomen 'Iedereen moet mee kunnen sporten, het vervolg'. De essentie van de motie is de wens om de begeleiding van kinderen en jongeren met een ontwikkelingsstoornis te verbeteren en verruimen binnen het reguliere sportaanbod zodat alle kinderen mee kunnen sporten ongeacht hun fysieke of geestelijke gesteldheid. Dit sluit aan bij het speerpunt 'Iedereen kan meedoen' uit de

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

nieuwe Sport- en beweegvisie. In de komende twee jaar wordt € 60.000 ingezet om dit in de bestaande organisatie in te bedden. 2.Stand reserve Sociaal & Zorgfonds Het sociaal domein gaat, bij ongewijzigde omstandigheden, vanaf 2026 financieel moeilijke jaren tegemoet. Het financiële beeld voor Jeugdzorg en WMO is niet sluitend en de reserve Sociaal & Zorgfonds is nodig om tekorten op te vangen. Daardoor komt de reserve Sociaal & Zorgfonds als remweg voor het opvangen van tekorten onder druk. Het opvangen van die tekorten waarbij de reserve meerjarig op de norm van 15% van het achterliggende budget blijft is slechts mogelijk met behulp van de te verwachten overschotten op Beschermd Wonen. De prognoses zijn opgesteld met de kennis van nu, waarbij er de nodige onzekerheden zijn, met mogelijke positieve en negatieve financiële gevolgen. 3.De Stadsmonitor ondersteunt u in uw besluitvorming De stadsmonitor is als bijlage 4 opgenomen ter ondersteuning van uw besluitvorming over onze beleidsvoornemens.

Financiën De voorjaarsnota geeft inzicht in de inhoudelijke keuze van ons college met betrekking tot het nieuw beleid. Pas bij de begrotingsbehandeling beslist uw raad hier definitief over en wordt dit verwerkt in de begroting 2025. Duurzaamheid

Niet van toepassing www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie en communicatie Niet van toepassing

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen

1. 2. 3. 4.

Voornemens betreffende voorstellen nieuw beleid 2025 Technische uitgangspunten Begroting 2025 Stadsmonitor 2024 Meerjarenbeeld Sociaal en Zorgfonds

Registratienummer

16250448 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

budgettair M.J.J. van der Geld Alle: 21 mei t/m 23 mei en 27 mei 2024 M&D/F/CF L. Un l.un@s-hertogenbosch.nl

Besluit van de raad Registratienummer 16250448 Raadsvergadering 4 juni 2024 Onderwerp

Voorjaarsnota 2025

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 23 april 2024: besluit: 1. 2.

Zich ten behoeve van de begroting 2025 uit te spreken over het voorgenomen nieuw beleid 2025 met dekking oud-voor-nieuw, zoals opgenomen in bijlage 1. In te stemmen met de technische uitgangspunten voor het opstellen van de begroting 2025, zoals opgenomen in www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

bijlage 2. Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 4 juni 2024 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704