0. raadsvoorstel beleidsverruiming zonnepanelen

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

14363277 13 december 2022

Onderwerp

Beleidsverruiming van het huidige zonnepanelenbeleid voor alle monumenten en de (overige) panden in het rijksbeschermd stadsgezicht Vanwege de actuele situatie in de energietransitie willen we meer mogelijkheden bieden aan eigenaren van monumenten en andere panden in het rijksbeschermd stadsgezicht voor het mogen plaatsen van zonnepanelen.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: De in paragraaf 5 genoemde beleidsregels in de huidige nota uit 2019 voor het zonnepanelenbeleid voor alle monumenten in ’s-Hertogenbosch en de overige panden (niet-monumenten) in het rijksbeschermd stadsgezicht te wijzigen zoals vermeld in bijgaande nota en deze gewijzigde nota, als onderdeel van de nota Welstand, vast te stellen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding Vanwege de actuele situatie in de energietransitie en de groter geworden noodzaak om aan de verduurzamingsopgave invulling te geven vinden wij het belangrijk om ons gemeentelijk beleid op enkele punten te verruimen en aan te passen. Ook al is het gemeentelijk beleid nog niet lang geleden vastgesteld, is er nu aanleiding om het beleid te verruimen. Verschillende mogelijkheden om aan de energietransitie (meer) invulling zijn en worden door ons opgepakt, ook om aan de huidige energiecrisis die onze maatschappij treft enigszins het hoofd te bieden. Deze voorgestelde beleidsverruiming maakt tevens onderdeel uit van ons gehele pakket maatregelen in het kader van de energiecrisis (onze brief daarover aan uw raad, d.d. 11 oktober 2022). Beoogd doel Met het uitbreiden van de mogelijkheden voor het mogen plaatsen van zonnepanelen komen we tegemoet aan de toegenomen vraag door eigenaren en sluit het beter aan bij de actuele situatie in de samenleving, passend binnen het huidige beleid. Het huidige beleid heeft in de afgelopen jaren een duidelijk kader gegeven bij de vergunningverlening voor het mogen plaatsen van zonnepanelen op monumenten en op de overige panden in het rijksbeschermd stadsgezicht. De te maken afweging in het behoud van de cultuurhistorische waarden en de invulling van maatregelen voor verduurzaming is met het huidige beleid duidelijk gesteld.

Dat duidelijke kader en de algemene onderbouwing van het beleid blijft voor nu behouden. Vanwege de actuele situatie in de samenleving en de toegenomen vraag naar zonnepanelen willen we echter de concrete beleidsregels nu wel zodanig verschuiven dat er meer ruimte komt voor het mogen plaatsen van zonnepanelen en er ook de mogelijkheid voor het leveren van maatwerk aan toevoegen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis Raadsbesluit (registratienummer 8903259), d.d. 2 juli 2019: Beleidsnota Zonne-energiemaatregelen bij monumenten en in het rijksbeschermd stadsgezicht. De beleidsnota maakt onderdeel uit van de nota Welstand. Raadsvoorstel (raadsinformatie.nl) Argumenten 1.1 De noodzaak om een tandje bij te zetten bij de energietransitie is vergroot Omdat we in een andere tijd zijn gekomen vinden we het belangrijk om, daar waar dat kan, ons beleid tegen het licht te houden en deze op korte termijn aan te passen. Aanpassingen die bijdragen aan de energietransitie en het (enigszins) verlagen van de energierekening van monumenteigenaren of eigenaren van panden in het rijksbeschermd stadsgezicht. Eigenaren van monumenten en van panden in het rijksbeschermd stadsgezicht hebben (in bijna alle gevallen) een omgevingsvergunning nodig om zonnepanelen te mogen plaatsen. Het rijksbeschermd stadsgezicht bestaat uit de historische binnenstad, ’t Zand en de Muntel. In het huidige beleid is duidelijk geregeld waar we zonnepanelen op monumenten en in die beschermde gebieden toestaan. De zichtbaarheid vanuit het openbaar gebied is daarbij een duidelijk criterium. Een ander criterium is gericht op het behoud van het unieke dakenlandschap in de historische binnenstad.

We stellen nu voor om deze criteria iets minder strikt in te zetten ten gunste van de verduurzamingsopgave en noodzaak daar nu een bijdrage aan te leveren. 1.2 De voorgestelde aanpassingen zijn in lijn met het advies van onze gemeentelijke adviescommissie en sluiten volledig aan bij het herziene adviesbeleid van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) Eigenaren van monumenten of van andere panden in het rijksbeschermd stadsgezicht vragen steeds vaker of ook zij zonnepanelen mogen leggen. Met de huidige mogelijkheden voor zonnepanelen blijken nog veel eigenaren niet helemaal uit de voeten te kunnen. Onze Monumenten- en welstandscommissie ziet bij de beoordeling van de aanvragen voor zonnepanelen dat er ruimte is om het beleid op enkele punten zodanig aan te passen dat het intact houden van de cultuurhistorische waarden nog steeds zoveel als mogelijk is gewaarborgd. De commissie vindt de nu www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

door ons voorgestelde aanpassingen dan ook zeker passend. Deze verruiming past ook bij het in 2020 herziene adviesbeleid van het rijk, waarbij zichtbaarheid geen hard criterium meer is om zonnepanelen niet toe te staan. Bijzondere monumentale waarden en visuele verstoringen blijven echter ook voor het rijk leidend bij de wenselijkheid of onwenselijkheid voor het toepassen van zonnepanelen. De beoordeling van en de wijze waarop zonnepanelen geplaatst kunnen worden blijft ter beoordeling van de gemeentelijke adviescommissie bij de vergunningverlening. 1.3 Om een snelle aanpassing mogelijk te maken laten we een brede en algehele beleidsherziening nu achterwege In verband met onze wens voor een snelle aanpassing stellen we voor nu geen algehele herziening van het beleid te doen. Het beleid is daarbij nog niet lang geleden door uw raad vastgesteld. Daarnaast zal dit onderwerp ook aan de orde komen op het moment dat de omgevingswet van kracht is. Immers: ná de overgangsfase naar de Omgevingswet zal er ruimte komen voor bredere, inhoudelijke afwegingen. Zo kan te zijner tijd de nota Welstand (waar dit beleid onderdeel van uitmaakt) opnieuw invulling krijgen conform de wijze waarop dat in het omgevingsplan moet. Dan komt een bredere afweging in beeld indien gewenst en ook opnieuw de ruimte voor participatie.

1.4 Naast het zonnepanelenbeleid blijven we volop maatwerk leveren bij de verduurzaming van monumenten Al jaren leveren we maatwerkadvies bij het verduurzamen van monumenten, hetgeen ook bijdraagt aan het verlagen van de energierekening. Bij monumenten en andere historische panden zijn vaak meer stappen te zetten voor verduurzaming dan men aanvankelijk denkt of verwacht. Dat kan lang niet altijd (of meestal niet) met de standaard toepassingen, maar er is vaak veel mogelijk middels specifieke toepassingen of specifieke oplossingen die voor monumenten zijn ontwikkeld. Zo is het behalen van label C voor monumenten heel goed mogelijk. We hebben zelfs al voorbeelden binnen onze gemeente waarbij monumentale panden naar label A zijn gegaan. De focus bij energiegebruik blijft, ook bij monumenten, gericht op ‘eerst besparen, dan opwekken’. Als het gaat om toepassingen die speciaal voor monumenten worden ontwikkeld is een recente innovatie op het gebied van isolerend glas vermeldenswaardig. Er is nu zogenaamd vacuümglas op de markt. Dit is zeer dun dubbel glas met een zeer hoge isolatiewaarde, vergelijkbaar met het huidige triple glas! Het voordeel van dit glas is dat het in het bestaande raamhout kan worden geplaatst waardoor de vaak rijk en fijn gedetailleerde ramen behouden blijven.

Behoud van het raamhout is vaak wenselijk vanwege de monumentale waarden ervan, maar behoud is ook duurzaam! www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Het glas is (nog) wel kostbaar, maar komt in aanmerking voor subsidiëring vanuit de huidige rijkssubsidieregeling ISDE (die nu ook gericht is op particulieren om verduurzaming van hun pand te stimuleren). Het leveren van dit maatwerkadvies bij monumenten blijven we doen en draagt in grote mate bij aan het behoud van de monumentale waarden van de diverse panden. Verduurzaming van monumenten vraagt heel specifieke kennis, zowel met betrekking tot de klimatologische omstandigheden in een monument (van belang bij de wijze van isoleren) als met betrekking tot het behoud van zoveel mogelijk cultuurhistorische waarden. De wijze waarop we dit doen blijven we toetsen aan de eisen van de tijd en aan de innovaties die worden ontwikkeld en ook geschikt zijn voor toepassing bij monumenten. Enkele geslaagde voorbeelden van verduurzaamde monumenten zijn: Huis van Bosch, Markt 29 (ook gasloos); voormalig klooster Mariënburg (JADS), Sint Janssingel 90; de voormalige smederij (nu woonhuis), Sint Jorisstraat 9 (gasloos); pand ‘De drie Mollen’, Hinthamerstraat 192; Hinthamerstraat 158 (gasloos); Hinthamerstraat 211; Hinthamereinde 15; Driekoningenplein 3A, Bokhoven (gasloos); Dorpsstraat 72, Rosmalen; Kruisstraat 64, Rosmalen; Jozefoord, Duyn en Daelseweg 15, Nuland; gerealiseerde woningen in de Heilig Hartenkerk, Rubensstraat 62.

Met betrekking tot de verduurzamingsmogelijkheden voor monumenten en andere panden in het rijksbeschermd stadsgezicht gaan we een (digitaal) informatieblad ontwikkelen om er bredere bekendheid aan te geven. In de serie van de RCE ‘Zien verduurzamen Doet verduurzamen’ zijn 3 voorbeelden uit onze gemeente opgenomen (Zien Verduurzamen Doet Verduurzamen | Duurzaamheid van historische gebouwen | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). 1.5 Er is meer ruimte voor het plaatsen van zonnepanelen op zijdakvlakken in de historische binnenstad Het zeer unieke dakenlandschap maakte dat we zeer terughoudend waren in het mogen plaatsen van zonnepanelen op zijdakvlakken in de historische binnenstad. Door de toenemende vraag en ook vanwege het feit dat de Monumenten- en welstandscommissie daar positief over is, willen we ruimte geven aan het mogen plaatsen van zonnepanelen op zijdakvlakken, mits niet zichtbaar vanuit het openbaar gebied. In de Muntel en ’t Zand staan we plaatsing op zijdakvlakken al toe. We stellen dus voor om deze maatregel voor alle monumenten te laten gelden en voor alle (overige) panden in de rijksbeschermde gebieden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Met deze verruiming ontstaan er voor veel eigenaren substantieel meer mogelijkheden. Denk dan bijvoorbeeld aan zijdakvlakken die in z’n geheel niet zichtbaar zijn vanuit het openbaar gebied, omdat het zijdakvlak wordt afgesloten door een hoge lijstgevel aan de voorzijde. Of dat het achterste deel van het zijdakvlak niet zichtbaar is vanuit de straat. Uiteraard blijven de gestelde uitgangspunten in de huidige beleidsnota daarbij van kracht. Zoals bijvoorbeeld ook met betrekking tot bijzondere dakbedekkingen of dakvormen. In die situaties kan het nog steeds niet wenselijk zijn om zonnepanelen te plaatsen, ook al komen ze niet in het zicht te liggen. Behoud van de cultuurhistorische waarden blijft dan leidend. 1.6 Monumenten buiten het rijksbeschermde gebied meer mogelijkheden bieden Rijks- of gemeentelijke monumenten die buiten de rijksbeschermde gebieden liggen kunnen wat ons betreft meer mogelijkheden krijgen. De beleidsregel voor monumenten dat zonnepanelen niet in het zicht mogen liggen is voor de monumenten die buiten de rijksbeschermde gebieden liggen in de huidige tijd wat té strikt. Immers, voor de omliggende bebouwing is geen vergunning nodig voor het plaatsen van zonnepanelen, ook niet als dit cultuurhistorische waardevolle panden zijn (maar niet beschermd als monument).

Omdat we deze situatie nu vrij scherp vinden en in deze tijd niet altijd wenselijk stellen we hier een versoepeling voor. Dit sluit ook aan bij het eerder genoemde rijksadvies, dat zonnepanelen op monumenten soms ook in het zicht mogen liggen. Dat betekent dat we dus in sommige situaties de plaatsing van zonnepanelen op zijdakvlakken mogelijk maken, ook al komen ze in het zicht te liggen (dat geldt dan ook voor achterdakvlakken als deze in het zicht liggen). Het uitgangspunt blijft wel dat de plaatsing ín het zicht niet te veel afbreuk doet aan het cultuurhistorisch karakter en de cultuurhistorische waarden. Die afweging en de juiste balans daarin is ter beoordeling aan de Monumenten- en welstandscommissie. Denk in deze situaties bijvoorbeeld aan boerderijen met een kopgevel aan de straat. Het (vaak langgerekte) zijdakvlak geeft dan ruimte om wel zonnepanelen te plaatsen op het achterste deel van het zijdakvlak. 1.7 Uitzonderingen mogelijk maken in bijzondere situaties waarbij de cultuurhistorische waarden niet in het geding zijn Er kunnen zich situaties voordoen waarbij de vraag naar zonnepanelen niet binnen het vastgestelde beleid past, maar het wel voorstelbaar is dat er ruimte aan wordt geboden.

Dat kan gaan om kleinere en/of meer afgesloten gebieden in de binnenstad, ’t Zand of de Muntel waar de cultuurhistorische waarden laag of lager zijn (bijvoorbeeld voornamelijk www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

recentere bebouwing aanwezig). Hier zouden zonnepanelen mogelijk wel in het zicht geplaatst mogen worden. Ook kan het gaan om een specifieke situatie bij een pand waarbij de afbreuk van de cultuurhistorische waarden van het pand met de plaatsing van zonnepanelen (zeer) gering is. Dat kan bijvoorbeeld betrekking hebben op ‘ligging aan het openbaar gebied’ die niet noemenswaardig van invloed is op de zichtbaarheid, maar ‘eerder of slechts’ een juridisch gegeven. Denk bijvoorbeeld aan achterkantsituaties, gelegen aan de Binnendieze (openbaar gebied) waarbij door de hoogte van de bebouwing er vanaf het water geen zicht is op het dakvlak, en daarmee ook niet op de zonnepanelen. Kanttekeningen en risico’s 1. Iets minder prioriteit bij de cultuurhistorische waarden Met de voorgestelde verruiming van het zonnepanelenbeleid wordt de prioriteit voor behoud van de cultuurhistorische waarden iets verlaagd, we schuiven daarin iets op. Dat geldt in elk geval voor het in het beleid gestelde criterium ‘behoud van het historisch waardevolle dakenlandschap’. Het dakenlandschap in de historische binnenstad van ’s-Hertogenbosch is zeer uniek en maakt onderdeel uit van de monumentale waarden in de binnenstad.

Met dit voorstel voor verruiming voor het mogen plaatsen van zonnepanelen maken we het behoud van dit unieke, als geheel aanwezige dakenlandschap iets minder belangrijk, dat we er iets anders mee omgaan. De daken zelf verdwijnen uiteraard niet, zonnepanelen worden erbovenop geplaatst, de maatregel is reversibel (als ze weer worden weggehaald zijn de oorspronkelijke monumentale waarden nog aanwezig). Het gaat dus in dit verband met name om de esthetische kant van het dakenlandschap in de fijnmazige structuur van de binnenstad. Echter: het blijft, ook met dit besluit, van belang om de afweging van de mogelijkheden voor zonnepanelen af te wegen tegen het risico ervan voor de kwetsbare, vaak al eeuwenoude daken. Tegen dit licht zal de beoordeling bij de vergunningverlening plaatsvinden. Verdere uitbreiding van kennis en ervaring kan daarop van invloed zijn om zo goed als mogelijk ruimte te geven aan verduurzaming in de afweging met behoud van de cultuurhistorische waarden. Het criterium van de ‘zichtbaarheid vanuit het openbaar gebied’ blijft nog wel overwegend het uitgangspunt met deze beleidsaanpassingen, in elk geval binnen de rijksbeschermde gebieden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Dit voorstel betreft nu uitsluitend het zonnepanelenbeleid, er blijven nog uitdagingen in het bredere veld van verduurzaming van rijks- en gemeentelijke monumenten De voorgestelde verruiming richt zich uitsluitend op zonnepanelen en niet op isolatiemaatregelen of andere maatregelen. Onder Argument 1.4 geven we aan dat er al veel stappen gezet kunnen worden in de verduurzaming van monumenten, maar niet altijd alle (gewenste) stappen en het zijn vaker duurdere maatregelen dan wat er standaard kan. Zo kunnen monumentale panden bijvoorbeeld niet aan de buitenzijde worden geïsoleerd, kan er meestal geen dik isolerend glas worden aangebracht en kunnen er ten behoeve van balansventilatie geen roosters aan de buitenzijde worden geplaatst. Dit betekent dat particuliere woningeigenaren met ‘energiearmoede’ en woningcorporaties die monumentale panden met lage energielabels willen verduurzamen, voor hoge(re) kosten komen te staan als zij hun bezit willen verduurzamen. Hierover gaan we met betrokken partijen (waaronder woningcorporaties) in gesprek om te verkennen welke stappen we hierin gezamenlijk kunnen zetten. Financiën Het voorstel heeft geen financiële consequenties. Duurzaamheid Het voorstel is gericht op het bieden van meer mogelijkheden in het beleid voor zonnepanelen waarvoor een vergunningplicht geldt en past daarmee in de lijn van de ambities voor duurzaamheid.

Participatie en communicatie Met de aanpassing van het beleid wordt één hernieuwd kader opgesteld (aanpassing van de huidige beleidslijn in één totaaloverzicht met de vernieuwde beleidsregels). Het wordt gepubliceerd op overheid.nl en er komt een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

(digitale) publieksversie van de beleidsregels voor eigenaren van monumenten en de overige panden in het rijksbeschermd stadsgezicht. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Nota ‘gewijzigde beleidsregels voor de toepassing van zonnepanelen op monumenten en (overige) panden in het rijksbeschermd stadsgezicht’, december 2022. Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

14363277 kaderstellend M.A.B. van der Sloot Bedrijvigheid: 28 november 2022 Stadsontwikkeling/ERFGOED A.E. de Graaf a.degraaf@s-hertogenbosch.nl (073) 6155049 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 14363277 Raadsvergadering 13 december 2022 Onderwerp

Beleidsverruiming van het huidige zonnepanelenbeleid voor alle monumenten en de (overige) panden in het rijksbeschermd stadsgezicht

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van : 1 november 2022 besluit: De in paragraaf 5 genoemde beleidsregels in de huidige nota uit 2019 voor het zonnepanelenbeleid voor alle monumenten in ’s-Hertogenbosch en de overige panden (niet-monumenten) in het rijksbeschermd stadsgezicht te wijzigen zoals vermeld in bijgaande nota en deze gewijzigde nota, als onderdeel van de nota Welstand, vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 13 december 2022 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704