Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie versie DEF

Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2024-2025 Gemeente Delft, juni 2024

Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 Klimaatadaptatie en Delft 1.1.2 Uitgangspunten voor een klimaatadaptieve stad 1.1.3 De aanpak: nu meteen goed doen in drie sporen 1.1.4 De stad en het klimaat verandert, de inzet daarmee ook 1.2 Doel en rol uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 1.3 Samenhang met ander beleid en projecten 1.3.1 Klimaatadaptatie onderdeel van al ons handelen? 1.3.2 Integrale aanpak

2 Terugblik 2022-2024 2.1 Projecten 2.2 Spoor Gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw) 2.2.1 Beleidsregel Klimaatadaptief Bouwen 2.3 Spoor Privégronden 2.3.1 Bedrijven en kennisinstellingen 2.3.2 De Klimaatmaat en onze inwoners 2.4 Spoor Openbare ruimte 2.4.1 Meekoppelen en bewonersinitiatieven 2.4.2 Kennis en innovaties

3 Vooruitblik 3.1 Spoor Gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw) 3.1.1 Versterken werking beleidsregel 3.1.2 Uitgangspunt afwegingen 3.2 Spoor Privégronden 3.2.1 Onttegelen en vergroenen 3.2.2 Woningcorporaties 3.2.3 Innovaties en kennis(instellingen) 3.3 Spoor Openbare ruimte 3.3.1 Proactief vanuit de opgave 3.3.2 Beleidsaanscherping ter voorkoming schade door hitte 3.3.3 Meekoppelen projecten en beheer openbare ruimte 3.3.4 Mobiliteit en klimaatverandering

4 Financiën 4.1 4.2

Hoe betalen we klimaatadaptieve maatregelen? Risico’s/ aandachtspunten

5 Monitoring

2 2 2 3 3 4 4 4 4

5 5 5 5 5 5 6 7 7 7

9 9 9 10 10 10 11 11 12 12 13 13 14

14 14 15

16

1

1 Inleiding 1.1 Klimaatadaptatie en Delft Deltaprogramma (Delta-/waterwet): Vanaf 2020 is klimaatbestendig en waterrobuustheid een vast onderdeel van het beleid en handelen. De deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie stelt dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Delft is door de lage ligging (West Nederland), bodemdaling en hoge mate van verstedelijking gevoelig voor de effecten van klimaatveranderingen. Hoosbuien hebben al geleid tot wateroverlast. De effecten van droogte en hitte hebben we de laatste jaren ook al kunnen ervaren. De urgentie om Delft aan te passen aan een veranderend klimaat met meer extremen neemt alleen maar toe. De opgave is groter dan ooit op het gebied van hittestress, leef- kwaliteit, droogte en wateroverlast. We willen in Delft veilig en comfortabel blijven wonen en werken. Daarvoor zet de gemeente in op de energietransitie (mitigatie) en op de stad aanpassen aan veranderingen door klimaatveranderingen (adaptatie). Beiden is heel hard nodig. Het werken aan een stad die beter bestand is voor de gevolgen van klimaatveranderingen dat begint niet vandaag. Daar werken we al jaren aan en blijven dat de komende jaren doen. Klimaatadaptatiestrategie en uitvoering De klimaatadaptatiestrategie van 2019 staat aan de basis van wat we doen om Delft voor te bereiden op een grilliger klimaat.

Deze geeft inzicht in de mogelijke problemen (stresstesten), een risicoanalyse en verkenning van oplossingsrichtingen. In de uitvoeringsagenda van 2021 is vervolgens beschreven wat voor activiteiten we daarvoor gaan ondernemen als gemeente, samen met anderen. Het doel van de klimaatadaptatiestrategie van Delft is het komen tot een klimaatadaptieve inrichting van de gemeente Delft, het creëren van meerwaarde voor de stad, haar bewoners en bezoekers, en het behouden van een leefbare, aantrekkelijke stad, waar mensen actief meedoen. De uitvoeringsagenda 2024-2025 beschrijft de acties voor het komende anderhalf jaar. Ook geven we een terugblik.

1.1.2

Uitgangspunten voor een klimaatadaptieve stad

Een veerkrachtig systeem met maximale sponswerking Water houdt Delft zoveel mogelijk vast op de plek waarop het valt. Om het afwateringssysteem te ontlasten maar ook om een voorraad te hebben voor droge perioden. Delft hanteert voor hemelwater de volgorde hergebruiken, vasthouden, bergen, vertraagd afvoeren. Delft maakt het watersysteem veerkrachtig door de ‘sponswerking‘ van de stad te vergroten. Bijvoorbeeld door het vergroten van verdamping door toevoegen groen, vergroten van infiltratie door ontharding, vergroten van gebruik van hemelwater en vergroten van de opslagcapaciteit voor water. Geen toename van hittestress Het stedelijk hitte-eiland effect dient niet verder toe te nemen. Zo blijft Delft ook bij stijgende temperaturen in de toekomst een aangename stad. Dit kan worden bereikt door koele plekken te creëren in de stad, stenig materiaal waar mogelijk weg te halen en bij verharding goed na te denken over materiaalkeuze. Gezamenlijke aanpak Het aanpassen aan klimaatverandering is niet alleen een opgave voor de gemeente en het waterschap. Meer dan 50% van de oppervlakte van de gemeente Delft is in privaat bezit. Iedereen kan en moet een bijdrage leveren aan een klimaat adaptieve(re) inrichting van de stad. Delft wil

2

daarom ook bewoners en bedrijven, corporaties en netwerkbeheerders, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties betrekken bij het aanpakken van de opgave. We werken samen met regionale en nationale partijen en delen kennis en kunde. Delft heeft met de kennisinstellingen en de TU Delft een unieke mogelijkheid om kennis uit de stad toe te passen (en te testen) in de stad. Lokaal maatwerk In tegenstelling tot klimaatmitigatie, is de keuze van adaptatiemaatregelen sterk afhankelijk van lokale kenmerken, denk aan de bodemopbouw, grondwaterstanden, hoeveelheid beschikbare ruimte, etcetera. Om de klimaatopgave slim aan te pakken is daarom maatwerk nodig op wijk- en straatniveau. Creëren van meerwaarde aan ruimtelijke kwaliteit Het nemen van klimaatadaptieve maatregelen helpt niet alleen de klimaatopgave, maar biedt ook volop kansen om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Het vergroenen van de stad of het aanbrengen van extra water maakt de stad niet alleen minder kwetsbaar voor extreem weer, maar dient ook recreatieve doeleinden, kan zorgen voor sociale cohesie, een grotere biodiversiteit en een meer aantrekkelijke omgeving in het algemeen. Delft kiest waar mogelijk voor maatregelen die meerwaarde leveren, om functies te kunnen combineren binnen de veelal beperkte hoeveelheid beschikbare ruimte.

1.1.3

De aanpak: nu meteen goed doen in drie sporen

Bij elke stap in de beleidscyclus, dus van plan tot uitvoering, worden gevolgen van klimaatadaptatie meegewogen. We grijpen kansen aan die zich voordoen vanuit nieuwbouw of wijzigingen in de openbare ruimte maar het vraagt om grote inzet en investeringen om de hele stad, inclusief de bestaande stad, klimaatadaptief te maken. Alles wat we nu doen, doen we meteen goed. Nu realiseren voor later. We grijpen kansen aan, sluiten aan bij natuurlijke verandermomenten (meekoppelen). De klimaatadaptatiestrategie kent een drie sporen aanpak: gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw) en privégronden en openbare ruimte. 1. Gebiedsontwikkelingen/Nieuwbouw Voor nieuwbouw stellen we klimaatadaptieve eisen (beleidsregel klimaatadaptief bouwen). 2. Privégronden Delft bestaat voor de helft ook uit gronden die wij niet in beheer hebben. Het gaat dan om private gronden (zoals van woningeigenaren, woningcorporaties en bedrijven). Daar zijn anderen voor nodig om deze klimaatadaptief te maken. Een goede samenwerking is daarom essentieel. Om die reden pakt de gemeente een rol als aanjager en verbinder om bewustwording creëren en inwoners en bedrijven te stimuleren tot actie. 3. Openbare ruimte Als gemeente staan we zelf aan de lat voor de openbare ruimte. Onze buitenruimte aanpassen aan een veranderend klimaat doen we door - als er kansen zijn - maatregelen mee te nemen bij de plannen.

Dat is een integrale afweging waarbij klimaatadaptatie er een van is. Er is extra budget gekomen voor gevel tot gevel aanpassingen in de openbare ruimte. Waardoor we de stad kunnen vergroenen, toegankelijker maken voor alle doelgroepen en in één keer de openbare ruimte in een straat weer naar een inrichting passend bij de 21e eeuw brengen.

1.1.4

De stad en het klimaat verandert, de inzet daarmee ook

De nieuwe KNMI-scenario’s (2023) laten zien dat de extremen verder toenemen. Bovendien wordt de ruimte schaarser door toenemende ruimteclaims binnen de bestaande stad. Delft is een compacte stad die steeds meer ‘inbreiding’ kent. Kortom, de opgave wordt groter terwijl de oplossingsruimte schaarser wordt. Elke zes jaar zetten we naar de systematiek van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie een nieuwe cyclus in van weten, willen en werken. Met klimaatstresstesten en risicodialogen. Er blijven onzekerheden want de toekomst laat zich niet voorspellen. Wel kunnen we met steeds meer kennis anticiperen. In 2025 starten we – met landelijke handreikingen - een nieuwe cyclus van stresstesten, risicodialogen (intern en met de stad), een herijkte strategie en plannen.

3

1.2 Doel en rol uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie In deze uitvoeringsagenda klimaatadaptatie zijn acties voor de periode tot en met 2025 uitgewerkt. Het geeft inzicht in de integraliteit van activiteiten en is bedoeld ter besluitvorming door het college. In hoofdstuk 3 beschrijven we de nieuwe en/of bijgestelde werkzaamheden voor de komende jaren. Deze acties dragen direct of indirect bij aan de transitie naar een stad die is voorbereid op de gevolgen van een grilliger klimaat. In de tabel in de bijlage is een overzicht opgenomen van gemeentebrede projecten en/of werkzaamheden die bijdragen aan klimaatadaptatie. Dit zijn dus ook de reguliere en al langer lopende activiteiten.

1.3 Samenhang met ander beleid en projecten 1.3.1

Klimaatadaptatie onderdeel van al ons handelen?

Groen, biodiversiteit, water en klimaatadaptatie zijn nauw met elkaar verweven en maken integraal onderdeel uit van een prettige leefomgeving voor mens, plant en dier. Een gezonde en veerkrachtige natuurlijke stad draagt bij aan de uitdagingen waar we voor staan zoals aanpassing aan klimaatveranderingen. Klimaatveranderingen hebben gevolgen voor hoe we ons verplaatsen (bereikbaarheid), hoe we als mens leven (waar en hoe we wonen, werken en onze vrije tijd doorbrengen). Maar niet alleen voor de mens: voor de flora, fauna en het water in Delft heeft de klimaatverandering ook gevolgen. Het aanpassen aan een grilliger klimaat is daarmee geen losstaand beleidsthema. Elk beleidsthema in Delft heeft te maken met de gevolgen van klimaatveranderingen. En zal daarop anticiperen. Klimaatadaptatie hangt samen en vormt een onderdeel van alles wat we doen en ruimtelijk plannen in Delft.

1.3.2

Integrale aanpak

Bij een andere inrichting van de openbare ruimte, hanteren we altijd een integrale aanpak. We kijken daarbij naar klimaatadaptatie, maar ook bijvoorbeeld naar biodiversiteit, waterveiligheid, droogte, waterkwaliteit, gezondheid en duurzaamheid. Integraal werken in de uitvoering betekent dus ook het koppelen van verschillende opgaven. Bodem, water en groen hebben dus te maken met de gevolgen van klimaatveranderingen maar zijn ook een belangrijke sleutel bij de oplossingsrichtingen. We zetten in op het vergroten van de leefbaarheid van wijken. En verbinden klimaatadaptatie aan programma’s zoals energietransitie. Want lange hittegolven leiden tot een toename van koeltevraag (en dus energie!). Het beheerplan Groen, Water en Recreatie 2024-2027 geeft inzicht in manier waarop het groen en het water in de stad wordt onderhouden zodat deze voldoen aan de behoefte van bewoners, bedrijven en bezoekers en tegelijk ook duurzaam en klimaatadaptief zijn. Ter realisatie van de doelstellingen op gebied van groen, biodiversiteit en water zijn ook plannen gemaakt: een uitvoeringsagenda Groen en Biodiversiteit en de Strategische Samenwerking met het Hoogheemraadschap Delfland. Gezien de inhoudelijke raakvlakken en samenhang zijn activiteiten en projecten die bijdragen aan klimaatadaptatie veelal ook daarin opgenomen.

4

2 Terugblik 2022-2024 In dit hoofdstuk beschrijven we welke stappen we de afgelopen jaren hebben gezet om de stad klimaatadaptiever te maken en delen we nieuwe inzichten.

2.1 Projecten Delft is volop in ontwikkeling geweest in deze periode. Projecten zijn veelal gericht op andere beleidsdoelen waarbij klimaatadaptatie is meegenomen. Zo is er extra groen bijgekomen en waterberging gerealiseerd waarbij deze projecten bijdragen aan onder andere het opvangen van de klimaatextremen maar vaak ook een breder doel dienen zoals versterken ecologie of waterbeschikbaarheid. In de bijlage is een kaart met toelichting opgenomen met een greep uit initiatieven vanuit groen, water en klimaatadaptatie. Dit geeft een beeld van wat er zoal de afgelopen jaren is gerealiseerd door de gemeente zelf maar ook door anderen. Het is groeiende en niet compleet. Zie verder voor een terugblik op de uitvoering van het groen- en waterbeleid de nota Groen en Biodiversiteit (aanstaand, 2024) en Water (SSAW 2023).

2.2 Spoor Gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw) 2.2.1

Beleidsregel Klimaatadaptief Bouwen

Klimaatadaptatie is zeker sinds de vaststelling van de Beleidsregel Klimaatadaptief Bouwen bij nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en herstructurering in 2022 een vast en verplicht onderdeel. Waarbij uitgangspunten en doelvereisten worden meegegeven bij Plan Uitwerkings Kaders (PUK), stedenbouwkundige plannen (SP) en worden afspraken worden opgenomen in anterieure overeenkomsten. Delft werkt nu ruim een jaar met de beleidsregel. Delft behoort hiermee tot de groep koplopergemeenten. Ervaringen zijn opgedaan en verbeterpunten ontdekt. Dit kwam uit een tussentijdse evaluatie. Door de beleidsregel klimaatadaptief bouwen te optimaliseren krijgen initiatiefnemers meer duidelijkheid bij de realisatie van projecten.

2.3 Spoor Privégronden 2.3.1

Bedrijven en kennisinstellingen

Onderzocht is hoe bedrijventerreinen kunnen vergroenen in Schieoevers. Hiervoor zijn voor de bedrijven kosteloos bedrijfsgroenplannen gemaakt waarvoor subsidie aangevraagd kon worden. Tien bedrijven hebben hiervan gebruik gemaakt. De inhoudelijke samenwerking met de TU Delft en Hogeschool InHolland is versterkt. Onder andere door studenten van de Hogeschool in Delft onderzoek te laten doen (Hitte in de stad én Duurzaamheid Schieoevers), gastcollege en presentaties door studenten op het gemeentehuis. Met de TU Delft is zowel op project- als beleidsniveau afstemming geweest over het meenemen van klimaatadaptatie in plannen.

5

2.3.2

De Klimaatmaat en onze inwoners

Om bewoners van Delft te stimuleren en te ondersteunen bij het klimaatbestendig én biodivers maken van hun private terrein, is in juli 2020 ‘DE KLIMAATMAAT’ gestart. Een samenwerking van Duurzaamheidscentrum De Papaver met de gemeente Delft. Resultaten: • De naamsbekendheid is sterk gegroeid. Inwoners van Delft weten De Klimaatmaat voor ondersteuning steeds beter te vinden. Om het inwoners zo makkelijk mogelijk te maken om hun tuin, dak en terras te vergroenen, biedt De Klimaatmaat praktische hulp met het team vrijwillige Klimaatmaten, zijn er handige producten, samenwerkingen en workshops opgezet en worden laagdrempelige acties georganiseerd. Individuele inwoners en buurtinitiatieven uit heel Delft kunnen ook zelfstandig met het aanbod aan de slag. Extra aandacht gaat uit naar de meest versteende buurten en de wijken waar de gemeente Delft rioolvervangingswerkzaamheden uitvoert. • Het team aan enthousiaste actieve vrijwillige Klimaatmaten wordt jaarlijks groter. Dit is belangrijk om de groeiende vraag op te kunnen vangen en toe te werken naar de gestelde ambitie in het Meerjarenprogramma De Klimaatmaat. • Al deze inspanningen resulteerden in 2023 in een verdubbeling aan extra m2 groen en wateropslag op particulier terrein ten opzichte van 2022.

Deze verdubbeling is vooral het resultaat van de ondersteuning bij het verwijderen en het door de Tegeltaxi laten afvoeren van tuintegels, de bemiddeling in groendaken en de hulp bij het aansluiten van regentonnen. Ook het aantal bewoners die De Klimaatmaat heeft geholpen bij het vergroenen is verdubbeld. Zo wordt de drempel om te vergroenen en daarmee bij te dragen aan klimaatadaptatie, steeds kleiner gemaakt. De Klimaatmaat kreeg jaarlijks subsidie voor deze activiteiten (100.000 euro per jaar).

6

2.4 Spoor Openbare ruimte 2.4.1

Meekoppelen en bewonersinitiatieven

Inzet is een ‘gevel-tot-gevel-aanpak’ en het verwijderen van overbodige verharding. Een ‘gevel-totgevel-aanpak houdt in dat we bij een aanleiding vanuit bijvoorbeeld vervanging van rioleringen zoveel mogelijk kansen om ook andere opgaven te verbeteren aangrijpen om zo de leefbaarheid van de hele wijk te verhogen. Zo koppelen we mee. Voor zes projecten is er ook Rijkssubsidie voor klimaatprojecten toegekend (bijan 500.000 euro vanuit de Impulsregeling Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Zie hiervoor de bijlage. Delft is ook vergroend door bewonersinitiatieven, zie de bijlage. Voorbeelden In het Westerkwartier, Hof van Delft, Bagijnhof en de Tanthof-Fuutlaan en Wetering-/Colijnlaan is of wordt de riolering vervangen en zijn er maatregelen getroffen die bijdragen aan het klimaatadaptief maken van deze wijken zoals de aanleg van halfverharde parkeerplaatsen met grasstenen (Tanthof-Fuutlaan en Weteringlaan), ondergrondse waterberging (Bagijnhof en Hof van Delft), is er gedeeltelijk ‘afgekoppeld’ (regenwater gaat naar gescheiden rioolstelsel) en zijn bomen (en ander groen) toegevoegd (alle genoemde projecten). Laatste twee aspecten zijn bij alle genoemde projecten meegenomen.

Verder gaan we inklinking tegen, verhogen het rendement van de afvalwaterzuivering, vergroten de afvoercapaciteit (zeker bij piekbuien) en voorkomen we hiermee dat sloten en grachten buiten de oevers treden.

2.4.2

Kennis en innovaties

In 2023 is de nieuwste hittestresskaart van Delft opgeleverd, is onderzoek uitgevoerd naar koelteplekken en hebben we data van 2022 en 2023 beschikbaar over lucht- en oppervlakte temperaturen, boomkroonbedekkingskaarten. We combineren deze data zodat er bij projecten een duidelijk beeld van de kansen en knelpunten is.

7

De gemeente Delft is sinds 2021 deelnemer van het innovatieprogramma VPdelta+. Dit programma heeft als doel het versnellen en ontwikkelen van kennis over innovatie voor klimaatadaptatie in de gebouwde omgeving. In proeftuinen worden de innovaties getest. Een voorbeeld is daarvan The Green Village en richt zich op duurzaam bouwen en renoveren, toekomstige energiesystemen en de Klimaatadaptieve stad. Het is ontstaan uit een Greendeal met het Rijk waarbij de gemeente Delft een van de partners was. Gemeente Delft is ambtelijk vertegenwoordigd in de stuurgroep. De innovaties die op The Green Village zijn getest, zijn of worden ook toegepast in Delft, zie hiervoor de bijlage.

8

3 Vooruitblik Wat gaat de gemeente de komende twee jaar DOEN om klimaatproof en waterrobuust te worden? Ten eerste door bij de vele projecten in de openbare ruimte klimaatadaptieve maatregelen uit te voeren. Gericht op een veerkrachtig systeem met maximale sponswerking. Door het toevoegen van groen, te ontharden, hemelwater te gebruiken en de opslagcapaciteit te vergroten. Maatregelen zijn er ook om de toename van hittestress te voorkomen. Door koele plekken te creëren in de stad, stenig materiaal waar mogelijk weg te halen en bij verharding goed na te denken over materiaalkeuze. Dit is altijd lokaal maatwerk. Want de bodemopbouw, grondwater, de beschikbare ruimte is bijvoorbeeld op elke plek weer anders. Maatregelen bieden volop kansen om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Om maatregelen in projecten in de openbare ruimte te kunnen financieren zijn aan de raad in het verleden voorstellen voor financiering gedaan. Onder andere voor werkzaamheden Gevel tot Gevel openbare ruimte, gericht op een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte. In het beheerplan Groen, water en recreatie 2024-2027 is beschreven hoe invulling wordt gegeven aan het vergroenen van de openbare ruimte (met bewoners c.q. groot onderhoud), standplaatsverbetering bomen, vervangingsinvesteringen parken, waterberging / klimaadaptatie.

In deze uitvoeringsagenda gaan we uit van de bestaande projectenportefeuille waar eerder al extra voor geld voor o.a. klimaatadaptatie voor is gevraagd. In de bijlage is een overzicht opgenomen van budgetten waar klimaatadaptieve maatregelen – naast andere maatregelen – uit betaald worden. Ten tweede betrekken we bewoners en bedrijven, corporaties en netwerkbeheerders, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties bij het aanpakken van de opgave. Ten derde stellen we eisen aan nieuwbouw. Om te kunnen realiseren moet je eerst weten wat het knelpunt is, de kans en wat we daarmee willen doen. Ook daarop zijn activiteiten van deze uitvoeringsagenda gericht. *Onderstaande activiteiten zijn onder voorbehoud van afspraken over capaciteit en prioriteiten met het college voor 2025 (jaarplannen).

3.1 Spoor Gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw) 3.1.1

Versterken werking beleidsregel

Wat gaan we doen

Eindresultaat

Realisatie 2024-2025*

Financiële dekking binnen huidige begroting / uren

Beleidsregel Klimaatadaptief bouwen en interne werkwijze optimaliseren. De beleidsregel landt ook in omgevingsplan teksten. We trekken hierbij inhoudelijk samen op met de Handreiking Natuurinclusief Bouwen. En leggen

Collegebesluit optimalisatie werking Beleidsregel Klimaatadaptief Bouwen.

2024

JA

2024-2025

9

ook de relatie met verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed.

3.1.2

Uitgangspunt afwegingen

Delft blijft groeien in woon- en bedrijfsruimte. Door in te breiden dragen we bij aan draagkracht voor voorzieningen en het open en groen houden van ons omringende landschap voor landbouw, natuur en recreatie. Daarnaast zijn woningen, wijken en bijvoorbeeld rioleringen aan renovatie toe. De openbare ruimte gaat in gedeelten op de schop. Een visie op de openbare ruimte waarin uitgangspunten voor integrale afwegingen worden vastgesteld, gaat ons hierbij helpen. Klimaatadaptatie is daarbij een van de afwegingen. Wat gaan we doen

Eindresultaat

Realisatie 2024-2025*

Financiële dekking binnen huidige begroting / uren

Uitgangspunten klimaatadaptatie voor Visie Openbare Ruimte opstellen en inbrengen (2024). We betrekken daarbij uitkomsten van evaluatie klimaatadaptatie in projecten.

Klimaatadaptie volwaardig onderdeel van afwegingen.

2024

JA

3.2 Spoor Privégronden 3.2.1

Onttegelen en vergroenen

Ook in 2024 neemt Delft weer deel aan het NK Tegelwippen, als onderdeel van de campagne ‘een Groener Nederland begint in je eigen tuin’. Dit is een samenwerking van onder meer overheden, brancheorganisaties, natuurclubs, waterbeheerders en tuinorganisaties. Zij slaan de handen ineen om de Nederlandse tuinen klimaatbestendiger te maken en de biodiversiteit te bevorderen – samen met de inwoners. Delft doet sinds 2021 mee. De Klimaatmaat faciliteert dit voor onze inwoners. Via Delft Doet Duurzaam zullen we inwoners informeren over groen en klimaat. Deze campagne is begin april van start gegaan en borduurt voort op Delft wordt Groen. Een verwijzing naar websites en toolboxes voor klimaatadaptieve maatregelen is daar onderdeel van. Op de website vinden bezoekers ook verhalen van bewoners over het vergroenen van tuinen als inspiratie en een agenda met activiteiten. Wat gaan we doen

Eindresultaat

Realisatie 2024-2025*

Financiële dekking binnen huidige begroting / uren

De klimaatmaat gaat intensiever verder met ondersteunen van bewoners en bedrijven (in heel Delft), ook gekoppeld aan Wijk UitvoeringsPlannen Energie. De Klimaatmaat voert extra activiteiten uit in de meest versteende wijken zoals Wippolder, Vrijenban en Voordijkshoorn.

Onttegelen en vergroenen

2024-2027

JA Regulier programma: Duurzame stad Middelen uit Energie in de Wijken.

10

Inzet Klimaatmaat in focuswijken (waar rioleringswerken plaatsvinden) Fuutlaan, Hof van Delft, Voorhof, Buitenhof, Tanthof-West). Monitoring voortgang en communicatie NK Tegelwippen via o.a. Delft Doet Duurzaam.

3.2.2

,,

2024-2025

Ja (binnen huidig budget).

Vergroten infiltratie,voorkomen wateroverlast, biodiversiteit. Draagvlak.

2024-2025

JA

Woningcorporaties

Wat gaan we doen

Verstevigen ambtelijke en bestuurlijke samenwerking met woningcorporaties op thema klimaatadaptatie i.s.m. HHD. Kansen en knelpunten in beeld te brengen rondom het corporatiebezit i.s.m. HHD en De Klimaatmaat.

3.2.3

Eindresultaat

Gezamenlijke afspraken maken over samenwerkdoelen 2024 en 2025. Meekoppelkansen in beeld.

Realisatie 2024-2025*

Financiële

2024

JA

2024

JA

Realisatie 20242025*

Financiële dekking binnen huidige

dekking binnen huidige begroting / uren

Innovaties en kennis(instellingen)

Wat gaan we doen

Eindresultaat

11

Verstevigen samenwerking met kennisinstellingen, o.a.: • Inhoudelijk beleid TU en gemeente op gebied van klimaatadaptatie afgestemd; • Klimaatadaptatieve nieuwbouw TU Delft; • Bijdrage aan (internationale) kennisprojecten; • De casus halfverharding en VP Delta levert meer kennis, verbetering innovatie. (Delftse) Innovaties op gebied van klimaatadaptatie willen we toepassen. Uitvoeren van een monitoringstudie toepassing van halfverharde parkeervakken in relatie tot het soort beheer. We betrekken studenten bij klimaatadaptatie in Delft (o.a. door gastcolleges en onderzoeken in Delft, zoals bij de Hogeschool InHolland).

begroting / uren JA

Campus klimaatadaptief. Kennisontwikkeling.

2024-2025

Verbeteren exploitatie innovaties door beheerkennis toe te voegen.

2024-2025

JA VP Delta 40.000.

Bijdragen aan verbetering verbinding tussen onderwijsinstellingen en gemeentelijk beleid en beheer.

2024-2025

JA

3.3 Spoor Openbare ruimte 3.3.1

Proactief vanuit de opgave

Het is van belang dat we steeds beter inzichtelijk hebben waar vanuit klimaatveranderingen opgaven zitten, mogelijk in buurten waar wel een knelpunt zit maar voorlopig geen aanleiding is tot verandering. Deze analyse maken we samen met andere opgaven vanuit in ieder geval groen, biodiversiteit, water en bodem. Om zo te weten waar opgaven en kansen strategisch samenvallen. Wat gaan we doen

Stresstesten en risicodialogen Actualisatie stresstesten n.a.v. Nieuwe landelijke handreiking en voeren van risicodialogen intern (gemeentelijk) en extern (met partners, inwoners en bedrijven) over kansen en knelpunten Klimaatadaptatie Actualiseren Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda

Eindresultaat

Vaststelling risicogebieden en kansenkaart Delft.

Realisatie 20242025*

Financiële dekking

2025

JA

2025 2026

JA (voor de actualisatie, NEE Voor t.zt. aanvullende middelen voor extra projecten).

binnen huidige begroting / uren

Meer draagvlak en bewustzijn. Actueel beleid met een integrale projectenlijst met planning en bijpassende middelen.

12

Samenwerken met regio / stakeholders gericht op regionale kansen en kennisdeling Voorbeelden: KANS, COP’s, Netwerk Klimaatadaptatie Werkregio Delfland, de Bestuurlijke Watertafel Delfland en VNG commissie EKEM. Samenwerking met Provincie en Hoogheemraadschap hoe omgaan met waterrisico’s regionaal (o.a. bovenregionale stresstesten). Ontwikkelen gezamenlijk beeld en aanpak Veiligheid en Klimaatadaptatie (met VRH 2024/2025). In relatie tot hitteprotocol.

3.3.2

Kennis en lobby

20242025

JA

Beter voorbereid zijn bij extremen.

20242025

JA

Beleidsaanscherping ter voorkoming schade door hitte

Wat gaan we doen

Eindresultaat

Realisatie 2024-2025*

Financiële dekking binnen huidige begroting / uren

Onderzoek naar verbeterpunten doorgaande fiets- en wandelroutes en schaduw. Actualisatie risicogebieden en risicogroepen hitte. Samen met partners zoals GGD, woningcorporaties, VRH en andere belanghebbenden een Hitte Actieplan opstellen. Gericht op voorkomen hitte en beter omgaan met hitte op gebieds-, gebouw- en gebruikersniveau.

3.3.3

Ontbrekende schakels zijn in kaart gebracht.

2024-2025

JA

Memo over prioriteiten en projecten aan college.

Eind 2024

JA

Vaststelling gezamenlijk actieplan door college.

Meekoppelen projecten en beheer openbare ruimte

We realiseren klimaatadaptieve maatregelen tegen klimaatschade door deze te koppelen aan lopende vervangings- en onderhoudsprojecten. Om snel te kunnen beoordelen of en welke maatregelen er mogelijk zijn, werken we aan buurtdashboards. Wat gaan we doen Klimaatadaptieve maatregelen in projecten openbare ruimte. O.a. door meekoppelen rioolvervangingen. De Klimaatmaat faciliteert parallel hieraan de bewoners. Verankeren, ook financieel, dat klimaatadaptatie

Eindresultaat

Realisatie 20242025*

Financiële dekking

De wijk is klimaatadaptiever ingericht (waterberging, voorkomen van hittestress en droogte).

Uitvoering in 2024 (Voorhof-Zuid en Hof van Delft) en 2025 (BuitenhofNoord)

JA maar afhankelijk van huidig projectbudget.

Structureel geld voor

2024-2025

NEE

binnen huidige begroting / uren

13

onderdeel is van projectopdrachten en uitvoeringsbudgetten. Evaluatie uitvoerbaarheid.

klimaatadaptieve maatregelen in alle projecten.

Buurtdashboards klimaatadaptatie (CAS) aanvullen met lokale kennis en benutten bij planvorming. Ontwerpprincipes voor hitte, wateroverlast, droogte en bodemdaling ontwikkelen als inbreng bij de Visie Openbare Ruimte.

Online raadpleegbare data.

2025

Kadernota 2025 (effectueren beleidsvoornemen klimaatadaptatiestrategie 2019) JA

Memo ontwerpprincipes.

2024-2025

,,

3.3.4

Mobiliteit en klimaatverandering

Klimaatverandering heeft effecten op het gebruik en de veiligheid van de Delftse infrastructuur. In het Gemeentelijk Rioleringsplan vinden we water op straat voor een bepaalde tijd acceptabel. Een weg kan echter door diepe plasvorming bij extreme regenval tijdelijk geblokkeerd raken. Dat blijkt ook uit de stresstest wateroverlast: op sommige hoofdroutes vermindert de begaanbaarheid bij hoosbuien. Dat kan bijvoorbeeld een probleem vormen om bij vitale functies zoals een ziekenhuis te komen. Ook in mobiliteitsbeleid en uitvoering moeten we dus rekening houden met dit soort effecten van klimaatverandering. Daarnaast kan een beheer- of vervangingsopgave van een weg (of fietspad) een aanleiding zijn om verharding te verminderen. Of waterberging in de bodem aan te brengen zodat water beter ter plekke kan worden geborgen en vastgehouden. Bijvoorbeeld door toevoeging van groen en halfverharde parkeerplaatsen. Wat gaan we doen

Eindresultaat

Realisatie 2024-2025*

Financiële dekking binnen huidige begroting / uren

De invloed van klimaatveranderingen op mobiliteit en bereikbaarheid in beeld brengen. Onderdeel van stresstesten 2025.

Kwetsbaarheden en handelingsperspectieven zijn in beeld brengen.

2025

JA

4 Financiën 4.1 Hoe betalen we klimaatadaptieve maatregelen? Om Delft klimaatadaptief in te richten is geld nodig. Dat is geen apart budget maar vormt een onderdeel van bestaande en extra budgetten per beleidsterrein of beheertaak. Een deel van deze budgetten wordt benut voor klimaatadaptieve maatregelen. Beheer en projectbudgetten zijn leidend zijn voor het implementeren voor maatregelen. In deze uitvoeringsagenda gaan we uit van de bestaande projectenportefeuille waar eerder al extra voor geld voor o.a. klimaatadaptatie voor is gevraagd.

14

•

In het beheerplan Groen, water en recreatie 2024-2027 is beschreven hoe en met welke projecten invulling wordt gegeven aan het vergroenen van de openbare ruimte en watervasthouden/-berging. • Daarnaast verkennen de verdere (mogelijk) andere financieringsbronnen, zoals subsidies (vanuit Europa, Ministerie en Provincie) en cofinanciering door partners, bedrijfsleven, ‘adopteer een straat’, etc. • Naast geld is er ook menskracht nodig om plannen te maken en tot uitvoering te komen. Naast een beleidsadviseur klimaatadaptatie werken ambtenaren vanuit verschillende vakgebieden en rollen aan klimaatadaptatie als onderdeel van het dagelijks werk. In de bijlage een overzicht van budgetten waar klimaatadaptieve maatregelen – naast andere maatregelen – uit betaald worden. Naar verwachting zullen er in de toekomst ook aanvullende middelen nodig zijn voor ambities en projecten die volgen uit de actualisaties en risicodialogen. Hiervoor wordt apart via P&C cyclus geld voor gevraagd.

4.2 Risico’s/ aandachtspunten Klimaatverandering gaat sneller Het klimaat verandert sneller dan verwacht. Waardoor de kosten van schade in de tijd eerder vallen en hoger worden. De ambitie om in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust te zijn ingericht (Deltaprogramma ruimtelijke adapatie) zou mogelijk vervroegd moeten worden. Dat betekent dat de ambitie en het tempo van maatregelen omhoog zal moeten. Focus op nieuwbouw De aandacht gaat veelal uit naar klimaatadaptieve nieuwbouw, terwijl de bestaande stad het grootste deel van Delft vormt. Daar waar de openbare ruimte om wat voor aanleiding ook op de schop gaat kan er – als daartoe extra budget is gekregen zoals voor de huidige gevel tot gevel aanpak – meegekoppeld worden. Vanaf 2028 is dit onzeker. Goedkoop is duurkoop in de toekomst? Het idee dat projecten nu duurder worden door een stapeling van eisen is gedeeltelijk terecht. Het risico is dat er dan onvoldoende naar de totaliteit van kosten én baten op lange termijn zoals voorkomen schade en andere baten- wordt gekeken. Dat is niet in lijn het met beleid “water en bodem sturend’ omdat het daarmee afwentelt op andere gebieden of in de tijd. Klimaatadaptatie als sectoraal beleid zien Klimaatadaptatie is geen asset of zelfstandig sectoraal (beleid)sterrein. Dit vraagt andere benadering, ook in organisatie.

Mitigatie en adapatie beter verbonden Klimaatmitigatie en klimaatadaptatie liggen in elkaar verlengde maar het risico is er dat dit tot gescheiden aanpakken verwordt. Zo ligt het voorkomen van een koeltevraag op beider terreinen. Als de mitigatie niet snel genoeg gaat dan worden de effecten van klimaatveranderingen alleen maar groter. Het nieuwe kabinet zette klimaatadaptatie en niet mitigatie in de top 10 prioriteiten.

15

5 Monitoring Met de P&C cyclus zal de voortgang worden gemeld en eventuele nieuwe budgetaanvragen voor aanvullende projecten worden aangevraagd. In 2025 zal met de nieuwste stresstesten in de hand een uitgebreide risicodialoog met de stad gevoerd worden. Het bestuur van de gemeente (college en raad) krijgt daar een belangrijke rol in. In 2026 bieden wij de raad ter besluitvorming een geactualiseerde klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda aan.

Bijlagen - Bijlage 1 Kaart met greep uit gerealiseerde initiatieven groen water klimaatadaptatie. - Bijlage 2 Gerealiseerde en mogelijke toegepaste innovaties The Green Village - Bijlage 3 Projecten met Rijksbijdrage Impulsgelden DPRA - Bijlage 4 Budgetten waar o.a. klimaatadaptatieve maatregelen uit betaald worden

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl Juni 2024

16