Voortgangsrapportage Eén tegen Eenzaamheid Delft 2024-2025
Tekst van het document
Voortgangsrapportage Eén tegen Eenzaamheid Delft 2024/2025 Leeswijzer Deze voortgangsrapportage geeft inzicht in de voortgang van het programma Eén tegen eenzaamheid Delft over de periode 2024/2025. Eén tegen Eenzaamheid Delft volgt op het landelijke programma. Daarnaast noemen we andere initiatieven die lopen met betrekking tot de aanpak eenzaamheid. Waaronder vanuit de TU Delft.
Inleiding In Delft is domein-overstijgend aandacht voor de mentale gezondheid, waar eenzaamheid een onderdeel van is. Eenzaamheid komt voor in alle leeftijdsgroepen, maar bepaalde groepen lopen extra risico. Ouderen worden vaak geraakt, maar ook jongeren, mensen met een migratieachtergrond en inwoners met psychische achtergrond kunnen ermee te maken krijgen. Eenzaamheid die tijdelijk optreedt, is een normaal onderdeel van het leven en kan zelfs waardevol zijn, bijvoorbeeld doordat het mensen aanspoort om bestaande contacten te verdiepen of nieuwe relaties aan te gaan. Het zijn vooral de langdurige en intense vormen van eenzaamheid die schadelijk blijken te zijn. Niet alleen voor de lichamelijke en mentale gezondheid van de betrokkenen zelf, maar ook voor de samenleving, omdat mensen zich dan vaker terugtrekken, minder participeren en zelfs lichamelijke en/of psychische klachten kunnen ontwikkelen. Er spelen verschillende risicofactoren een rol, zoals: -
Alleen wonen
-
Het verlies van naasten (familie of vrienden)
-
Chronische ziekten of lichamelijke beperkingen, zoals problemen met zien of horen
-
Gebrek aan sociale vaardigheden
-
Een laag zelfbeeld
-
Financiële problemen of armoede
-
Gevoelens van schaamte
Deze factoren vergroten de kans dat iemand zich sociaal geïsoleerd of eenzaam gaat voelen. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft het landelijke actieprogramma Eén tegen eenzaamheid in het leven geroepen om eenzaamheid, in eerste instantie onder ouderen, terug te dringen. Delft is sinds 2018 aangesloten bij dit programma. Om het programma lokaal vorm te geven, is een kerngroep samengesteld met organisaties die het thema eenzaamheid hoog op de agenda hebben staan. Daarnaast is via die kerngroep een oproep gedaan om deel te nemen aan de Delftse coalitie Eén tegen eenzaamheid: een samenwerkingsverband van organisaties die zich actief inzetten om eenzaamheid in de stad te bestrijden.
1
Sinds 2023 is het landelijke actieprogramma verbreed naar alle leeftijdsgroepen. Ook in Delft volgen we deze bredere aanpak. De focus ligt sindsdien naast ouderen ook op jongeren, inwoners met een achtergrond in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en mensen met een migratieachtergrond. Dankzij middelen uit de Brede regeling Specifieke Uitkering (SPUK) voor de periode 2023–2026 kunnen wij initiatieven realiseren die bijdragen aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het verminderen en voorkomen van eenzaamheid is een van de prioriteiten binnen het GALA. Door deze middelen kunnen we activiteiten opzetten die niet alleen de gezondheid en vitaliteit van inwoners versterken, maar ook de sociale samenhang bevorderen en isolement tegengaan.
Stand van zaken in Delft Eenzaamheid in Delft In Delft meten we tweejaarlijks de eenzaamheid in de Omnibusenquête, aan de hand van de eenzaamheidsschaal, ook wel gemis-intensiteitsschaal genoemd. Dit meetinstrument, ontwikkeld door De Jong-Gierveld & van Tilburg, bestaat uit elf uitspraken over emotionele eenzaamheid en sociale eenzaamheid. Aan de hand van deze elf stellingen wordt de eenzaamheid gemeten. Dit meet de gemeente sinds 2010. In onderstaande tabel zien we de eenzaamheid onder Delftenaren vanaf 2010 tot en met 2023. Hieruit valt af te lezen dat het percentage Delftenaren dat eenzaamheid ervaart (matig/ernstig) sinds 2010 is toegenomen van 35% tot 44% in 2023. 2010
2013
2015
2017
2019
2021
2023
61
59
58
60
56
weinig tot geen eenzaamheid
65
matige eenzaamheid
28
29
30
31
32
30
33
ernstige eenzaamheid
7
8
9
10
10
10
11
matig/ernstig eenzaamheid
35
39
41
42
40
44
63
37
bron: O&S Delft, Omnibus 2010-2023 Deze toename in eenzaamheid is niet alleen in Delft waar te nemen, dit is een landelijk trend. Uit de cijfers van de onderzoeken van de GGD/CBS/RIVM valt af te lezen dat het percentage Nederlanders met eenzaamheid (matig/ernstig) is toegenomen van 40% in 2012 tot 46% in 2024. Ten opzichte van 2022 is er voor het eerst een lichte daling te zien. Nederland 2012
40%
2016
43%
2020
47%
2022
49%
2024
46%
Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2012-2014, GGD’en/CBS/RIVM
2
De mate van eenzaamheid verschilt bij diverse achtergrondgegevens. Zo lijkt het erop dat in Delft mensen met een (niet-) westers achtergrond in grotere mate eenzaamheid ervaren dan mensen met een Nederlandse herkomst. Er zijn ook verschillen in huishoudsamenstelling; alleenstaanden (met of zonder thuiswonende kinderen) ervaren in grotere mate eenzaamheid dan samenwonen/gehuwden. Opvallend is de toename van eenzaamheid onder jongeren/jongvolwassenen. In Delft zien we deze toename bij jongeren van 18 t/m 24 jaar vanaf 2015.
jongeren 18 t/m 24 jaar
2010
2013
2015
2017
2019
2021
2023
matig/ernstig eenzaam
29
30
25
34
36
39
40
bron: O&S Delft, Omnibus 2010-2023
Onder jongeren van 25 t/m 34 jaar ligt het aandeel eenzaamheid in elk jaar nog wat hoger dan onder de 18 t/m 24-jarigen. jongeren 25 t/m 34 jaar
2010
2013
2015
2017
2019
2021
2023
matig/ernstig eenzaam
32
39
36
41
43
44
46
bron: O&S Delft, Omnibus 2010-2023
Ook de toename van eenzaamheid onder jongeren is een landelijke trend. Lokale coalitie De gemeente Delft werkt samen met verschillende partners in de stad. De kerngroep bestaat uit Delft voor Elkaar, Humanitas, Vidomes, Stichting Samenwerkende Ouderen Bonden (SSBO), de kerken, Pieter van Foreest en Doel Delfland. Ons bredere netwerk de coalitie Eén tegen Eenzaamheid Delft bestaat uit verschillende organisaties, initiatieven, vrijwilligers en professionals vanuit welzijn, wonen, ondernemers en maatjesprojecten. Daarnaast wordt er ook in de regio samengewerkt. Hier bespreken we manieren om meer partners te betrekken bij de aanpak van eenzaamheid en bespreken we de initiatieven die goed werken.
Missie en visie Het coalitieakkoord Samen werken aan Delft1 van het college in Delft benoemt eenzaamheid als een urgent thema, onderstreept de aanpak ervan in het sociaal domein, en richt zich op samenwerking tussen gemeente, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers om eenzaamheid te voorkomen en te verminderen. De cijfers laten zien dat een aanpak nog steeds noodzakelijk is. Aansluitend op de vorige voorgangsrapportage aanpak eenzaamheid 2023/2024, ondersteund door de netwerkpartners van Eén tegen Eenzaamheid zetten we ons in voor de volgende zaken: Het versterken van onderlinge verbindingen in de stad Om dit te bereiken hebben we 3 kernpunten 1.
Stimuleren en uitbreiden van laagdrempelige ontmoetingsmogelijkheden
1 Het coalitieakkoord 2022-2026 is online te vinden door op deze link te klikken:
coalitieakkoord 3
Zowel binnen gemeentelijke projecten als samen met maatschappelijke partners. Denk hierbij aan initiatieven binnen Gezond en Wel Thuis (wooncomplexen voor ouderen), armoedebestrijding, Positief Gezond en diverse inlooplocaties. 2.
Bewustwording voor het thema vergroten
Zowel inwoners als organisaties informeren en betrekken bij het thema eenzaamheid, en het bespreekbaar maken hiervan. Door vergroting van de bewustwording en betrokkenheid in Delft kan (langdurige) eenzaamheid eerder worden doorbroken en voorkomen. 3.
Gerichte aandacht voor doelgroepen
We zien dat bepaalde groepen moeilijker mee kunnen doen met activiteiten, bijvoorbeeld door beperkte financiële middelen, gezondheidsproblemen of beperkte mobiliteit. Waar nodig passen we onze communicatiemiddelen, informatievoorziening en activiteiten hierop aan, om hen toch te betrekken.
Activiteiten, interventies en resultaten Het verminderen van eenzaamheid en het versterken van verbindingen in de stad doen we samen. De kerngroep betrekt de coalitie Eén tegen Eenzaamheid, verschillende beleidsterreinen en ondernemers bijvoorbeeld in de horeca en cultuursector. In dit hoofdstuk staan acties beschreven die bijdragen aan onze doelstelling. De week van de Ontmoeting, netwerkbijeenkomsten en de kerstacties zijn vaste onderdelen in het jaarprogramma. De andere genoemde activiteiten en initiatieven zijn ontstaan vanuit de behoefte in de stad. Is samenwerking met de partners is regelmatig overleg over wat er nodig is en hoe deze initiatieven aansluiten. De Week van de Ontmoeting 2024 Doel De Delftse editie van de landelijk georganiseerde Week tegen eenzaamheid noemen wij de Week van de Ontmoeting. Het doel van deze Week is het thema eenzaamheid onder de aandacht brengen. En faciliteren dat verschillende activiteiten in de stad worden georganiseerd door partners. Communicatie In de communicatie vanuit Eén tegen Eenzaamheid Delft is aandacht voor wat een inwoner zelf kan doen. En wat kan je voor een ander doen om eenzaamheid te verminderen. Eerder plaatsten we een activiteitenrooster in de krant. Dat had niet het effect dat mensen de stap zetten naar buiten. De drempel is dan toch te hoog voor mensen die lang niet sociaal actief zijn geweest.
Daarom hebben we gekozen om in plaats van een uitgebreid activiteitenoverzicht een aantal inspiratieverhalen te plaatsen vanaf 2024 doorlopend in het jaar. En daar in deze speciale week ook aandacht aan te besteden (Zie bijlage 1). Bijeenkomst inwoners, waaronder vrijwilligers Tijdens de Week van de Ontmoeting is, in samenwerking met Humanitas, de workshop ‘Hoe herken je eenzaamheid’ georganiseerd. Deze training werd verzorgd door een landelijke adviseur van Eén
4
tegen Eenzaamheid en ondersteund met een e-learning2 ontwikkeld door Humanitas. Deelnemers kregen informatie over kenmerken, oorzaken en mogelijke gevolgen van eenzaamheid, en kregen praktische tips aangereikt over hoe ze iemand kunnen ondersteunen. De bijeenkomst was laagdrempelig en open voor iedereen: vrijwilligers, buren, vrienden en familieleden. Deze workshop heeft geleid tot een verhoogde kennis onder deelnemers over het signaleren van eenzaamheid. En meer bewustwording rond het onderwerp en eigen handelingsmogelijkheden. Deelnemers zijn gestimuleerd om actief het gesprek aan te gaan over eenzaamheid in hun eigen omgeving.
Meezingfestival
Figuur 1 een indruk van het succes van het meezingfeest
De Stichting Samenwerkende Bonden van Ouderen - Delft (SSBO) hebben in de Week van de Ontmoeting een meezingfeest georganiseerd. Verschillende artiesten vertolkten een programma met liedjes van toen in Theater de Veste. Als vervolg op het succes van het programma van Wieteke van Dort het jaar ervoor in hal 015 over heimwee. Veel mensen kwamen af op de gratis voorstelling. Voor mensen aangesloten bij de Zonnebloem waren plekken gereserveerd. Net als een voor een groep vrouwen uit Delft West en van het Ontmoetingscentrum van Pieter van Foreest. Netwerkbijeenkomsten Een aantal keer per jaar organiseert de kerngroep een netwerkbijeenkomst om het bredere netwerk aan partners in de aanpak eenzaamheid (coalitie Eén tegen Eenzaamheid Delft) te ondersteunen en te inspireren. We nodigen de coalitie van Eén tegen Eenzaamheid uit en betrokken bewoners.
2 Humanitas heeft een e-learning ontwikkeld die tijdens de training werd besproken. Zie de website om de e-
learning te bekijken: Training eenzaamheid
5
Tijdens de netwerkbijeenkomsten leren de partners elkaar beter kennen en weten meer over wat een ieder doet. Het doel is de netwerkorganisaties onderling te verbinden, signalen op te halen en te inspireren met goede voorbeelden en door goede sprekers en workshops. De samenwerking wordt tijdens zo’n bijeenkomst actief opgezocht. De kerngroep Eén tegen Eenzaamheid Delft organiseerde twee grote netwerkbijeenkomsten in de afgelopen periode. De eerste bijeenkomst in november 2024 bestond uit de training ‘Hoe herken je eenzaamheid?’ Verzorgd door een landelijke adviseur en ondersteund door een ervaringsdeskundige die haar verhaal deelde. Ook was er ruimte voor een uitgebreide kennismakingsronde. Diverse organisaties presenteerden hun aanbod, waaronder Theater de Veste, DOK bibliotheek, het studenteninitiatief Delftse Kerst en de Fietsmaatjes en de Herstelacademie. Gezamenlijk is gezocht naar mogelijkheden om elkaar te versterken en ondernemers meer bij het thema te betrekken. De bijeenkomst in mei 2025 richtte zich voor het eerst op een gebied in Delft, namelijk de wijken Hof van Delft en Voordijkshoorn. We combineerden de netwerkbijeenkomst Eén tegen Eenzaamheid met de bijeenkomst vanuit het wijkteam van Delft voor Elkaar.
Hierdoor hadden we een groter bereik, omdat we bewoners, initiatieven en organisaties uit die wijken hadden uitgenodigd om ervaringen te delen en inspiratie op te doen. Naast een introductie op het programma Eén tegen Eenzaamheid en een analyse vanuit de wijkregisseur, gaven ervaringsdeskundigen, waaronder een jongere met een achtergrond in de jeugdzorg een inkijk in de persoonlijke impact van eenzaamheid. Ook werd er een presentatie gegeven over de verschillende vormen van eenzaamheid die bestaan onder jongeren en de effecten hiervan. In een gezamenlijke brainstorm zijn ideeën opgehaald voor concrete wijkgerichte acties, waarmee nieuwe verbindingen tussen bewoners en organisaties zijn ontstaan. Resultaten van de bijeenkomsten: • • • •
Kennis verspreid over signalen en oorzaken van eenzaamheid De bewustwording vergroot over hoe dit bespreekbaar te maken Nieuwe samenwerkingen tussen uiteenlopende lokale partijen Eerste stappen gezet naar concrete vervolgacties in wijken en netwerken
Hiermee is het Delftse netwerk Eén tegen Eenzaamheid verder uitgebreid en versterkt, wat de kans vergroot om eenzame inwoners eerder te bereiken en te ondersteunen. Kerstactiviteiten Studenten in samenwerking met Eén tegen Eenzaamheid organiseerden een lunch voor eenzame Delftenaren. In 2023 is in het kader van de Delftse Kerst een pakkettenactie geweest voor de inwoners van Delft die zich in december alleen voelen. Ook in 2024 was een actie georganiseerd gericht op ontmoeting. De slogan van De Delftse Kerst is “In Delft vieren we kerst samen”: Voor de mensen die niet mobiel genoeg zijn om een van de locaties te bezoeken is een huisbezoek passend. Via de Stadskrant en via het netwerk Eén tegen Eenzaamheid is gevraagd om mensen aan te melden voor een huisbezoek. Met een goodybag met een kaart met persoonlijke groet, een kaart van de burgemeester, iets leuks en iets lekkers, en een boekje met informatie gingen studenten en vrijwilligers uit de stad en kerken op bezoek. Ook de burgemeester en de wethouders deden mee. Resultaat is betrokkenheid van studenten bij het welzijn van de inwoners van Delft. Een groep inwoners heeft een leuke dag gehad in de kerstperiode en gevoel dat ze ertoe doen. Ook al is een high tea eenmalig, het is toch waardevol omdat deze mensen dan een activiteit hebben om naar uit te kijken.
Door bezoekers is gezegd dat ze door deze activiteit ook iets te vertellen hebben over de 6
kerstperiode aan anderen. Er wordt namelijk is sociale situaties vaak gevraagd wat de plannen zijn tijdens de decembermaand. Vervolgactiviteiten Meerdere ondernemers willen wat betekenen en zo is er een vervolg op de kerstactiviteit ontstaan. Dit jaar is met de IKEA een goede samenwerkingspartner gevonden. De deelnemers van de De Delftse Kerstlunches waren welkom voor een ontbijt bij IKEA. Deze bijeenkomst in februari was gezellig en bracht tussen de 60 -70 mensen bij elkaar. Communicatiecampagnes We zetten de gemeentekanalen in om op verschillende manieren en momenten het onderwerp onder de aandacht te brengen. Dit doen we door ieder kwartaal een ervaringsverhaal in de Stadskrant en op onze social mediakanalen te delen, met tips/suggesties bij welke organisaties inwoners terecht kunnen voor (meer) ontmoeting, meer informatie of hulp. Soms zijn dit initiatieven die bewoners zelf zijn gestart en die bijdragen aan de aanpak van eenzaamheid. Deze initiatieven kunnen andere Delftenaren inspireren om ook zoiets op te starten in de eigen wijk. In kwartaal 3 besteedden we aandacht aan de Week van de Ontmoeting. In kwartaal 4 kwam het thema ‘ontmoeten en (samen) eten’ aan bod. In 2025 zijn pagina’s geplaatst over de thema’s Wonen en Samen bewegen in de Stadskrant. Signaalkaart Eenzaamheid pak je aan met elkaar.
Om mensen te betrekken en bewust te maken van het thema eenzaamheid is een signaalkaart gemaakt. Deze signaalkaart biedt een handvat om eenzaamheid te signaleren, te herkennen en in actie te komen. Hoe eerder eenzaamheid wordt (h)erkend, hoe meer je kunt doen voor jezelf of een ander. Deze kaart is aan de partners in de stad uitgedeeld om verder te verspreiden. (Zie bijlage 2) UP!-groepsgesprekken GGD Delft Sinds juli 2024 organiseert UP!, in samenwerking met de GGD Delft, groepsgesprekken voor ouderen met een migratieachtergrond. Deze gesprekken zijn gekoppeld aan Café Positief Gezond en worden gevoerd in de eigen taal van de deelnemers, wat zorgt voor een veilige en vertrouwde sfeer. In september 2024 zijn 7 gespreksleidsters opgeleid. Zij hebben wortels in Kameroen, Ivoorkust, Somalië, Suriname, Iran en Afghanistan en begeleiden de gesprekken in duo’s. Op dit moment zijn er 3 groepen actief: Een Farsi sprekende groep, een Somalisch sprekende groep en een Franssprekende (West-Afrikaanse) groep. Tot nu toe zijn 43 gesprekken gehouden met in totaal 399 deelnames. Thema’s als familie, afscheid, heimwee en Oud worden in Nederland zorgen voor veel herkenning en verbondenheid. De lokale coördinatie van de gesprekken ligt bij een actieve wijkverbinder, die dankzij haar netwerk zowel enthousiaste en betrokken gespreksleidsters als deelneemsters wist te werven.
De reacties zijn zeer positief. De gesprekken voorzien in een grote behoefte om persoonlijke verhalen en ervaringen te delen rond wezenlijke thema’s. Het voeren van gesprekken in de eigen taal blijkt hierin cruciaal: het schept een intieme, veilige sfeer waarin deelnemers verder gaan dan de gebruikelijke anekdotes en delen wat hen werkelijk bezighoudt. Naast de training zijn er intervisies voor de gespreksleidsters geweest. 7
‘Dit is zo veel meer dan alleen een goedemorgen of een praatje bij de koffie. Ik kijk steeds weer uit naar onze gesprekken.’ Vervolg UP! Tot eind 2025 staan nog 18 gesprekken gepland. Om ook andere groepen ouderen met een migratieachtergrond te kunnen bereiken, is het plan om in januari 2026 een groep van 6 nieuwe gespreksleiders te laten trainen. De huidige groepen gaan in 2026 aan de slag met andere activiteiten of gaan geheel zelfstandig verder met de UP!-gesprekken en maken alleen nog gebruik van de aangeboden intervisies. Humanitas Haaglanden Ook Humanitas Haaglanden organiseert UP!-groepsgesprekken in Delft. In november 2024 zijn 5 gespreksleiders opgeleid, die in wisselende samenstelling gesprekken begeleiden. Na aanvankelijk moeite te hebben gehad met het vinden van geschikte locaties en deelnemers voor gesprekken, zijn er inmiddels 18 gesprekken geweest met in totaal 81 deelnames. De gesprekken zijn gevoerd bij de Hofkerk en bij Parkzicht. Ook deze gesprekken worden zeer enthousiast ontvangen door de deelnemers. Vervolg Up! Humanitas In september staat een serie van 5 gesprekken gepland bij het Praathuis, een ontmoetingsplek voor buurtbewoners aan de Ezelsveldlaan. En ook de gesprekken op de overige locaties zullen een vervolg krijgen. In augustus heeft de 1e live intervisie voor de gespreksleiders plaatsgevonden.
Workshoptraject ‘Ik ben niet eenzaam’ – oktober 2024 In oktober 2024 heeft Eén tegen Eenzaamheid Delft het workshoptraject ‘Ik ben niet eenzaam’ aangeboden aan partners. De aanleiding hiervoor was de eerder in Delft gegeven inspiratiesessie over ouderen en eenzaamheid, waarin duidelijk werd dat veel organisaties moeite hebben om oudere inwoners effectief te bereiken en te betrekken bij activiteiten. Het doel van het workshoptraject was om organisaties, vrijwilligersinitiatieven en lokale samenwerkingspartners te ondersteunen bij het ontwikkelen van een effectieve wervings- en communicatiestrategie voor activiteiten en interventies op het gebied van eenzaamheid. Met specifieke aandacht voor ouderencommunicatie. Deze werd gegeven door Alet Klarenbeek van organisatie Up!. Zij is de auteur van het boek ‘Ik ben niet eenzaam!’ Resultaten Communicatie over activiteiten in Delft is laagdrempeliger en meer aansprekend voor de doelgroep (ouderen). Als voorbeeld is de communicatie rond het Seniorenhonk en de kerstacties onder de loep genomen en verbeterd aan de hand van deze workshop. Stadlezing Op 21 mei 2025 werd de Hugo de Grootlezing gehouden door voormalig Denker der Nederlanden Marjan Slob. Leden van de kerngroep zijn geïnterviewd voor deze lezing om input te leveren en waren zelf aanwezig. Vervolgens zijn tijdens het stadsgesprek vragen gesteld m.b.t. eenzaamheid. Op 8
de georganiseerde informatiemarkt was informatie te over de activiteiten en ondersteuning van verschillende betrokken organisaties uit de coalitie Eén tegen Eenzaamheid te vinden. Ook de signaalkaart is onder de aandacht gebracht. Er is aandacht gegeven aan het thema en een ander publiek is bereikt dan het bestaande netwerk. Thee met wat lekkers Om eenzaamheid tegen te gaan en ontmoeting te stimuleren is, geïnspireerd op het initiatief Uit eten met Ina in Delft, het idee ontstaan voor een laagdrempelige activiteit: samen theedrinken met wat lekkers. Het doorbreken van eenzaamheid, bevorderen van onderlinge verbinding en creëren van een laagdrempelige, warme en gastvrije ontmoetingsplek. ‘Uit eten met Ina’ bood jarenlang alleenstaanden en alleengaanden de mogelijkheid om samen uit eten te gaan. Het initiatief bloeide ruim tien jaar en kende een grote belangstelling met wachtlijsten, maar stopte na honderd bijeenkomsten zonder opvolging. Het Interkerkelijk Diaconaal Beraad heeft dit idee overgenomen in de lichtere variant Thee met wat lekkers. Waar het om draait: • • •
Mensen bij elkaar brengen in een spontane en gezellige setting. Een gastheer of gastvrouw heet bezoekers welkom en begeleidt hen, zodat niemand alleen binnenkomt of alleen zit. Het accent ligt op ontmoeting, gesprekken en samen genieten in een ontspannen sfeer.
De eerste keer is georganiseerd in samenwerking met restaurant Heinde.
Jeugdinterventies met aandacht voor eenzaamheid Dit jaar was ook binnen jeugdinterventies weer aandacht voor het tegengaan en vroeg signaleren van eenzaamheid. Hieronder staan een aantal voorbeelden. •
• • • •
Regie op Preventie: voorlichtingen en trainingsaanbod voor scholen, waaronder dit jaar als nieuwe samenwerking Jeugdformaat die trainingen bieden als ‘Rots en Water’ voor positieve weerbaarheid en betere sociale vaardigheden. Om eenzaamheid bij jongeren te doorbreken, zijn vaardigheden nodig zoals het leggen en onderhouden van sociale contacten, het ontwikkelen van zelfvertrouwen en het leren omgaan met afwijzing. Functionaris Jeugd: sociaal werkers van Delft Support ter ondersteuning van de huisartsen, laagdrempelig en voorliggend aan GGZ. Vitalis maatjesproject, waar jeugdige voor minimaal een jaar aan een volwassene wordt gekoppeld. Een breed aanbod in de stad voor culturele en sociale activiteiten voor jongeren vanuit jongerenwerk en culturele partners. Schoolcontactpersonen van Delft Support op VO-scholen voor laagdrempelige ondersteuning bij o.a. mentale problematiek.
Eenzaamheid studenten Landelijke aandacht voor mentale gezondheid De mentale gezondheid van studenten staat landelijk steeds hoger op de agenda. In het Landelijk Kader Studentenwelzijn ligt het accent op preventie, deskundigheidsbevordering van professionals en het versterken van veerkracht onder studenten. Vanuit dit kader heeft de TU Delft extra middelen ontvangen om de mentale gezondheid van studenten te verbeteren. 9
Recent organiseerde Mind Us een grote bijeenkomst waarin ook de Delftse onderwijsinstellingen (MBO, HBO en universiteit) samenkwamen. Zij spraken af om structureel met elkaar verder te werken aan wat zij voor elkaar en hun studenten kunnen betekenen. De gemeente neemt hierbij voorlopig de regierol en organiseert eind september het eerste vervolgoverleg. Lokale aanpak in Delft In Delft werken de gemeente en de TU Delft al nauw samen op het thema gezondheid, waarbij mentale gezondheid en eenzaamheid belangrijke onderdelen zijn. De TU voert de regie op de activiteiten en interventies; de gemeente ondersteunt en faciliteert dit proces. Studenten zelf spelen een actieve rol in de organisatie en uitvoering van de interventies. Hierdoor sluiten de initiatieven niet alleen goed aan bij de behoeften van studenten, maar wordt ook hun betrokkenheid versterkt. De TU bevordert bewustzijn over mentale gezondheid door initiatieven die zijn gericht op het verminderen van stigma en aanmoedigen van open gesprekken over welzijn onder studenten. Workshops, peersupportnetwerken, Hierbij is ook aandacht voor suïcidepreventie en wordt mede ondersteund door externe (ervarings)deskundigen.
Initiatieven vanuit de GGD De GGD is betrokken bij de interventie van Masker Class3 waar (nieuwe) studenten worden geïnformeerd over verschillende gezondheidsthema's door organisaties die studenten kunnen ondersteunen. Hierbij is jaarlijks ook het team van studentenpsychologen van de TU Delft vertegenwoordigd. Organisaties die iets vertellen over hun werk en mogelijke ondersteuning aan studenten zijn o.a. naast GGD Haaglanden, Brijder Verslavingszorg en de landelijke stichting 113 Zelfmoordpreventie4. Een ander belangrijk initiatief is het Alcohol Kernteam, waarin studenten samen met partners werken aan een verantwoorde omgang met genotmiddelen. Het kernteam bestaat al vele jaren en wordt inmiddels geleid door studenten zelf. De vorm en inhoud van de activiteiten komen vanuit de studenten, wat de betrokkenheid en effectiviteit vergroot. Het kernteam krijgt inhoudelijke ondersteuning van kinderarts Nico van der Lely (oprichter van de alcoholpoli), en indien nodig ook van Brijder Verslavingszorg en GGD Haaglanden. Een jaarlijks hoogtepunt is het Alcoholsymposium, waar bewustwording en kennisdeling centraal staan. Daarnaast is er in de introductieperiode, de ontvangstweek (OWee) structureel aandacht voor alcoholmatigingsbeleid. Studentenverenigingen besteden daarbij aandacht aan bewust drinken, het stimuleren van 0.0% alternatieven en het normaliseren van frisdrank.
Naast preventie gaat ook de aandacht uit naar de gevolgen van overmatig alcohol- en drugsgebruik, zoals grensoverschrijdend gedrag, eenzaamheid en depressieve klachten. Ondersteuning vanuit TU-psychologen De TU heeft psychologen in dienst waar studenten laagdrempelig terecht kunnen voor studiegerelateerde problemen. De interventies binnen dit team zijn zowel individueel van aard als collectief. Er worden structureel cursussen aangeboden aan studenten en individuele begeleiding is mogelijk tot 3 gesprekken. Indien er meer nodig is, verwijst de studentenpsycholoog naar huisarts of anderszins. Daarnaast zijn 2 preventiepsychologen actief met het opzetten van campagnes om de mentale weerbaarheid van studenten te vergroten. Eind 2024 werd de campagne: Unlocking …Students 3 Zie voor meer informatie : https://www.tudelft.nl/en/studyclimate/projects/maskerclass
4 113 Zelfmoordpreventie is een landelijke stichting die dag en nacht bereikbaar is voor mensen met suïcidale
gedachten. Zij bieden een luisterend oor, beantwoorden vragen en geven informatie om zelfmoord te helpen voorkomen.
10
(https://www.tudelft.nl/studenten/unlocking-students) afgerond met filmpjes van studenten voor hun mede-studenten over mentale problematiek waar velen mee te maken hebben. Initiatieven om studenten een goede start te geven:
• •
•
•
TU Delft heeft een routekaart ontwikkelt om het studenten makkelijk te maken die ondersteuning te vinden die de student zoekt. platform Goin' https://www.tudelft.nl/studenten/delftse-campus/community-app wordt gefaciliteerd door de TU. Er nemen op dit moment al ongeveer 4.000 studenten actief aan deel aan dit platform. TU geeft aan dat ook vele subgroepen zijn ontstaan vanuit gedeelde interesses. Voor de ontvangstweek (OWee) en Introduction Programme (IP) is de Digitale Kickstart gemaakt, Digitale Kickstart 2025, welke vlak voor de OWee op Youtube wordt uitgezonden. Daarnaast ook de DIPO (Digitale Pre OWee voor Internationale Studenten) eind mei begin juni https://www.youtube.com/watch?v=fa2q88e-_8Y.
Er is een op maat gemaakte ondersteuning voor internationale studenten.
Innovaties en pilots •
• •
Delft Marketing. In Delft zijn veel ondernemers actief. We willen hen betrekken bij het verbinden van mensen met elkaar. We hebben al veel ideeën en betrekken verschillende partijen. In samenwerking met Delft Marketing zijn we aan het onderzoeken hoe we dit kunnen doen. Daar zijn we met de kerngroep mee bezig. Er is een samenwerking ontstaan met de wijkteams van DvE. We hebben in de wijk Hof van Delft samen een netwerkbijeenkomst georganiseerd. Hierdoor is een groter bereik ontstaan. Het online platform delfthelptelkaar.nl, het vrijwilligersplatform van Delft, wordt uitgebreid met een actuele activiteitenkalender. Via deze kalender kunnen organisaties zelf hun nietcommerciële activiteiten plaatsen, die vervolgens in kalendervorm per datum zichtbaar zijn. Inwoners zien zo eenvoudig welke activiteiten er in hun buurt plaatsvinden en waar zij terechtkunnen voor ontmoeting, een kop koffie of deelname aan een activiteit. De activiteitenkalender is een aanvulling op het bestaande vrijwilligersaanbod op Delft helpt Elkaar en draagt bij aan het voorkomen en verminderen van eenzaamheid. Het platform biedt inwoners die zich eenzaam voelen of een hulpvraag hebben niet alleen mogelijkheden om vrijwilligerswerk te doen of hulp te vinden, maar laat ook zien waar zij anderen kunnen ontmoeten.
Ook vrijwillige maatjes zien nu snel waar zij hun maatje mee naartoe kunnen nemen om bijvoorbeeld te werken aan het sociale netwerk. Medewerkers van Delft voor Elkaar – beheerder van het platform Delft helpt Elkaar en van de Delftse Kaart (het overzicht van Delftse organisaties) – onderhouden contact met organisaties om de kalender actueel te houden. Eén tegen Eenzaamheid is hierbij betrokken.
Integraal samenwerken Volgens de Wetenschappelijke Adviescommissie eenzaamheidsbeleid5 is het van belang om eenzaamheid te zien in samenhang met bredere maatschappelijke vraagstukken. Elementen die eenzaamheid kunnen verminderen pakken we met elkaar op. Elementen als het versterken van onderling vertrouwen en vertrouwen in de overheid, het tegengaan van polarisatie en discriminatie, het vergroten van bestaanszekerheid en de toegankelijkheid van de samenleving.
5 Te vinden op de website: https://www.eentegeneenzaamheid.nl/documenten/2025/04/10/advies-
eenzaamheidsbeleid
11
Ook beleidsdomeinen zoals huisvesting, de fysieke leefomgeving en het stimuleren van sociale samenhang en onderlinge steun spelen een rol om verbinding te versterken. Sport- en beweeglessen vanuit de gemeente worden in Delft aangeboden door Haaglanden Beweegt en Sportief Plus. De programma’s richten zich op het versterken van fysieke en mentale vitaliteit én stimuleren van sociale interactie. Bovendien is aandacht voor het voorkomen van eenzaamheid, door bijvoorbeeld een koffie/thee momentje afsluitend te organiseren. De coaches stimuleren de mensen zich aan te sluiten bij reguliere verenigingen, om zo meer verbonden te zijn bij de samenleving. Ook de manier van wonen kan bijdragen aan vermindering van eenzaamheid. Hieronder een aantal voorbeelden waarop wordt ingezet door de gemeente vanuit het beleidsterrein wonen. In Delft stimuleren verschillende manieren van gemeenschappelijker wonen, bijvoorbeeld door in te zetten ontmoetingsruimten in wooncomplexen en sociaal beheer. Een goed voorbeeld is de Grasbuurt, waar in een wooncomplex een mooie gemeenschappelijk ruimte is gerealiseerd. Wooncollectieven ondersteunen we op verschillende manieren. In de gebiedsontwikkeling Kop van de Buitenhof realiseren we circa 110 levensloopbestendige woningen in een collectieve woonvorm, voornamelijk gericht op senioren.
Voorwaardelijk hierbij is geclusterd wonen, met gedeelde voorzieningen die ontmoeting bevorderen en bijdragen aan het gemeenschapsgevoel. Het streven is om 50% van de nieuwbouw van studentenwoningen in onzelfstandige vorm te doen (met gemeenschappelijke ruimten). In het kader van Langer en Weer thuis wordt ingezet op zorggeschikte woningen en geclusterd wonen. Daarin vormen ontmoetingsruimten, het creëren van woonzorgconcepten/ vitale woongemeenschappen een belangrijke rol. Hierbij werken we samen met partners als corporaties en zorgpartijen. Een voorbeeld zijn de Gezond en wel thuis locaties. Dat zijn woonzorgconcepten voor ouderen tussen zelfstandig thuis en het verpleeghuis in, waarin zorg- en gemeenschappelijke activiteiten in samenhang worden georganiseerd en gefinancierd. Samen met de bewoners en aansluitend aan de behoefte van de bewoners. In Delft werken we hierin samen met Vidomes, Woonbron, Stedelink, Careyn, Pieter van Foreest, Delft voor Elkaar en zorgkantoor DSW om de verschillende ouderencomplexen een socialere en gezondere woonplek te maken.
Subsidie Naast subsidies voor bijvoorbeeld maatschappelijk initiatieven is voor 2025 een subsidieregeling Eenzaamheid opengesteld. Dit om initiatieven te ondersteunen vanuit de stad. Hieronder een aantal voorbeelden van initiatieven die gebruik hebben gemaakt van deze regeling. •
Zoals uiteengezet in de vorige rapportage 23/24 is geëvalueerd voor welke doelgroep aanbod ontbrak in Delft. Daaruit bleek dat er nog te weinig aanbod was voor tienermeiden. Daarom organiseerde het Cultuurhuis dit jaar in samenwerking met het jongerenwerk creatieve activiteiten voor meiden tussen de 10 en 17 jaar op meerdere locaties, waaronder The Mall, De Border en bij Buitengewoon.  De meiden kregen wekelijks activiteiten, waaronder keramiek-, textiel-, mozaïek-, graffiti-, muziek-, boekbind-, en dansworkshops, gegeven door vrouwelijke professionals. Daarnaast bezochten ze samen een theatervoorstelling op het Fringe festival, werkten ze mee aan het project ‘Draden van ons slavernijverleden’, gingen ze naar een modetentoonstelling in Theater de Veste en het Highlight festival waar zij zelfgemaakte robots in actie zagen, en timmerden ze hun eigen bankje van hout dat zij op het ‘meidenfeest’ met elkaar beschilderden. In de zomervakantie organiseerde Studio 015 daarnaast ook extra ‘meiden events’ over mode, cultuur en sport. 12
• •
•
•
Up! Zie alinea UP! -groepsgesprekken GGD Delft Jessehof: Het organiseren van de ontmoetingsplaats voor minimaal vijf dagdelen per week, met name voor Delftenaren die zich sociaal en emotioneel eenzaam voelen. Jessehof zicht zich op hun vrijwilligers door in te zetten op weerbaarheid van vrijwilligers. Daarnaast worden er activiteiten uitgevoerd die voor de bezoekers georganiseerd worden om hun veerkracht en weerbaarheid te vergroten. Senior en student: Maatjestrajecten waarin jongeren tussen de 17-30 jaar vrijwillig een half jaar werken aan hun eigen ontwikkeling en de zelfredzaamheid van een eenzame senior. Tijdens deze periode worden jongeren getraind door u in het omgaan en begeleiden van een oudere en worden ze vervolgens als maatje gekoppeld aan een oudere die ze elke week bezoeken. Per jaar ongeveer 20 jongeren. Daarnaast worden een aantal groepsactiviteiten voor ontmoeting met andere deelnemers georganiseerd. Radiozender: Middels een speciale radiozender voor ouderen6 worden verschillende radioprogramma’s uitgezonden die deze doelgroep aanspreekt. Deze programma’s bevatten interactieve segmenten waar verhalen en herinneringen kunnen worden gedeeld. Deze zender wordt ook gebruikt voor de promotie van lokale evenementen en activiteiten.
Daarnaast worden bijeenkomsten voor de doelgroep georganiseerd waar ouderen elkaar kunnen ontmoeten met als doel op de lange termijn een netwerk op te richten ondersteund door een vrijwilligersnetwerk met een telefoondienst voor ouderen. Ze vinden aansluiting bij verschillende netwerken, zoals Eén tegen Eenzaamheid om via die contacten de doelgroep te vinden.
Vooruitblik In het komende jaar blijven we inzetten op het versterken van verbinding en ontmoeting binnen de gemeente. Het jaarprogramma van Eén tegen Eenzaamheid met onder andere de Week van de Ontmoeting, de kerstactiviteiten en de netwerkbijeenkomsten voor partners blijft een belangrijk fundament. Deze activiteiten bieden niet alleen gelegenheid voor ontmoeting in de stad, maar stimuleren ook samenwerking en bewustwording rond het thema eenzaamheid. Parallel daaraan onderzoeken we voortdurend kansen om het netwerk van betrokken organisaties en partijen verder uit te breiden. Ook is het streven om eenzaamheid structureel en integraal te agenderen binnen verschillende domeinen en beleidsvelden, zodat het onderwerp breed wordt gedragen. Dit is zichtbaar in de volgende twee voorbeelden vanuit de visie sociale basis en visie openbare ruimte. Daarnaast in eenzaamheid een vast onderdeel van de aanpak mentale gezondheid. Sociale basis. De nieuwe visie op de sociale basis zet in op sociale verbinding en het vergroten en het versterken van het sociaal netwerk van een inwoner. Verbinding is een essentieel onderdeel van een gezonder leven. Een van de pijlers van de visie is ontmoeten. Met de visie zetten we in op het faciliteren en stimuleren van mensen om elkaar te ontmoeten.
Dit doen we op drie thema's: een fysieke plek in de binnen of buitenruimte (ruimte), programma en activiteiten (aanbod) en begeleiding en ondersteuning door vrijwilligers, sleutelpersonen, professionals in de wijk of verenigingen (menskracht). We streven ernaar deze drie thema's in samenhang te versterken en, waar het kan, te verbreden. Bijvoorbeeld door aan een ontmoetingsruimte activiteiten en begeleiding te koppelen, en door initiatieven en aanbod te versterken met ruimte.
6 Feelgood radio 60’s & 70’s is het middel van de stichting om verbindingen te leggen.
13
De subsidieregeling is aangepast voor 2026 en gericht op ontmoeten als onderdeel van de sociale basis. Visie openbare ruimte. In de vernieuwde visie op de openbare ruimte staat ontmoeting centraal. In de visie staat dat het streven is om voldoende aantrekkelijke plekken te creëren waar kinderen kunnen spelen, volwassenen kunnen bewegen en bewoners met elkaar in contact kunnen komen. Een groene, veilige en prettige leefomgeving nodigt uit tot zowel activiteit als ontmoeting en versterkt daarmee het gemeenschapsgevoel. Een doordachte inrichting van de buitenruimte maakt informele contacten makkelijker en kan de sociale samenhang in de buurt vergroten. Zelfs iets eenvoudigs als een bankje kan al aanleiding zijn voor een spontaan gesprek. Mentale gezondheid. Er werd dit jaar gewerkt aan een lokale en regionale aanpak op de mentale gezondheid van jongeren. Zo is er onder andere door het RIGA7 onderzoek gedaan naar de Delftse context en die van omliggende gemeenten en eind 2025 zal er een actieplan worden gepresenteerd, wat de basis legt voor het verder uitbouwen van het regionale én lokale beleid. Eenzaamheid is een belangrijk thema binnen deze aanpak. Specifieke aandacht blijft uitgaan naar moeilijk bereikbare doelgroepen. Hierbij zetten we in op het wegnemen van drempels, én op het actief aanbieden van passende activiteiten in de directe omgeving van deze groep inwoners.
Initiatieven zoals de Up! -gesprekken en het gericht creëren van ontmoetingselementen binnen andere lokale initiatieven vormen hiervan voorbeelden. Het uiteindelijke doel is om de participatie van deze doelgroepen te bevorderen en sociale uitsluiting te voorkomen. Deze beleidsinzet draagt bij aan een duurzame en inclusieve aanpak van eenzaamheid binnen de gemeente, waarin preventie en samenwerking centraal staan.
Bijlage 1: Stadskrant Week van de Ontmoeting
7 RIGA staat voor het Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord. Zie voor meer informatie de website van het
RIGA: www.riga.nl
14
Zie ook Digitale editie Delft op zondag 22 september 2024
15
Bijlage 2: Signaalkaart Delft voor Elkaar, zie bijgevoegd pdf-document
16