Stadsbouwmeester - Fietsen door Delft-Zuid

met de Stadsbouwmeester

fietsen door Delft-zuid Tako Postma aug 2023

Waarom dit boekje

In de Driekoningenlezing en daarna op andere plekken, heb ik mijn verhaal over Delft verteld. In dat verhaal koppel ik verleden en toekomst van Delft via een aantal thema’s. Hoe die samenhangen met het beeld van de stad, laat ik zien in een fietstocht dwars door Delft Zuid. Over die samenhang heb ik de stad Delft de afgelopen jaren met veel enthousiasme geadviseerd. Nu de gemeenteraad mij opnieuw heeft benoemd, heb ik het verhaal opgeschreven bij wijze van tussenrapportage. Uiteraard eindigt die met de opgave die ik mezelf gesteld heb voor de komende jaren.

Delft in de nacht Beeld op de voorzijde: Foto van Kamiel Scholten. Kamiel woonde bij zijn vader in Delft en studeerde aan de Willem de Kooningacademie in Rotterdam. Hij is afgestudeerd op een serie foto’s die hij in die periode in Delft maakte. Via de foto’s ontdekte hij dat hij een “nachtbewoner” was. Hij kwam blijkbaar meestal in het donker thuis en maakte dan foto’s van plekken die hij mooi vond. Ik zocht deze foto van hem uit, omdat het inderdaad een bijzonder beeld is, van een plek die je overdag heel achteloos voorbij zou fietsen. Herkent u het? De Vierhovenkerk vanaf de Beatrixlaan. Portret: Alyssa van Heyst

Eerst benoem ik een paar grote thema’s: De grote veranderingen die we in Nederland moeten vormgeven en een aantal specifiek Delftse opgaven, die daar nog eens bij komen. Die zie ik in het licht van de historie en de structuur van de stad. Want wie naar Delft kijkt kan er niet omheen om het verleden te koppelen aan de toekomst. “Creating History” is hier geen loze kreet: in Delft wordt al over innovatie nagedacht zolang de stad bestaat. Daar wil ik graag mijn steentje aan bijdragen. Overigens zonder de wijsheid in pacht te hebben: Mijn verhaal is vooral bedoeld als uitnodiging om samen verder te praten over de stad waarin we leven. Met als doel om samen aan een slimme, gezonde en sociale stad te bouwen, ook voor generaties die na ons komen. Als u daar ideeën over hebt, nodig ik u van harte uit om mee te doen.

Tako Postma, augustus 2023 met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

2

de stad is niet van steen

Veel mensen denken bij een stad vooral aan gebouwen. Maar ik zie een stad toch eerst en vooral als een verzameling mensen, die om allerlei redenen kiezen om bij elkaar te gaan wonen. Ik noem Delft vaak de kleinste grote stad van Nederland: Delft is compact, overzichtelijk, overal dichtbij. Delft heeft ook alle bekende grote stads-problematiek van Nederland: Een heel gevarieerde bevolking; grote (inkomens-) verschillen; relatief veel alleenstaanden; veel jongeren en ouderen; studenten en ook veel toeristen; zowel binnen- als buitenlands. Dat betekent wat voor een stadsgemeenschap. De statements uit het schema zijn allebei even waar. Mensen die aan de stad werken moeten zich daarvan steeds bewustzijn. De foto’s in dit boekje gaan meestal over de omgeving en er staan weinig mensen op. Dat is handig vanwege privacyregelgeving, maar het legt ook het nadruk op mijn vak: Welke omgeving nodigt uit? Voelt veilig? Is een prettige leefomgeving? Ook daar zal niet iedereen hetzelfde denken; Waar de een ruimte voor eigen initiatief ziet, zal de ander het misschien rommelig vinden. Juist dat is het onderwerp van dit verhaal.

Als je elkaar kent wil je elkaar ook helpen

Het schilderij dat Jan Steen van “burgemeester” Croeser maakte, laat goed zien dat Delft ook een traditie kent van elkaar erkennen en dus ook steunen. Croeser kiest ervoor om zichzelf niet te laten portretteren in zijn stijlkamer met zijn familie, maar op zijn “Delftse Stoep” met zijn dochter en een vrouw die om een aalmoes bedelt. (Het verhaal gaat dat Jan Steen zelf een paar jaar later ook bij hem op de stoep stond voor steun…) Ernaast staat een plaatje van de buurtfabriek die De Rode Phoenix wil oprichten in de Buitenhof. Een plek voor en door buurtbewoners: om

Delft is heel succesvol

maar ziet dat zelf niet altijd

Delft is internationaal bekend En heeft veel enthousiaste bezoekers

Het is veel te druk in de stad

Delft is een aantrekkelijke stad om te wonen, overzichtelijk en met allevoorzieningen dichtbij

Wonen wordt onbetaalbaar en de wachtlijsten zijn oneindig

Delft is een compacte stad met veel groene ruimte rondom

ER is niet eens een groot park of een buitenzwembad

De TU is ambitieus, groeit in aanzien en in aantallen

Er zijn veel te veel studenten in de stad en die maken lawaai

In Delft zijn heel veel innovatieve maakbedrijven en technologische startups gevestigd

Er is helemaal niet genoeg ruimte voor de Delftse bedrijven en het (vracht-)verkeer dat daarbij hoort

Delft heeft een enorme kans gegre- Het huis van een klein aantal Delftepen met de aanleg van de spoorzone. naren is veel meer waard geworden, maar de gemeenschap is er alleen maar armer van geworden.

Jan Steen; Adolph en Cataharina Croeser; Rijksmuseum;1655 De Rode Phoenix; Buurtfabriek Buitenhof; De Open Kaart; 2022

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

3

elkaar op allerlei manieren te helpen, omdat zij zien dat er veel gezinnen in de buurt wonen die alleen nog maar bezig zijn om te overleven. Het is hartverwarmend om te zien hoeveel van dergelijke mooie initiatieven er in de stad zijn. Tegelijkertijd zijn het er nog lang niet genoeg als je hoort hoeveel mensen zich niet gezien en gehoord voelen.

Tuinieren

Wie een tuin heeft weet het: het werk houdt nooit op. Als je mooie bloemen wilt, moet je zaaien, watergeven, onkruid wieden en snoeien. En dat is niet in een keer klaar, maar een continue bezigheid, die wel heel lonend en ontspannend kan zijn. En in een collectieve (volks-)tuin ook heel gezellig. Mijn pleidooi is om de stad als een tuin te zien. Als je bloei wilt, moet je medestanders STrijd om de ruimte zoeken en accepteren dat je er blijvend energie Alle gemeenten in Nederland hebben te maken met een substantiële groei, terwijl we tegelijkertijd in moet steken. Mensen die initiatief nemen, of het nu een moestuin is; of onttegelen; een de klimaatverandering moeten tegengaan. bedrijvenkring oprichten en onderhouden; een Dat leidt tot twee tegenstellingen: Enerzijds vereniging; een collectieve woonvorm; of een hele hebben we veel extra ruimte nodig, terwijl we buurtfabriek, weten dat: Het houdt nooit meer eigenlijk zo min mogelijk grondstoffen en CO2 op, maar je leert wel heel interessante mensen moeten gebruiken en het milieu niet verder kennen en als het lukt… dan heb je echt wat. willen belasten. Niet bouwen en de bestaande Mijn pleidooi is dat “de gemeente” daarbij zoveel gebouwen slimmer gebruiken is natuurlijk het minst vervuilend.

Anderzijds zien we onze huizen mogelijk steunt zonder het over te nemen, om te voorkomen dat verwachtingen niet waar te en gebouwen als belegging en is de waarde snel maken zijn. “De gemeente - dat zijn wij allen vermeerderd. Dat creëert een groot verschil samen”: We moeten het met elkaar doen. tussen de mensen die vastgoed bezitten en hen die dat (nog) niet hebben. Natuurlijk beschermen En trouwens: voor samen vergroenen is in Delft de bezitters hun belang. alle ruimte, de gemeente kijkt vooral of de In het gesprek over de groei van de stad zien omstandigheden het toestaan en het is natuurlijk we die bewoners vaker dan degenen die nog van belang dat de hele buurt er enthousiast over geen woning gevonden hebben of die maar net is. rondkomen in een schamele huurwoning. En dat is jammer want we bouwen ook voor hun Moe’s tuin; Poptahof; beeld AD; 2011 toekomst. Mijn pleidooi is dan ook om minder Vergroening Bagijnhof; beeld gem. Delft te praten en meer samen te doen. Hoe lastig dat Warmoestuin; Rijswijk Zuid; beeld Rufus de Vries Groene straat ook is.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

4

De grote Delftse opgaven

Delft staat naast groei en verduurzaming voor nog twee grote opgaven. Steeds meer studenten aan de TU en de innovatieve “maakindustrie” zijn twee ruimtevragers die in de stad niet vanzelf hun plek vinden. Het zijn twee enorme succesfactoren voor Delft, ook internationaal, maar ze leveren in de compacte stad ook ingewikkelde opgaven op.

Innovatieve maakindustrie zoekt ruimte

Innovatie is een stedelijk proces: Juist waar slimmeriken elkaar in de ogen kijken ontstaan de briljantste ideeën. Er is veel onderzoek gedaan naar de omstandigheden waarin innovatie bloeit. Telkens weer blijkt dat toevallige ontmoetingen met andere uitvinders daarbij een cruciale rol spelen en dat het dan niet gaat om directe collega’s, maar juist om mensen die net met iets geheel anders bezig zijn. Zoals Achmed Aboutaleb het een keer tegen me zei: “Ik vertel jou mijn idee, jij vertelt mij jouw idee en dan hebben we samen 4 ideeën.” In de stad heb je een veel grotere kans dat je zo iemand tegenkomt. In Delft helemaal, want naast de TU zijn er heel veel bedrijven en kennisinstituten in de stad. Niet zo gek dus dat starters er ook voor kiezen om in YES Delft, in NEXT Delft of in Planet BIO te gaan zitten, vlak bij elkaar en met gezamenlijke faciliteiten. Dat is goedkoper, slimmer en je komt elkaar nog eens tegen en kan elkaar steunen.

Creating history op de markt Beeld van internet

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

5

Nieuwe Maakbedrijven

De interessante ontwikkeling in die bedrijvigheid wordt mooi zichtbaar in de rubriek “Technische Zaken” van het AD. Als ik het lees denk ik vaak “Dat zoiets kan. Hoe kom je erop?” Wat opvalt is dat heel veel van die bedrijven produceren. Vroeger verkochten we in Nederland vooral diensten, maar nu maken veel van de startende bedrijven producten. Of het nu gaat om levende doodskisten, robots die schepen met moeilijke vormen kunnen schilderen, of vlees waar geen dieren aan te pas komen: Het zou goed kunnen zijn dat de toekomstige economische kracht van Nederland uit Delft komt. In Eindhoven zijn een paar grote bedrijven (die niet meer in de hele wereld mogen leveren) heel bekend als Brainport. In Delft worden veelzijdiger nieuwe innovaties uitgevonden en toegepast, vaak in wat kleinere bedrijven. Daarom is het van belang dat gemeente, TU en bedrijven met MRDH en provincie ZH veel energie steken in Innovatie District Delft, om nog meer samenwerking te stimuleren en de innovatieve kracht van Delft beter zichtbaar te maken.

Rubriek Technische Dienst; Algemeen Dagblad

Ruimtelijk betekent dat we plekken moeten Maar dat kan ook gaan om kleinere plekken in de vinden voor die groeiende bedrijven. Er is best stad die slimmer gebruikt kunnen worden of in wat grotere industrie in de stad, er zijn voldoende combinatie met andere (woningbouw) plannen. kantoren, maar voor productiebedrijven is er Ook voor wat we noemen de “stadsverzorgende weinig ruimte. Dat is een lastige vraag, want bedrijvigheid”. Bedrijven die gewoon nodig zijn Ruimte voor bedrijvigheid er is in Delft geen weiland meer over om een om de stad draaiende te houden. Omdat deze De nieuwe maakbedrijven zijn ook om een bedrijventerreintje aan te leggen. En de twee bedrijven een lagere huur betalen dan bijvoorbeeld andere reden heel interessant voor Delft. Veel grote grondeigenaren DSM en TU hebben zelf een winkel, is het wel belangrijk dat de gemeente bedrijven die groeien en gaan produceren nemen plannen met hun terrein. erop stuurt. Veel mensen kunnen zich niet meer mensen in dienst, En de helft van hen is niet Daarom is het belangrijk om in de hele stad te voorstellen dat je boven een loodgieter kan universitair opgeleid, maar heeft een (V-)Mbo zoeken naar plekken die handiger gebruikt kunnen wonen. Maar waarom eigenlijk niet? Ik had zelf opleiding. Met name in Delft West is juist onder worden.

Dat kan in Schieoevers-Zuid, waar nog te laatst een lekkage, dan was zo’n buur vooral handig die mensen veel werkeloosheid. Dus dat is een veel ruimte gebruikt wordt voor opslag of retail. geweest… belangrijke kans voor de hele stad.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

6

over. En ze blijven zoeken naar beter. Tegen mensen die me vragen of het in Delft met alle Al vanaf de oprichting van de Koninklijke nieuw te bouwen woningen niet veel te druk Academie in 1842 wordt er in Delft geklaagd wordt, zeg ik dus: “nee, want die mensen wonen over overlast van studenten. Toch is er wel hier al, ze hebben alleen nog geen prettige wat veranderd. Toen ik 40 jaar geleden kwam woning”. studeren woonde ca 55% van de studenten Ondertussen is, ook landelijk, het credo: bouwen! in Delft, dat is nu nog steeds zo. Het aantal We moeten woningen toevoegen om de druk die studenten aan de TU is in alleen al in de we overal voelen op de woningmarkt, die in Delft afgelopen 15 jaar bijna verdubbeld. Het aantal dus nog veel hoger is, een beetje te dempen. Als studentenwoningen lang niet. Iedereen kan zien stadsbouwmeester probeer ik een bijdrage te dat dit grote effecten op de stad heeft. leveren om dat te versnellen. Het is belangrijk Studenten betalen per kamer en brengen dus om daar waar mogelijk woningen toe te voegen. meer huur op dan een gezin. Dat heeft de afgelopen jaren een verdringend effect gehad. En Maar het effect ervan moet ik wel nuanceren.

er zijn zeker ook gevallen van vastgoedeigenaren Bouwen gaat langzaam, met het toevoegen van die hier misbruik van hebben gemaakt, met soms 1000 extra studentenwoningen lossen we de druk niet op, terwijl een plek voor zo’n groot extreme overlast voor omwonenden tot gevolg. Laten we dat erkennen, ook al weten we allemaal aantal woningen niet zomaar gevonden is. Toch is het van belang snelheid te maken met het dat het niet gemakkelijk zal zijn om het bij te bouwen van studentenwoningen en liefst zo veel, sturen. dat we kunnen gaan nadenken over opkopen Eenmaal afgestudeerd valt het ook niet mee en “ont-splitsen” van de probleempanden in de om woonruimte te vinden. Mede door al die woonwijken. succesvolle bedrijven is het echter wel heel aantrekkelijk om in Delft te blijven wonen. Daarom zijn er veel afgestudeerden die bereid zijn een huis met anderen te delen. Op zich een heel efficiënt ruimtegebruik, maar ook deze woonvorm heeft een verdringend effect, bijvoorbeeld voor jonge gezinnen, of voor jonge werkenden die nog thuis wonen en geen behoefte hebben aan woningdelen.

Jongeren verdringen ongewild

Bouwen bouwen bouwen

Al die mensen wonen in Delft. Hun woonsituatie is niet ideaal, maar ze hebben het er graag voor

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

Woningdelen

En daar zien we dan een heel ingewikkeld dilemma. Waar we enerzijds misbruik willen voorkomen en splitsen verbieden, willen we anderzijds collectieve woonvormen, die slimmer gebruik maken van de bestaande ruimte, juist stimuleren. Het is ook goed tegen eenzaamheid. Er is in ons financiële systeem weinig stimulans om de ruimte eerlijker te delen. Het zou nu geen enkel voordeel opleveren als een oudere een slaapkamer op de begane grond bouwt voor zichzelf en vervolgens de bovenverdieping verkoopt of verhuurt aan een jong gezin. Terwijl dat best wat voordelen zou kunnen bieden voor beide bewoners.

Woonvisie

Er is dus geen eenduidige oplossing voor het woningtekort in Delft. Alleen bouwen is te langzaam, als er al voldoende gebouwd zou kunnen worden. Bovendien wordt de nieuwbouw nu blijkbaar nogal eenzaam bewoond: Afgelopen 5 jaar is er globaal voor elke nieuwe woning één nieuwe bewoner bijgekomen. We zullen dus breed naar oplossingen moeten zoeken. Bijvoorbeeld naar de reden van leegstand. Volgens onderzoek staat 5% van de woningen leeg. 25% van die leegstaande woningen is evenveel als een jaar nieuwbouw. Bestaande woningen intensiever gebruiken is niet vanzelfsprekend en kan misbruik in de hand werken, toch zal dat een deel van de oplossing zijn. In een advies over de update van de woonvisie kom ik hier binnenkort nog op terug. Nevel Nemas; collectief wonen voor ouderen Beeld: Rufus de Vries; collectiefwonendelft.nl

7

gegenereerde kaart met een weergave van de sportrondjes die mensen hebben bijgehouden op De stad is een met het onderliggende landschap Delft is ontstaan vanuit een ontginningslandschap. Strava. De beide kaarten zijn bijna gelijk. Juist de oude verbindingen naar het landschap zijn heel Er werden sloten gegraven om het land te aantrekkelijke routes voor wandelaars, sporters op te hogen en te kunnen bewerken. Die en fietsers. slotenstructuur vind je overal in de stad nog Mijn constatering is dat deze routes bijna allemaal terug op de plekken van straten, grachten en niet samenvallen met de auto-ontsluitingswegen ook bijvoorbeeld in de boombeplanting. Zelfs in van de stad. Dat geeft hele belangrijke kansen. de nieuwste wijken van Delft vind je vaak nog zijn als al die routes naar het groen om de stad Door deze routes ook echt in te richten voor het onderliggende slotenpatroon terug in de heen de kwaliteit van de Buitenwatersloot zouden richtingen van de straten, de bouwblokken en de gezond bewegen en om elkaar te ontmoeten, dat kan ook zonder de auto’s er helemaal uit te halen. hebben. (En de Buitenwatersloot ook in Den groenstructuur. En die structuur loopt aan drie Hoorn die kwaliteit zou krijgen...) kanten van de stad door in grote groengebieden, Kunnen we op die plekken de natuur van buiten de stad naar binnen trekken? Hoe mooi zou het die Delft echt uniek maken.

Het is een hele compacte stad, waar heel weinig parken zijn, maar Sportrondes in beeld; Strava; 2023 open landschap is altijd dichtbij. En het is een hele Kaart van Delft; J. Kuyper 1868 Heatmap; belangrijke basis voor de natuur, die het waard is om te beschermen als randvoorwaarde voor gezond leven in de stad.

Topografie

De historie en het landschap vallen samen Bouwen in die structuur was het gemakkelijkst en goedkoopste. Het geeft de stad ook een vanzelfsprekende verbondenheid met het verleden, alsof die organisch gegroeid is. Dat geeft een gevoel van geborgenheid, ook al is dat natuurlijk vaak onbewust. Het is ook een belangrijke basis voor het werken aan de stad. Een mooi voorbeeld daarvan zie je op deze twee kaartjes: de ene is bijna 200 jaar geleden gemaakt en laat zien dat Delft toen vooral bestond uit de binnenstad en een aantal belangrijke toegangswegen en waterverbindingen met het ommeland. De andere is een automatisch

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

8

Onder de A13 door

Ik begin onze fiesttocht op de grens met Delfgauw en fiets dan de IJsmeestertunnel door naar de Oudemolensloot. Het is een mooie schone en comfortabele tunnel. Eens in de zoveel tijd komt het idee weer op om te onderzoeken of de A13 bij Delft niet ondertunneld kan worden of op een andere manier minder aanwezig in het landschap zou kunnen zijn. Dat is een heel aantrekkelijke gedachte, maar misschien is het pragmatischer om de A13 maar heel goed te benutten en daarmee de rest van de stad niet nog meer met autoverkeer te belasten. In dat geval is blijvende aandacht voor de kwaliteit van de onderdoorgangen en de routes er naartoe heel belangrijk.

Oudelaan-molenslootpad

Hoewel er waarschijnlijk weinig mensen zijn die weten dat het zo heet, wordt dit pad veel gebruikt. Delft en Delfgauw zijn innig verbonden, Emerald en TU zijn ruimtelijk gescheiden door een snelweg, maar mensen weten beide zijden goed te vinden, gelukkig. Wat wel opvalt is dat dit lange pad eigenlijk alleen maar een verbinding oost-west is. We werken nu met partijen aan de laatste fase van de Schoemakerplantage. De woningen moeten natuurlijk goed beschermd worden tegen geluid en fijnstof van de snelweg. Maar ik pleit er ook voor om ze tenminste op het doorgaande pad te laten uitkijken. Het is een mooie groene waterkant en op die manier wordt het pad ook iets sociaal veiliger. Dat geldt ook voor het park dat midden in Schoemakerplantage ligt. Als het park aan het

Oost naar West in Delft Zuid In de beelden hieronder staan snapshots uit een filmpje dat ik op de fiets gemaakt heb. Het is een tripje van 15 minuten, maar nu ontbreken er nog wat schakels. Dus nu duurt het iets langer. In dat kwartier fiets je van oost naar west de gehele stad door. Delft is dus een compacte stad en dat is een kwaliteit. Langs deze route zijn allerlei projecten in voorbereiding, dus je kunt er ook de ambitie van de stad goed waarnemen.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

9

pad verbonden wordt kun je kiezen voor een klein en een groter rondje. Hoe mooi zou het zijn als dat dan ook met een bruggetje verbonden zou worden aan het Delftechpark. In beide buurtjes is nu niet genoeg klandizie voor een koffie- of lunchtentje. Maar als ze verbonden zijn misschien net wel.

Schoemakerstraat

We fietsen door langs de oude TNO gebouwen, waar nu veel studenten wonen. Er is ook veel groen en water hier en dat maakt de omgeving tamelijk relaxt. De oversteek over de drukke Schoemakerstraat gaat nu goed, omdat het midden op de dag is. Om door te gaan maken we een scherp bochtje naar rechts en naar links. Dan fietsen we de TU Campus op. Een beetje via de zij-ingang, dat blijkt ook uit alle ingewikkelde inritten voor parkeergarages en zo. Als de TU werkelijk vindt dat medewerkers en studenten meer met fiets of lopend zouden moeten komen, dan kan dit allemaal wel wat vriendelijker. Maar: als we dan nog een slinger gemaakt hebben onder de loopbrug door…

Schoemakerplantage, zorgvuldig ontworpen buurt, maar niet verbonden met de omgeving

Delfttech park en Schoemakerplantage

Bakemastraat Schoemakerstraat Van der Burghweg

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

10

DE TU campus

Dan komen we op de Berlageweg. Ooit de entree van het afgebrande Bouwkunde-gebouw. Nu wordt onze route begeleid door een prachtig nieuw park. En aan de andere kant een heel breed water, met daarachter het paviljoen van de Green Village. Dat is vrijwel helemaal van glas, waardoor je ziet dat er echt heel vaak wat te doen is. In de zomer wordt het park ook al heel goed gebruikt. Het is een hele mooie omgeving, een voorbeeld voor de ontwikkeling van de campus. En wellicht dat de randen beter benut kunnen worden, bijvoorbeeld ook voor woningbouw. Via het park komen we op de Mekelweg. Of het Mekelpark, maar het is toch nog steeds wel een grote bundel infrastructuur. Een plek waar je het gevoel hebt dat je moet oversteken, in plaats van dat je er wilt blijven. Misschien komt dat ook door het verschil tussen de grote gebouwen en de kleine boompjes. En de wind… Stedenbouwkundig plan TU Campus Zuid; Posad-Maxwan

TU Campus Zuid Het park langs de Berlageweg is een heel mooi voorbeeld voor de ontwikkeling van de Campus Zuid. Daar wordt komende jaren heel veel gebouwd, met veel plek voor innovatieve bedrijven en een aantal grote faculteiten en onderzoeksgebouwen van de TU zelf. Die ontwikkeling past in een stedenbouwkundig plan dat optimaal gebruikt maakt van het polderlandschap: Door de slotenstructuur te handhaven en daar de hoofdentrees van de gebouwen in het groen te leggen. Op die manier wordt het een heel groene campus, in plaats van het bedrijventerrein dat het nu is. Een campus die voor iedereen heel prettig leefbaar is. Ook voor de beesten en de planten. Paviljoen Green Village met parkje langs Berlageweg; arch. Mecanoo

TU Campus Van der Burghweg

Berlageweg

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

Mekelweg

11

Bal Pol

Dan komen we aan op de Balthasar van der Polweg. Het deel van de TU campus waar de meeste studenten wonen. Ze wonen allemaal in prachtig ontworpen gebouwen, ze zien er ook goed onderhouden en netjes uit. Maar toch… Geen enkele van deze gebouwen is verbonden met de omgeving. Het lijken wel forten. Op deze manier wonen mensen “achteraf”. We fietsen hier over een parkeerplaats, in plaats van een groene, levendige campus. Dat is wel een gemiste kans, voor de campus en voor de woningen. Misschien kunnen voorzieningen als X en horeca of winkels, meer gemengd worden. Hopelijk kan er ook aan de straten en paden gewoond worden. Langs de Leeghwaterstraat is het iets beter, maar ook hier is de beleving toch nog vooral die van een toeleveringsstraat.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

12

Rotterdamseweg

Dan fietsen we de Rotterdamseweg op. Dat is de moeilijkste infrastructurele knoop van Delft. De Rotterdamseweg is van oorsprong een mooi oud dijkje met bomen. Al vanaf de 17e eeuw is dit een belangrijke verbinding tussen Delft en Delfshaven en dat ervaar je nog steeds. Tegelijkertijd moet hier nu alles. Een doorgaande verbinding voor TU en bedrijven naar de Kruithuisweg. Een belangrijke fietsroute, die nu eigenlijk te krap is. En ook een belangrijke verbinding voor sporters en wandelaars. Maar voor die laatste is helaas geen plek meer… Hier moeten keuzes gemaakt worden en die gaan niet gemakkelijk zijn. Misschien moet de Leegwaterstraat wel doorverbonden worden onder de Kruithuisweg, zodat er een parallelweg ontstaat. Misschien ontstaan in de toekomst andere oplossingen. Niemand wil dat dit mooie dijkje klem komt te liggen tussen de achterkant van de TU campus en de achterkant van Schieoevers. Idealiter worden beide gebieden juist door deze mooie plek aan elkaar verbonden, want TU, bedrijven en woningen, bijvoorbeeld in Nieuwe Haven, kunnen veel aan elkaar hebben. We kunnen de congestie op de Rotterdamseweg vandaag niet oplossen, maar het besef is wel belangrijk, om te voorkomen dat gebouwen niet, zoals de nieuwe parkeergarage van de TU, met de achterkant naar de straat gebouwd worden.

Innovatie District Delft rondom de Rotterdamseweg; ill. De Zwarte Hond

We steken over bij de Hammenboerderij, die gelukkig gerestaureerd is. Kan hier de ontmoeting straks letterlijk gaan plaatsvinden?

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

13

Gelatinebrug

Tussen de firma Duyndam en Lijm en Cultuur komt de aanlanding van de Gelatinebrug. Deze langverwachte verbinding kan helpen om de enorme drukte op de Abtswoudsebrug te verminderen. Bovendien wordt het hiermee logischer om naar Station Campus te fietsen. Daar is nog wel ruimte voor nieuwe fietsenstallingen. Die is bij Station Delft vol. En de brug wordt de verbinding tussen de TU Campus en de grootste nieuwe woonwijk van Delft. Alleen al ter plaatse van de Schiehallen komen er meer dan 3000 woningen. Dat plan is een belangrijke kans om verbindingen te leggen: Tussen de Delftse binnenstad en het groen van Midden Delfland. En tussen de woonwijken in Delft-West en de TU. Met verbinding bedoel ik niet alleen een fiets- of wandelpad. Het is natuurlijk fijn dat je er makkelijker kunt komen, maar het doel is om een ongedeelde stad te worden. Om te zorgen dat de TU en de scholen eromheen van alle Delftenaren zijn. 50% van alle TU medewerkers is niet wetenschappelijk opgeleid, hoe kan het dan dat er nog zoveel werkelozen zijn in Delft West? Dat is heel dichtbij. Nu worden die werelden gescheiden door fabrieken, spoor en Schie. Het komt er nu op aan om met de verandering de ontmoeting van die werelden vorm te geven. Letterlijk en figuurlijk. Dat is voor mij de belangrijkste opgave bij de vormgeving van de nieuwe brug.

Als je in de binnenstad mensen ziet kletsen, staan ze vaak op een brug. Daar kom je elkaar tegen met uitzicht. Laat dat ook hier gebeuren.

Gelatinebrug

Schieweg (later park)

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

14

Het Schiepark

Als we de Schie overgestoken zijn komen we in de toekomst in het Schiepark. Het is een heel smal park, maar omdat het in de lengte langs de Schie ligt, zal het toch veel ruimte geven. Dat is hard nodig als ontspanningsruimte voor de nieuwe wijk, maar ook om weer een fijne verbinding te maken tussen te de binnenstad en de landelijke gebieden aan de zuidkant van de stad. Nu wordt er veel gesport op en langs de Schie, maar dat gaat wel tussen druk verkeer met vrachtwagens door. In het nieuwe park ligt straks een doorgaande fiets/wandel-route op de plek waar vroeger het trekpad lag, waarop de paarden de schepen naar Delfshaven trokken. Dat wordt een prachtplek om te sporten of te verpozen, die de historie van de stad ook weer zichtbaarder maakt.

Kabeldistrict

We fietsen nu nog tussen de vrachtwagens naar de Schiehallen. Hier komt straks een wijk waarin wonen en werken gemengd wordt, in een hoge dichtheid. Er kan dus ruimte komen voor de vele studenten en afgestudeerden, die nu geen plek vinden in de stad. In een heel “internationale”, stedelijke sfeer, met een duidelijke link naar het industriële verleden van de plek. Een wijk die ook voor andere Delftenaren heel aantrekkelijk kan zijn, waar je misschien wel letterlijk boven op je werk kan wonen. Met groene binnenstraatjes die vrijwel autovrij zijn en met een menging van bedrijvigheid en wonen, die misschien nog het meest doet denken aan (een moderne vertaling van) de sfeer van de binnenstad.

Kabeldistrict; wonen en werken in en op de fabriek; MEI architects&planners

We fietsen verder langs de noordgevel van de fabriek, die in het nieuwe ontwerp verwerkt wordt. Misschien kun je hier straks wel naar school achter die grote vensters, of er wonen mensen. In elk geval zal het hier straks nog veel meer leven. En hopelijk wordt het dan ook mogelijk om ook hier onder het spoor door te fietsen naar de Vulcanusweg, waardoor de nieuwe wijk ook echt de schakel wordt tussen Voorhof en de Schie.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

15

Vulcanusweg

De gemeente heeft subsidie ontvangen om een tunnel onder het spoor aan te leggen, daarmee zouden we langs de sloot bij het tankstation op de Vulcanusweg uitkomen. En dan komen we in een andere, veel groenere wereld: Voorhof Oost. Eerst moeten we een bochtje maken, want tegenover de plek van de tunnel is een sloot. Zo’n nieuwe fietsroute is een extra aanleiding om na te denken over de toekomst van de Vulcanusweg: Die ziet er nu uit als een straat met grote vrachtwagens en veel industrie. Maar de allergrootste bedrijven zijn er weg. Inmiddels zitten er veel meer kleinschalige, slimme Delftse maakbedrijven. Soms wat verstopt, want goedkoop. En er zijn ook veel maatschappelijke voorzieningen, zoals een school, moskee en kinderdagverblijf. Aan de overkant staan flats van Duwo die een beetje van de weg afgekeerd zijn. Hier is een hele mooie kans om aansluitend bij Schieoevers in de toekomst een meer gemengde stedelijke plek te maken, waar juist veel ruimte is voor bedrijvigheid, die ook een toevoeging is voor de buurt. Stunt is er een prachtig voorbeeld voor. Dat vraagt wel om een duidelijke uitspraak van de gemeente over de toekomst, anders kopen projectontwikkelaars de panden op met het idee dat ze er wel woningen kunnen bouwen.

Stunt; leerwerkbedrijven in gerevitaliseerde hal; Luz Architecten

Vulcanusweg Nicolaas Beetslaan

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

16

Voorhof Oost

Via een veel te krap paadje kunnen we Voorhof in. Daar is overigens wel ruimte om een mooie toegang te maken en dan komen we op een hele mooie brug. Die valt nu niet zo op, heeft ook wel wat onderhoud nodig, maar de bruggen in Voorhof Oost hebben een heel Delftse, gemetselde uitstraling, ook vormgeving kan helpen voor het gevoel van een ongedeelde stad. Onze route slingert wat, langs prachtig water en groen. Dat ziet er heel ongebruikt uit en dat is wel jammer. Er wonen hier veel mensen in een huis met tuin, maar nog veel meer in een hoog appartementengebouw. Ben ik te optimistisch als ik denk dat hier ruimte is voor bijvoorbeeld een pluktuin of een boomgaardje, liefst in beheer van omwonenden? Dat zou heel goed passen in de plannen voor de herinrichting van de openbare ruimte “van gevel tot gevel”. Er kan groen worden toegevoegd waardoor de buurt nog duidelijker wordt: Openbare ruimte, gezamenlijke tuinen en private ruimte helder gescheiden. Robuuste groene stroken die overgangen vormgeven en juist meer bloemrijke en rietachtige invullingen in hofjes en langs waterkanten. Langs de route ligt ook een grote supermarkt. Het zou mooi zijn om daar ook ruimte voor andere voorzieningen en kleine bedrijvigheid aan te koppelen.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

17

Voorhofdreef

Dan komen we bij de Voorhofdreef. Nu die versmald is lijkt het verkeer al minder dominant aanwezig en zelfs minder lawaaiig. Een heel prettig ruime groene ruimte. Juist daardoor zie je ook wel dat de bebouwing er vanaf gekeerd is. Op straatniveau zie je helemaal niks van wat er zich omheen afspeelt. Interessante plek om in de toekomst na te denken hoe die minder anoniem en daardoor bijvoorbeeld ook ’s avonds (sociaal) veiliger kan worden. Is hier ruimte voor “stadverzorgende bedrijfjes”, al dan niet gekoppeld aan voorzieningen zoals scholen en buurthuizen?

Voorhofdreef

Potgieterlaan

Bosboom Toussaintplein

Voorhofdreef

Menno ter Braaklaan

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

18

Voorhof Zuid-West

Aan de overkant komen we in de bijzondere wijk Voorhof ZuidWest. Een van de weinige succesvolle “flatbuurten” in Nederland. Met een heel eigen opbouw, in een heel slim ontwerp met menging van gezinswoningen, grote appartementengebouwen en veel groen. Een bewoner van een gezinswoning legde mij eens uit: Als ik in de voortuin sta, zie ik vier flats, als ik in de achtertuinsta zie ik alleen maar een boomgaard. Het is opvallend hoeveel vogels je hoort in deze buurt, zelfs vergeleken met Voorhof Oost, dat uit ongeveer dezelfde tijd en ontwerptraditie stamt. Veel appartementengebouwen zijn gebouwd voor pensioenfondsen, met heel gerieflijke woningen achter best wel strenge, sobere betonnen gevels. Maar dan onze route. We zien eigenlijk vooral versleten openbare ruimte en veel auto’s, terwijl er heel veel groene ruimte is. Een klein beetje herschikken zou opleveren dat je vooral een groene buurt ziet. Waar de entrees van de gebouwen ook een plek worden waar je elkaar ontmoet. Dat zou recht doen aan de kwaliteit van deze buurt. En die kans is er bij de rioolvervanging in 2025. Bij de Aart van der Leeuwlaan gaan we de hoek om en daar fietsen we langs Abtswoude Bloeit, een heel mooi initiatief, waar weinig wordt geklaagd over studenten. Zo kan het ook. De grote gebouwen staan hier mooi in het groen.

Er zijn vernieuwingsplannen, die moeten dan wel gebaseerd worden op deze kwaliteit en zelfs meerwaarde bieden voor de straat, met zijn mooie bomen. Hier zou de ambitie zou moeten zijn om wonen en natuur nog meer samen te laten komen.

Voorhof Zuid-West

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

19

Beatrixlaan

Beatrixlaan, snelweg door de stad

In een tunnel steken we de Beatrixlaan over. Er wordt gewerrkt aan plannen om deze snelweg te versmallen tot een gewone straat, ingericht als de Ruys de Beerenbrouck. Ik ben daar een fervent voorstander van. De Beatrixlaan is in de 70 jaar dat hij er ligt uitgegroeid tot een geweldige groene ruimte in de stad, een belangrijke ecologische hoofdstructuur. Alleen niet bruikbaar voor mensen. Als de weg versmald wordt krijgen we er een natuurpark voor terug, daar hoeven we betrekkelijk weinig voor te doen. In dat park kun je dan eenvoudig oversteken. En dat park kan een hele belangrijke verbinding worden: Tussen het Poptapark en het Abstwoudse bos, een prachtige wandeling naar het open landschap. Maar vooral ook als ontmoetingsplek tussen Voorhof en Buitenhof. Mijn voorstel is dat het een plek voor natuur, spelen, sport, en tuinieren wordt. Liefst gebruiken we het vrijkomende asfalt ook, zodat de kosten meevallen. Een park waar iedereen zich veilig voelt en waar je mensen tegenkomt die niet in jouw directe omgeving wonen. Zodat kinderen uit de ene buurt ook veilig in de andere buurt naar school kunnen. En het is ook een veel veiliger verbinding tussen Tanthof en de stad.

Felix Timmermanspad

Beatrixlaan

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

20

Buitenhof

Als je de tunnel uit fietst zie je meteen dat je in Buitenhof in een heel andere wereld komt. Letterlijk, want onze route rijdt recht op de volledig gesloten bergingen van een appartementengebouw af. Maar ook in sfeer. Het is een minder welgestelde wijk en dat lijk je ook te zien. Zelfs de fietsroute langs de Beatrixlaan is hier een zoekplaatje via woonerven en dwarsparkeerplaatsen. Geen prettig idee om je kinderen hier ’s avonds naar de sporthal te laten fietsen. Hier is geen rioolvervanging aan de orde, dus ook geen grootscheepse vernieuwing van de openbare ruimte, maar er moet wel wat gebeuren. Kunnen we door slimme koppeling aan de energietransitie of vergroening met VvE’s en corporaties toch een eerste verbetering organiseren? Kan deze ruimte dezelfde kwaliteit krijgen als de TU Campus? Zo voelt het nu nog niet. En toch zou dat een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de waardigheid van het leven hier. Als we straks een Beatrixpark hebben, ontstaan er misschien wel mogelijkheden om samen met huidige bewoners en eigenaren wat woningen toe te voegen, bijvoorbeeld door op te toppen of aan te bouwen. Zodat de woningen niet met de achterkant naar de weg, maar met de voorkant aan een park komen te staan. Wellicht lukt het om daarmee ook middelen te genereren om de bestaande woningen en de openbare ruimte op te knappen.

Aan de overzijde van het water kan je zien dat dat bij de Wagenaarstraat al best goede effecten heeft gehad.

Waar we op de Buitenhofdreef af fietsen maakt de weg een klein bochtje en fietsen we op een gesloten kinderdagverblijf af. Juist zo’n gebouwtje zou een kans bieden om de route veel vriendelijker en veiliger te maken: Als het net even een prettiger open blik op straat zou bieden en iets toegankelijker zou ogen, met voorzieningen of kleine bedrijvigheid die bij de buurt past. Hoe voorkomen we als gemeente dat het opgekocht wordt door iemand die denkt dat er wel een woontoren gebouwd kan worden? Want dat zou je in mijn ogen nou juist niet moeten willen.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

21

Buitenhofdreef

Studenten van de TU deden het voorstel om de Green Village te verhuizen naar de Buitenhofdreef: Niet alleen experimenteren, maar meteen ook opleiden en nieuwe banen creeeren in de energietransitie De groep SUM maakte een voorbeeld voor volledig biobased optoppen. Je isoleert je dak door er een lichtgewicht huis op te bouwen in hout.

Zo’n verkoop is wel gebeurd aan de overzijde van de Buitenhofdreef met de voormalige wokmaster. Hier wil een ontwikkelaar woningen bouwen. Hoe fijn zou het zijn als er meer ondernemers waren als Kopie-koffie, die op zo’n plek de verbinding aangaan met de omwonenden en nieuw leven in de buurt brengen. Kan dat op de begane grond onder die woningen alsnog? Langs de Buitenhofdreef zijn wel 6 kleine en grote projecten, van de renovatie van de Van Hasseltlaan en de Vijverhof, tot aanpassingen aan de Jumbo. Door capaciteitsgebrek heeft de gemeente nog geen overkoepelend plan. Maar dat zou wel kunnen helpen: De Buitenhofdreef is zelf een mix tussen een doorgaande weg met trambaan en een mooie groene ruimte. Door de combinatie van die twee is het nog geen plek waar je prettig verblijft. Als al die projecten nou meer voordeuren aan de Buitenhofdreef zouden hebben en we in staat zijn om groen en wandelruimte meer te combineren, dan heeft dit de potentie om een unieke groene stadsstraat te worden, waar je de tram uitstapt en elkaar ontmoet. Daarvoor moeten we dan ook wat doen aan de veiligheid op straat (en race-auto’s effectief tegengaan).

Pijperring Buitenhofdreef

Bachsingel

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

22

Gillisbuurt

Aan de overzijde van de dreef rijden we de Bachsingel op. Nu wordt die straat nogal gedomineerd door geparkeerde auto’s en de schuttingen van tuintjes van de begane grond-woningen. Het is best bijzonder dat deze buurt naar de architect is vernoemd. Het zijn eigenlijk nogal anoniem ogende galerijflats en dan druk ik me nog voorzichtig uit. Maar er hij heeft wel iets heel knap gedaan: Met zes hele lange blokken is het gelukt om een binnenterrein te maken waar je in kunt verdwalen. Gemeente en Woonbron werken hier samen aan en isolatie van de woningen en de herinrichting van de openbare ruimte. Kunnen we de groene tuinen overzichtelijker maken en een duidelijker onderscheid tussen openbaar en privé of gezamenlijk? Tussen voor- en achterkant? Zou het ook lukken om het parkeren wat slimmer te ordenen? Dan zou de Bachsingel een mooie groene route kunnen worden, waar woningen op uitkijken en misschien wel hun entree hebben. Dan voelt de Gillisbuurt echt als onderdeel van de stad. Want dit is een belangrijker route naar het Parkje Buitenhof en de Kerkpolder.

Beethovenlaan

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

23

Naar de kerkpolder

Ook het Parkje Buitenhof lijkt te wachten op wat onderhoud en een slimme aanpassing van de padenstructuur. Via nogal wat bochten en heuvels komen we hier namelijk in de Kerkpolder. Die is best slecht bereikbaar, terwijl hier een van de 2 zwembaden en een aantal sportvoorzieningen zijn. Die zouden voor de hele stad moeten functioneren, maar dan moet je er wel met een omweg naar toe. En dat is dan inderdaad het einde van onze mooie fietstocht… de parkeerplaats. Achter die parkeerplaats zien we nog net de entree van het zwembad. Eigenlijk is dit zwembad de enige locatie in Delft waar een buitenzwembad zou kunnen worden teruggebouwd, dat past vanwege exploitatie het best naast een overdekt zwembad. Dan moet je er natuurlijk wel op een gezonde, sportieve manier kunnen komen, ook als student of ouder met kinderen. En dan is onze route dus nodig als een hoofdroute voor alle Delftenaren…

Kerkpolder en stadsrand

Parkje Buitenhof Kerkpolderweg

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

24

Samen aan het werk

Delft is gebouwd langs de Schie en ook de spoorlijn loopt noord-zuid. Dat betekent dat de oost-west routes door Delft al onderwerp van gesprek zijn zo lang de stad groeit. In dit verhaal laat ik een van die routes zien, maar ik had ook willekeurig welke andere kunnen langsgaan. Deze route laat zien dat we in Delft heel veel bijzondere plekken en buurten hebben, maar ook dat de verschillen groot zijn en dat de weg van de ene naar de andere plek lang niet altijd vanzelfsprekend is. Voor een student is Buitenhof een buitenwijk, een jongere uit Buitenhof die op de Haagse Hogeschool studeert, zal het gevoel hebben dat hij naar een andere stad gaat. Bedrijven en kennisinstellingen hebben veel vacatures, maar Delft West kent buurten met een heel hoog werkeloosheidspercentage. In de inrichting van de stad zie je die verschillen ook terug, in de vormgeving, in het onderhoud en in de manier waarop trottoirs, groen en parkjes worden gebruikt.

Samenhang

We kunnen met alle projecten een bijdrage leveren aan Delft als stad, in samenhang. Zonder te streven naar gentrificatie, wel naar respect voor alle inwoners, ook de dieren en de planten.

Stel je in je dromen bijvoorbeeld eens voor dat de tramlijnen 1 en 19 aan elkaar verbonden zouden zijn en een rondje door heel Delft zouden rijden. Dan zouden we een de stad heel anders beleven. Nu dat (nog) niet kan, zou ik iedereen willen uitnodigen om ideeën te bedenken om met andere middelen hetzelfde bereiken.

Programma stadsbouwmeester

In de 3 speerpunten van de kadernota 2024 – Energietransitie; Innovatie District Delft; Delft West – zijn prachtige kansen voor Delft geformuleerd. Het jaarprogramma stadsbouwmeester sluit hier op aan met een aantal gerichte acties om relaties te leggen tussen deze grote projecten van de stad. Dat kan ik niet alleen, dus daar nodig ik graag inwoners, ondernemers en ontwerpers bij uit. Als we onze ambities met elkaar in samenhang kunnen brengen, werken we aan een inclusieve stad: Waar de nieuwe, duurzame maakindustrie van Nederland welvaart brengt aan alle inwoners. Waar de (technologische) vernieuwing zichtbaar bijdraagt aan ruimtelijke kwaliteit en het welzijn van mens en natuur.

met de Stadsbouwmeester fietsen door Delft-zuid 2023

25