Voortgangsrapportage economie 2025

Doorkiesnummers:

Aan

Van Afschrift aan

Memo Voortgangsrapportage Economie 2025 Datum

25-11-2025 Opsteller Bijlage

In 2024 is het Actieprogramma Ruimtelijk-Economische Visie (REV) 20242026 opgeleverd dat richting geeft aan onze inzet ten behoeve van de Delftse economie. In het voorjaar van dat jaar is het actieprogramma besproken met de gemeenteraad. Met deze voortgangsrapportage wordt de raad geïnformeerd over de voortgang van de Ruimtelijk-Economische Visie 2021-2030 en de bijbehorende actieprogramma's. Ook wordt gerapporteerd op welke wijze invulling is gegeven aan de volgende moties1: – M.20240516.7.6.1 Red de REV – M.20240627.5.3.04 Red de REV #2 – M.20230629.6.1.9 Betaalbare bedrijfsruimte Delft-West – M.20240516.7.6.4 Meer stadsverzorgende economie in Delft – M.20240516.7.6.2 Zicht houden op de Delftse economie De voortgangsrapportage is als volgt opgebouwd: • Voortgang actieprogramma REV 2024-2026 (met in begrip van programma betaalbare bedrijfsruimte) • Stand van zaken kwantitatieve doelstellingen REV • Vervolg inzet voor Delftse economie In de REV zijn ook doelstellingen opgenomen voor de bezoekerseconomie. Voor de bezoekerseconomie geldt dat de sector een eigen visie met uitvoeringsprogramma heeft ontwikkeld. De bezoekerseconomie is daarom geen onderdeel van het actieprogramma REV 2024-2026 en deze voortgangsrapportage.

Voortgang Actieprogramma REV 2024-2026

1 In het aparte document ‘Stand van zaken moties economie’ wordt per motie een stand van

zaken gegeven.

In 2024 is het Actieprogramma Ruimtelijk-Economische Visie 2024-2026 opgeleverd dat richting geeft aan onze inzet ten behoeve van de Delftse economie. Met als doel het verwezenlijken van de ambities en doelstellingen uit de Ruimtelijke Economische Visie 2030. De volgende twee doelen staan daarbij centraal: • Inzet op de realisatie van 10.000 extra banen op álle niveaus in de periode 2018-2040; • Inzet op de realisatie van 100.000 m2 aan extra bedrijfsruimte, met name voor de innovatieve maakindustrie. Er zijn de afgelopen periode vanuit de gemeentelijke organisatie veel stappen gezet om (het belang van) economie meer op de kaart te zetten. Met de acties uit de actualisatie van het actieprogramma is het gelukt om economie nog beter onderdeel te maken van de integrale opgave voor de stad. Ruimte voor werken, op onze werklocaties én in onze wijken, is een randvoorwaarde voor de goede groei van Delft. Via stedelijk programmeren werken we als gemeente aan onze gezamenlijke opgaves. In het Actieprogramma REV 2024-2026 zijn vier actielijnen benoemd voor de gemeentelijke inzet voor de Delftse economie: • • • •

Actielijn 1: Sterk Ecosysteem Om de juiste bedrijven een plek te geven en zich verder te laten ontwikkelen. Actielijn 2: Ruimte om te ondernemen Voor behoud bedrijven, het aantrekken van nieuwe (passende) bedrijven en om bij te dragen aan groei van de werkgelegenheid. Actielijn 3: Mensen om te ondernemen en te werken Voor een aantrekkelijk ondernemersklimaat en om op alle onderwijsniveaus voldoende werknemers te hebben. Actielijn 4 Voorzieningen voor leefbare wijken Voor een stad waar het prettig wonen en werken is.

Hieronder volgt per actielijn een overzicht van de voortgang van het Actieprogramma.

Actielijn 1: Sterk ecosysteem Binnen deze actielijn horen activiteiten die bijdragen aan het versterken van het Delftse innovatie-ecosysteem. Belangrijk hierbij is de rol die Delft, en daarmee het Innovatiedistrict Delft in het bijzonder, speelt in regionaal verband. Daarom betreft het activiteiten met zowel een lokale en een regionale reikwijdte. In de afgelopen periode zijn er grote stappen gezet om de samenwerking binnen de stad én de regio verder te versterken. Een belangrijke drijver achter deze ontwikkeling is het Innovatiedistrict Delft dat gebieden, ondernemers en stakeholders aan elkaar verbindt. Een belangrijk resultaat is de oplevering van het Ruimtelijk ambitiedocument Innovatiedistrict Delft dat richting geeft aan de ontwikkeling van het gebied. Ook zijn er stappen

2/17

gezet om het innovatie-ecosysteem verder te versterken, bijvoorbeeld door het beter verbinden van de startup en scale-up communities in de stad. Delft speelt als ‘kraamkamer’ een belangrijke rol in de regionale economie, die nog verder versterkt kan worden door regionale samenwerking. Hier hebben we onder meer vanuit de samenwerking binnen de MRDH en binnen de regionale samenwerking ‘startups en scale-ups (SuSu)' belangrijke stappen in gezet. Deze regionale samenwerking zetten we in de komende periode voort. Voor nadere informatie over het Innovatiedistrict Delft verwijzen wij u door naar de Raadsinformatiebrief Innovatiedistrict Delft 2024-2025 die in oktober 2025 verzonden is naar de gemeenteraad. Binnen deze actielijn zijn onder meer de volgende activiteiten uitgevoerd/resultaten behaald: • De Economic Board Zuid-Holland organiseert elk jaar een diner voor haar partners en stakeholders. Afgelopen september vond dit diner plaats in Delft. De gasten werden voorafgaand aan het diner toegesproken door burgemeester Pechtold die het belang van samenwerken binnen onze regio benadrukte. • Gemeente Delft organiseert jaarlijks een Techtalk expositie waarbij Delftse innovaties geëxposeerd worden in de hal van het stadskantoor Delft. In de editie van 2025 was er in het bijzonder aandacht voor het Innovatiedistrict Delft.

• Delft staat bekend om de sterke startup en scale-up communities. De afzonderlijk communities zijn goed georganiseerd, maar de resultaten kunnen worden vergroot door onderlinge samenwerking te realiseren en/of te versterken. Vanuit het programma Innovatiedistrict Delft zetten we in op het stimuleren van ontmoetingen. Daarbij betrekken we ook Planet B.io en de Buccaneer als belangrijke partners binnen het Delftse innovatieve ecosysteem. De eerste bijeenkomst in juni dit jaar is succesvol verlopen. MRDH heeft een financiële bijdrage toegekend om dit initiatief te versterken. • De MRDH is afgelopen periode bezig geweest met het opstellen van een Visie Economisch Vestigingsklimaat (VEV). Deze heeft als doel om richting te geven aan de regionale samenwerking ten behoeve van een sterk economisch vestigingsklimaat. De gemeenteraad heeft in november een gezamenlijke zienswijze ingediend voor de VEV en de Mobiliteitsvisie bij de MRDH. De VEV wordt volgens planning vastgesteld in het voorjaar van 2026. • Provincie Zuid-Holland, MRDH, en verschillende gemeenten en kennisinstellingen (waaronder gemeente Delft) in de regio werken binnen regionale samenwerking startups en scale-ups samen aan het ondersteunen van de ontwikkeling van startups en scale-ups in de regio. Gezamenlijk zijn doelstellingen en werkpakketten geformuleerd om deze ontwikkeling te realiseren.

Via de werkpakketten worden ondernemers ondersteund bij de ontwikkeling van hun bedrijf, ten behoeve van een sterke regionale economie.

3/17

•

De Erasmus Universiteit voert jaarlijks in opdracht van de gemeente Rotterdam een verkenning uit naar de staat van de Rotterdamse economie. In 2025 was hierbij in het bijzonder aandacht voor de economische relatie tussen Rotterdam en Delft. De Economische Verkenning Rotterdam (EVR) noemt Delft de kraamkamer voor hun innovatieve industrie. En concludeert dat de steden kunnen winnen in agglomeratiekracht door gezamenlijk te werken aan een geïntegreerd ecosysteem. Samen met de gemeente Rotterdam verkennen we de mogelijkheden voor intensievere samenwerking op dit vlak.

Actielijn 2: Ruimte om te ondernemen Ruimte om te ondernemen – voor zowel innovatieve maakindustrie als de stadsverzorgende economie - is een belangrijke randvoorwaarde voor een sterke economie en een leefbare stad. Binnen deze actielijnen horen activiteiten die bijdragen aan de realisatie van bedrijfsruimte en het zorgen voor goede match tussen vraag en aanbod van bedrijfsruimte. Langs verschillende lijnen zijn stappen gezet om te zorgen voor betaalbare ruimte in de stad. Voor verschillende gebieden is en wordt in visies concreter gemaakt welke economische ruimte er toegevoegd gaat worden. Zowel voor Innovatiedistrict en de Biotech Campus zijn op dit vlak belangrijke stappen gezet voor de realisatie van ruimte voor de innovatieve economie. Op een lager schaalniveau is binnen projecten en gebiedsontwikkelingen gewerkt aan de realisatie van (betaalbare) bedrijfsruimte. Onder meer de tweede fase van NEXT Delft en ‘De Terminal’ (zie vervolg) werden opgeleverd, met nog meer vierkante meters bedrijfsruimte in de pijplijn binnen een groot aantal ontwikkelingen. Allemaal stappen die bijdragen aan de realisatie van meer ruimte om te ondernemen. En met de inzet van de stadsmakelaar en het accountmanagement bedrijven worden vraag en aanbod van bedrijfsruimte steeds beter gematcht. Op 5 december 2024 is voor heel Zuid-Holland netcongestie afgekondigd.

Dat heeft impact op de mogelijkheden om bedrijfsruimte te realiseren. In juni 2025 is de gemeenteraad middels een Raadsinformatiebrief geïnformeerd over de impactanalyse netcongestie en het advies versnellingsopties stadsontwikkelingen Binnen deze actielijnen zijn onder meer de volgende activiteiten uitgevoerd/resultaten behaald: • Op 17 juli 2025 is de Gebiedsvisie Station Delft Campus vastgesteld. Daarin wordt de gewenste ontwikkeling van de omgeving van Station Delft Campus uiteengezet. In deze visie wordt ingezet op het creëren van een levendig gebied met een combinatie van functies, waaronder economische functies zoals bedrijfsruimte voor startups, scale-ups en andere innovatieve (maak)bedrijven en horeca/stationsfuncties. Tot 2030 gaan we aan de slag met de kwadranten Voorhof en Tanthof/Tanthofstrip. In deze twee gebieden 4/17

•

•

•

wordt ingezet op de realisatie van minimaal 23590 m2 werkruimte en 3620 m2 voor maatschappelijke voorzieningen. In 2024 is in opdracht van de vijf samenwerkende partijen binnen het Innovatiedistrict Delft een economisch profiel voor het gebied opgesteld. Dat profiel beschrijft hoe de programmering van de verschillende deelgebieden binnen het innovatiedistrict bij kan dragen aan de ontwikkeling van het geheel. Dat economisch profiel heeft een ruimtelijke vertaling gekregen, uitgewerkt in het Ruimtelijk Ambitiedocument Innovatiedistrict Delft dat in 2025 is opgeleverd en op 16 oktober tijdens een technische sessie gepresenteerd is aan de commissies EFB en R&V. Voor verschillende deelgebieden binnen Innovatiedistrict Delft is de gewenste ontwikkeling al geschetst of vastgelegd (in een ontwikkelplan, ruimtelijk kwaliteitskader en gebiedsvisie). Voor bedrijventerreinen Schieoevers Zuid, Vulcanusweg en Rotterdamseweg ontbreekt dit nog. Daarom wordt voor deze gebieden in 2025/2026 een gebiedsvisie opgesteld. Het doel is om met deze gebiedsvisie en het daarin op te nemen handelingsperspectief beweging in deze deelgebieden op gang te brengen. Daarbij gaat het zowel om het beter benutten van de beschikbare (economische) ruimte als om het verbeteren van de omgevingskwaliteit.

De behoefte is om de gebieden in lijn te brengen met de ambities van het innovatiedistrict: versterking van het innovatie-ecosysteem en verbetering van het vestigingsmilieu voor innovatieve bedrijvigheid. De gemeenteraad wordt middels de voortgangsrapportage Schieoevers geïnformeerd over de voortgang. In juni 2024 heeft dsm-firmenich (dsm-f) bekendgemaakt dat de gistfabriek in Delft gaat sluiten. Hiermee komt een circa 14 hectare groot terrein vrij voor herontwikkeling. In het najaar van 2024 zijn verkennende gesprekken gestart tussen dsm-f, provincie ZuidHolland en Gemeente Delft over de toekomst van het terrein. Dsm-f neemt, als eigenaar en initiatiefnemer, het voortouw bij het onderzoeken van scenario’s voor de ontwikkeling van het gebied op (ruimtelijke en financiële) haalbaarheid In 2025 werd de gemeentelijke Vertrekpuntennotitie dsm-f oost vastgesteld. Met dit document geeft de gemeente vertrekpunten mee aan dsm-f voor de scenario- en haalbaarheidsverkenning ten behoeve van de ontwikkeling van het gebied. Ook doet de gemeente richtinggevende uitspraken voor de nieuwe toekomst van het terrein. De Biotech Campus en het Planet B.io ecosysteem dragen in grote mate bij aan de strategische positie van Delft en de regio in de eiwittransitie en industriële biotech. Het streven is daarom ook om dsm-f oost in te zetten voor een verdere versterking van het innovatie-ecosysteem.

Ook geeft de gemeente als vertrekpunt mee om te onderzoeken wat een goede mix van functies is voor het gebied. Onderdeel hiervan is onder andere: o In beeld brengen welke kansen en samenwerkingsmogelijkheden een transformatie van het oostelijk terrein biedt voor (doorgroeiende bedrijven) uit het westelijk deel van de Biotech Campus Delft en voor de verdere ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft. 5/17

Weergeven hoe betaalbare bedrijfsruimte voor pioniers onderdeel wordt van deze gebiedsontwikkeling. o Het onderzoeken van het huisvesten van tech georiënteerde innovatieve (maak)bedrijven die een belangrijke bijdrage leveren aan het innovatie-ecosysteem van Delft. Op 9 oktober vond alweer de vijfde van Delft MAAKT Ruimte plaats, georganiseerd door gemeente Delft, TU Delft Campus, Ondernemersfonds Delft en Bedrijvenkring Schieoevers. Dit evenement heeft als doel om vragers en aanbieders van maakruimte met elkaar in contact te brengen. De stadsmakelaar is per juli 2025 in dienst getreden bij team economie van de gemeente Delft. Zij vormt de verbindende schakel tussen enerzijds startups en scale-ups binnen de innovatieve maakindustrie en overige sleuteltechnologieën die een potentiële ruimtevraag hebben en anderzijds bedrijfsmakelaars, vastgoedeigenaren, ontwikkelaars, TU Delft Campus en de interne organisatie van de gemeente. Ontwikkelingen projecten en gebiedsontwikkelingen. In verschillende projecten en gebiedsontwikkelingen in de stad is ruimte voor bedrijfsruimte opgenomen in de plannen. Denk aan onder andere het Kabeldistrict, De Nieuwe Haven, TU Delft Campus, Biotech Campus, De Staal, Nieuw Delft, Kop van de Buitenhof, en GillisDelfia. Doorlopend zijn we betrokken bij deze projecten en gebiedsontwikkelingen ten behoeve van de te realiseren bedrijfsruimte.

In het geval van het Kabeldistrict en De Nieuwe Haven wordt de gemeenteraad geïnformeerd via de voortgangsrapportage Schieoevers. Voor de gebiedsontwikkelingen Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof wordt de raad ook separaat geïnformeerd over de voortgang. Zie hieronder een overzicht van noemenswaardige actuele ontwikkelingen binnen projecten en gebiedsontwikkelingen. Onder actielijn 4 (voorzieningen voor leefbare wijken) wordt aandacht besteed aan ontwikkelingen binnen Gillis-Delfia. o De Staal. De ontwikkelaar van De Staal werkt momenteel aan een plan voor de ontwikkeling van het gebied, waarin onder meer ruim 4000 m2 aan bedrijfsruimte opgenomen wordt. o Kabeldistrict. Voor de ontwikkeling van het Kabeldistrict zijn met de ontwikkelcombinatie Kabeldistrict CV afspraken gemaakt over de realisatie van (betaalbare) bedrijfsruimte in het gebied. Er is een bedrag van 5 miljoen geoormerkt ten behoeve van de realisatie van betaalbare bedrijfsruimte in het Kabeldistrict. Gemeente Delft doet momenteel onderzoek naar de aankoop van betaalbare bedrijfshuisvesting in de eerste ontwikkelfase van Kabeldistrict. Zie ook ‘voortgang programma betaalbare bedrijfsruimte’ in het vervolg. o Marktconsultatie Faradaykavel. Voor de Faradaykavel op Schieoevers heeft gemeente Delft een marktconsultatie uitgezet voor de realisatie van betaalbare bedrijfsruimte.

Zie ook ‘voortgang programma betaalbare bedrijfsruimte’ in het vervolg. o

•

•

•

6/17

•

Gerealiseerde bedrijfsruimte. In de afgelopen periode is onder meer de volgende bedrijfsruimte gerealiseerd: o In 2022 werd de eerste fase van het scale-up gebouw NEXT Delft opgeleverd, bestaande uit 10.000 m2 kantoorruimte, makerlabs en communityspace. Subsidie vanuit Fonds 2040 maakte de ontwikkeling mede mogelijk door een financiële bijdrage voor de communityspace en het verstrekken van huurgarantie. In oktober 2025 werd de tweede fase van NEXT Delft opgeleverd die nog eens 10.000 m2 aan bedrijfsruimte oplevert. o In 2025 werd op de Rotterdamseweg ‘The Terminal’ geopend. The Terminal is een samenwerking tussen de TU Delft en InHolland en bedrijfsleven waarbij er een werkplaats is voor de ontwikkeling van composieten, onder andere voor de toepassing binnen de lucht- en ruimtevaart. Verschillende bedrijven hebben zich in het gebouw gevestigd. o Op 6 oktober 2025 is op de Biotech Campus Delft het Van Marken Food Innovation Center officieel geopend. Het gebouw van 10.000 m2 fungeert als nieuw hoofdkantoor van de business unit Taste, Texture & Health van dsm-firmenich. o Op 19 juni 2025 heeft Haskoning in Delft haar nieuwe hoofdkantoor geopend in de voormalige faculteit Mijnbouwkunde. Dit pand heeft na renovatie een bruto vloeroppervlak van ongeveer 16.000 m2.

Voortgang programma betaalbare bedrijfsruimte Gemeente Delft stuurt via het programma betaalbare bedrijfsruimte op behoud en realisatie van betaalbare bedrijfsruimte in de stad. Hieronder volgt een stand van zaken van de voortgang van dit programma. In 2024 is fase 1 van het programma betaalbare bedrijfsruimte afgerond en gedeeld met de raad. Deze fase betrof het in kaart brengen van instrumenten waarmee bedrijfsruimten gerealiseerd en behouden kunnen worden in Delft. Daarmee is invulling gegeven aan delen van de moties Red de REV, Betaalbare bedrijfsruimte Delft-West en Meer stadsverzorgende economie in Delft. In fase 1 zijn de instrumenten in kaart gebracht en grotendeels verkend. Inmiddels is fase 2 in afronding: in deze fase hebben we instrumenten ingezet die in fase 1 zijn benoemd, maar ook verkenningen uitgevoerd voor nieuwe instrumenten en haalbaarheid dan wel wenselijkheid hiervan. Hieronder geven we een overzicht van de voortgang van het programma. Een deel van deze instrumenten komen ook terug in de moties van de raad. In dat geval wordt dit aangegeven.

7/17

In 2024 is met de volgende instrumenten gestart: Instrument

Status

Zeer zuinig zijn op het bestaande aanbod bedrijfsruimte, alleen bij uitzondering mee te werken aan transformatie van bestaande bedrijfsruimte. Activering ondernemersnetwerken Delft om ruimtevragers/ruimtebieders te koppelen.

Deze maatregel is opgenomen in het Actieprogramma Ruimtelijk-Economische Visie 2024-2026. Sindsdien hebben we geen medewerking verleend aan transformatie van noemenswaardige m2 bestaande bedrijfsruimte.

Benutten en waar nodig actualiseren van ruimtelijke kaders.

Bij projecten/gebiedsontwikkelingen benutten we de mogelijkheid om afspraken met de initiatiefnemer/ontwikkelaar over de realisatie van bedrijfsruimte vast te leggen in een anterieure overeenkomst. Bij gebiedsontwikkelingen onderzoeken we, in het geval van wijzigingen van het omgevingsplan, de mogelijkheden om kaders op te nemen voor het economisch programma. Als handvat voor advisering (bij onder andere projecten en ruimtelijke initiatieven) en input voor de gebiedsbeelden die gebruikt worden binnen Stedelijk Programmeren zijn we bezig met de ontwikkeling van ontwikkelpaspoorten (voorheen ontwikkelagenda’s). Voor het bepalen van een passende ruimtelijke programmering van economische buurt- en wijkfuncties, in samenhang met onder meer maatschappelijke voorzieningen, mobiliteit en stedenbouw is er nadere afstemming nodig binnen Stedelijk Programmeren in het licht van de goede groei van de stad.

Ruimtelijke sturing op de realisatie van bedrijfshuisvesting middels opstellen ontwikkelagenda’s.

Wortel & Stok benadering bij uitfaseren oneigenlijk gebruik bedrijventerreinen.

Dit is een doorlopende actie, waar via de inzet van accountmanagement, de stadsmakelaar (zie pagina 6 voor meer informatie) en de organisatie van Delft MAAKT ruimte aan wordt gewerkt.

Dit instrument wordt doorlopend ingezet. Op dit moment werken we niet actief aan de handhaving op oneigenlijk gebruik. Als het college een melding ontvangt over oneigenlijk gebruik, dan wordt het daarbij behorende handhavingsinstrumentarium ingezet. De gebiedsvisie Schieoevers-Zuid, Vulcanusweg en Rotterdamweg die momenteel wordt opgesteld vormt een handelingsperspectief om de gewenste ontwikkeling van de deelgebieden te stimuleren. Onderdeel daarvan is het versterken van het economische profiel en het vestigingsklimaat voor de innovatieve maakindustrie. Onderzocht wordt

8/17

hoe er schuifruimte kan worden gerealiseerd om dit mogelijk te maken. De gemeenteraad wordt middels de voortgangsrapportage Schieoevers geïnformeerd over de voortgang.

Daarnaast stond er in de memo behorende bij fase 1 een lijst van instrumenten die nadere uitwerking vereisten. Het gaat om de volgende: Instrument

Status

Verkenning naar invoeren compensatieplicht (metrage) voor te transformeren solitaire bedrijfsruimte (incourante kantoren uitgezonderd) zolang aanbodvoorraadratio lager is dan 5%.

Er is een verkenning uitgevoerd naar het invoeren van een compensatieplicht. De conclusie is dat verplichte compensatie een (te) grote druk zet op stedelijke ontwikkeling en woningbouwproductie. De ruimte in de stad is schaars en verschillende opgaven vragen om ruimte. Dat vereist goede afstemming, maatwerk en slimme inzet van ruimte met oog voor de bredere ruimtelijke opgave van de stad. Vooralsnog lijkt terughoudendheid bij transformatie van bedrijfsruimte naar wonen de meest passende oplossing. Waar op een (voormalige) bedrijfslocatie een gemengde ontwikkeling plaatsvindt geldt als uitgangspunt dat de oorspronkelijke metrage aan bedrijfsruimte terugkeert in de nieuwe situatie.

Dit is door de raad als opdracht meegegeven in de motie Red de REV.

Contracteren realisatie gemeentelijk starterspand, bijvoorbeeld in het Kabeldistrict

Het college heeft op 15 juli 2025 besloten onderzoek te laten doen naar de aankoop van betaalbare bedrijfshuisvesting in de eerste ontwikkelfase van Kabeldistrict. De raad wordt via de voortgangsrapportage Schieoevers geïnformeerd over de voortgang.

Incidenteel strategisch verwerven van panden/kavels voor realisatie van (al dan niet tijdelijke) bedrijfsruimte voor onder meer startups/ scaleups. Verkenning naar oprichten werkcorporatie naar voorbeeld van andere steden zoals Amsterdam en Den Haag.

Voor de Faradaykavel aan de Rotterdamseweg vindt momenteel een marktconsultatie plaats. Hierbij zijn betaalbare bedrijfsruimtes een uitgangspunt. Doorlopend houden we oog op kansen die zich voordoen.

Dit is door de raad als opdracht meegegeven in de

Deze verkenning is momenteel gaande in afstemming met Samenleving & Advies. In Amsterdam en Den Haag is het concept werkcorporaties nog in ontwikkeling. Voor Delft lijkt dit een heel interessant instrument dat we blijven verkennen de komende maanden. Dat doen we onder meer met de middelen die beschikbaar zijn gesteld in de Kadernota 2026 9/17

motie Meer stadsverzorgende economie in Delft.

voor uitvoering van het programma betaalbare bedrijfsruimte.

Sturing op realisatie minimaal aandeel betaalbare bedrijfshuisvesting middels anterieure overeenkomsten bij gebiedsontwikkelopgaven.

Het is in juridisch opzicht mogelijk om in een anterieure overeenkomst afspraken over een economisch programma vast te leggen. Als gemeente leggen wij doorlopend afspraken met ontwikkelende partijen vast over ruimtelijke ontwikkelingen, waaronder het te realiseren economisch programma.

Dit is door de raad als opdracht meegegeven in de motie Meer stadsverzorgende economie in Delft.

Met het realiseren van betaalbare bedrijfsruimte zijn significante bedragen gemoeid om tot een haalbare business case te komen. Zonder aanvullende financiering is het niet haalbaar om structureel te sturen op een aandeel betaalbare bedrijfsruimte binnen ontwikkelingen. Met de beschikbare middelen en instrumenten werken we momenteel in specifieke casussen aan de realisatie van betaalbare bedrijfsruimte. Voorbeelden zijn de ontwikkeling van de Faradaykavel en het Kabeldistrict (zie pagina 6).

Verder geldt dat huurprijzen opgedreven worden door schaarste aan economische ruimte. Daarom zetten we, onder meer via de 10% norm, in op de realisatie van meer bedrijfsruimte en daarmee meer aanbod. Hiermee dragen we bij aan de betaalbaarheid van bedrijfsruimte in de stad. Instellen gemeentelijke bedrijvenloods die vraag/aanbod actief bij elkaar brengt.

De bedrijvenloods, met als functietitel stadsmakelaar, is middels de aanvullende financiële middelen die vrijgemaakt zijn naar aanleiding van motie Red de REV #2, in julii 2025 in dienst getreden bij team economie van de gemeente Delft. Zie pagina 6 voor meer informatie.

Marktpartijen actief stimuleren bij benutten van bouwmogelijkheden binnen bestemmingsplannen/ omgevingsplan.

Zie de tekst over de gebiedsvisie voor de gebieden Schieoevers Zuid, Vulcanusweg en Rotterdamseweg bij het instrument Wortel & Stok benadering bij uitfaseren oneigenlijk gebruik bedrijventerreinen (pagina 8).

Financiën programma betaalbare bedrijfsruimte In motie Red de REV #2 is het college opgeroepen om in de begroting 2025-2028 middelen te reserveren voor de uitvoering van het programma betaalbare bedrijfsruimte. In navolging op deze motie is voor 2025 incidenteel € 165.000,- beschikbaar gesteld om de uitvoering van het programma te versnellen. Daarvoor is, zoals hierboven beschreven, ingezet op het aannemen van een stadsmakelaar.

10/17

De stadsmakelaar is gestart per 1 juli 2025, waardoor het nog te vroeg is om te rapporteren over resultaten. Tegelijkertijd zijn de resterende 6 maanden van 2025 te kort om het geheel van deze incidentele middelen te besteden. Daarom is in de najaarsrapportage opgenomen dat € 100.000,van dit gelabelde bedrag meegenomen wordt naar 2026. Hiermee kan de inzet van de stadsmakelaar worden voortgezet. Tevens is er in de kadernota 2026 € 100.000,- incidenteel beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van het programma betaalbare ruimte. Daarvoor wordt onder andere ingezet op de verdere verkenning van een werkcorporatie (met name gericht op het stimuleren van de wijkeconomie)

Actielijn 3: Mensen om te ondernemen Talent met de juiste kennis en vaardigheden is een belangrijke randvoorwaarde voor de economie. En voor inwoners is het belangrijk om goed onderwijs en prettig werk te hebben. Binnen deze actielijn horen activiteiten die hieraan bijdragen. Op dit thema treffen het bedrijfsleven en het onderwijs elkaar. Als gemeente zetten we ons daarom in om deze samenwerking te versterken, ten behoeve van onze inwoners en onze bedrijven. Dat resulteerde in waardevolle projecten en samenwerkingen op verschillende schaalniveaus, van een bijbanenbeurs tot strategische samenwerking om talent op te leiden voor de regionale semiconductor-industrie. Binnen deze actielijnen zijn onder meer de volgende activiteiten uitgevoerd/resultaten behaald: • Het ondernemerschapsprogramma Kickstartlab is in 2024 opgestart in samenwerking met de uitvoerder: New Future Lab. Het programma biedt studenten in Delft tijdens hun studie ondersteuning bij de ontwikkeling van hun onderneming. Door een succesvolle subsidieaanvraag bij MRDH levert MRDH voor een periode van 3 jaar subsidie aan het programma. Er zijn inmiddels 69 deelnemers aangesloten bij Kickstartlab. • Sinds dit jaar organiseert gemeente Delft met TU Delft de Delftse bijbanenbeurs. Dit is een markt waarop studenten en technische bedrijven elkaar ontmoeten.

Het evenement draagt bij aan talentontwikkeling van studenten en zichtbaarheid van bedrijven. De markt wordt erg gewaardeerd door zowel studenten als bedrijven. Inmiddels hebben twee edities plaatsgevonden. De ambitie is om Delftse Bijbanenbeurs 3 tot 4 keer per jaar organiseren. • Delft on Stage is een jaarlijks initiatief waarbij meer dan 1.000 vmboleerlingen uit Delft, mede met financiering van de gemeente Delft, kennismaken met bedrijven uit Delft en de regio. Het helpt leerlingen bij hun beroepskeuze en draagt bij aan de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. • Het programma Beethoven Zuid-Holland richt zich op de regionale semiconductor-industrie (de ontwikkeling en fabricage van chips en halfgeleiders) en heeft als doel om vóór 2030 ongeveer 2.000 extra technici op te leiden in de regio Zuid-Holland. Om deze doelstellingen te bereiken wordt samengewerkt aan nieuwe opleidingsplekken en omscholing. Gemeente Delft is betrokken om 11/17

deze resultaten te bereiken. Er wordt samengewerkt tussen onderwijs (mbo, hbo, wo) én bedrijven en overheid. Delftse instellingen zoals TU Delft, ROC Mondriaan, Hogeschool Inholland en De Haagse Hogeschool zijn betrokken. Inmiddels zijn er verschillende nieuwe opleidingen gestart en wordt er gebouwd aan een gezamenlijke cleanroom voor het onderwijs in Delft.

Actielijn 4: Voorzieningen voor leefbare wijken De stadsverzorgende economie draagt op verschillende manieren bij aan een leefbare stad; zoals voorzieningen, arbeidsplaatsen en levendigheid. Inzet op de stadsverzorgende economie is nodig om aan te sluiten bij de behoeften van de Delftenaren. Binnen de actielijn horen activiteiten die bijdragen aan voldoende economische voorzieningen en stadsverzorgende bedrijven, in het bijzonder in de woonwijken. Belangrijke dragers achter het voorzieningenniveau in onze stad zijn onze ondernemers en ruimte om te ondernemen. We zetten ons in voor de vitaliteit van onze belangrijkste winkelgebieden – de binnenstad, De Hoven en Leeuw & Stein – door nauwe samenwerking met ondernemers en actieve organisaties. Dat doen we onder meer door een actieve inzet van onze accountmanagers richting bedrijven en (bijdrage aan) de organisatie van verschillende bijeenkomsten en campagnes. Van ‘hands-on’ dienstverlening tot het ophalen van input voor beleidsontwikkeling voor de Delftse economie. Net zo belangrijk als deze winkelgebieden is de bedrijvigheid in de wijken en in onze wijkwinkelcentra. We zetten ons in voor de realisatie van meer ruimte om te ondernemen in de wijken, onder meer binnen de verschillende (gebieds)ontwikkelingen in de wijken (zoals de Kop van de Buitenhof en Gillis-Delfia) en het toepassen van de 10% norm.

Dat doen we in samenwerking met ontwikkelaars, corporaties en lokale partijen. We ontwikkelen en benutten instrumenten uit het programma betaalbare ruimte voor betaalbare ruimte in de wijken (zie voortgangsrapportage programma betaalbare ruimte hiervoor). En via het programma Delft Boost Lab worden inwoners van Delft West ondersteund in hun ondernemerschapreis. Zo bouwen we aan een vitale wijkeconomie met lokale ondernemers en banen en voorzieningen dicht bij huis. Binnen deze actielijn zijn onder meer de volgende activiteiten uitgevoerd/resultaten behaald: • Op verschillende plekken in de stad wordt aan ruimtelijke ontwikkelingen in de wijk gewerkt. Voorbeelden zijn Gele Scheikunde, Kop van de Buitenhof, De Reiger Gillis-Delfia en De Hoven. Vanuit economie wordt een bijdrage geleverd aan de projectgroepen, door aan te sturen op de realisatie van een economisch programma en de invulling ervan. Voor alle hierboven benoemde voorbeelden geldt dat er een economisch programma opgenomen is in de plannen/visies. De gemeenteraad wordt via een apart traject geïnformeerd over de voortgang van de Gebiedsontwikkeling Kop van de Buitenhof. Bij ruimtelijke initiatieven 12/17

•

•

•

•

in de stad passen we doorlopend de 10% norm toe om te zorgen dat er tegelijk met meer woningen ook meer bedrijfsruimte wordt toegevoegd. In 2025 is het programma Delft Boost Lab opgestart als onderdeel van de in 2024 toegekende Regio Deal Delft West. Delft Boost Lab heeft als doel om (potentiële) ondernemers uit Delf West te ondersteunen bij het ontwikkelen van ondernemende vaardigheden en hun bedrijf. Tevens fungeren de locaties van Delft Boost Lab als ontmoetingsplek voor ondernemers en andere wijkbewoners. Delft Boost Lab heeft in 2025 twee locaties geopend: het Stationshuis bij Station Delft Campus en een ruimte in winkelcentrum De Hoven. Dit jaar vinden sessies met ondernemers plaats om input op te halen als eerste stap in de nog op te stellen Ruimtelijk Economische Visie en Retailvisie. Deze bijeenkomsten vormen de eerste stap in het traject en zorgen voor vroegtijdige betrokkenheid van ondernemers. In de prestatieafspraken Delft 2025-2031 tussen gemeente Delft en de in Delft actieve corporaties is opgenomen dat corporaties het bedrijfs- en maatschappelijke onroerend goed inventariseren. De corporaties kijken met de gemeente wat er in bestaand bezit aan betaalbare werkruimte toegevoegd zou kunnen worden en hoe dat gefinancierd kan worden.

Binnen de ontwikkeling van Gillis-Delfia wordt onder meer betaalbare bedrijfsruimte toegevoegd, onder andere in corporatievastgoed (zoals opgenomen in het Integraal Ontwikkelplan voor de Gillisbuurt). Met de corporatie Woonbron werken we samen aan de realisatie van deze bedrijfsruimte. Dienstverlening voor ondernemers. Op het gebied van dienstverlening wordt onder meer het volgende aangeboden: o Via het accountmanagement en de stadsmakelaar worden ondernemers doorlopend ondersteund bij het starten en/of voortzetten van hun bedrijfsactiviteiten in Delft. o Voor ondernemers is een inloopspreekuur beschikbaar waarin zij terecht kunnen met vragen over bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen. o Delft is aangesloten bij het landelijke initiatief MKB Toegankelijke Route dat zich richt op het zichtbaar maken en verbeteren van de toegankelijkheid van winkels, horeca en een deel van de openbare ruimte voor mensen met een beperking. Ondernemers kunnen op vrijwillige basis deelnemen. o Jaarlijks wordt op de Dag van de Ondernemer een programma aangeboden voor ondernemers met onder meer een ondernemersontbijt en de uitreiking van de Delftse Ondernemerspluim. o Via de campagne ‘koop en geniet lokaal’ worden lokale ondernemers in de schijnwerpers gezet en worden inwoners gewezen op het rijke (winkel)aanbod in Delft.

o Het manifest Lokaal Inkopen Delft heeft als doel organisaties en ondernemers te stimuleren hun inkopen zoveel mogelijk binnen Delft te doen, om zo de lokale economie te versterken, de ecologische impact te beperken en de samenwerking binnen Delft te bevorderen. Tijdens de eerste 13/17

o

ondertekenronde op 14 mei, mede ondersteund door de gemeente Delft, zetten diverse ondernemers en de belangenverenigingen Ondernemersfonds, VNO-NCW, MKB Delft en KHN hun handtekening onder het manifest. Inmiddels is het manifest door circa 80 bedrijven ondertekend. Via diverse thema-avonden worden ondernemers geïnformeerd en geadviseerd over relevante thema’s en ontwikkelingen. Zo werd eerder dit jaar de bijeenkomst ‘Code Veilig’ georganiseerd waar ondernemers werden geïnformeerd over digitaal weerbaar ondernemen.

Stand van zaken kwantitatieve doelstellingen Zoals eerder benoemd staan in de Ruimtelijk-Economische Visie 2030 twee ambities centraal die de afgelopen jaren de koers voor de inzet op de economie van Delft hebben gestuurd: • Inzet op de realisatie van 10.000 extra banen op álle niveaus in de periode 2018-2040; • Inzet op de realisatie van 100.000 m2 aan extra bedrijfsruimte, met name voor de innovatieve maakindustrie. De hierboven benoemde ambities vormen twee van de drie indicatoren behorende bij het programma Economie & Vastgoed in de programmabegroting die betrekking hebben op deze voortgangsrapportage. De voortgang van deze ambities wordt gemonitord aan de hand van data over het aantal werkzame personen en het aantal vierkante meters bruto vloeroppervlakte in Delft. Hieronder is de meerjarige ontwikkeling van deze indicatoren gevisualiseerd (bron: Actieprogramma Ruimtelijk Economische Visie 2024-2026): Werkzame personen - realiteit en ambitie (peildatum 1 januari)

Bron: Werkgelegenheidsregister via www.delft.incijfers.nl 62000 60000 58000 56000 54000 52000

2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Aantal werkzame personen - realiteit Aantal werkzame personen - ambitie REV

14/17

Bedrijfsruimte - realiteit en ambitie (peildatum 1 januari)

Bron: CBS basisregistratie adressen, via www.delft.incijfers.nl 550000 500000 450000 400000 350000 300000 250000

2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2040 Vierkante meters VBO-industriefunctie - realiteit Vierkante meters VBO-industriefunctie - ambitie REV Realisatie extra bedrijfsruimte in ontwikkelingen*

*Gebaseerd op programma extra bedrijfsruimte opgenomen in de plannen voor de volgende ontwikkelingen: Noordkavel , Strip, Kabeldistrict, NEXT Delft, House of Quantum, FRAIM, Zuidpunt, Biotech Campus. Noot: inmiddels zijn er enkele wijzigingen geweest; NEXT Delft (beide fases) en FRAIM zijn opgeleverd, de voorgenomen ontwikkeling van Zuidpunt is gepauzeerd. De ontwikkeling van BCD Oost wordt momenteel verkend.

Ontwikkeling werkzame personen De ambitie van de Ruimtelijk Economische Visie (REV) was - naast de vastgestelde ambitie om het aantal woningen fors uit te breiden - om stevig in te zetten op het versterken van de werkgelegenheidsfunctie. En wel met de realisatie van 10.000 banen in de periode 2018-2040. Ten opzichte van het aantal banen op 1 januari 2018 van ongeveer 54.500 banen kwam het doel daarmee te liggen op 64.500 banen in 2040. Op basis van een lineair groeimodel betekent dit een toename van 225 banen per jaar. De afgelopen jaren is het aantal banen fors gegroeid tot 61.400 in 2024, waarmee we in 2030 op een totaal van 62.750 banen zouden uitkomen, uitgaande van het lineaire groeimodel. Ontwikkeling bedrijfsruimte De ambitie van de Ruimtelijk Economische Visie was ook om tot aan 2040 100.000 m2 aan extra bedrijfsruimte te realiseren, met name voor de innovatieve maakindustrie. We monitoren deze doelstelling conform de REV en het actieprogramma 2024-2026 aan de hand van de indicator ontwikkeling van vierkante meters bedrijfsruimte met een industriefunctie. Ten opzichte van 2018 is het aantal vierkante meters binnen deze categorie toegenomen met 30.220 m2 (stand: 343.636 m2 in 2025). Na een aantal jaren van afname is sinds 2023 een groei te zien in vierkante meters bedrijfsruimte met een industriefunctie.

Het is goed om te noemen dat niet alle innovatieve (maak)bedrijven gevestigd zijn in bedrijfsruimte met enkel een industriefunctie. Beginnende (maak)bedrijven starten vaak in een kantooromgeving. En het komt steeds vaker voor dat maakbedrijven gevestigd zijn in ruimtes met een combinatie van kantoorfunctie en industriefunctie. Zo kan onderzoek/ontwikkeling en maak/productie onder hetzelfde dak plaatsvinden (zoals in Next Delft). De 15/17

indicator bedrijfsruimte met een industriefunctie geeft de ontwikkeling van bedrijfsruimte voor de innovatieve maakindustrie dus niet geheel weer. Vervolg inzet voor de Delftse economie Met de voorliggende voortgangsrapportage is inzicht gegeven in inspanningen vanuit de gemeente ten behoeve van de Delftse economie. Langs de vier actielijnen van het actieprogramma REV 2024-2026 zijn een groot aantal activiteiten opgestart en uitgevoerd om bij te dragen aan de ambities van de Ruimtelijke Economische Visie. Een groot deel van deze activiteiten draagt bij aan het realiseren van extra (betaalbare) bedrijfsruimte. Een deel van deze inspanningen heeft in de afgelopen jaren al bijgedragen aan de oplevering van extra bedrijfsruimte. En een groot deel zal in de komende jaren extra bedrijfsruimte opleveren. Deze bedrijfsruimte voorziet in de vraag van ondernemers en draagt bij aan het verdienvermogen en de werkgelegenheid, en een groot deel ervan versterkt het Innovatiedistrict Delft en het Delftse innovatie-ecosysteem. Voor een vitale stad is ook de ontwikkeling van de stadsverzorgende economie van groot belang. In een groeiende stad en temidden van vergrijzing zijn voorzieningen en banen in de nabijheid van groot belang. En daarvoor is ruimte nodig.

De 10% norm bij woningbouw- en gebiedsontwikkelingen draagt, samen met actieve inzet binnen projecten, bij aan het toevoegen van economische ruimte in de wijken. Uit de data blijkt dat het aantal werkzame personen zich gunstig ontwikkelt ten opzichte van de doelstelling die is opgenomen in de REV (10.000 extra banen. De oppervlakte aan bedrijfsruimte (met industriefunctie) stijgt sinds 2023 na jaren van afname. In veel projecten in de stad is ruimte voor bedrijfsruimte opgenomen, maar de realisatie van veel van deze projecten vindt pas in de komende jaren plaats. Economische indicatoren, bijvoorbeeld op het gebied van werkgelegenheid en bedrijfsruimte, zijn belangrijk om de ontwikkeling van de stad en de effectiviteit van beleid te kunnen monitoren. Bij het opstellen van de nieuwe REV bekijken we welke indicatoren het beste aansluiten bij onze ambities voor de stad. Deze indicatoren worden vastgesteld in de nieuwe REV. De data over werkzame personen en bedrijfsruimte laat zien dat in een groeiende stad voortdurende inzet nodig is ten behoeve van een vitale economie, werkgelegenheidsgroei en de realisatie van extra betaalbare bedrijfsruimte. Voor een vitale Delftse economie telt echter meer dan alleen vierkante meters of banen toevoegen.

Te midden van achterblijvende economische prestaties in de regio en een groeiend belang van innovatie en technologische soevereiniteit (mede als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen) is een sterke Delftse economie, ingebed in een regionaal netwerk, van groot belang. Dat biedt kansen voor Delft, maar vereist ook scherpe keuzes en richting; wat voor economie willen we zijn, hoe positioneren we ons op regionaal, nationaal en

16/17

internationaal vlak, en hoe vertaalt dat zich naar inspanningen voor bedrijfsruimte en banen? Dit zijn onderwerpen die terug zullen komen in de nieuwe RuimtelijkEconomische Visie die, conform de op 3 juli 2025 aangenomen motie Delftse economie van de toekomst, in de volgende collegeperiode opgesteld zal worden. Ondertussen blijven wij ons, aan de hand van het actieprogramma 2024-2026 actief inzetten voor een sterke en vitale Delftse economie met voldoende banen en ruimte om te ondernemen.

17/17