Voorlopig Ontwerp Prinsenhof - presentatie raad en college

PRINSENHOF DELFT

V O O R L O P I G O N T W E R P - P R E S E N TAT I E R A A D E N C O L L E G E

R E N O VAT I E E N R E S TA U R AT I E P R I N S E N H O F D E L F T

Opdrachtgever Gemeente Delft Projectmanagement BBN Architect BiermanHenket Adviseur Installatietechniek Huisman & van Muijen Adviseur Bouwfysica en Brandveligheid Peutz Constructeur ABT Kostendeskundigen Bremen Bouwadviseurs bronvermelding gebruikte afbeeldingen op laatste blad

MUSEUM PRINSENHOF DELF T

2

INLEIDING Het Prinsenhof wordt vernieuwd. Het monumentale kloostercomplex, waarin het museum is gevestigd wordt geheel gerenoveerd. Sinds het begin van de twintigste eeuw wordt in het voormalig Sint Agathaklooster getoond waar Delf t zijn betekenis en bekendheid aan te danken heef t: Willem van Oranje, Delf ts Blauw en de Delf tse Meesters. En veel meer: Het museum bewaar t en presenteer t de collectie van de Gemeente Delf t, het toont de verhalen uit de rijke geschiedenis en geef t inzicht in de ontwikkeling van Delf t in nationaal en internationaal perspectief. Het speelt een belangrijke educatieve rol. Daarnaast is het museum is een publiekstrekker: er komen toeristen uit binnen- en buitenland naar Delf t en het museum is daarmee van economisch belang voor de stad.

Gelegen in de prachtige omgeving van het Prinsenhof is het museum ook een geliefde plek voor veel Delf tenaren: voor een bezoek aan het museum, voor een uitvoering in de Van der Mandelezaal, bijvoorbeeld tijdens het Delf t Chamber Music Festival of zomaar, om in de Prinsentuin te genieten van de rust en de prachtige gebouwen die de plek omringen. Museum Prinsenhof Delf t is van betekenis voor Nederlandse geschiedenis door het verblijf van Willem van Oranje en de moordaanslag op zijn leven in 1584. Echter niet alleen ‘de kogelgaten’ zijn van grote historische waarde. Het hele complex is bijzonder er fgoed van de gemeente Delf t en werd in 1990 erkend als één van de “Top 100 van de Nederlandse monumenten’. Het gebouw vormt een belangrijk deel van de identiteit van Museum Prinsenhof Delf t.

3

Het complex is dringend aan grootschalig onderhoud toe: restauratie en renovatie, functionele en technische verbeteringen en verduurzaming. De meest recente grootschalige verbouwing vond plaats in het midden van de vorige eeuw, meer dan 70 jaar geleden. Omdat zo’n grote ingreep het hele complex raak t, is een integrale visie op de toekomst van gebouw, museum en omgeving noodzakelijk om de juiste aanpassingen te kunnen doen die museum en gebouw weer decennia vooruit brengen. Deze ambitie is binnen de gestelde kaders uitgewerk t tot een Voorlopig ontwerp. Met een team van adviseurs is dit Voorlopig ontwerp gemaak t, in nauwe samenwerking met de gemeente Delf t als opdrachtgever en gebouweigenaar, Museum Prinsenhof Delf t als gebruiker en de afdeling Er fgoed van de gemeente Delf t als hoeder van het er fgoed. Het resultaat is vastgelegd in dit Voorlopig ontwerp.

HET COMPLEX Delftse Zaal en Prinsenkamer Gastenkwartier (bg) slaapzaal Historische Zaal Verbindingsgang

kelder

Cosa (Saaihal en Latijnse School)

Moordhal Soepkeuken

Ziekenzaal (verd.)

Van der Mandelezaal (Voorplaats)

Scriptorium (bg) Binnenplaats Consistoriekamer Kapittelzaal

Spinkamers Oude Delft

Novicenkoortje

Broodbakkerij Schoutenhal

Schoolstraat

Waalse Kerk

Kamer van Charitate kelder

Woningen

Beeldenzaal (Nonnengalerij)

Prinsentuin Lakenhal Narthex

Sint Agathaplein

4

Het Prinsenhof, Delft

Eigendom van de stad Het klooster werd geheel eigendom van de stad, die de kloosterkerk in gebruik gaf aan de Waalse Kerk die daar vrijwel ononderbroken van 1586 tot 2014 kerk te. De rest van het klooster werd bewoond door de koster en overgebleven zusters. Rond 1650 werd aan de Schoolstraat een vleugel ingericht tot Kamer van Charitate met regentenkamer, soepkeuken en broodbakkerij ten behoeve van de armen. De grote zaal (Historische Zaal) die voor bijeenkomsten werd gebruik t kreeg in 1668 twee nieuwe schouwen en een beschilderd plafond. In 17 74-75 werd de vleugel aan de Oude Delf t verbouwd tot Latijnse school en de consistoriekamer van de Waalse Kerk werd gemoderniseerd.

Bou

wde

Tweede binnenplaats

Bouwdeel 12 (voorplaats, kruidentuin)

Bouw

Bouwdeel 12 (voorplaats, kruidentuin)

1467-1471 ca. 1510

1414

ca. 1580 XVII

XVII

Bouwde

el 9

1775

1467-1471

1775

ca. 1510 ca. 1525

1940-1962

XVI m

1996

ca. 1525

1940-1962

XVI m

1996

Bouwde

el 9

eel 10

1414

ca. 1580

ca. 1400

el 10

ca. 1400

Bou

wde

el 6

Bouwdeel

8

Tweede binnenplaats

deel

7

Bouwdeel 8

el 5

Bouw deel

Schoutenaanbouw

Bouwd

Willem van Oranje Met de overgang naar het protestantisme in 1572 hield het klooster op te bestaan. In datzelfde jaar werd het logement gedeelte (nu vleugel Gastenkwar tier) door de stad aan Willem van Oranje ter beschikking gesteld. In 1580 -81 werd daar de trap aan toegevoegd waarop hij enkele jaren later door Balthasar Gerards zou worden vermoord, sindsdien de ‘Moordtrap’.

Bouwdeel 4

Bouwdeel 3

Klooster Museum Prinsenhof Delf t is gevestigd in een complex van grote historische waarde. Begin vijf tiende eeuw werd hier een klooster gesticht. Er werd een kapel gebouwd en ver volgens kwam de eerste klooster vleugel aan de Schoolstraat tot stand met daar tussen de Kapittelzaal. In 1467 werd de kapel vergroot tot de huidige omvang van de dubbelkapel met nonnengalerij. Ook de vleugel aan de Schoolstraat werd verlengd en er kwam een kapel-aanbouw. Het werd het grootste en rijkste klooster in Delf t. Begin 16de eeuw werd aan de westzijde (de Prinsentuinzijde) van de kapel een dubbele gewelfde galerij toegevoegd, de nar thex. Rond die tijd werd ook de Kapittelzaal vergroot en kwam er een vleugel bij aan de Oude Delf t met daarin een sacristie. Na de stadsbrand van 1536 werd de kap van de kloosterkerk vernieuwd en werd ook de vleugel haaks op de kerk gebouwd, waardoor er twee binnenplaatsen ontstonden. De vleugel aan de zuidzijde van het Sint Agathaplein was ook onderdeel van het kloostercomplex, maar is nu geen onderdeel van het museum.

Bouwdeel 2

7

Bouwdeel 1

Begane grond

Bouwdeel 3

Schoutenaanbouw

Bouwde

HISTORIE

Bouwde

el 11

Bouwde

el 11

Waalse ke

rk

Waalse k

erk

Kazerne Na 1795 werd het kloosterdeel in gebruik genomen als kazerne en een eeuw later werd de noordwestelijke vleugel glasatelier van Jan Schouten. Vanaf 1850 ontstonden initiatieven om aandacht te besteden aan de plek waar Willem van Oranje was vermoord en met de herdenking van de 300ste ster fdag kwam geld beschikbaar om de Historische Zaal en de Moordhal te restaureren onder leiding van rijksbouwmeester L. van Lokhorst. In 1887 opende daar het rijksmuseum ‘De Historische Zaal van het Prinsenhof ’. De bovengelegen zaal (Zaal 15) werd begin 20ste eeuw ook gerestaureerd en werd Gemeentemuseum.

Restauratie Na ruim 130 jaar ver trokken in 1927 de militairen uit het klooster en kwam er een periode van ver val. Pas in 1938 werd onder leiding van architect Lansdorp de restauratie gestar t, eerst met de restauratie van het klooster dat in 1948 werd geopend als Museum Prinsenhof Delf t, en ver volgens de Waalse Kerk die in 1962 gereedkwam. In 1996 is naar ontwerp van Prof. Dr. Ir M. Eekhout de overkapping van de eerste binnenplaats aangebracht, nu de Van der Mandelezaal. In 2014 is de Waalse Kerk bij het museum gevoegd.

N

W

O Z

0

Schaal 1:100

5m 1803261430rsu

361 Het Prinsenhofcomplex met daarin aangegeven de bouwdelen zoals die op dit moment zijn. 5

bron: ‘Rapportage Bouwhistorisch Onderzoek met Waardestelling’ - BBA

K E R N K WA L I T E I T E N

belangrijk voor de stad

monumentaal complex met rijke historie

prachtige locatie

vaderlandse geschiedenis

hoogwaardige tentoonstellingen

6

D E O P G AV E Een aantrekkelijk museum voor iedereen • museum is goed vindbaar met een aantrekkelijke entree aan Prinsentuin • het museum is toegankelijk voor mensen met een handicap • hoogwaardige wisseltentoonstellingen met (inter)nationale bruikleen kunnen worden gefaciliteerd • goede bezoekersfaciliteiten: aantrekkelijke museumwinkel, museumcafé met terras aan Prinsentuin, educatieve ruimte voor jong en oud, centraal gelegen garderobe en sanitair • goed uitgeruste verhuurbare ruimten • complex faciliteert heldere routes voor alle soorten gebruik • museum opent zich naar omgeving • goede werkplekken voor personeel Een prachtig monument • zorgvuldige restauratie volgens de restauratieladder • het gebouw is zelf onderdeel van de collectie: ingrepen zijn hoogwaardig met respect voor monument. • grote ruimtelijke ingrepen in het monument vinden alleen plaats als ze noodzakelijk zijn voor het goed functioneren van het complex. Ingrepen zijn helder en geconcentreerd. Een duurzamer complex • het complex wordt geïsoleerd met oog voor het monument • duurzame energiezuinige installaties worden toegepast • museum wordt gasloos: energie uit duurzame bronnen • duurzaam materiaalgebruik, circulair, hergebruik, biobased • klimaat adaptief en natuurinclusief: rekening houden met broedseizoen etc.

(NB ontwerp voor binnentuin en Prinsentuin start in volgende fase) Een goed klimaat in een een veilig complex • goed museaal- , verblijfs- en werkklimaat • bescherming kunst door UV wering, flexibiliteit in regelen van daglichttoetreding • basisklimaatniveau voldoet minstens aan wettelijke eisen. Gestreefd wordt naar hoger ventilatieniveau n.a.v. Covid 19. • goede akoestiek • brandveiligheid en beveiliging geïntegreerd in gebouw en bedrijfsvoering 7

M U S E U M I N D E S TA D Museum in de stad Museum Prinsenhof Delf t ver vult een belangrijke rol in de toekomst van Delf t als aantrekkelijke stad. Het museum vormt als culturele trekker een belangrijke functie en is daarmee een star tpunt voor een bezoek aan Delf t. Het museum is van belang voor de toeristische infrastructuur, dus bezoekers van buiten Delf t én voor de bewoners van Delf t. Het museum opent zich naar een zeer divers publiek: jong en oud, laag- en hoogopgeleid, van verschillende afkomsten. Je voelt je thuis in het museum: het is laagdrempelig, divers, verrassend en bijzonder. Schakel Het museum vormt een schakel tussen de Spoorzone en de binnenstad: de route door de tuin is een geliefde en aantrekkelijke verbinding: je loopt er graag voor om. Het museum kun je van twee zijden benaderen: Vanaf de Phoenixstraat via de poor t het Sint Agathaplein op langs het terras van stadscafé Barbaar. Daar zie je de nieuwe Prinsentuin: een groene oase van rust en schoonheid omsloten door de historische gevels van het museumcomplex. De nieuwe uitnodigende entree van het museum springt in het oog. Als de route via de Oude Delf t loopt dan word je hier verleid: het is duidelijk dat hier iets gebeur t, maar je kunt hier nog niet het museum in.

Door de ramen zie je prachtig uitgelichte oude plafonds van houten balken en je kunt een blik werpen in de rijk gedecoreerde Consistoriekamer.

Prinsentuin in de middeleeuwen 8

museum in de stad

MUSEUM IN HE T PRINSENHOF

A ANTREKKELIJK | VINDBA AR | VERLEIDEND Aantrekkelijk Het museum toont zich - binnen de mogelijkheden die het monumentale kloostercomplex biedt - meer naar buiten. Vanuit de Prinsentuin, het Sint Agathaplein en de Oude Delf t is zichtbaar dat er iets bijzonders is. Het complex gaat zichzelf ook meer aan de bezoeker tonen. Op meer plekken kan de bezoeker een blik naar buiten werpen: naar de binnentuin, in de Van der Mandelezaal en naar buiten op de Oude Delf t en in de Prinsentuin.

aantrekkelijk vindbaar

Vindbaar Een aantrekkelijk museum begint met een welkome en laagdrempelige entree. Het museum is gemakkelijk vindbaar in de stad. Op de Oude Delf t zou het museum al aangekondigd kunnen worden: de poor t naar het Sint Agathaplein wordt verrijk t, zoals dat ook met andere belangrijke poor ten gebeurde. Met 3D geprint keramiek kan een prachtige toevoeging worden gemaak t die eigentijds en opvallend is door de vormgeving, maar die zich voegt in de omgeving. In materiaal en kleur sluit het zoveel mogelijk aan en tegelijker tijd heef t het een eigentijdse ver fijning. Dit principe wordt herhaald bij de nieuwe entree aan de Prinsentuin. Een entree die onmiskenbaar bij het Prinsenhof past en opvalt en tegelijker tijd zich prachtig voegt in de historische omgeving. De traditie om belangrijke poor ten en entrees aan te zetten krijgt zo op eigentijdse wijze een ver volg.

verleiden

Verleidend Meteen rechts na de poor t, bij de Waalse Kerk, staat kunst in een historisch venster. En ook verderop, bij de tweede poor t (de huidige entree) is kunst te zien.Dan komt de nieuwe Prinsentuin in beeld met rechts de nieuwe entree van het museum.

9

VINDBA AR A AN OUDE DELF T

V O O R T Z E T T E N VA N E E N T R A D I T I E

kans: poort Prinsenhof ook verrijken

bestaande poorten

Oude Delf tzijde museum

toegang Sint Agathaplein

10

entree Van der Mandelezaal

toegang Bagijnhofpoor t

ENTREE A AN PRINSENTUIN De nieuwe museum entree De nieuwe aantrekkelijke museumentree ligt aan de Prinsentuin, goed zichtbaar, laagdrempelig en de route door de tuin er naar toe biedt prachtig zicht op de monumentale gevels van het oude kloostercomplex. Het pad naar de entree loopt geleidelijk omhoog zodat het museum voor iedereen toegankelijk is.

De nieuwe entree is verrijk t met eigentijdse decoratie, die ver want is aan de accentuering van de poor t aan de Oude Delf t. De vormgeving is geïnspireerd op de kloosterarchitectuur met zijn gewelven, spitsbogen en bijzondere vensters. Een entree die hier past.

Voordat je naar binnen gaat zie je links in de hoek een nieuwe 66 Situatie van de Moordhal rond 1927. De plek voor de nieuwe museumentree is zorgvuldig gekozen. De aanbouw die de verschillende gebouwdelen verbindt. De aanbouw (Herkomst: RCE,is beeldbank) entree is geplaatst in de meest linkse travee van de Nar thex. Dit transparant en eigentijds gedetailleerd, maar met materialen die gebouwdeel is in de twintigste eeuw toegevoegd in dezelfde stijl als zich voegen naar de omringende gebouwen die er soms al eeuwen waarin de Nar thex toen gerestaureerd is. staan. Je kijk t er in het museumcafé.

aanzicht Prinsentuingevel rond 1927

67 Aanzicht van de narthex van rond 1927 met de door de militairen opgezette aanzicht Prinsentuingevel na reconstructie door Lansdorp extra travee links verdieping met hijstravee; opmetdede voorgrond de tuinmuren van de moestuin van 11 de Kamer van Charitate. (Herkomst: RCE, beeldbank)

Je komt binnen via een prachtige grote representatieve ruimte, die een goede indruk geef t van de sfeer en kwaliteit van het museum. Er is hier een goede verbinding met garderobe en wc’s in de kelders en de centrale ligging biedt de mogelijkheid om meerdere kanten op te gaan. Met enkele ingrepen in het monument kan het museum vanuit deze centrale plek beter toegankelijk worden gemaak t voor iedereen.

aanzicht Prinsentuingevel nu, met markering positie nieuwe entree

VINDBA AR

É É N B E E L D TA A L V O O R B E I D E E N T R E E S

entree aan Oude Delft

entree aan Prinsentuin

12

I N G R E P E N I N 20 S T E - E E U W S E T I J D L A A G L A N S D O R P Kernk waliteiten Het museumgebouw vormt een belangrijk deel van de identiteit van Museum Prinsenhof Delf t. De verschillende onderdelen van het klooster zijn als zodanig nog herkenbaar aanwezig: oa. de Dubbelkerk, de Kapittelzaal, de Slaapzaal, de Nar thex. Daarnaast is de tijdlaag van het hof van Willem van Oranje nog beleefbaar in de Historische Zaal en de Moordhal. Lansdorp Een bijzondere rol spelen de inter venties van architect Lansdorp, die het gebouw tussen 1936 tot 1962 omvormde tot museum. Hij reconstrueerde delen uit de tijd van het klooster. Zijn aanpak, waarbij hij zoveel mogelijk de oorspronkelijke gotische architectuurstijl kopieerde is inmiddels onlosmakelijk deel van het klooster geworden.

20 ste -eeuwse tijdslaag Lansdorp

Lansdorp gebruik te hierbij eigen interpretaties van de kloosterarchitectuur. De laag van Lansdorp geef t een tijdsbeeld van de traditionalistische restauratie aanpak van deze generatie en is daarom inmiddels waardevol. Restauratie Het waardevolle gebouw met veel tijdlagen vergt een zeer zorgvuldige restauratieaanpak. Het museumcomplex wordt behoedzaam gerestaureerd, waarbij behoud gaat voor ver vanging. De noodzakelijke technische aanpassingen aan het gebouw worden zorgvuldig ingepast. Techniek wordt zoveel mogelijk uit het zicht weggewerk t. Voor installatieruimten worden de zolders ingezet. Kleine functionele aanpassingen worden zeer terughoudend vormgegeven, in dezelfde materialisatie als het bestaande.

Historische reconstructie gevel, traptoren met aangebouwd portaal en trap naar de kelder, gebaseerd op vergelijkbare voorbeelden, door Lansdorp.

13

Ingrepen De noodzakelijke functionele ingrepen in het gebouw zijn zoveel mogelijk geconcentreerd in de twintigste-eeuwse tijdslaag van Lansdorp. Deze tijdslaag heef t de minste bouwhistorische betekenis en is meerdere malen in de tijd aangepast. De aanpassingen zorgen voor betere verbindingen en bevinden zich in de schakelpunten tussen de verschillende gebouwdelen. De aanpak is hierbij omzichtig en met respect voor deze tijdslaag. Ingrepen worden zoveel mogelijk in harmonie met het bestaande vormgegeven. Het mag zichtbaar een nieuwe tijdslaag zijn. Het heef t een grote materiaal- en detailkwaliteit en een tijdloze en zorgvuldige vormgeving die geïnspireerd is op de kloosterarchitectuur.

Verbindingsgang, in de huidige vorm ontstaan bij de restauratie door Lansdorp.

ROUTING EN LOGISTIEK Welkome ontvangst Eenmaal binnen wordt de bezoeker ontvangen in de nieuwe entreeruimte van waaruit de verschillende museale routes star ten. Aangrenzend aan deze ruimte zijn in de binnentuin de nieuwe trap en lif t geplaatst. Nieuwe doorgangen in de 20ste eeuwse gevel van Lansdorp zijn zorgvuldig ingepast. Vanuit het nieuwe trappenhuis en lif t is zicht op de binnentuin en de gevel aan de overzijde met kruisvensters en luiken. De trap en lif t brengen de bezoeker naar de garderobe en toiletten in de historische kelders en naar de verdieping waar de tijdelijke tentoonstellingen zijn. Het museumbezoek kan beginnen. Functies De plaatsing van functies wordt in belangrijke mate bepaald door de mogelijkheden die het monumentale complex biedt: ruimten die het beste voorzien kunnen worden van zeer stabiele klimaatomstandigheden hebben een museale functie gekregen. Daar van zijn de zalen op de verdieping, die samen een aaneengesloten circuit van ca. 450 m2 kunnen vormen, de tijdelijke (wissel)tentoonstellingszalen geworden.

Ruimten die minder eenvoudig van een hoogwaardig museumklimaat kunnen worden voorzien hebben andere functies gekregen, zoals bijvoorbeeld de entreeruimte, Waalse kerk, kelders en zolders. De Waalse Kerk is met de Consistoriekamer in de museale route opgenomen. In de vaste route wordt hier het Delf ts Blauw getoond, dat minder hoge eisen stelt aan museale klimaatomstandigheden. Tussen de kunst is daar ook ruimte om van een orgelconcer t te genieten. In de omgang rond het koor door de Consistoriekamer wordt het verhaal van de kerk ver teld. Museale routes Een doorlopende museale route is belangrijk voor een optimale beleving van de tentoonstelling. Er zijn twee hoofdroutes: de vaste collectiepresentatie die aan de hand van thema’s de drie hoofdcollecties toont: Delf ts Blauw, Willem van Oranje en de Delf tse Meesters, en er is de route door de tijdelijke tentoonstellingen, die enkele malen per jaar opnieuw ingericht wordt. In de ruimten voor de collectiepresentatie is daglichttoetreding mogelijk en zicht naar buiten wenselijk. Bij de tijdelijke tentoonstellingen prevaleer t flexibiliteit, de behoef te aan wandopper vlak en de regelbaarheid van (dag)licht. Hier zijn ramen incidenteel voor oriëntatie vrij gehouden. De routing wordt samen met het museum ontworpen.

Het is wenselijk dat mensen met een handicap en mensen die goed ter been zijn zoveel mogelijk dezelfde route kunnen volgen en dat de route kan worden aangepast op het tijdelijk sluiten van zalen ten behoeve van herinrichting.

Publieksfaciliteiten Aan het einde van de route van de tentoonstelling bevindt zich het museumcafé. Het café is gastvrij en aantrekkelijk gelegen op de zon en biedt zicht op de Prinsentuin en de binnentuin. De aangrenzende Kamer van Charitate kan bij druk te bij het café betrokken worden of afzonderlijk worden gebruik t. Educatie en bijeenkomsten De educatieve ruimte is ondergebracht in een van de kelders zodat groepen deze gemakkelijk kunnen bereiken, eventueel zelfs buitenom. De Van der Mandelezaal blijf t evenementeruimte en kan voor grote ontvangsten de entree aan de Oude Delf t gebruiken. Deze bijzondere ruimte wordt meer beleefbaar gemaak t vanuit het museum door de ramen op de begane grond te openen. De Kamer van Charitate kan verhuurd worden voor kleinere bijeenkomsten.

tentoonstellingszalen ontvangst en winkel museumcafé verkeersruimte verhuurbare zalen facilitair kantoor

entreeruimte met museumwinkel

14

ROUTING LOGISTIEK TOEGANKELIJKHEID Kantoren en facilitaire ruimten Op de kop van de vleugel aan de Schoolstraat zijn de woningen herbestemd tot kantoren voor het museum. Hier is ook de entree voor het personeel. Op de verdieping reik t de kantoor vleugel over het museumcafé tot aan het nieuwe trappenhuis. Hier is de verbinding met het museum. In de vleugel aan de Oude Delf t zijn grenzend aan de Van der Mandelezaal facilitaire ruimten voor catering, zaalopslag en expeditie en op de verdieping zijn er werkplaatsen en opslagruimten.

Deze lif t verbindt de begane grond met de faciliteiten in de kelder met MIVA voorzieningen en de tentoonstellingsruimten op de verdieping. Om hoogteverschillen tussen de educatieruimte (-1), het museumcafé (begane grond) en de collectiepresentatie (+1) te overbruggen zijn in dit deel van het complex een nieuw trappenhuis met hef fer voorzien. Door de verbindingsgang te verlagen kan met een tweede hef fer in de entreeruimte een gelijkvloerse verbinding worden gemaak t met dit trappenhuis. De doorgang onder de verbindingsgang naar de binnentuin wordt ook verlaagd. Zo blijf t de binnentuin via de Prinsentuin bereikbaar voor bezoek en onderhoud.

Kunst/ goederen De nieuwe lif t in de binnentuin is hét belangrijke stijgpunt voor bezoekers en het is de enige geschik te plek voor expeditie van kunst naar de verdieping. Hier is voldoende ruimte voor een ruime lif t. Kunst wordt door de monumentale entree aan de Oude Delf t, via de Van der Mandelezaal en de expeditieruimte naar de voorruimte van de lif t gebracht. Deze ruimte kan tijdelijk worden afgesloten van de publieke route bij het wisselen van de tentoonstellingen op de verdieping. Expeditie verloopt via de monumentale entree aan de Oude Delf t, want het is de enige plek gebleken waar goederen en kunst kunnen worden geladen en gelost. Bij grote evenementen in de Van der Mandelezaal kan deze entree worden gebruik t voor bezoekers.

Om de routing voor mensen met een handicap gelijkwaardig te maken aan de route voor validen zou een hef fer of lif t bij de ‘Moordhal’ zeer wenselijk zijn. Op de begane grond is dit niet in te passen zonder te grote inbreuk te plegen op de monumentale kwaliteit. Op de verdieping kan een derde hef fer ingepast worden die de drie bouwdelen verbindt. De meeste overige hoogteverschillen in het museum worden opgevangen door hellingbanen en kleine hellingen. De kantoorruimten voor het museum zijn op maaiveld niveau toegankelijk. Hier zijn werkplekken, een vergad erruimte en voorzieningen voor mensen met een handicap voorzien. De (tussen) verdieping met kantoren en facilitaire ruimten in de vleugel aan de Oude Delf t zijn niet rolstoeltoegankelijk.

personeel

lift

Integrale toegankelijkheid Om het museum voor mensen met een handicap toegankelijk te maken zijn voorzieningen en aanpassingen nodig. De hoofdentree moet drempelloos toegang bieden vanuit de tuin. Door het hoogteverschil tussen de Prinsentuin en het entreegbied binnen is hier een aanpassing noodzakelijk in de vorm van een helling vanuit de tuin.Deze sluit binnen aan op het verhoogde vloerniveau van het entreegebied dat aansluit op het vloerpeil van het nieuwe centrale trappenhuis en de lif t.

heffer trap

goederen bezoekers

museale route expeditieroute entree 15

V E R D U U R Z A M I N G S S TA P P E N V O O R H E T M U S E U M

I N V I J F C AT E G O R I E Ë N

SOCIAAL

ENERGIE

MATERIALEN

GEZONDHEID

WATER EN OMGEVING

beleving van het groen

duurzame installaties

gecer tificeerde materialen

daglicht

waterbuf fering

bewustwording publiek

bestaande eigenschappen gebouw gebruiken

biobased materialen en hergebruik

oriëntatie

waterbesparing

stimuleren duurzaam ver voer

achterzetramen & beglazing

materialenpaspoor t & BIM

materialen met lage emissiewaarde

biodiversiteit

verduurzaming producten winkel en café

gasloos, warmtepomp & monobronnen

flexibiliteit

technische installaties

16

natuurinclusief

E E N D U U R Z A M E R E S TA U R AT I E E N R E N O VAT I E Duurzaam en ef ficiënt De verbouwing van Museum Prinsenhof Delf t wordt zo duurzaam mogelijk ontworpen. Door in te zetten op verduurzaming in de volle breedte wordt de toekomstbestendigheid van Museum Prinsenhof Delf t sterk vergroot. In een duurzaam totaalconcept vormen de exploitatiekosten (energie en onderhoudskosten) in relatie tot de investeringskosten (rente, afschrijving), een belangrijke parameter in het af wegingsproces voor het maken van toekomstbestendige ontwerpkeuzen. In deze fase van het ontwerpproces zijn richtingen gekozen m.t.b. wijze van isoleren, welke duurzame bronnen ingezet kunnen worden en welke installatietechniek het meest geschik t is. Daarbij zijn vele aspecten afgewogen: instandhouding van de monumentale waarde; bouwf ysische, constructieve en ruimtelijke impact op het complex, op de geplande functies en op de omgeving; beschikbare ruimte; integratie met b.v. brandcompar timentering en brandveiligheid, etc. In de volgende fase worden de oplossingsrichtingen verder uitgewerk t tot concrete voorstellen. Inpassingen Technische toevoegingen worden op zodanige wijze ontworpen dat ze zo min mogelijk impact hebben op het monument. Ze worden waar mogelijk uit het zicht weggewerk t.

Omdat de installatietechniek vanwege omvang en distributie alleen op de zolders geplaats kan worden, vragen geluid, het voorkomen van lekkages en het inpassen van roosters ex tra aandacht. Bij het ontwerpen van de techniek op zolder en met name lucht toevoer en af voer van en naar buiten wordt ook rekening gehouden met de omgeving rond het Prinsenhof. Duurzaam er fgoed Bij renovatie en restauratie van er fgoed is verduurzaming een belangrijke en complexe opgave. Bij alle ingrepen voor het beperken van het energieverlies, het aanbrengen van nieuwe duurzame installaties, hergebruik van vrijkomend materiaal en het toevoegen van nieuwe materialen worden zorgvuldige af wegingen gemaak t, die recht doen aan de monumentale waarde. Specifieke bouwf ysische condities van het er fgoed worden meegenomen in deze af wegingen, zodat er geen technische

schade wordt toegebracht aan het monument. In het integrale ontwerpproces wordt steeds de optimale balans gezocht tussen functionaliteit, ruimtelijke kwaliteit, comfor t, duurzaamheid, bouwkosten en terugverdientijden. De eerste duurzame stap Instandhouding van het rijksmonument, samen met behoud van de museumfunctie in dit monumentale complex is de eerste duurzame stap. Het complexe ensemble van monumentale gebouwen is niet eenvoudig voor andere functies geschik t te maken zonder grootschalige ingrepen die afbreuk doen aan de cultuurhistorische kwaliteit. Het is daarnaast zeer waardevol dat het complex, dat al vele eeuwen als eenheid functioneer t, als ensemble voor het publiek toegankelijk blijf t. Beperken van energieverlies De gebouwschil van het complex wordt verduurzaamd. Waar mogelijk worden wanden geïsoleerd met een damp-open, vocht buf ferende wandaf werking, geschik t voor museaal gebruik. Integratie van deze isolatiepakketten tussen, en soms voor de monumentale houtconstructie die enkele zalen karak teriseer t, vraagt om zeer zorgvuldige detaillering die in de komende ontwerpfasen verder wordt uitgewerk t. Het gesloten naar binnen gerichte karak ter van het museum gaat veranderen: ramen worden geopend en laten de museumbezoeker veel meer van het monument zien, dan tot nu mogelijk is.

Zo komen bijvoorbeeld prachtige ramen weer in het zicht en ontstaat de verbinding met de binnentuin. Historische vensters krijgen achterzetramen met lichtwering in de spouw. Bestaande luiken kunnen worden ingezet voor zonwering en tempering van licht in de museumzalen. Duurzame energiebron D.m.v. Warmte en Koude opslag ( WKO) en warmtepompen, die op één van de zolders in het complex worden geplaatst, wordt het museum gasloos. Deze warmtepompen gaan het museum voorzien van duurzame koelte en warmte. Waar nodig wordt aanvullend (tap) water elek trisch ver warmd.

17

Integraal ontworpen installatietechniek Bij de star t van het ontwerp is integraal onderzocht in welke ruimten een goed museaal klimaat gemaak t kan worden en bij welke ruimten dit (te)veel ingrepen zou vragen, die niet wenselijk zijn voor het monument én voor een duurzame exploitatie. De nieuwe entreeruimte en de Waalse Kerk hebben daarom een functie gekregen die geen hoge museale eisen aan het klimaat stelt. Andere zalen zijn beter geschik t als museumzalen en krijgen een hoogwaardig museaal klimaat. Door zoveel mogelijk duurzame ingrepen al in de gebouwschil te voorzien kan de klimaatinstallatie minder complex worden en daarmee ook duurzamer in gebruik. Waar mogelijk wordt de techniek uit het zicht weggewerk t en worden al aanwezige elementen ingezet, zoals bijvoorbeeld schouwen voor luchtafzuiging. Circulariteit Traditionele slooptekeningen worden oogsttekeningen, die inzicht bieden in soor t en hoeveelheden materiaal die bij de verbouwing vrij komen. Dit materiaal wordt zoveel mogelijk hergebruik t. Een voorbeeld is de houten kapconstructie van de verbindingsgang: deze wordt gedemonteerd en geïntegreerd in het ontwerp voor de kap van de nieuwe verbinding. In ruimten waarin de vloeren moeten worden verhoogd, worden de keramische tegels uitgenomen en opnieuw gebruik t bij de verhoogde vloer.

Indien nodig zullen tegels aangevuld worden uit bestaande voorraden of bijgebakken worden. Bij het gebruik van nieuwe materialen worden zoveel mogelijk circulaire en biobased materialen gebruik t. Dit betref fen (bouw)materialen en producten die worden toegepast bij de af werking en inrichting van het complex. Natuurinclusief In de nadere uitwerking van het ontwerp zullen natuurinclusieve voorzieningen worden meegenomen (bv nestkasten) en wordt het advies over het beperken van impact op flora en fauna tijdens de uitvoering van het werk uitgewerk t. In de volgende ontwerpfase waarbij ook de landschapsarchitect aansluit wordt een duurzaam natuur-inclusief ontwerp voor de tuinen geïntegreerd in het duurzame plan voor Museum Prinsenhof Delf t.

HE T ONT WERP

ontwerp tuin start in volgende fase

18

BEGANE GROND

nieuwe trap en lift

VOORLOPIG ONT WERP

nieuwe trap en heffer

museumcafé

Waalse Kerk

entreeruimte nieuwe entree 19

Van der Mandelezaal

KELDER

toiletgroep voor educatie en Van der Mandelezaal

VOORLOPIG ONT WERP educatieruimte

namen, spelling en hoofdletterscheck

nieuwe trap en heffer

nieuwe trap en lift

garderobe toiletgroep

20

TUSSENVERDIEPING

VOORLOPIG ONT WERP

kantoren

21

1E V E R D I E P I N G

nieuwe heffer nieuwe trap en lift

VOORLOPIG ONT WERP

nieuwe trap

22

HE T VOORLOPIG ONT WERP - DEELGEBIEDEN collectiepresentatie

heffer

trappenhuis

Oude Delft zijde

verbindingsgang museumcafé

kantoren

tijdelijke tentoonstellingen entree kelders entreeruimte nieuwe trap en lift in de binnentuin 23

IMPRESSIE NIEUWE ENTREE A AN TUIN

O N T W E R P T U I N S TA R T I N V O L G E N D E F A S E

24

ENTREEGEBIED

entreeruimte

nieuwe hoofdentree

Narthex

25

NIEUWE HOOFDENTREE demontabel & reversibel element belijningen

keramiek/ porselein

buitenzijde glad maar met belijning

binnen/ buiten

naar buiten binnenzijde versprongen

3D- print

naar binnen 26

É É N B E E L D TA A L V O O R E N T R E E S

POORT A AN OUDE DELF T ZIJDE

27

HOOGTEVERSCHIL OVERBRUGGEN

TOEGANKELIJKHEID MUSEUM VERBE TEREN B ESTA A N D

Prinsentuin

N I EU W

Narthex

nieuwe entree tochtsluis

entreeruimte

28

doorgang naar entreeruimte

ENTREERUIMTE

O N T VA N G S T B A L I E & M U S E U M W I N K E L

verbindingsgang

heffer

balie en ontvangst 29

museumwinkel garderobe

verkeersruimte

toiletten

TOEGANKELIJKHEID

D WA R S D O O R S N E D E N I E U W C E N T R A A L T R A P P E N H U I S E N L I F T

daglicht

strijklicht langs ‘buiten’gevel

aflopende vloer uitgevuld houten trappen

nieuwe trap en lift in binnentuin

30

TOEGANKELIJKHEID

VERBINDING VLEUGEL S OP DE VERDIEPING

nieuwe heffer

31

TOEGANKELIJKHEID

HEFFER VERBINDT DRIE VLEUGEL S ME T VERSCHILLENDE HOOGTES

heffer

32

Z I C H T E N D A G L I C H T I N VA S T E C O L L E C T I E P R E S E N TAT I E

ramen afgeschermd aan binnenzijde geen daglicht binnen

geen zicht naar buiten

luiken dicht

33

DAGLICHT

daglicht en uitzicht

collectiepresentatie

daglicht en uitzicht

collectiepresentatie

Schoolstraat educatieruimte

34

TR APPENHUIS

N I E U W E T R A P V E R B I N D T K E L D E R , M U S E U M C A F É E N T E R R A S , Z A L E N C O L L E C T I E P R E S E N TAT I E, E N T R E E R U I M T E E N K A N T O R E N

installatietechniek op zolder

collectiepresentatie

heffer

tussenbordes sluit aan op kantoren

collectiepresentatie (zelfde niveau als verbindingsgang)

toegang museumcafé (niveau tuin)

educatieruimte

35

VERBINDINGSGANG

B E S TA A N D E T O E S TA N D

collectiepresentatie

verbindingsgang

36 entreeruimte

collectiepresentatie

VERBINDINGSGANG

A A N PA S S I N G E N VA N H O O G T E N V O O R E E N B E T E R T O E G A N K E L I J K M U S E U M

educatieruimte collectiepresentatie museumcafé

verbindingsang

heffer

balie

37 museumwinkel

garderobe

entreeruimte wc’s

tijdelijke tentoonstellingsruimte

MUSEUMC AFÉ

educatieruimte

museumcafé aan binnentuin

keuken

verbinding binnentuin

voorraad

onderdoorgang naar binnentuin toiletgroep

Kamer van Charitate

museumcafé

toegang terras terras museumcafé

38

OUDE DELF T ZIJDE

BEGANE GROND

wc’s in souterrain entree grote evenementen en goederen verrijdbare garderobe

catering, flexibel gebruik

Van der Mandelezaal

expeditie

omloop collectiepresentatie Waalse Kerk Consistoriekamer in museale route collectiepresentatie in Waalse Kerk

39

MUSEUM A AN OUDE DELF T

40

MUSEUM ZICHTBA AR A AN OUDE DELF T

N I E U W E S I T U AT I E

plafonds aanlichten

bijzondere armaturen

objecten voor het raam

41

VERDUUR Z AMING MUSEUM zolderruimtes gebruiken voor installaties (LBK, WKO, WP)

Om een goed klimaat te integreren in een complex van monumentale gebouwen is onderzocht wat de meest duurzame aanpak is met zo min mogelijk impact op het monument. De gebruikswensen en -eisen ten aanzien van de bouwf ysica raken de architectuur, de installatietechniek en de constructie en zijn daarom integraal beschouwd. Voor Museum Prinsenhof Delf t is gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van het bestaande monumentale gebouw zelf. Daarom is bij de star t van het ontwerp geanalyseerd welke ruimten het meest, én het minst geschik t zijn voor de hoogste (museale) klimaateisen. De positie van zalen voor de collectiepresentatie en met name de tijdelijke tentoonstellingen met de hoogste eisen, is mede op basis van deze analyse bepaald. Ver volgens is gekeken welke bouwkundige aanpassingen nodig zijn én ingepast kunnen worden in het rijksmonument. Hierbij is maximaal gebruik gemaak t van de bestaande gebouweigenschappen.

droge blusleiding isoleren tussen 1e verdieping en zolder, alternatief is isoleren kap luchttoevoer via lijnroosters in plafond nageisoleerde wand dampopen uitgevoerd afgewerkt met leemstuc

De gebouwschil wordt waar mogelijk geïsoleerd. Ramen worden voorzien van achterzetramen en van nieuwe isolerende beglazing als het geen monumentaal glas is. Voor de zolders is er de keuze om de isolatie van de kappen te verbeteren of de zolder vloer te isoleren. Ten aanzien van isolatie van de muren wordt damp open wandisolatie geadviseerd met een gelijkwaardige damp open af werking: de hygrische eigenschappen van de gebouwschil worden geoptimaliseerd door constructie(delen) met vocht buf ferende eigenschappen in combinatie met de juiste af werkingsmaterialen toe te passen. Alleen door een hygrothermische, i.e. gekoppelde hygrische en thermische benadering, is het mogelijk een optimaal museaal binnenklimaat te realiseren en tegelijker tijd het energiegebruik voor klimatisering laag te houden.

luchttoevoer via bovenzijde wand ramen openen en voor zien van achterzetraam luchtretour via schouwen

zie Voorlopig ontwerp Peutz voor bouwfysica, brandveiligheid en akoestiek

kelderwand afwerken met saneerpleister

42

BRONNEN

GEBRUIK TE AFBEELDINGEN IN DOCUMENT pagina

bron

voorpagina schutblad

BiermanHenket Website Bing Maps, https://www.bing.com/maps/

p.2 p.3 p.4 p.5 p.6 linksboven p.6 middenboven p.6 rechtsboven p.6 middenonder p.6 linksonder p.7 linksboven p.7 rechtboven p.7 rechtsmidden p.7 middenonder p.7 linksonder p.8 links p.8 rechts p.9 p.10 p.11 links p.11 midden p.11 rechts p.12 p.13 p.14 p.15 p.16 p.18-29 p.26 linksboven, linksonder p.26 middenboven p.26 middenonder p.26 rechtsboven p.26 rechtsonder (l) p.26 rechtsonder (r) p.27 -42

BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket Bouwhistorisch Onderzoek met Waardestelling Museum Prinsenhof Delft, BBA mei-okt 2018 pag. 241 fotograaf: Blankespoor, Angelo. Geraadpleegd van AD.nl BiermanHenket Website Museum Prinsenhof Delft, prinsenhof-delft.nl Website Museum Prinsenhof Delft, prinsenhof-delft.nl Website Museum Prinsenhof Delft, prinsenhof-delft.nl Website gemeente Delft, https://delft.com Zwinkels, Marco. https://www.AD.nl fotograaf: De Cuijper, Esther. Website Museum Prinsenhof Delft, https://prinsenhof-delft.nl BiermanHenket Website RCE, https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/ nr. 107797 BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket Bouwhistorisch Onderzoek met Waardestelling Museum Prinsenhof Delft, BBA mei-okt 2018 pag. 62 Website RCE, https://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/ nr. 025016 BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket BiermanHenket Website P. Metric, https://parametricarch.com/ Website Pinterest, https://www.pinterest.co.uk/ Website Duurzaam gebouwd, https://www.duurzaamgebouwd.nl Website Dreamstime, https://www.dreamstime.com/photos-images/ironwork.html Website kunstmuseum, https://www.kunstmuseum.nl/nl/bezoek/activiteiten/maak-een-bloemenpiramide BiermanHenket

43