0. Raadsvoorstel Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

17044070 25 februari 2024

Onderwerp

Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds We realiseren een ondergrondse parkeervoorziening in het plangebied Citadelpoort (als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta). Met de parkeergarage Citadelpoort voorzien we in de parkeerbehoefte voor binnenstadsbezoekers aan de noordzijde van de Brede Binnenstad en compenseren hiermee de parkeeropgave van de Tolbruggarage. De parkeergarage wordt, vanuit de verkeersstructuur voor de Brede Binnenstad, onderdeel van een netwerk van parkeeroplossingen in de noordelijke Spoorzone en in het grotere geheel als onderdeel van de Brede Binnenstad. Daarin hebben we verschillende typen parkeervoorzieningen en hubs, gericht op bewoners, werknemers en bezoekers. We leveren een bijdrage aan een leefbare en bereikbare binnenstad en tevens wordt voorzien in bewoners- en bezoekersparkeren voor plangebied Citadelpoort. We willen deze parkeervoorziening vormgeven als een mobiliteitshub (met meerdere verkeersmodaliteiten), die we voor een optimaal gebruik willen combineren met het parkeren voor meerdere doelgroepen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. 2.

3.

De parkeergarage Citadelpoort ter verdere uitwerking over te brengen naar de planstudiefase van het Structuurfonds. Bij de uitwerking van parkeergarage Citadelpoort uit te gaan van: a) een ondergrondse parkeergarage als mobiliteitshub met meerdere modaliteiten en doelgroepen, 370-400 parkeerplekken voor auto's en circa 500 fietsparkeerplekken, waarbij de exacte verhoudingen tussen autoparkeren en fietsparkeren nader wordt bepaald.; b) een kwaliteitsniveau vergelijkbaar met parkeergarage St.-Jan; c) realisatie voor 2030. Een aanvullend voorbereidingskrediet van € 680.000 uit het Structuurfonds beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van de planstudiefase van de parkeergarage Citadelpoort.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding We willen het bezoekersparkeren naar de binnenstadsring verplaatsen en we zijn gestart met de uitwerking van het deelgebied Citadelpoort van de Bossche Stadsdelta. Onze Brede binnenstad kent een behoefte aan binnenstadsparkeren. Het sluiten van de Tolbruggarage vraagt om compensatie van parkeerplaatsen. Met parkeergarage Citadelpoort willen we hierin gaan voorzien. Daarnaast wordt de Citadelpoort zelf ontwikkeld. De Brede Binnenstad maakt met de ontwikkeling van de Citadelpoort, als prioritair deelgebied van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta, de sprong over de Dieze met een binnenstedelijk programma. We bouwen hier 185-200 nieuwe sociale, middeldure huur en vrije sector woningen in een vergroende buitenruimte. We brengen het historische Ravelijn van de vesting terug en realiseren dat als een groen ontmoetings- en evenementenplein. Daarnaast willen we het nieuwe Design Museum bouwen en creëren werk- en atelierruimte voor creatieve makers. Verder dragen we bij aan de bereikbare binnenstad door het realiseren van een nieuwe parkeergarage onder andere ter compensatie van de te sluiten Tolbruggarage (dat onderdeel is van fase 2 van de ontwikkeling van het Gasthuiskwartier). In het raadsvoorstel/-besluit ‘Afronden haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta; de stap naar duurzame verstedelijking’ van 9 mei 2023 (reg.nr.

14866799) is aangegeven tempo te willen maken met de uitwerking van het deelgebied Citadelpoort ten behoeve de woningbouwproductie, de realisatie van het Design Museum en de gewenste compensatie van de Tolbruggarage. Bij amendement heeft uw raad besloten om bij de verdere stedenbouwkundige uitwerking van de Bossche Stadsdelta de mogelijkheid te onderzoeken het Design Museum te combineren met de daar te ontwikkelen parkeergarage c.q. mobiliteitshub. Dit blijkt mogelijk door het Design Museum boven de parkeergarage te bouwen. Ter uitvoering van het amendement is de verkenningsfase benut voor het uitvoeren van werkzaamheden, waaronder het opstellen van een conceptprogramma van eisen, het ramen van kosten en het verrichten van verkennende onderzoeken ten behoeve van de parkeergarage. De haalbaarheid van een ondergrondse parkeergarage is in deze fase verkennend onderzocht. We willen de volgende stap zetten in de uitwerking van www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

het plan. Om hier voortvarend mee aan de slag te gaan, vragen wij uw raad om het benodigde voorbereidingskrediet voor de volgende fase binnen het proces van het Structuurfonds. Voor de parkeergarage Citadelpoort is een voorbereidingskrediet benodigd om in de planstudiefase te komen tot het opstellen van een Voorlopig Ontwerp, in samenhang met de ontwikkeling van het Design Museum en de woningbouwopgave.

Beoogd doel We willen een parkeervoorziening realiseren voor de gebiedsontwikkeling Citadelpoort en ter vervanging van het binnenstadsbezoekersparkeren van de Tolbruggarage. Met de parkeergarage Citadelpoort voorzien we in de parkeerbehoefte voor binnenstadsbezoekers aan de noordzijde van de Brede Binnenstad en compenseren de parkeeropgave van de huidige Tolbruggarage. We leveren een bijdrage aan een leefbare en bereikbare binnenstad. Tevens wordt voorzien in de parkeerbehoefte voor bewoners- en bezoekersparkeren voor plangebied Citadelpoort. De parkeergarage biedt een bij de opgave passende parkeeroplossing (zie berekening in bijlage 1). De parkeergarage wordt, vanuit de verkeersstructuur voor de Brede Binnenstad, onderdeel van een netwerk van parkeeroplossingen in de noordelijke Spoorzone als onderdeel van de Brede Binnenstad. Daarin hebben we verschillende typen parkeervoorzieningen en hubs, gericht op bewoners, werknemers en bezoekers. De Brede Binnenstad maakt met de ontwikkeling van de Citadelpoort, als prioritair deelgebied van de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta, de sprong over de Dieze met een binnenstedelijk programma.

We bouwen 185-200 nieuwe sociale, middeldure huur en vrije sector woningen in een vergroende buitenruimte, realiseren een ontmoetings- en evenementenplein, brengen het historische Ravelijn van de vesting terug, creëren hier het nieuwe Design Museum en werk- en atelierruimten voor makers, dragen bij aan de bereikbare binnenstad door het realiseren van een nieuwe parkeergarage onder andere ter compensatie van de te sluiten Tolbruggarage. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In het Bestuursakkoord 2022-2026 is afgesproken om rond de Noordelijke Stadsdelta, Citadel, Kruithuis een parkeervoorziening op te nemen ter vervanging van de Tolbruggarage. Bij amendement heeft uw raad al besloten om de mogelijkheid te onderzoeken het Design Museum te combineren met de daar te ontwikkelen parkeergarage. Op basis van de uitgevoerde stedenbouwkundige verkenning blijkt dit mogelijk te zijn als ondergrondse parkeergarage ter plaatse van de huidige bebouwing op de locatie Citadelpoort. Deze parkeergarage kan -als een mobiliteitshub met centrumfunctie- ingepast worden in het deelgebied Citadelpoort en dient mede ter compensatie van de (bezoekers) parkeerplaatsen van de Tolbruggarage.

Relevante besluitgeschiedenis           

Vaststelling Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta, d.d. 8 oktober 2024, reg.nr. 16836032 Raadsinformatiebrief Aanpak Mobiliteit Brede Binnenstad - update 2024, 18 juni 2024, reg.nr. 16012678 Voorbereidingskrediet Projecten Tramkade-plus en Citadelpoort, d.d. 5 maart 2024, reg.nr. 15708047 Opnemen vervanging Tolbruggarage in verkenningsfase structuurfonds, d.d. 6 juni 2023, reg.nr. 14992634 Afronden haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta; de stap naar duurzame verstedelijking’, d.d. 9 mei 2023, reg.nr. 14866799 Herhuisvesting Design Museum Den Bosch, d.d. 31 januari 2023, reg.nr. 14391708 (incl. amendement) Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026: “Slagkracht en ambitie, met lef en energie de toekomst in” d.d. 31 mei 2022 Vaststelling Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta, d.d. 8 december 2020, reg.nr. 10126475 Aanwijzen van 9 ontwikkellocaties en een aantal kleinere locaties voor het vergroten van de plancapaciteit van de woningbouwprojecten, d.d. 9 juni 2020, reg.nr. 9696234 Ontwikkelrichtingen en aanpak Spoorzone ’s-Hertogenbosch, d.d. 6 maart 2018, reg.nr. 7475064 Vaststellen inspiratiedocument Zuid-Willemspark, d.d. 11 juli 2017, reg.nr. 6913929 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704



Vaststellen Ruimtelijke Structuurvisie ’s-Hertogenbosch, d.d. 28 januari 2014, reg.nr. 3624853

Argumenten 1.1 We voorzien in een parkeerbehoefte voor de Brede Binnenstad en Citadelpoort Met de parkeergarage Citadelpoort voorzien we in de parkeerbehoefte voor binnenstadsbezoekers aan de noordzijde van de Brede Binnenstad en compenseren hiermee de parkeeropgave van de Tolbruggarage. We leveren een bijdrage aan een leefbare en bereikbare binnenstad. Tevens wordt voorzien in bewoners- en bezoekersparkeren voor plangebied Citadelpoort. Het parkeeraantal van 370-400 parkeerplekken voor auto's en circa 500 fietsparkeerplekken is gebaseerd op de verwachte behoefte ten aanzien van deze verkeersmodaliteiten. 1.2 We geven een nieuw dynamisch stedelijk gebied vorm dat onderdeel is van de Brede Binnenstad De Bossche Stadsdelta betreft een gebiedsontwikkeling, die bestaat uit diverse plandelen die ter weerszijden van de Dieze liggen en het hierop aansluitende gebied rondom de Citadel tussen de Zuid-Willemsvaart en de Citadellaan. De Bossche Stadsdelta is een belangrijke schakel in het netwerk van ontmoetingsplekken tussen de historische binnenstad, Spoorzone (samen de Brede Binnenstad) en Zuid-Willemspark. De Bossche Stadsdelta kan worden gezien als een uitbreiding van de veelal historische binnenstad, waar naast wonen en bedrijvigheid uitdrukkelijk vormgegeven wordt aan thema’s als urban, ecologie, en cultuur. Citadelpoort maakt hiervan onderdeel uit.

Het realiseren van bijbehorende faciliteiten, zoals een mobiliteitshub voor bewoners, werknemers en bezoekers, aan het gebied en aan de Brede Binnenstad zijn daarbij van belang. 1.3 Het starten van de planstudiefase maakt integraal ontwerpen van de Citadelpoort mogelijk De voorbereiding van parkeergarage Citadelpoort loopt gelijk op met de stedenbouwkundige uitwerking van het gebied Citadelpoort. Dit gebeurt in combinatie met de voorbereidingen van het Design Museum en de woningbouwopgave. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Omwille van de integraliteit van de ontwikkeling van het gebied is het van belang dat de diverse ontwerpopgaven in een op elkaar passende fasering terecht komen. Zo kunnen de ontwerpen (en daarmee de planstudiefases van Design Museum en parkeergarage) op elkaar worden afgestemd. 1.4 We compenseren centrumparkeren Tolbruggarage We compenseren met parkeergarage Citadelpoort het centrumparkeren van de Tolbruggarage. Er is gekeken naar bezettingscijfers van de parkeergarage in combinatie met de beschikbaarheid van parkeerplaatsen in omliggende centrumparkeerplaatsen en de beschikbaarheid die aanwezig is op de transferia. Onder andere met een fysieke telling (welke wordt herhaald in de planstudiefase) en op basis van een gesprek met Q-park over de bezetting van de Tolburggarage en Arenagarage. Parkeercompensatie Tolbruggarage De parkeergarage Tolbrug kent een opbouw in twee verschillende delen. Er is een openbare garage van 309 parkeerplekken en daarnaast een kelder/begane grond gedeelte dat ten dienste staat van Hotel Central (circa 100 parkeerplekken). Voor het openbare deel geldt dat de gemeente het voornemen heeft deze garage te willen sluiten en het gebied te willen omvormen tot een woningbouwlocatie. In het bestuursakkoord is afgesproken dat de kelder beschikbaar blijft als parkeervoorziening ten gunste van de hotelfunctie.

Om het effect in beeld te brengen van het sluiten van de Tolbruggarage heeft de gemeente van Q-Park inzicht gekregen in de gemiddelde bezettingscijfers van de Tolbruggarage en de Arenagarage over het jaar 2024, op basis daarvan hebben we conclusies voor het sluiten van de Tolbruggarage getrokken. De gemiddelde bezetting in het openbare deel van de Tolbruggarage ligt op doordeweekse dagen rond de 20-25 %. Op doordeweekse dagen kan de bestaande capaciteit van de Arenagarage het verlies van parkeerplaatsen in de Tolbrug volledig opvangen. Op de weekenddagen ligt de bezetting hoger waarbij de gemiddelde bezetting op een zaterdagmiddag rond de 60% ligt. Op zaterdagen ligt de piek tussen 11:00-16:00 uur en op zondagen tussen 12:00www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

15:00uur. Uit de cijfers blijkt dat het openbare deel van de Tolbruggarage in 2023 op geen enkel moment een bezetting heeft gehad van boven de 75%. Naar het zich laat aanzien zal bij sluiting van het openbare deel van de Tolbrug een capaciteit van 120 tot 190 parkeerplaatsen gecompenseerd moeten worden (uitgaande van een gelijkblijvende vervoerwijze). Uit de beschikbare gegevens is een compensatie van 150 parkeerplaatsen bepaald (37,5% van de huidige capaciteit), waarbij opgemerkt moet worden dat ook een deel van de parkeerplaatsen Tolbruggarage op die plek behouden blijft t.b.v. de hotelfunctie (conform afspraak in bestuursakkoord). Bij hogere te compenseren capaciteit moet ernstig rekening worden gehouden met een structurele onderbezetting die langjarige financieel nadelige gevolgen heeft voor de exploitatie. De huidige Tolbruggarage kent zeker op doordeweekse dagen een forse leegstand (staat driekwart leeg) en ook op weekenddagen wordt de garage niet volledig bezet, met een gemiddelde bezetting van ca. 60%. Gezien de bouwfasering van Citadelpoort, waarbij een deel van de woningen pas later worden gerealiseerd zal er in de eerste jaren extra capaciteit voor binnenstadsbezoekers aanwezig zijn.

In de loop van 2025 wordt een Parkeervisie voor de hele brede binnenstad opgesteld waarbinnen het totaalbeeld van de beschikbare capaciteit en de impact van bijvoorbeeld andere ambities uit het bestuursakkoord en de Aanpak Mobiliteit Brede binnenstad op parkeren inzichtelijk wordt gemaakt. Hiermee wordt onder andere in beeld gebracht hoe geparkeerd wordt in de kanaalzijde binnenstad (zie motie: Voorkom parkeerprobleem kanaalzijde binnenstad). Met deze Parkeervisie wordt uw raad geïnformeerd en in de gelegenheid gesteld hierin standpunten in te nemen. 1.5 We werken aan een netwerk van parkeeroplossingen in het totaalgebied van de noordelijke Spoorzone. De parkeergarage Citadelpoort maakt, naast de parkeercompensatie voor de Tolbruggarage en vanuit de verkeersstructuur voor de Brede Binnenstad, onderdeel uit van een netwerk van parkeeroplossingen in de noordelijke Spoorzone als onderdeel van de Brede Binnenstad. Daarin hebben we verschillende typen parkeervoorzieningen en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

hubs, gericht op bewoners, werknemers en bezoekers. Voor de Bossche stadsdelta is uw raad recent inzicht geboden in het ontwikkelplan Bossche Stadsdelta. Voor Citadelpoort geldt dat deze onderdeel is van dit netwerk van parkeeroplossingen. In de verdere ontwikkeling van de nieuwe onderdelen in het netwerk wordt gekeken naar de mogelijkheden om alle parkeerplekken efficiënt en gecombineerd in te zetten. In de Bossche Stadsdelta is gekozen om het bezoekersparkeren en een deel werknemersparkeren voor de Bossche Stadsdelta-zuid volledig op te vangen in de IKDB-garage. Het bewonersparkeren en deel werknemersparkeren is in het BSD-zuid gebied zelf opgenomen. De Citadelpoort-garage vangt de bezoekers, bewoners en werknemers van Citadelpoort op en daarnaast de compensatie van binnenstadsparkeren. In de praktijk zal er natuurlijk een uitwisseling zijn, waarbij bezoekers van de BSD ook in de Citadelpoort parkeren en bezoekers van het Designmuseum in de IKDBgarage staan. Ook binnenstadsbezoekers kunnen uit meerdere mogelijkheden kiezen (bv. Maijweg, Paleiskwartier, Arena, IKDB, Citadelpoort). Dat is ook de reden dat we in het kader van de nieuwe verkeersstructuur ook het parkeerverwijssysteem uitbreiden, zodat bezoekers tijdig kunnen kiezen. De fietsenstalling is op dit moment begroot op 500 plaatsen.

Deze fietsenstalling is niet zo zeer gericht op de binnenstad maar juist op het gebied van de Bossche Stadsdelta-noord, waarbij zowel voor het Design Museum als het evenemententerrein hier ruimte voor is. In de uitwerking kan dit aantal van fietsplaatsen nog worden geoptimaliseerd. Op 1 parkeerplek voor autoverkeer kan je circa 10 fietsenstallen kwijt ( dubbellaags). 2.1 We creëren een optimale combinatie van diverse groepen parkeerders in de mobiliteitshub Beoogd is een optimale verdeling en combinatie van het bewoners-, bezoekers- en binnenstadsparkeren te bewerkstelligen. De verschillende groepen parkeerders zijn bewoners, werknemers en bezoekers van de Citadelpoort, waaronder de bezoekers van de bewoners, van het Design Museum en van de Brede Binnenstad. Daarmee heeft de parkeergarage een duidelijk bovenwijkse functie voor de Brede Binnenstad. Hiervoor is een concept Programma van www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Eisen (PvE) opgesteld, waarbij er rekening is gehouden met zowel de parkeerbehoefte, de gastvrijheid als de wensen en eisen vanuit het operationele beheer van parkeergarages. Dit heeft een bijdrage geleverd aan het doorgronden van de opgave en heeft de kwaliteit van de kostenraming op voorhand reeds aangescherpt. Het concept PvE wordt in de planstudiefase verder uitgewerkt tot een PvE en een Voorlopig Ontwerp. In de verkenningsfase zijn diverse mogelijke parkeeroplossingen geanalyseerd, met parkeergarages van verschillende omvang. Hierbij viel vanuit het ruimtebeslag en stedenbouwkundige impact op het gebied een bovengrondse parkeergarage af, dit bleek niet inpasbaar en niet wenselijk. Voor ondergronds parkeren zijn vervolgens diverse varianten onderzocht. Uit de stedenbouwkundige analyse blijkt een parkeergarage van 370-400 autoparkeerplaatsen in twee lagen inpasbaar. Grotere parkeerbehoeften zouden leiden tot een niet-inpasbare garage of tot 3, 4 of 5 laags ondergronds parkeren, wat vervolgens leidt tot forse grote meerkosten (investering) en een negatieve parkeerexploitatie die een grote druk legt op de gemeentelijke parkeerexploitatie. Hieruit volgt dat we bij de verdere uitwerking uitgaan van een ondergrondse parkeergarage als mobiliteitshub voor 370400 parkeerplekken voor auto's en circa 500 voor fietsparkeerplekken (inclusief brom+snorfiets).

Ook wordt ingezet op deelmobiliteit in de parkeergarage. In de planstudiefase wordt de parkeergarage verder uitgewerkt tot een Voorlopig Ontwerp in samenhang met het ontwerpen van het Design Museum en de woningbouwopgave (incl. het plintprogramma). Op dat moment kunnen we een beter beeld vormen van de projectspecifieke omstandigheden (onder andere ten aanzien van de interacties tussen de verschillende gebouwen) en eventuele hieruit volgende te beheersen risico’s. Vervolgens wordt een Definitief Ontwerp (DO) opgesteld. 2.2 Binnenstadsbezoekers willen we een warm welkom heten in onze gastvrije stad ’s-Hertogenbosch is een gastvrije stad. Bij onze nieuwe binnenstadsgarage St.-Jan en transferium Deutersestraat zijn ten behoeve van de bezoekers aan onze stad eerder duidelijke kwaliteitskeuzes gemaakt, die de aantrekkelijkheid en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

gastvrijheid van onze stad onderstrepen. Met een kwaliteitsniveau zoals de parkeergarage St.-Jan (met ruime maatvoering van parkeerplekken, licht en overzichtelijk) geven we binnenstadsbezoekers en de bezoekers van Citadelpoort een warm welkom in een veilige, open en lichte parkeergarage. Daarbij willen we ook gaan inzetten op een extra aantrekkelijke looproute vanaf de parkeergarage naar de zuidkant van de Bossche Stadsdelta via de nieuwe Lage Diezebrug (waarvoor de projectvoorbereiding reeds volop loopt), het opwaarderen van de route via de Citadel (via investeringen in de openbare ruimte) naar de historische binnenstad. Ook zal op termijn de inrichting van de Citadellaan extra aantrekkelijk worden gemaakt via investeringen in de openbare ruimte. Hierbij wordt aangesloten bij de ontwikkelingen van het Zuid-Willemspark. De loopafstand van de toekomstige parkeergarage Citadelpoort naar de Arena is, via de Citadel of via de Citadellaan, overigens vergelijkbaar met de huidige looproute van de parkeergarage St.-Jan naar de Markt. Als onderdeel van de mobiliteitshub willen we ook voorzien in deelmobiliteit (bv. deelfietsen) om bezoekers die andere bestemming hebben of niet willen lopen hierin te voorzien. Ook zorgen we er voor dat bij het museum een openbaar vervoer halte komt, waarbij we ook onderzoeken of ook de transferiumbus bij het Design Museum een halte krijgt.

Dit biedt bezoekers van het mobiliteitshub een mix aan modaliteiten. Andersom wordt het dan ook mogelijk om met de transferiumbus de Bossche Stadsdelta aan te doen (als extra halte in de Brede Binnenstad). 2.3 Urgentie realisatie van de gewenste compensatie van de Tolbruggarage, het Design Museum en woningbouw In het Bestuursakkoord 2022-2026 is de ambitie opgenomen om de Tolbruggarage te slopen onder de voorwaarde dat de parkeerkelder van de Tolbruggarage behouden blijft voor de hotelfunctie. Het binnenstadsbezoekersparkeren van de Tolbruggarage excl. hotelfunctie compenseren we met een parkeervoorziening aan de Binnenstadsring, in Citadelpoort. In het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta gaan we om deze reden uit van het realiseren van een nieuwe centrumgarage (mobiliteitshub met centrumfunctie) als integraal onderdeel van het deelgebied Citadelpoort. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In januari 2023 (reg.nr. 14391708) heeft uw raad besloten over de wens tot herhuisvesting van het Design Museum naar de locatie Citadelpoort (voorheen genoemd Citadelhof) en daarmee een belangrijke impuls te geven aan de gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta en de stedelijke dynamiek die we voor ogen hebben in de Bossche Stadsdelta en Brede Binnenstad. In de samenwerkingsovereenkomst met de provincie is met betrekking tot de verkoop van De Mortel 4 afgesproken uiterlijk in 2030 de herhuisvesting van het Design Museum en het inhuizen van de collectie van de JK Art Foundation in Het Noordbrabants Museum gereed te hebben. Ook is er een grote behoefte aan (betaalbare) woningen. Met het mobiliteitshub wordt tevens in de hiervoor benodigde parkeerbehoefte voorzien. 3.1

Een voorbereidingskrediet is benodigd voor het opstellen van de planstudiefase inclusief het opstellen van een Voorlopig Ontwerp. Ten behoeve van de nadere uitwerking van het plan is naast ambtelijke inzet ook inhuur van specialisten nodig. Onder andere zal een architect ingehuurd gaan worden voor de verdere planuitwerking, een constructeur voor de constructieve doorrekening van de ontwerpen en een risicomanager voor de risicobeheersing. Tevens vinden nadere onderzoeken plaats ter onderbouwing van de financiële en technische haalbaarheid. Kanttekeningen en risico’s 1.

We verwijderen met het project ook de voormalige stortlocatie

Met het ontgraven van de bouwkuip voor de parkeergarage ontstaat de kans om het voormalige stort (deels) te verwijderen. Het zuidelijk terreindeel van de Citadelpoort betreft een voormalige stortlocatie en latere houtverduurzamingsactiviteiten en bestaat uit een leeflaag met schone grond (0,5 tot 1,0 meter dik). Hieronder is het oude stortlichaam tot een diepte van 3 à 5 m-mv nog aanwezig, bestaande uit (sterk) verontreinigde grond vermengd met stortmateriaal. Het grondwater is hier tot minimaal 7 meter onder maaiveld (-mv) sterk verontreinigd met diverse www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

stoffen (aandachtspunt bij bronnering voor een kelder). Zoals het er nu naar uitziet, zullen dus met name bij diepere graafwerkzaamheden in het zuidelijk terreindeel (>1,0 m-mv) aanzienlijke saneringskosten gemaakt worden. De uiteindelijke kosten hangen echter sterk af van de uit te voeren werkzaamheden en hergebruiksmogelijkheden van de vrijkomende grond. Het noordelijke terreindeel van de Citadelpoort, ter plaatse van de bestaande woningen (Citadelhofje), is op basis van de historie schoner. De verwachte bodemsaneringskosten zijn opgenomen in de geraamde projectkosten. Nader bodemonderzoek voor de gehele Citadelpoort is noodzakelijk alvorens de saneringskosten meer precies bepaald kunnen worden. 2. Maatregelen in het kader van stikstofregelgeving Het project zal mogelijk gepaard gaan met een stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden, Dit geldt voor zowel de aanleg/bouwfase als voor de gebruikersfase. Momenteel is er, vanwege de geldende wet- en regelgeving en standpunt van de provincie Noord-Brabant als bevoegd gezag, geen stikstofdepositie groter dan 0,00 mol/ha/jaar toegestaan in de gebruikersfase. Er kunnen ingrepen/ maatregelen noodzakelijk zijn om het project haalbaar en uitvoerbaar te maken. Besluitvorming in de realisatiefase kan afhankelijk zijn van de voortgang van andere besluiten, zoals de mobiliteitsaanpak van de binnenstad.

Een Passende Beoordeling op projectniveau zal dan moeten worden uitgevoerd. We beoordelen dit aan de hand van de dan geldende wet- en regelgeving en mogelijkheden op basis van de meest actuele jurisprudentie en kabinetsuitgangspunten. 3. Waarborgen voor gebruikelijke investerings- en exploitatierisico's De realisering van een parkeergarage kent uiteraard realisatierisico's en prijsindexatierisico's. Ook zijn er altijd risico's in de inschatting van de exploitatie, onder andere in de mate van daadwerkelijk gebruik en ontwikkeling van exploitatiekosten. Dit zijn gebruikelijke risico's, waar in de exploitatiedoorrekeningen al enige waarborg is opgenomen (o.a. is prijsindexatie opgenomen in de ramingen alsmede aanloop van de bezetting). Geheel uitsluiten van het optreden van een dergelijk risico is echter onmogelijk. In iedere projectfase wordt derhalve een herijking van zowel de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

risico-afweging als de investerings- en exploitatieberekening gemaakt. In de planstudiefase wordt er een risicoberekening uitgevoerd om de post onvoorzien mee te toetsen.

4. Kansen voor parkeerregulering De parkeergarage komt aan de rand te liggen van het huidige parkeergereguleerde gebied. De buurten De Muntel en De Vliert zijn al grotendeels ingericht met vergunninghouders parkeren en betaalde bezoekersplaatsen. Aan de westzijde van de Orthenseweg (Orthenpoort) geldt nog geen regulering. De kans is groot dat het uitwijkgedrag naar de westelijke buurten toeneemt. In de nieuw te ontwikkelen gebieden van de noordelijke Bossche Stadsdelta zal in het kader van deze ontwikkeling ook regulering worden ingevoerd. Om negatieve waterbedeffecten in de omgeving van de parkeergarage tegen te gaan zal in een buurt als Orthenpoort mogelijk ook regulering moeten worden ingesteld. Ervaring leert dat daarmee de parkeerdruk in de buurt afneemt ten gunste van het bewonersparkeren. Deze aanpak valt buiten de scope van het realiseren van de parkeergarage zelf, maar heeft wel de aandacht. We verkennen de mogelijkheid om ook bewoners van De Muntel en Orthenpoort de mogelijkheid tot parkeervergunning te geven in de garage. 5. Overbruggen Tolbruggarage Eind 2026 loopt de erfpacht voor de Tolbruggarage af. De parkeergarage Citadelpoort is dan nog niet gerealiseerd. Dit betekent dat tot aan de opening van parkeergarage Citadelpoort voorlopig geen vervangend parkeren beschikbaar is.

De wijze waarop hiermee omgegaan kan worden maakt geen onderdeel uit van dit raadsvoorstel. In de loop van 2025 wordt een Parkeervisie voor de hele brede binnenstad opgesteld waarbinnen het totaalbeeld van de beschikbare capaciteit en de impact van bijvoorbeeld andere ambities uit het bestuursakkoord en de Aanpak Mobiliteit Brede binnenstad op parkeren inzichtelijk wordt gemaakt. Tijdens het toegroeien naar de definitieve parkeersituatie hoort ook het monitoren en daar waar nodig aanpassen van de parkeersituatie in de tijdelijkheid tijdens de gefaseerde www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

gebiedsontwikkelingen in de Brede Binnenstad. Dit doen we aan de hand van de uitkomsten van de Parkeervisie. Met dit laatstgenoemde wordt ook voldaan aan uw motie Voorkom parkeerprobleem Kanaalzijde binnenstad van 31 januari 2023.

Financiën Het project Compensatie bezoekersparkeren Tolbruggarage is in 2023 opgevoerd binnen het Structuurfonds voor een bedrag van € 25 miljoen. Hiervan is inmiddels € 250.000 door uw raad als voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. Voor het meest actuele overzicht van het Structuurfonds verwijzen wij u naar de begroting 2025. Verwachte investeringskosten Op basis van de uitgevoerde verkenning is een investeringsbedrag berekend. Waarbij opgemerkt moet worden dat de parkeergarage nog niet in detail is ontworpen en daarmee nog zowel onzekerheden als kansen tot optimalisatie bestaan. Dit wordt in de volgende fase nader uitgewerkt. Dit is de investering voor de compensatie binnenstadsbezoekersparkeren Tolbruggarage en het parkeren voor de Citadelpoort inclusief fietsparkeren voor bezoekers aan het gebied. Het betreft een parkeergarage van 370-400 parkeerplekken incl. fietsenstalling met circa 500 fietsparkeerplekken. De raming is opgesteld inclusief een kostprijsindexatie ter hoogte van circa € 1,7 miljoen voor de ingeschatte looptijd van het project. Onderzochte variant: een grotere garage Het kunnen maken van een grotere parkeergarage is in de verkenningsfase onderzocht. Meer parkeren vergt een extra parkeerlaag. Een dergelijke extra parkeerlaag (3-laags i.p.v.

2-laags) is technisch mogelijk, maar leidt op basis van een door BBN Adviseurs uitgevoerde verkenning tot een extra investering van tenminste 10 miljoen euro en voegt extra uitvoeringsrisico’s toe. Spark Parkeren schat de extra investeringskosten zelfs in op ongeveer 27 miljoen euro. Van www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

parkeergarage St.-Jan (3-laags) is inderdaad bekend dat een duurdere uitvoeringsmethode nodig is om trillingen, verzakkingen tegen te gaan en vergt maatregelen tegen de hoge en in dit geval tevens (vanwege de ligging naast de Aa, zelfs fors fluctuerende) waterdruk. In de exploitatieperiode zijn er, mede vanwege de grote waterdruk, ook relatief meer onderhoudskosten te verwachten aangezien beton- en staalconstructies nooit 100% waterdicht zijn. Daarnaast zal een extra parkeerlaag leiden tot een langjarige voortdurende onderbezetting van de garage en daarmee leiden tot een niet-dekkende parkeerexploitatie. Spark Parkeren heeft de netto contante waarde van de parkeerexploitatie berekend op € -8,6 miljoen (ten opzichte van + € 4,6 miljoen bij 370-400pp). Vandaar dat de optie van een extra diepe garage niet verder is onderzocht. Verplaatsingsopgaven en sanering Om een ondergrondse parkeergarage van circa 400 plekken in twee lagen te kunnen maken is een aanzienlijke oppervlakte nodig om de gewenste aantallen te behalen. Dit houdt in dat de parkeergarage wordt aangelegd ter plaatse van nagenoeg het gehele bouwblok van plangebied Citadelpoort, onder de nieuw te bouwen woningen, plein en het Design Museum. Dit betekent dat de parkeergarage komt op de plek van het huidige Citadelhofje, het MS/MS station en de roeivereniging De Hertog. Dit vergt diverse verplaatsingsopgaven.

Voor het Citadelhofje is door BrabantWonen al eerder en ten behoeve van de woningbouwontwikkeling in het gebied een sloopbesluit genomen en het traject van herhuisvesting loopt. De aankoop van deze gronden wordt via de grondexploitatie Citadelpoort afgewikkeld. Daarnaast zal ten behoeve van de parkeergarage het MS/MS station van Enexis uit het gebied geplaatst moeten worden en/of tijdelijke voorzieningen worden getroffen. Ook hiervan loopt de voorbereiding momenteel volop. De kosten hiervoor zijn, op basis van kostenindicatie vanuit Enexis, geraamd op circa € 1,5 miljoen excl. BTW (prijspeil 2024). Tevens is er een aanzienlijke bodemsanering te verwachten. De exacte omvang wordt in de volgende fase nader in beeld gebracht, mede aan de hand van het nog te maken Voorlopig Ontwerp en nader bodemonderzoek. Op basis van de huidig beschikbare gegevens wordt een bodemsanering van circa € 1,8 miljoen excl. BTW (prijspeil 2024) verwacht. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Vooralsnog gaan we voor de volgende fase uit van deze investeringssommen. In de planstudiefase wordt een Voorlopig Ontwerp (VO) gemaakt voor parkeergarage Citadelpoort. Waarna de investeringssommen, de meer exacte verdeling van de dekking en de haalbaarheid van de exploitatie nader uitgewerkt worden. Vervolgens wordt een Definitief Ontwerp (DO) opgesteld.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Verwacht positieve parkeerexploitatie De verwachte exploitatie van de parkeergarage is door Spark Parkeren op hoofdlijnen gecalculeerd. Deze calculatie is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de ambtelijke experts van Maatschappelijk Vastgoed en Stadstoezicht. Waarmee actuele exploitatie- en parkeergegevens (onder andere de ervaringen met andere parkeergarages) alsmede marktgegevens in de calculatie zijn meegenomen. Uit deze berekening volgt een positief resultaat van de parkeerexploitatie ter hoogte van € 4,6 miljoen excl. BTW. Op basis van deze calculatie wordt alleen in het eerste jaar een negatieve parkeerexploitatie verwacht, wat via de reserve Parkeer en Verkeer opgevangen kan worden. De rest van de levensduur van de parkeergarage wordt een per saldo positieve parkeerexploitatie verwacht. Dekking van de investeringen De investering van de parkeergarage wordt gedekt vanuit het structuurfonds, de grondexploitatie en de NOVEX rijksbijdrage. Het Rijk heeft middels het NOVEX programma een subsidie toegezegd voor de onrendabele top van de mobiliteitshub in de Bossche Stadsdelta om het realiseren van woningen op deze locatie mogelijk te maken. Dit is een bedrag van € 3,88 miljoen excl. BTW.

In de ontwerpfase worden zowel bij het maken van het Voorlopig Ontwerp (VO) als bij het maken van het definitief ontwerp (DO) kostenramingen opgesteld, gebaseerd op het ontwerp en het dan geldende prijspeil. In de raming wordt rekening gehouden met een kostprijsindexatie voor de ingeschatte looptijd van het project. Met het actualiseren van de kostenramingen wordt telkens een meer exact beeld verkregen van de benodigde middelen. We sturen hiermee aan op het creëren van een ontwerp met een haalbare businesscase ten tijde van het nemen van het definitieve kredietvoorstel Structuurfonds.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De verwachte benodigde dekking Structuurfonds: Excl. BTW

kosten

Dekking

Verwachte stichtingskosten PG Citadelpoort incl. gemeentelijke voorbereidingskosten (*)

33.400.000

Verplaatsing MS/MS station Enexis

1.500.000

Bodemsanering

1.800.000

Opwaarderen looproutes Citadel en Citadellaan (**) Saldo

Saldo

100.000 36.800.000

Bijdrage bewonersparkeren bij 185 woningen (grondexploitatie)

1.850.000

NOVEX rijksbijdrage

3.880.000

Saldo

5.730.000

Verwachte benodigde dekking Structuurfonds

31.070.000

(*) Berekend door BBN Adviseurs op basis van huidige stedenbouwkundige uitgangspunten en prijsniveaus. In de kostenindicatie is reeds een bouwkostenindexatie opgenomen ter hoogte van circa € 1,7 miljoen. HEVO heeft op de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

huidige projectanalyse van BBN Adviseurs een 2nd-opinion uitgevoerd, waarvan de bevindingen zijn besproken en door BBN Adviseurs verwerkt in het huidige voorstel. De 2nd-opinion heeft tot een waardevolle aanscherping van het PvE en de kostencalculatie geleid. (**) Bedoeld als cofinanciering voor het opwaarderen, aantrekkelijker maken van de looproutes door Citadel en Citadellaan. In de volgende projectfase worden de mogelijkheden hiertoe verder onderzocht met het maken van een eerste schetsontwerp en verbinden aan reeds beschikbare middelen Zuid-Willemspark. (***) In 2022 is € 25 miljoen opgenomen in Structuurfonds. Voorbereidingskrediet Wij vragen uw raad voor de planstudiefase een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. De planstudiefase wordt in twee ontwerpdeelfasen uitgevoerd: een Voorlopig Ontwerp (VO) en een Definitief Ontwerp (DO). Dit is een vergelijkbare aanpak als bij het Design Museum en met deze insteek kunnen beide ontwerpen als een integrale opgave en in een zelfde fasering worden aangepakt, in samenhang met de ontwikkeling van Citadelpoort als geheel. Eerst wordt op basis van de stedenbouwkundige uitwerking een VO opgesteld en getoetst aan de uitgangspunten. Hierbij wordt optimalisatie van de bouwopgave onderzocht in relatie tot het bouwen van andere gebiedsonderdelen zoals het wonen- en niet-wonenprogramma.

Vervolgens wordt een DO opgesteld en getoetst aan de uitgangspunten. Na afronding van het DO leggen wij uw raad dit ter goedkeuring voor. Op dat moment vragen we tevens uw goedkeuring voor het beschikbaar stellen van het uitvoeringskrediet benodigd voor de uitvoeringsfase. Na het vaststellen van het Gebiedspaspoort Citadelpoort en het vaststellen van het voorbereidingskrediet, starten de we met de aanbesteding van de ontwerpwerkzaamheden en voeren deze ontwerpwerkzaamheden vervolgens uit in samenhang met het wonen en niet-wonenprogramma van Citadelpoort. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voor de ontwikkeling van een VO en DO zijn ontwerp- en voorbereidingskosten benodigd. De kosten voor het opstellen van het VO zijn geraamd op € 830.000 excl. BTW. Van het voorbereidingskrediet verkenningsfase is er nog circa € 150.000 excl. BTW beschikbaar. Om deze reden wordt een aanvullend voorbereidingskrediet van € 680.000 excl. BTW gevraagd. Het voorbereidingskrediet wordt ten laste gebracht van het Structuurfonds.

Duurzaamheid Met de realisatie van de parkeergarage Citadelpoort als mobiliteitshub zetten we in op de vier pijlers van de visie Duurzaam ’s-Hertogenbosch en daarmee aan de ambities op gebied van duurzaamheid: Gezonde, groene en klimaatbestendige gemeente: Bezoekers kunnen aan de binnenstadsring ondergronds hun auto kwijt. Zo ontstaat er ruimte voor meer groen, ontmoeten, recreëren en veilig bewegen. Waardebehoud van grondstoffen: Waar technisch en financieel mogelijk worden in het interieur duurzame herbruikbare materialen toegepast. Eveneens waar mogelijk biobased. Hiermee leveren we een bijdrage aan circulariteit. Energietransitie: De parkeergarage wordt uitgevoerd met gestuurde installaties zodat het energieverbruik geminimaliseerd wordt. Duurzame mobiliteit: We zetten in op een duurzaam mobiliteitssysteem met focus op fiets en lopen om vanaf de randen van de Brede Binnenstad naar de bestemming in de binnenstad te gaan. Tevens stimuleren we elektrisch rijden en het gebruik van deelautogebruik door hiervoor voorzieningen op te nemen in de parkeergarage. Op deze wijze zetten we stevig in op de ambities uit de Nota Duurzaam.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie en communicatie Citadelpoort kenmerkt zich als een design en maak gebied. We zien dit ook zo als het gaat om participatie en communicatie. Het eerste participatieve design heeft met een uitgebreid participatieproces plaatsgehad. Onder andere met inloopavonden en recent door middel van een participatief ontwerpproces. Waaraan direct betrokken organisaties en omwonenden hebben deelgenomen. Vervolgens is op 9 september 2024 een inloopavond gehouden over het resultaat van het participatief ontwerpproces en zijn omwonenden geïnformeerd over het resultaat en vervolgstappen. De direct betrokkenen bij het participatief ontwerpproces worden geïnformeerd over het raadsvoorstel gelijktijdig met het toezenden aan uw raad. Na het besluit van uw raad worden direct betrokkenen ook weer geïnformeerd over het besluit en wordt het tevens in de nieuwsbrief Citadelpoort met de omgeving gedeeld. Bij de nadere uitwerking van de plannen wordt het intensieve participatieproces voor Citadelpoort voortgezet met een klankbordgroep, nieuwsbrieven, projectpagina, meedenksessies op diverse inhoudelijke thema’s (waaronder over de functionele invulling van de design- en maakopgave in de plint van de woonblokken en over de inrichting van de openbare ruimte) en we houden regelmatige inloopbijeenkomsten om kennis te delen en gesprek te hebben met de omgeving over de planvorming en realisatie.

Waar nodig vinden er ook in klein comité of 1:1 gesprekken plaats, zodat we goed in gesprek blijven met de directe projectomgeving. Met oog op een optimaal resultaat.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch,

1. 2. 3. 4. 5. 6.

De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen Globale parkeeranalyse varianten Niet openbaar: Variantenanalyse - Spark Parkeren 2023 Niet openbaar: Haalbaarheidsrapportage - Spark Parkeren d.d. 14-6-2024 Niet openbaar: Doorrekening aanloopverliezen - Spark Parkeren d.d. 24-9-2024 Niet openbaar: Raming PG Citadelpoort basisvariant – BBN d.d. 22-5-2024 Niet openbaar: Doorrekening variant 500pp - Spark Parkeren d.d. 24-9-2024

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

17044070 Budgettair Roy Geers Omgeving: 26 november 2024 SO/PROGRAMMAS & PROJECTEN R. Beckers r.beckers@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 17044070 Raadsvergadering 25 februari 2024 Onderwerp

Overbrengen parkeergarage Citadelpoort in planstudiefase Structuurfonds

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 21 januari 2025 besluit: 1. De parkeergarage Citadelpoort ter verdere uitwerking op te voeren in de planstudiefase van het gemeentelijk Structuurfonds. 2. Bij de uitwerking van parkeergarage Citadelpoort uit te gaan van: a) een ondergrondse parkeergarage als mobiliteitshub met meerdere modaliteiten en doelgroepen, 370-400 parkeerplekken voor auto's en circa 500 fietsparkeerplekken; b) een kwaliteitsniveau vergelijkbaar met parkeergarage St.-Jan; c) realisatie voor 2030. 3. Hiervoor een voorbereidingskrediet van € 680.000 uit het Structuurfonds beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van de planstudiefase inclusief het opstellen van een Voorlopig Ontwerp. Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van 25 februari 2024 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704