Regiovisiemonitor 2021
Tekst van het document
Regiovisie Monitor 2021
Inhoud
1. Inleiding
3
2. Cijfers regionale jeugdhulp in beeld
5
3. Jeugdigen groeien zo thuis mogelijk op
22
4. Jeugdigen groeien duurzaam veilig op
32
5. Aanpak wachttijden
46
6. Onderwijs en jeugdhulp werken effectief samen
57
Conclusie
70
Afkortingen
71
REGIOVISIE MONITOR 2021
2
VOLGENDE
VORIGE
1 Inleiding Voor u ligt de eerste monitor van de Regiovisie Jeugdzorg
eerste monitor naar aanleiding van deze regiovisie en gaat over
Haaglanden 2021-2026. De gemeenten van de regio
het jaar 2021. Op 26 januari 2022 vond een bijeenkomst plaats
Haaglanden stelden deze visie begin 2022 vast. Het doel
over de Regiovisie voor raadsleden van de tien gemeenten in
van deze gezamenlijke visie is om sturing te geven aan de
de regio Haaglanden. Daarin zijn kritieke prestatie indicatoren
transformatie van de jeugdzorg. Met de Jeugdwet als basis
vastgesteld die jaarlijks uitgewerkt worden in de monitor. Dit zijn
heeft de regio in overleg met jeugdhulpaanbieders,
onder meer generieke indicatoren over aantallen jeugdigen, de
professionals, ouders en jongeren, samenwerkingsverbanden,
in-, door- en uitstroom en duur van trajecten. Andere indicatoren
beleidsmakers en lokale teams de volgende regionale ambities
zeggen vooral veel over de vijf ambities, zoals bijvoorbeeld over
geformuleerd:
wachttijden of het aantal kinderen dat in een instelling verblijft.
1. Versterken van het gewone opvoeden en opgroeien
Met behulp van de vooraf bepaalde indicatoren is opgehaald hoe
2. Kinderen groeien zo thuis mogelijk op
de ambities uitgewerkt worden in de praktijk en tot uitdrukking
3. Kinderen en jongeren krijgen tijdig de best passende hulp
komen in de cijfers.
4. Kinderen en jongeren groeien op in een duurzaam veilige situatie 5. Jeugdhulp en onderwijs werken effectief samen
Het grootste deel van de data die de basis vormt van deze monitor is afkomstig uit het landelijke berichtenverkeer. Daarnaast zijn de jeugdhulp aanbieders en andere ketenpartners
Eerste versie van de jaarlijkse monitor
belangrijke bronnen. Ook zijn er gesprekken gevoerd met jongeren van JONG doet mee! en de Oudersraad.
Bij het vaststellen van de Regiovisie Jeugdzorg 2021-2026
Hoewel deze monitor een uitgebreid document is geworden,
is afgesproken dat jaarlijks een monitor verschijnt die inzicht
is het niet bedoeld om een volledig beeld te geven. Ook is er
geeft in de behaalde resultaten per ambitie. Dit document is de
geen lokale duiding opgenomen. Dit wordt per gemeente in
REGIOVISIE MONITOR 2021
3
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
de jaarlijkse cyclus van verantwoording meegenomen. Deze
meest voorkomende afkortingen. Voor de leesbaarheid is
monitor geeft aanvullend een regionaal beeld. Het biedt een
achterin een overzicht opgenomen van de meest gebruikte
stand van zaken op onderdelen van de transformatie jeugdzorg
afkortingen. Verder is nog een andere opmerking over gebruikte
in de regio Haaglanden. De hoofdstukken van deze monitor
terminologie in deze monitor van belang. In de Jeugdwet gaat
zijn ook onafhankelijk van elkaar te lezen. Hoewel er wel veel
het consequent over de jeugdige en zijn of haar ouders. In
data aan deze monitor ten grondslag ligt, was nog niet alle
de praktijk en ook in deze monitor worden naast het begrip
relevante data op regionale schaal beschikbaar. Ook is nog
jeugdige, ook de gangbare begrippen kind en jongere gebruikt.
niet op alle ambities uit de regiovisie de gewenste beweging al
En gerelateerd aan het onderwijs gaat het ook over leerlingen
zichtbaar in cijfers uit te drukken. Dit zal de komende jaren meer
en studenten (mbo). Hier is omwille van de leesbaarheid bewust
vorm krijgen. De totstandkoming van deze monitor was een
voor gekozen.
leerproces en leverde veel inzichten op voor volgende edities. Deze eerste monitor heeft ook uitdrukkelijk het doel om hierover met elkaar in gesprek te gaan.
Uitvoeringsplan 2022
Leeswijzer Het tweede hoofdstuk bevat algemene cijfermatige inzichten op basis van vooraf bepaalde indicatoren voor de monitor. Dit hoofdstuk sluit af met een losse paragraaf over
Om de grote lijnen en ambities te vertalen naar uitvoering (van
normaliseren. Het derde hoofdstuk gaat over zo thuis mogelijk
‘denken naar doen’), is het Uitvoeringsplan 2022 Regiovisie
opgroeien, gevolgd door hoofdstuk vier over het thema
Jeugdzorg opgesteld. Hierin is verwoord hoe de regionale
veiligheid. In het vijfde hoofdstuk komt de problematiek van
ambities uit de regiovisie in 2022 verder vorm krijgen.
wachttijden aan de orde. Het complexe veld van samenwerking
1
onderwijs-jeugdhulp wordt daarna geschetst in het zesde
Gebruikte terminologie
hoofdstuk. De monitor eindigt met een korte conclusie en een toelichting op de meest voorkomende afkortingen.
Deze monitor veronderstelt op sommige onderdelen inhoudelijke kennis. Ook worden er veel afkortingen gebruikt. Achterin deze monitor is een overzicht opgenomen van de Uitvoeringsplan 2022 Regiovisie Jeugdzorg
1.
REGIOVISIE MONITOR 2021
4
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
2 Cijfers regionale jeugdhulp in beeld
REGIOVISIE MONITOR 2021
5
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
In dit algemene hoofdstuk schetsen we een overkoepelend beeld van de ontwikkeling van de jeugdhulp. Dat doen we aan de hand van de trends op “De groei zit in de intensiteit van de zorg die wordt verleend.”
een aantal indicatoren die voor de regiovisie monitor zijn vastgesteld met de gemeenteraden. Sommige indicatoren komen, meer in detail, nog terug in andere hoofdstukken. Het algemene beeld dat ontstaat uit de trends in het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt en de kosten per cliënt, is dat de groei in de jeugdhulp niet meer zit in het aantal jeugdigen, maar in de intensiteit van de zorg die wordt verleend. Het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt in de regio Haaglanden stabiliseert. Het percentage jeugdigen lag eerder boven het landelijk gemiddelde en is de afgelopen jaren naar het landelijk gemiddelde bewogen. De kosten per cliënt per jaar zijn een indicatie voor de intensiteit van de hulp die verleend wordt. Deze stijgen jaarlijks. Een toename van de complexiteit van de problematiek en de wachtlijsten worden hierbij vaak als oorzaak genoemd. Meer onderzoek is nodig om dit goed te doorgronden.
REGIOVISIE MONITOR 2021
6
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Ontwikkeling van de vraag naar jeugdhulp
Figuur 1: Aantal cliënten in tweedelijns jeugdhulp
“Opvallend is dat de
Aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt
ontwikkeling van het
In de regio Haaglanden ontvangen ieder jaar bijna 30.000 kinderen
aantal cliënten dat
tweedelijns jeugdhulp. Dit aantal is na een flinke groei vanaf 2015,
jeugdhulp ontvangt per
sinds 2019 gestabiliseerd. Onbekend is in welke mate de corona
gemeente verschilt.”
lockdowns hier invloed op hebben gehad en of we na corona een nieuwe stijging zullen gaan zien in de vraag naar jeugdhulp.
Bron: landelijk berichtenverkeer
40.000
35.000
Als we inzoomen op de ontwikkeling per gemeente zien we hier en daar flinke verschillen. In totaal blijft het aantal cliënten
30.000
ongeveer gelijk, maar bij sommige gemeenten zien we
2017
2018
2019
2020
2021
2016
procentueel een flinke afname en bij andere juist een toename. In figuur 2 zijn de aantallen unieke cliënten per gemeente in 2019
25.000
op 100% gezet. Zo zijn de ontwikkelingen per gemeente onderling goed te vergelijken. Deze verschillen kunnen te maken hebben
20.000
met de demografische ontwikkeling per gemeente of de wijze waarop de toegang is ingericht.
15.000
Percentage jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt Landelijk daalt het percentage jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt. In Haaglanden is deze trend ook zichtbaar. In Haaglanden was het percentage jeugdigen met jeugdhulp in 2019 nog 13,1%, in 2021
10.000
is dat gedaald naar 10,6%. Door deze daling komt Haaglanden bijna op het landelijk gemiddelde van 10,5% in 2021.
5.000
In vergelijking met een aantal regio’s in de omgeving van Haaglanden zien we dat het percentage jongeren dat jeugdhulp ontvangt
0
gemiddeld is. Met sommige regio’s zien we grote verschillen. Een
REGIOVISIE MONITOR 2021
7
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 2: Ontwikkeling aantal cliënten per gemeente 2019 |
115%
2020 |
2021
Bron: landelijk berichtenverkeer
110% 105% 100% 95% 90% 85% 80% 75% 70%
lft
De
n De
ag
o -Vo
am
nd
e sch
d Lei
rg
rbu
Ha
Figuur 3: Percentage jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt
rp
Rij
cke
na Pij
k
ij sw
tdo oo N r-
n ote
ar
Vo
d
lan
na
sse Wa
ch ors
st We
er
me
r ete Zo
Figuur 4: Regionale vergelijking percentage jongeren met jeugdhulp
Bron: landelijk berichtenverkeer
15%
e
dd
Mi
nd
lfla
e n-D
15%
10%
10%
5%
5%
0%
Bron: CBS
12,1%
11,5%
10,6%
10,7%
10,5%
Midden Holland
Nederland
7,6%
0% 2019
2020 Haaglanden |
2021
Holland Rijnland
Rijnmond
Haaglanden
NL REGIOVISIE MONITOR 2021
Zuid-Holland Zuid
8
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
oorzaak voor deze verschillen kan, naast mogelijke verschillen in de vraag naar jeugdhulp, ook gevonden worden in de manier
Figuur 5: Achtergrond instroom jeugdhulp per jaar
Figuur 6: Terugkeer in jeugdhulp binnen 6 maanden
waarop de toegang is georganiseerd. Als er veel jeugdhulp door het lokale team wordt geboden zal dit percentage lager liggen.
Totaal
Totaal
Concluderend kunnen we stellen dat de vraag naar jeugdhulp in
100%
Totaal
onze regio gemiddeld is.
13.379
101%2 12.476
In- uit- en doorstroom
19% 2.568
100%
Totaal
13.978
3.487
21% 2.964
21% 2.573
Het bieden van passende hulp is een belangrijk streven in de
21%
regiovisie Haaglanden. Onderdeel daarvan is dat jeugdhulp leidt
2.756
tot een duurzame oplossing van problemen. Om een beeld te
25% 23%
3.487
2.770
krijgen of en in hoeverre hulp in één keer goed wordt ingezet, is gekeken naar de instroom van nieuwe jeugdigen in de jeugdhulp
17%
Totaal
Totaal
2.756
2.770
18%
17,5%
24,6%
495
484
859
25,8%
25,7%
710
712
549
per jaar. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen jeugdigen die voor het eerst jeugdhulp kregen, verlengingen of jeugdigen die na een afgesloten traject weer terugkeren in zorg.
60% 8.055
In figuren 5 en 6 zijn de resultaten weergegeven. Een paar
59,6%
54%
57% 7.133
7.527
2020
2021
56,3%
56,8%
1.551
1.574
2019
2020
2.079
uitkomsten vallen hierbij op. Na een afname van de instroom in 2020, is deze in 2021 weer gestegen en iets boven het niveau van 2019 gekomen. Het is mogelijk dat de coronapandemie over de hele linie heeft geleid tot minder aanmeldingen in 2020. Het aandeel jeugdigen dat voor het eerst gebruik maakt van jeugdhulp is in twee jaar gedaald van 60% naar 54% en ligt in 2.
Door afronding telt het totaal op tot 101%.
2019
Nieuwe instroom Verlening van hulp/terugkeer binnen een half jaar Terugkeer na een half jaar of langer
0 maanden innen 1 kwartaal B Tussen 1 en 2 kwartalen
Bron: landelijk berichtenverkeer REGIOVISIE MONITOR 2021
2021
Bron: landelijk berichtenverkeer
9
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
2021 ook in absolute cijfers onder het niveau van 2019. Het aantal jeugdigen waarvan de hulp wordt verlengd of dat binnen
• Een deel van de ouders is ‘gehospitaliseerd’ en doet herhaaldelijk een beroep op jeugdhulp.
een half jaar terugkeert is zowel relatief als absoluut toegeno-
Nader onderzoek is nodig naar de achtergronden van terugkeer
“Opvallend is een daling
men. Het is nog niet helemaal te duiden waardoor dit komt en of
om deze beter te duiden.
bij Jeugd- en opvoed-
er sprake is van een trend. Mogelijk speelt mee dat gemeenten
hulp. Het aantal cliënten
vaker maximaal één jaar hulp toewijzen, of spelen de wachttijden
bij deze jeugdhulp vorm
een rol.
Uitval
neemt iets toe, maar de kosten dalen.”
Het aandeel jeugdigen dat na een half jaar of langer terugkeert
We spreken van uitval als een behandeling voortijdig wordt
in de jeugdhulp blijft relatief constant. Wel is het absolute aantal
afgesloten. Dit is één van de landelijke outcome criteria en zegt
toegenomen. Vooral het aantal jeugdigen dat na 2 jaar terug-
iets over het behalen van de doelen van de hulp.
keert lijkt toegenomen. Dat kan echter een vertekening zijn. In 2021 kunnen we zes jaar terugkijken, terwijl we dat in 2019 nog
Voor het eerste half jaar van 2021 is landelijk 13% van de trajec-
maar vier jaar konden.
ten voortijdig afgesloten. Haaglanden ligt daar met 18% boven3.
Het is de eerste keer dat we cijfers hebben over nieuwe instroom
Het is nu niet mogelijk om de achtergrond van deze indicator te
en terugkeer binnen en na een half jaar. Tijdens een ontwikkel-
duiden. Een analyse moet in samenhang met de andere outco-
tafel is met gemeenten en aanbieders gesproken over kinderen,
me criteria, zoals cliënttevredenheid en doelrealisatie, worden
jongeren en gezinnen die na een half jaar terugkeren in hulp.
gemaakt om de achtergronden te kunnen duiden. Er wordt in
Hier kunnen verschillende oorzaken aan ten grondslag liggen:
2022 aan gewerkt om deze data te verzamelen zodat dit
• Er zijn andere problemen ontstaan. Bijvoorbeeld als een kind/
mogelijk wordt.
jongere in een andere levensfase komt. Of door een ingrijpende gebeurtenis of verandering in de situatie in het gezin zoals een scheiding.
Ontwikkeling kosten per cliënt
• De eerder ingezette hulp was niet passend genoeg. Er is niet de goede hulp ingezet en/of de hulp heeft onvoldoende
Deze indicator wordt in meerdere hoofdstukken gebruikt om
geholpen. Bijvoorbeeld omdat niet integraal gekeken is of op
ontwikkelingen te illustreren. Het gaat hier altijd om de kosten
te korte termijn.
per cliënt per jaar, niet te verwarren met de kosten voor een
• Er is sprake van een terugval.
afgerond traject.
3.
REGIOVISIE MONITOR 2021
10
Bron: CBS
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Kijkend naar de gemiddelde kosten van de jeugdhulp per cliënt per jaar is een stijgende trend zichtbaar. Waar het aantal cliënten stabiliseert, stijgen de jaarlijkse de kosten per cliënt. Deze stij-
Figuur 7: Het aantal cliënten stabiliseert, de kosten per cliënt stijgen
Figuur 8: Ontwikkeling van de kosten per cliënt geïndexeerd op 100 in 2019
ging is deels te verklaren door de indexatie van de tarieven met gemiddeld 4%. Hiermee is niet de totale stijging te verklaren, er liggen dus nog andere oorzaken aan ten grondslag.
35.000
Bron: landelijk berichtenverkeer
120
Bron: landelijk berichtenverkeer
De kosten per cliënt ontwikkelen zich per soort jeugdhulp verschillend. De grootste stijging van de kosten per cliënt is zichtbaar bij de ambulante jeugdhulp, de jeugdhulp zonder verblijf.
30.000 28.837
Hier zijn de kosten per cliënt tussen 2019 en 2021 met 18% gestegen, in combinatie met een toename van 4% van het aantal
110 28.680
29.126
25.000
100
20.000
90
15.000
80
10.000
70
cliënten. Binnen de ambulante jeugdhulp zijn de kosten per cliënt bij de jeugd-GGZ met 16% het hardst gestegen. Ook het aantal cliënten dat ambulante jeugd-GGZ ontving, is afgelopen drie jaar met 11% toegenomen. Deze jeugdhulp vorm is goed voor ongeveer 40% van de kosten binnen de ambulante hulp. Een forse stijging is ook zichtbaar bij begeleiding, dagbehandeling en dagbesteding. De kosten per cliënt stijgen hier met 11% en het aantal cliënten neemt ook toe met 33%. Deze soort hulp
€8.981
€9.916
€10.013
5.000
60
maakt ongeveer een derde uit van het geheel aan ambulante hulp.
0
50 2019
2020
2021
2019
2020
2021
Opvallend is een daling bij Jeugd- en opvoedhulp. Het aantal cliënten bij deze jeugdhulp vorm neemt iets toe, maar de kosten
Aantal cliënten |
Kosten per cliënt
Aantal cliënten |
Kosten per cliënt
dalen.
REGIOVISIE MONITOR 2021
11
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Bij andere soorten hulp, zoals bij de gecertificeerde instellingen
de vraag of wachttijden op te lossen zijn zonder extra kosten
of JeugdzorgPlus, is ook een stijging van de kosten per cliënt
te maken.
zichtbaar. Deze gaat echter gepaard met een daling van het aantal cliënten. Er is geen eenduidige verklaring te noemen voor de ontwikkeling
• Daarnaast is de behandelduur van cliënten toegenomen. Hier
“Er is geen eenduidig
gaan we in een latere paragraaf dieper op in. Door de toena-
gedeeld beeld dat de
me van de behandelduur stijgen ook de kosten per cliënt per
stijging van kosten per
jaar.
cliënt verklaart. Nader
• Ook wordt als oorzaak genoemd dat er steeds meer matched
onderzoek is nodig om
gen kunnen hier mogelijk aan bijdragen:
care geboden wordt in plaats van stepped care. Dit betekent
hier meer zicht op te
• Aanbieders noemen de toename van de complexiteit van de
dat sneller zwaardere zorg wordt ingezet, wat moet leiden
krijgen.”
problematiek als een belangrijke oorzaak. De vraagstukken
tot een snellere en meer effectieve hulp die voor de gehele
van de cliënten hebben een meer intensieve behandeling
zorgduur goedkoper zou moeten zijn.
van de gemiddelde kosten per cliënt. De volgende ontwikkelin-
nodig. Deze stelling wordt ondersteund door de data waarin een stijging zien van de intensiteit en het aantal producten
Er is geen eenduidig gedeeld beeld dat de stijging van kosten per
(bijvoorbeeld het aantal uren ondersteuning) dat wordt inge-
cliënt verklaart. Nader onderzoek is nodig om hier meer zicht op
zet. Dit bewijst echter nog niet dat de complexiteit toeneemt
te krijgen.
en geeft hier ook geen verklaring voor de toename van de complexiteit. • Als andere mogelijke oorzaak die door aanbieders wordt ge-
Kenmerken van de complexiteit
noemd is dat door de lockdowns problematiek voor sommige jeugdigen is verergerd. We zien echter ook dat voor anderen
Voor de stijgende kosten per cliënt wordt vaak de toegenomen
de problematiek juist is verminderd.
complexiteit als reden genoemd. Een manier om deze complexi-
• Ook de wachtlijsten zijn mogelijk een factor in de stijging van
teit in kaart te brengen is het aantal aanbieders dat betrokken is
de kosten. Door de toename van de wachtlijsten duurt het
bij één cliënt. In onderstaande analyse is het aantal verschillende
langer totdat een cliënt de best passende zorg krijgt. In de
aanbieders weergegeven dat in één kalenderjaar bij een cliënt
tussentijd kunnen problemen verergeren en moet overbrug-
betrokken is geweest. Dat kan tegelijkertijd of na elkaar zijn
gingszorg geleverd worden. Dit leidt tot een toename van de
geweest.
kosten. Dat is ook direct een heel complexe verklaring. Oorzaak en gevolg zijn hierin niet eenvoudig te duiden. Het is ook
REGIOVISIE MONITOR 2021
12
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
In figuur 9 is weergegeven welk deel van de cliënten van één,
Figuur 9: Aantal betrokken aanbieders per cliënt
twee of meer jeugdhulpaanbieders in 2021 zorg hebben ontvangen en welke kosten hiermee gemoeid waren. Dit overzicht laat zien dat de cliënten die van meerdere aanbieders zorg ontvangen een groot aandeel (39%) in de totale kosten
Bron: landelijk berichtenverkeer
45.000 72%
hebben. Dit zijn cliënten met complexe problematiek, waarbij hulp van meerdere aanbieders nodig is. De gemiddelde kosten
€42.089
80%
40.000
70%
30.000
60%
25.000
50%
per cliënt per jaar zijn dan ook hoger (€42.089 per cliënt per jaar). We zien ook dat dit maar 9% van alle cliënten betreft. Het grootste deel van de cliënten (72%) ontvangt van één aanbieder zorg en heeft ook relatief lage kosten per jaar per cliënt (€4.552 per cliënt per jaar).
39%
Het percentage cliënten dat van meer aanbieders zorg ontvangt
20.000
is redelijk stabiel. We zien wel dat de kosten bij cliënten die hulp van drie of meer aanbieders krijgen, in de afgelopen jaren meer zijn gestegen dan cliënten die van bij één of twee aanbieders hulp krijgen.
40%
€ 14.437
15.000
30% 28%
10.000 €4.552
De groep cliënten die van meerdere aanbieders zorg ontvangt zal vaak ook voor langere tijd zorg ontvangen. Deze groep ont-
33%
20%
19%
9%
5.000
10%
vangt complexe en kostbare zorg. 0
0% 1 aanbieder
2 aanbieders
€ per cliënt |
REGIOVISIE MONITOR 2021
% cliënten |
13
3 of meer aanbieders
% kosten
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 10: De kosten per één, twee of meer jeugdhulpaanbieders
Bron: landelijk berichtenverkeer
€ 50.000 €45.000 €40.000 €35.000 €30.000 €25.000 €20.000 €15.000 €10.000 €5.000 0 2019
1 aanbieder |
REGIOVISIE MONITOR 2021
2020
2 aanbieders |
14
2021
3 en meer aanbieders
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 11: Aantal verwijzingen per type verwijzer 2019 |
18.000
2020 |
2021
Bron: landelijk berichtenverkeer
16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 Lokale Team
Gecertificeerde instellingen
Gemeente
Huisarts
Jeugdarts
Medisch specialist
REGIOVISIE MONITOR 2021
15
Rechter
INHOUD
Zelfverwijzer
VOLGENDE
VORIGE
Verwijzers
Figuur 12: Kosten per cliënt per verwijzer Bron: landelijk berichtenverkeer
Er zijn meerdere wettelijke verwijzers die jeugdhulp mogen inzetten. De huisarts verwijst bijna 40% van alle cliënten. We zien dat dit percentage regionaal stijgt de afgelopen jaren. Het
€25.000
lokale team neemt gemiddeld 25% van de verwijzingen voor haar rekening. In deze verdeling zien we grote verschillen tussen de gemeenten. Dit heeft te maken met de wijze waarop iedere gemeente de toegang heeft georganiseerd.
€20.000
Twee verwijzers verdienen een nadere toelichting: • Sommige gemeenten hebben de scholen in het primair
€15.000
onderwijs het recht gegeven om namens hen leerlingen te verwijzen naar dyslexie. In dat geval gebruikt de aanbieder ‘Gemeente’ als verwijzer. • Zelfverwijzer wordt sporadisch gebruikt door aanbieders en
€10.000
is bedoeld voor crisissituaties.
Kosten per cliënt per verwijzer
€5.000
In de Jeugdwet is vastgelegd dat naast het lokale team van de gemeente, er meer wettelijke verwijzers zijn die toegang kunnen geven tot de jeugdhulp. Samenwerking met deze verwijzers is
0 2019
2020
2021
essentieel om ervoor te zorgen dat op een eenduidige manier wordt gewerkt zodat de kwaliteit en kosten van de jeugdhulp worden beheerst. In deze paragraaf wordt ingezoomd hoe de
Lokale Team | Jeugdarts |
Gecertificeerd instelling | Gemeente | Huisarts Medisch specialist | Rechbank | Zelfverwijzer
REGIOVISIE MONITOR 2021
16
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
verwijzingen van de verschillende verwijzers zich tot elkaar
lage kosten per verwijzing (gemiddeld €4.210, per cliënt per
verhouden. In andere hoofdstukken worden verschillende maat-
jaar) en een groot aantal verwijzingen, goed voor 22% van de
regelen toegelicht om de samenwerking met de verwijzers te
totale kosten.
“De kosten per cliënt die
verbeteren, zoals Beter Samenspel. Ook wordt er steeds nauwer
door de huisarts is ver-
met de huisartsen samengewerkt.
wezen, zijn gemiddeld
Gemiddelde duur jeugdhulp
lager dan bij de meeste andere verwijzers.”
De gemiddelde kosten per cliënt per jaar per verwijzer verschillen. Dit komt door de aard van de problematiek waarmee
De duur dat cliënten een bepaald soort jeugdhulp ontvangen
een type verwijzer in het algemeen te maken heeft.
noemen we een hulptraject. Figuren 13 en 14 laten zien hoe
De kosten per cliënt die door de huisarts is verwezen, zijn
lang trajecten met of zonder verblijf hebben geduurd. Een traject
gemiddeld lager dan bij de meeste andere verwijzers.
duurt gemiddeld 16 maanden. Als een cliënt van type zorg wisselt, start een nieuw traject. De daadwerkelijke periode dat een
Een paar zaken zijn opvallend in dit overzicht:
cliënt zorg ontvangt kan dus langer zijn dan hier weergegeven.
• De verwijzingen van de gecertificeerde instellingen zijn per cliënt per jaar het duurst, namelijk gemiddeld €22.000 per
In de afgelopen jaren is de duur dat cliënten ambulante jeugd-
cliënt per jaar. Dit is te verwachten aangezien de GI de meest
hulp kregen toegenomen. Het deel van de cliënten dat een
complexe en urgente cliënten verwijst. Zoals in figuur 11 en
traject korter dan een jaar heeft, nam af van 70% naar 65%.
12 te zien is, verwijst de GI niet een groot percentage van de cliënten, maar is door de hoge kosten per cliënt goed voor
Bij jeugdhulp met verblijf zien we een ander patroon. Daar zien
18% van de totale kosten.
dat het percentage korte trajecten vrij stabiel is en dat het aan-
• Daarna zien we dat de lokale teams de duurste verwijzingen
deel verblijf langer dan 3 jaar toeneemt.
hebben, gemiddeld €9.800 per cliënt per jaar. Dit is ook te verwachten en gewenst. Het lokale team kan het meeste
Aanbieders geven een aantal oorzaken aan voor deze
waarde toevoegen bij meer complexe casuïstiek en zal dus
ontwikkeling:
ook vaak duurdere verwijzingen doen. Door het grote aantal
• Door de wachttijden blijven cliënten langer in hulp en stro-
vertegenwoordigen de verwijzingen vanuit het lokale team
men niet goed door. Deze oorzaak wordt het meeste ge-
39% van de totale kosten.
noemd. Het gaat dan niet alleen om wachttijden bij andere
• De huisartsverwijzingen zijn, door de combinatie van relatief
jeugdhulpaanbieders, maar ook om bijvoorbeeld speciaal
REGIOVISIE MONITOR 2021
17
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 13: Gemiddelde trajectduur zonder verblijf
Figuur 14: Gemiddelde trajectduur met verblijf Bron: CBS
80%
Bron: CBS
80% 74%
70%
70% 66%
65%
60%
60%
50%
50%
40%
40%
30%
30%
29%
26%
70%
70%
66%
29%
30%
25%
23%
20%
20%
10% 4%
4%
2019
2020
5%
0%
10% 3%
5%
5%
2020
2021
0%
Tot 1 jaar |
1 tot 3 jaar |
2021
Meer dan 3 jaar
2019
Tot 1 jaar |
REGIOVISIE MONITOR 2021
1 tot 3 jaar |
Meer dan 3 jaar
18
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
onderwijs, kinderdagcentra, etc. De stelling is dat cliënten in
Figuur 15: Verdeling aantallen per type aanbieder
hulp blijven omdat ze niet door kunnen naar een echt passende plek. • Mogelijk is er ook een invloed van de coronapandemie. Deze reden is echter niet heel waarschijnlijk. We zien deze trend al langer en zien eerder een afvlakking in het laatste jaar, dan een versterking. • Vaak wordt ook genoemd dat cliënten langer in hulp blijven
32
regionale aanbieders sub-regionale aanbieders lokale aanbieders
57
met een lagere intensiteit, een soort nazorg. Dit zou de toename van de gemiddelde duur kunnen verklaren, maar de lagere
Bron: landelijk berichtenverkeer
99
intensiteit zou moeten leiden tot een daling van de kosten per cliënt per jaar. Het tegenovergestelde blijkt uit de data. Ook hier is er geen eenduidig antwoord te geven. Per hulpsoort, per aanbieder, per gemeente zijn er verschillen. Nader onderzoek moet meer duidelijkheid verschaffen.
Figuur 16: Verdeling omzet per type aanbieder
Kenmerken van het aanbod De jeugdhulp wordt grotendeels geleverd door de jeugdhulpaanbieders die regionaal zijn gecontracteerd. Een klein deel van de jeugdhulp wordt geleverd door een aantal zeer gespecialiseerde landelijke aanbieders. Daarnaast wordt een klein deel door de
17%
regionale aanbieders sub-regionale aanbieders lokale aanbieders
31%
gemeente direct gefinancierd met een persoonsgebonden budget (pgb) of een maatwerk contract.
Bron: landelijk berichtenverkeer
52%
In totaal heeft de regio Haaglanden 185 jeugdhulpaanbieders gecontracteerd. Een deel hiervan werkt lokaal. Dit zijn meestal
REGIOVISIE MONITOR 2021
19
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
vrijgevestigde psychologen die cliënten in één of een paar ge-
Opvallend is de stijging van de kosten per cliënt per jaar naar
meenten hebben. Daarnaast zij er ook grotere aanbieders die in
gemiddeld €10.041. Deze trend is niet aan één oorzaak toe te
(bijna) alle gemeenten actief zijn en soms zelfs landelijk werken.
wijzen. Het is een complex vraagstuk. Een veel genoemde oor-
“Er is geen eenduidig
zaak is de toename van de complexiteit van de problematiek. Uit
gedeeld beeld dat de
In bovenstaande figuren is te zien dat de 17% van de aanbieders
gesprekken met jeugdhulpaanbieders, ouders en professionals
stijging van kosten per
die regionaal werken (in alle gemeenten) gezamenlijk 74% van de
bij gemeenten blijkt dat wachttijden en daarmee belemmeringen
cliënt verklaart. Nader
kosten declareren. De 30% van de aanbieders die in 1, 2 of 3 ge-
om snel de best passende zorg te kunnen bieden, een belangrij-
onderzoek is nodig om
meenten actief zijn, vertegenwoordigen maar 2% van de kosten.
ke factor kan zijn.
hier meer zicht op te
Als we inzoomen op de complexiteit, één van de genoemde oor-
krijgen.”
Dit is goed te verklaren door het type zorg dat de grotere zorg-
zaken voor de stijging van de kosten per cliënt, zien we dat de
aanbieders leveren. Zij leveren complexe zorg en bijvoorbeeld
kosten per cliënten veel hoger zijn naarmate er meer aanbieders
verblijf. Dit zijn duurdere zorgvormen.
betrokken zijn. De kosten per cliënt verschillen ook per type verwijzer. Dit is te
Samenvatting
verklaren door de verschillende soorten problematiek die per type verwijzer langskomen.
Vanaf 2019 is het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt in de
De duur dat een cliënt zorg ontvangt blijkt toe te nemen. We
regio Haaglanden gestabiliseerd op bijna 30.000. Het percentage
zien een trend dat het percentage korte behandelingen afneemt.
jeugdigen is gedaald tot 10,6%. Dat is 0,1% boven het landelijk
Cliënten blijven dus langer in jeugdhulp. Of dit ook de stelling dat
gemiddelde.
de complexiteit toeneemt ondersteunt is nog niet duidelijk, dit
Van de circa 13.000 jeugdigen die jaarlijks instromen in de jeugd-
moet nader onderzocht worden.
hulp, is ruim 50% niet eerder in zorg geweest. Ongeveer 25% is heel kort niet in zorg geweest, dat zijn waarschijnlijk vooral ver-
In deze analyse gaan we vooral in op de tweedelijns jeugdhulp,
lengingen. Ongeveer 20% is langer dan een half jaar niet in zorg
deze wordt geleverd door jeugdhulpaanbieders. Regionaal zijn
geweest. Ook zien we dat 18% van de trajecten voortijdig wordt
er 185 gecontracteerd en daarnaast zijn er nog gespecialiseerde
afgesloten, wat hoger is dan het landelijke gemiddelde van 13%.
landelijke of lokale aanbieders waarmee samen wordt gewerkt. Hierbij is het meest opvallend dat de 32 aanbieders die in alle gemeenten actief zijn, 74% van de kosten vertegenwoordigen.
REGIOVISIE MONITOR 2021
20
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Normaliseren Normaliseren is een nieuw thema in het regionale beleid en is dan ook opgenomen in de regiovisie. Net als landelijk en in veel andere regio’s heeft normaliseren in Haaglanden de eerste jaren na de decentralisatie nog weinig invulling gekregen. Daar is verandering in gekomen. Zo zal het thema in de Hervormingsagenda van het ministerie van VWS en de VNG naar verwachting een prominente plek krijgen. Ook krijgen afzonderlijke gemeenten er meer aandacht voor, bijvoorbeeld de gemeente Pijnacker-Nootdorp die met haar beleid de nodige landelijke aandacht heeft gekregen. In 2022 zal de regio Haaglanden zich op een drietal aspecten richten. Ten eerste het verdiepen en toepassen van kennis over normaliseren. Want we praten veel over normaliseren, maar we hebben nog weinig handvatten hoe we hier invulling aan kunnen geven. In 2021 hebben een aantal gemeenten deelgenomen aan het leernetwerk Normaliseren, georganiseerd door de Haagse Hogeschool. Begin 2022 zullen de eerste resultaten van dit leernetwerk verschijnen en gaan we uitwerken hoe we deze en andere kennis, kunnen vertalen in regionaal en lokaal beleid. Ten tweede gaat de regio uitwerken hoe de jeugdhulp via de verordeningen verder begrensd kan worden. Ten derde willen we in gesprek met aanbieders over hoe normaliseren onderdeel wordt van de dagelijkse werkprocessen en wat daar voor nodig is.
REGIOVISIE MONITOR 2021
21
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
3 Jeugdigen groeien zo thuis mogelijk op
REGIOVISIE MONITOR 2021
22
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Kinderen groeien thuis op en jeugdhulp vindt in principe in de leefomgeving van kinderen, jongeren en ouders plaats. Dat is de ambitie “De verwachting is dat het overeind houden van (een beperkt aantal) plekken voor gesloten jeugdhulp in de regio voorlopig nog nodig blijft. Ook ouders met kinderen die in de gesloten jeugdhulp hebben gezeten ondersteunen dit. Jongeren geven juist aan dat we zo snel mogelijk moeten stoppen met gesloten jeugdhulp. Dat geeft het dilemma waar we voor staan goed weer.”
van de regio Haaglanden en wordt ‘zo thuis mogelijk’ genoemd. Voor een klein deel van de kinderen is thuis wonen (tijdelijk) niet mogelijk. Plaatsing in de omgeving zoals bij familie of kennissen heeft dan de voorkeur. Als dat niet lukt zijn er alternatieven zoals pleegzorg beschikbaar. Ook een andere oplossing zoals een gezinshuis moet een plek zijn die zoveel mogelijk als thuis aanvoelt. Zo thuis mogelijk opgroeien is een van de speerpunten van de regiovisie. Dit hoofdstuk beschrijft hoe de regio deze ambitie verwezenlijkt. Het versterken en ondersteunen van pleeggezinnen, meer kleinschalige woonvormen en het afbouwen van gesloten jeugdhulp dragen hieraan bij. Ook het voorkomen dat kinderen uit huis geplaatst worden past in deze ambitie. Hierover wordt nader uitleg gegeven in het hoofdstuk 4 over Veiligheid.
REGIOVISIE MONITOR 2021
23
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Het gedwongen plaatsen van kinderen in een instelling moet
het recht hebben om thuis op te groeien en dat er een rangorde
met terughoudendheid gebeuren en alleen als dat aantoonbaar
is in de alternatieven van opvang voor kinderen die niet thuis
in het belang is van de jeugdige. Alternatieven voor dergelijke
kunnen wonen. Eerst moet gekeken worden of het kind terecht
“Uit onderzoeken blijkt
gedwongen plaatsingen in gesloten jeugdhulp (JeugdzorgPlus)
kan bij andere leden van de familie, daarna naar een vervangend
dat het opgroeien in een
zijn het bieden van intensieve vormen van ambulante hulp.
gezin. Pas als het echt niet anders kan, mogen kinderen in een
instelling, zeker als het
passende residentiële instelling worden geplaatst. Uit onder-
gepaard gaat met over-
Maar ook het creëren van kleinschalige woonvormen, het aan-
zoeken blijkt namelijk dat het opgroeien in een instelling, zeker
plaatsingen, ernstige
pakken van de schaarste aan passende zelfstandige woonruimte
als het gepaard gaat met overplaatsingen, ernstige negatieve
negatieve gevolgen kan
voor jongeren en het afbouwen en omvormen van gesloten
gevolgen kan hebben voor kinderen. Vooral opname in geslo-
hebben voor kinde-
jeugdhulp dragen bij aan het zo thuis mogelijk opgroeien.
ten jeugdhulp dient zoveel mogelijk te worden voorkomen. Een
ren. Vooral opname
De cijfers lijken een eerste bevestiging te laten zien van de
dergelijke plaatsing kan traumatiserend zijn en moet daarom zo
in gesloten jeugdhulp
afname van vormen van jeugdhulp met verblijf in een instelling.
kort als mogelijk zijn, blijkt uit longitudinaal onderzoek .
dient zoveel mogelijk te
5
worden voorkomen.”
Per soort jeugdhulp waarbij kinderen niet thuis verblijven volgt in dit hoofdstuk een stand van zaken: hoe staat het ervoor en wat
De ambitie dat kinderen zo thuis mogelijk opgroeien was al
is er bereikt? Het hoofdstuk eindigt met een globale conclusie en
langer een speerpunt van beleid in de regio Haaglanden. Met
een doorkijk naar de acties die in 2022 ondernomen worden op
het actieplan ‘Samen sterk voor jeugdigen in gezinnen’ zette de
dit thema.
regio vanuit de besteding van het Transformatiefonds Jeugdhulp (2019-20216) hierop in. Deze middelen zijn beschikbaar gesteld
Brede beweging naar minder residentiële plaatsingen
vanuit het landelijk Actieprogramma Zorg voor Jeugd (20182021) waar ook de ambitie van zo thuis mogelijk centraal staat. Een indrukwekkende documentaire over Jason verschijnt in 2021, waarin de traumatische ervaring van verblijven in de
Kinderen hebben het recht om veilig op te groeien, bij voorkeur
gesloten jeugdhulp een gezicht krijgt. Ook vanuit de landelijke
thuis in het eigen gezin. Dit betekent dat het plaatsen van kinde-
politiek klinkt het geluid om een afname van kinderen in instel-
ren in instellingen zo veel mogelijk voorkomen moet worden. In
lingen. Begin december neemt de Tweede Kamer unaniem de
2021 wordt de roep om dit te verwezenlijken steeds sterker. Het
motie aan waarin verzocht wordt om te stoppen met gesloten
fundament hiervoor ligt beschreven in het Internationaal Verdrag
jeugdhulp met zo min mogelijk uithuisplaatsingen en om in te
inzake de Rechten van het Kind (IVRK) waarin staat dat kinderen
zetten op ambulante zorg, passende hulp en wonen dicht bij
REGIOVISIE MONITOR 2021
24
Bron: Kijk op JeugdzorgPlus, Addink en van der Veldt, maart 2022) 6. Bron: Rapportage besteding Transformatiefonds Jeugdhulp Haaglanden 2019-2021 5.
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 17: Aantal kinderen met jeugdhulp naar soort jeugdhulp
25.912 25.984 2019
26.626
2020
Ambulant
7.
28.837 28.680 29.126 2019 2020 2021
2021
1.464
1.431
2019
2020
Pleegzorg
1.312 2021
139
160
146
2019
2020
2021
Gezinshuizen
1.290
1.179
1.145
2019
2020
2021
256
202
147
2019
2020
2021
Verblijf in instelling
Gesloten jeugdhulp
Totaal aan unieke jeugdigen met jeugdhulp7
Omdat kinderen en jongeren per jaar meer vormen van jeugdhulp kunnen krijgen tellen de afzonderlijke vormen van jeugdhulp op tot meer dan het totaal aantal unieke jeugdigen met jeugdhulp REGIOVISIE MONITOR 2021
25
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
huis. In de sector zelf ontstaat vanuit professionals de beweging StroomOp, zij pleiten eveneens voor het voorkomen van gesloten jeugdhulp. Ook de brancheorganisaties van jeugdhulpaan-
Figuur 18: Kinderen in jeugdhulp met verblijf (pleegzorg, gezinshuizen, verblijf in instelling en gesloten jeugdhulp)
bieders hebben het terugdringen van gesloten jeugdhulp als speerpunt benoemd.
3.149
Minder kinderen die niet thuis wonen
2019
2.972 2020
Zoals beschreven in bovenstaande paragraaf gaat zo thuis mogelijk over verschillende vormen van jeugdhulp voor kinderen
2.750 2021
die (tijdelijk) niet thuis kunnen wonen. Vanuit de ambitie dat kinderen in principe thuis opgroeien, heeft ambulante begeleiding thuis de voorkeur boven verblijven in een instelling. In figuur 17 is in de regio Haaglanden een stijging van het aandeel ambulante inzet zichtbaar. Of en in welke mate deze stijging toegeschreven kan worden aan het voorkomen van plaatsingen in residentiële instellingen is niet met zekerheid te zeggen. Uit figuur 18 blijkt een sterke daling van het aantal plaatsingen in een instelling, vooral bij de gesloten jeugdhulp en in 2020. Opvallend is verder de afname van het aantal plaatsingen in een pleeggezin. Mogelijke verklaringen worden in de volgende paragraaf toegelicht. Ten opzichte van 2019 zijn de afgelopen jaren zo’n 400 minder kinderen in een instelling geplaatst. Deze neergaande trend in combinatie met meer ambulante inzet kan gezien worden als een bevestiging van de ambitie van zo thuis mogelijk opgroeien. Langduriger monitoring en analyse van deze cijfers zal de komende jaren meer inzicht geven.
REGIOVISIE MONITOR 2021
26
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Pleegzorg
Kleinschalige woonvormen
“Als plaatsing in een
Als kinderen en jongeren niet thuis kunnen opgroeien, is een
Als plaatsing in een pleeggezin niet kan, moeten er voldoende
pleeggezin niet kan,
pleeggezin of een gezinshuis een second best oplossing. Deze
geschikte alternatieven zijn. Het uitbreiden van kleinschalige
moeten er voldoende
vormen van jeugdhulp benaderen zoveel mogelijk het opgroeien
woonvormen is daarom van belang voor het realiseren
geschikte alternatieven
in een gezin. Om voldoende pleeggezinnen te hebben en te
van de ambitie dat kinderen zo thuis mogelijk kunnen
zijn.”
houden is in de regiovisie het doel geformuleerd om pleegouders
opgroeien. Er bestaan al verschillende mogelijkheden, zoals
te versterken en is in 2018 het regionale programma ‘Jeugdhulp
beschermd wonen voor dakloze jongeren onder de 18 jaar
in gezinsvormen gestart’.
en de opvang voor tienermoeders. In 2020 signaleerde het expertisecentrum complexe zorg een hiaat in het zorglandschap
In de vorige paragraaf viel op dat het aantal kinderen in
voor een specifieke doelgroep: jongeren met autisme en
Haaglanden in pleeggezinnen in 2021 is afgenomen. Dit is een
hechtingsproblemen. Deze jeugdigen zijn vaak moeilijk
landelijke trend. Hiervoor is een aantal mogelijke verklaringen
plaatsbaar in andere woonvormen omdat er specialistische
te benoemen. Tussen 2019 en 2021 is het aantal uit huis
hulp nodig is in een kleine setting. Met behulp van financiering
geplaatste kinderen gedaald. Het kan zijn dat het beleid om
van het Transformatiefonds hebben Prodeba in Delft en
jeugdigen minder snel uit huis te plaatsen effect krijgt en
Jeugdformaat in Den Haag in 2021 gezamenlijk nieuw aanbod
daardoor minder kinderen in een pleeggezin terechtkomen.
gerealiseerd. Een kleinschalige woonvorm voor 10-12 kinderen
Daarnaast was het door de coronamaatregelen lastiger om
in de leeftijd 14-17 jaar en een gespecialiseerd gezinshuis voor
potentiële pleeggezinnen te bereiken. Pleegzorg heeft vaak
maximaal 4 kinderen in de leeftijd van 0-4 jaar.
een grote impact op het gezin van pleegouders. Doordat de complexiteit van de problematiek van pleegkinderen toeneemt, kan dit eerder tot het stoppen van pleegouderschap leiden.
Huisvestingsmogelijkheden
Langduriger monitoring en duiding van landelijke cijfers over pleegzorg zal uitwijzen of de afname van pleegzorg verder
Als jongeren in een gezinshuis of in een instelling verblijven
doorzet.
is het van belang dat ze de mogelijkheid krijgen om door te stromen naar een vorm van zelfstandig wonen. Er zijn lange wachttijden voor huurwoningen voor jongeren. Hierdoor kunnen jongeren moeilijk uitstromen uit een gezinshuis of instelling en
REGIOVISIE MONITOR 2021
27
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
ontstaan er wachtlijsten voor nieuwe instroom. In 2021 lag de nadruk daarom op het vergroten van huisvestingsmogelijkheden voor jongeren. Bestuurlijk is in 2021 de afspraak gemaakt dat gemeenten de komende jaren 1250 huisvestingsplekken gaan realiseren8. Bijvoorbeeld voor kwetsbare groepen zoals jongeren, gericht op uitstroom in combinatie met de noodzakelijke vervolghulp en nazorg.
Afbouw van JeugdzorgPlus instellingen Deze laatste paragraaf gaat over jeugdhulp waar kinderen in een gesloten setting verblijven. Dit zijn de JeugdzorgPlus instellingen. Omdat het gaat om jeugdhulp met vergaande vrijheidsbeperking wordt deze met tussenkomst van de rechter opgelegd. Als andere vormen van jeugdhulp ontoereikend zijn, is JeugdzorgPlus een laatste mogelijkheid. Bijvoorbeeld wanneer de opgroei- of opvoedproblemen dusdanig ernstig zijn dat kinderen een gevaar zijn voor zichzelf of voor anderen. Zoals jongeren met ernstige agressieproblemen of ernstige onveiligheid door groepen waarvan zij -soms onvrijwillig- deel uitmaken. JeugdzorgPlus is meestal ingrijpend voor jeugdigen en hun ouders. Daarom moet dit zoveel mogelijk worden voorkomen en zo kort mogelijk duren. De ambitie om de gesloten jeugdhulp af te bouwen is in 2020 geformuleerd door de vijf jeugdhulpregio’s Bron: Haags Samen wonen, Woonagenda 2020-2023
8.
samen (Landsdeel Zuid-West) met de grootste aanbieders van gesloten jeugdhulp en gecertificeerde instellingen. Dit
REGIOVISIE MONITOR 2021
28
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
ambitiedocument beoogt naast het geleidelijk afbouwen van plekken ook een kwaliteitsverbetering. Het verkorten van
Figuur 19: Totaal aantal kinderen in gesloten jeugdhulp op peildatum in de regio Haaglanden
de verblijfsduur, verkleinen van groepen en ontwikkelen van alternatief aanbod draagt bij aan deze kwaliteitsslag. Ook het bieden van intensief ambulante hulp en kleinschalige woonvormen is onderdeel van de ambitie. In figuur 19 is een sterke afname zichtbaar van jongeren in de gesloten jeugdhulp in de regio Haaglanden. In drie jaar tijd is het
116
aantal gesloten plaatsingen gehalveerd van 116 in 2019 naar 55
1 JAN. 2019
in 2022.
110 1 JAN. 2020
Hieronder volgt een toelichting op hoe deze snelle afbouw tot stand kwam. De eerste helft van 2020 is de gesloten jeugdhulp locatie Midgaard in Den Haag gesloten, waardoor 35 plekken
65
gesloten jeugdhulp zijn afgebouwd. In 2021 is Ihub met een
1 JAN. 2021
ambulant team gestart. Dit team kan op twee manieren worden ingezet. Aan de voorkant ter voorkoming van plaatsing en aan
55 1 JAN. 2022
de achterkant om een plaatsing te verkorten of de overgang naar een volgende plek te begeleiden. In 2021 heeft dit team 18 trajecten gestart in Haaglanden. In een aantal casussen is het gelukt om gesloten jeugdhulp te voorkomen. In 2021 zijn voorbereidingen getroffen voor het omvormen van het vastgoed van de gesloten jeugdhulp. Het realiseren van kleinere groepen en de afbouw van gesloten jeugdhulp staat hierin centraal. Het afbouwen van jeugdhulp leidt tot verbouwingskosten, frictiekosten door leegstand en
REGIOVISIE MONITOR 2021
29
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 20: Plaatsingen gesloten jeugdhulp per landsdeel
ontwikkelkosten voor alternatieven. Vanuit het Rijk zijn hiervoor middelen beschikbaar gesteld9, echter zijn daarmee niet alle kosten voor omvorming gedekt. De tarieven voor deze kleinere groepen zullen wijzigen en gesprekken met betreffende aanbieders worden in 2022 voortgezet.
843 2019 -21,2
673 2021
205 147 2019
�32%
2019
224 2021
325 �35,5%
aantal plaatsingen in Haaglanden ten opzichte van 2020 licht
stabilisatie. Deze ontwikkeling zal verder gemonitord worden in �38,4%
2019
aan een kortere gemiddelde behandelduur. Opvallend is dat het
regio’s in het landsdeel Zuid-West, waar vooral sprake is van een
2019
313
zichtbaar dan in 2021. Dit kan vooral worden toegeschreven
gestegen is. Deze stijging wijkt af van het beeld van de andere
528
�26,6%
In 2020 was een sterkere afname van gesloten jeugdhulp
2021
2022.
�10,2%
361
324
De afname van het aantal plaatsingen in gesloten jeugdhulp is
2021
ook landelijk het beeld. Uit figuur 20 blijkt dat het landsdeel Zuid-
2019
West hierin de afgelopen twee jaar een van de koplopers was.
202
Ook in Noord-West is de afbouw snel gegaan. Hier is een zeer
2021
actief beleid gevoerd in de omvorming van gesloten jeugdhulp
100
naar kleinschalige open voorzieningen.
2021
In relatief korte tijd is de gesloten jeugdhulp in Haaglanden sterk afgenomen. Hoewel dit een positieve ontwikkeling is, leidt dit tot Noord
Oost
Noord-West
Zuid-West
Zuid
Totaal
continuiteitsrisico’s bij aanbieders. De VNG en het ministerie van 9.
Bron: landelijke factsheet gesloten jeugdhulp 2021, Jeugdzorg Nederland
BREN gelden zijn door het ministerie van VWS ter beschikking gesteld voor het organiseren van passende hulp voor de kleine groep jeugdigen met meervoudige en complexe problematiek.
REGIOVISIE MONITOR 2021
30
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
VWS zijn in gesprek over oplossingen. De regio Haaglanden is
afspraken van 2021 over huisvesting in prestatieafspraken
nauw betrokken bij deze landelijke gesprekken.
met woningcorporaties nader concretiseren. Tot slot is het de bedoeling om in 2022 een derde nieuwe kleinschalige
De snelle afbouw van gesloten jeugdhulp leidt ook tot een
woonvoorziening te realiseren. De omvorming van de gesloten
grotere urgentie om voldoende alternatieven beschikbaar
jeugdhulp wordt verder door gezet, lerend van voorbeelden in
te hebben om gesloten opname te voorkomen. In hoeverre
andere landsdelen.
kleinschalige alternatieven werken voor alle kinderen die nu in een gesloten setting verblijven is nog onbekend. Onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen (van Schie et.al., Kleine groepen bij grote problemen, 2020).
Conclusie In de afgelopen paar jaar heeft de regio belangrijke stappen gezet in het realiseren van de ambitie van zo thuis mogelijk. Tegelijk is er ook nog veel te bereiken, bijvoorbeeld om de meest effectieve manier te vinden om deze ambitie te realiseren. In 2022 wordt een nieuw actieplan uitgewerkt voor het versterken van pleegzorg. Hierin worden activiteiten benoemd met als doel om pleegouders te werven en ze te behouden, bijvoorbeeld door ondersteuning te bieden in complexe situaties. Jong Doet Mee heeft de zogenaamde Big 5 opgesteld. Dit zijn de vijf voorwaarden voor jongeren om zelfstandig te kunnen functioneren als ze op hun 18e uit een instelling vertrekken. In 2022 zal de Big 5 in de handreiking behorend bij de contracten met jeugdhulpaanbieders worden opgenomen, zodat ook zij hiermee aan de slag gaan. Gemeenten zullen de bestuurlijke
REGIOVISIE MONITOR 2021
31
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
4 Jeugdigen groeien duurzaam veilig op
REGIOVISIE MONITOR 2021
32
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Dit hoofdstuk gaat in op het duurzaam veilig opgroeien van jeugdigen in de regio Haaglanden. Onveiligheid in de opvoedsituatie moet tijdig herkend worden, daarom zetten de gemeenten veel in op
“Onveiligheid in de
vroegsignalering door onder meer jeugdgezondheidszorg, welzijn en
tijdig herkend worden,
opvoedsituatie moet
onderwijs. Als de thuissituatie die veiligheid niet kan bieden kan de
daarom zetten de
overheid ingrijpen door bijvoorbeeld jeugdigen en gezinnen onder
vroegsignalering door
gemeenten veel in op jeugdgezondheidszorg,
toezicht van de jeugdbescherming te plaatsen. In uiterste situaties
welzijn en onderwijs.”
zal een veilige omgeving moeten worden gevonden in een pleeggezin, gezinshuis of een instelling. Zowel in de Regiovisie als landelijk is er veel aandacht voor dit onderwerp. Het eerste deel van dit hoofdstuk gaat in op de achtergrond van de jeugdbescherming. Daarna komen de landelijke en regionale ontwikkelingen in de jeugdbescherming aan bod. Het volgende onderdeel is een toelichting op jeugdreclassering en welke acties de gemeenten in regio Haaglanden op dat onderdeel oppakken.
REGIOVISIE MONITOR 2021
33
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Een belangrijk landelijk en regionaal initiatief is de Beweging
- EEN VOOGDIJMAATREGEL:
van 0, met als ultiem doel: 0 kinderen die niet optimaal thuis
Van een voogdijmaatregel is sprake wanneer het gezag van
opgroeien. Vervolgens wordt Beter Samenspel toegelicht: een
ouders beëindigd wordt. Zij hebben dan geen zeggenschap meer
“Het gezin komt onder
programma in Haaglanden waarin gecertificeerde instellingen
over hun kind(eren). Ouders blijven hun kinderen nog wel zien,
toezicht te staan en
(GI’s) en lokale teams samenwerken voor kinderen en gezinnen
indien mogelijk.
kan verplichte hulp opgelegd krijgen.”
met veiligheidsproblemen. Ten slotte worden de recente ontwikkelingen bij het Crisis Interventie Team (CIT) toegelicht.
- EEN JEUGDRECLASSERINGSMAATREGEL: Hierbij gaat het om jeugdigen die strafbare feiten hebben
Wat is jeugdbescherming?
gepleegd, maar ook om jeugdigen waarbij sprake is van
Er is sprake van jeugdbescherming wanneer een kinderrechter
aanhoudend schoolverzuim. Zij krijgen dan een zogenaamde
op advies van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK), een
jeugdreclasseerder toegewezen die hen ook kan verplichten hulp
wettelijke jeugdbeschermingsmaatregel heeft uitgesproken.
te accepteren.
Het gaat om de volgende maatregelen, die door de zogenaamde gecertificeerde instellingen (GI’s) uitgevoerd worden:
Route naar een Jeugdbeschermingsmaatregel Een jeugdbeschermingsmaatregel wordt niet zomaar
- EEN ONDERTOEZICHTSTELLING (OTS):
uitgesproken. Het betekent dat de overheid, door inzet van
Het gezin wordt onder toezicht gesteld en krijgt een
een jeugdbeschermer ingrijpt in het (persoonlijk) leven van een
jeugdbeschermer toegewezen, ouders behouden nog het
gezin. Dit dient alleen te gebeuren wanneer de veiligheid en/of
gezag maar over belangrijke beslissingen die hun kinderen
de ontwikkeling van een kind ernstig wordt bedreigd. Het gezin
aangaan dienen ze te overleggen met een jeugdbeschermer. Een
komt onder toezicht te staan en kan verplichte hulp opgelegd
jeugdbeschermer kan besluiten dat er bepaalde vormen van hulp
krijgen. Gemeenten zijn volgens de Jeugdwet verantwoordelijk
ingezet moeten worden en is verantwoordelijk voor de veiligheid
voor de toeleiding naar de RvdK. Een professional van
van de jeugdigen/in gezinnen. Een ots kan per jaar verlengd
bijvoorbeeld een lokaal team, Veilig Thuis, een crisisteam,
worden. Hiervoor moet de jeugdbeschermer dan opnieuw een
leerplicht, of een jeugdhulporganisatie kan een melding doen
verzoek doen bij de kinderrechter die het verzoek dan toetst.
bij een jeugdbeschermingstafel (JBT). Aan deze tafel zitten vertegenwoordigers van de gemeente, RvdK, degene die de melding heeft gedaan, ouders en soms de jeugdige en/of mensen uit het netwerk en eventueel betrokken hulpverleners.
REGIOVISIE MONITOR 2021
34
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Aan de JBT wordt een zorgvuldige afweging gemaakt, door
Figuur 21: Verdeling van inzet tussen de GI’s
het horen van alle betrokkenen. Hier wordt beoordeeld of een onderzoek door de RvdK of jeugdbeschermingsmaatregel nodig is, of dat vrijwillige hulp ingezet kan worden. De RvdK zal in geval van een onderzoek alle betrokkenen bij het gezin
76,3% 73,5% 75,4% 2019 2020 2021
horen en op basis van de uitkomsten een advies uitbrengen aan de kinderrechter. De kinderrechter neemt, alle belangen afwegende, vervolgens een besluit over het uitspreken van een jeugdbeschermingsmaatregel en door welke GI deze uitgevoerd
3,6%
moet worden.
Data, analyse, landelijke en regionale ontwikkelingen in de jeugdbescherming Er zijn in de regio Haaglanden drie GI’s werkzaam: Jeugdbescherming West (JB West, voor de generieke doelgroep),
3,0%
2,8%
18,8% 22,1% 21,0% 2019 2020 2021
2019 2020 2021 Jeugdbescherming West
1,3%
1,4%
0,8%
2019 2020 2021 Rest
William Schrikker Stichting
Leger des Heils (JB-JR)
Figuur 22: Ondertoezichtstelling en voogdijmaatregelen Jeugdbescherming
de William Schrikker Stichting (WSS, voor de LVB doelgroep) en het Leger des Heils JB-JR (LdH, voor een bijzondere multi-
2.524
problem doelgroep). De onderlinge verhouding van de GI’s is
2019
hierboven in beeld gebracht. 1% van de inzet wordt vanwege het woonplaatsbeginsel door GI’s buiten regio Haaglanden uitgevoerd. 580
Het totaal aantal Jeugdbeschermingsmaatregelen in Haaglanden over de afgelopen drie jaar laat een vrij constante, licht dalende
531 499 2019 2020 2021
1.205 1.123 1.023 2019 2020 2021
1.198 1.251 1.240
Ondertoezichtstelling jaar korter dan 1 jaar
Ondertoezihtstelling > 1 jaar
2.401 2.349 2020 2021
2019 2020 2021
lijn zien. Vergeleken met het landelijke beeld heeft Haaglanden te maken met een gemiddeld percentage jeugdigen met een
Voogdij maatregel
REGIOVISIE MONITOR 2021
35
INHOUD
Totaal aantal beschermingsmaatregelen VOLGENDE
VORIGE
Figuur 23: Jeugdreclasseringsmaatregelen
maatregel (namelijk 0,77%) ten opzichte van het totaal aantal jeugdigen tot en met 17 jaar10. Ook het aantal jeugdreclasseringsmaatregelen in Haaglanden
700
679
over de afgelopen drie jaar laat een dalende lijn zien. De dalende
636
trend is ook landelijk zichtbaar. De regio Haaglanden gaat de komende periode een scherpere visie ontwikkelen op de thema’s jeugdreclassering en forensische jeugdhulp. Er zijn signalen van verjonging van first-offenders met zwaardere delicten. Daarnaast verschuift
2019
2020
de kleine criminaliteit van de straat naar een online omgeving
2021
die onzichtbaar is en moeilijk te monitoren. De regio gaat zich daarom richten op de kwalitatieve monitoring van de volgende onderwerpen:
Figuur 24: Aantal MUHP t.o.v. het totaal aantal OTS zaken
• Forensische jeugdhulp sluit aan bij een veranderende doelgroep. • Jeugdreclassering heeft een pro-actieve rol in de begeleiding
1.257
1.265
1.221
van jonge delictplegers. Het komende jaar wordt er onderzoek gedaan naar deze veranderende doelgroep. De uitkomsten hiervan zullen worden
515
477
468
gebruikt om de huidige visie aan te scherpen en waar nodig de werkwijze aan te passen.
41%
39%
2019
2020 OTS zaken |
Machtigingen uithuisplaatsing (MUHP)
37% 2021 10.
Bron: CBS gegevens over het eerste half jaar 2021
REGIOVISIE MONITOR 2021
36
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Uithuisplaatsingen Figuur 24 geeft op basis van data van JB West het totaal aantal machtigingen uithuisplaatsing (MUHP) aan ten opzichte van het totaal aantal ots. In het aantal uithuisplaatsingen is een lichte daling te zien. De rol en betrokkenheid van de GI bij een MUHP is wisselend en soms beperkt van invloed. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om jeugdigen met een plaatsing bij de andere ouder, in een (netwerk)pleeggezin, een gezinshuis of een residentiële setting. De jeugdigen met een machtiging uithuisplaatsing kunnen onderverdeeld worden in de volgende categorieën: • Jeugdigen waarvoor een MUHP verzocht is door de RvdK bij aanvang van de ots (2021: 149). - Voor 82 jeugdigen was er sprake van een preventieve betrokkenheid11 van JB West. - Voor 67 jeugdigen was er geen sprake van preventieve betrokkenheid van JB West. • Jeugdigen waarvoor een MUHP verzocht is door JB West tijdens een lopend ots-traject (2021: 38) • Jeugdigen voor wie een reeds eerder uitgesproken MUHP wordt verlengd (2021: 281) Er wordt ook toegewerkt naar een onderscheid tussen een spoed Er is sprake van preventieve betrokkenheid van de GI als er geen wettelijke kinderbeschermingsmaatregel is uitgesproken door de rechter.
11.
MUHP en een regulier MUHP. Het CBS gaat deze informatie landelijk uitvragen bij de GI’s. Deze informatie wordt verwacht in oktober 2022. Aanvullend wil de regio Haaglanden ook het aantal gerealiseerde terugplaatsingen monitoren.
REGIOVISIE MONITOR 2021
37
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Toekomstscenario
nieuwe werkwijze. Betrokken partners hierbij zijn: Veilig Thuis
Eind 2019 publiceerden de Inspectie Gezondheidszorg en
Haaglanden, JB West, WSS, Stichting, Perspektief, RvdK en
Jeugd (IGJ) en de inspectie Justitie en Veiligheid het rapport
namens de regio Haaglanden de gemeenten Delft, Den Haag en
Rapport van de Inspectie
‘Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd’’, waarin de Inspecties
Westland.
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de inspectie
oordeelden dat jeugdigen met een jeugdbeschermings- of jeugdreclasseringsmaatregel onvoldoende bescherming
Doorbraakaanpak
Justitie en Veiligheid
kregen en de GI’s hun wettelijke opdracht onvoldoende konden
Parallel aan de ontwikkeling van het toekomstscenario is
‘Kwetsbare kinderen
uitvoeren.
de huidige praktijk in de jeugdbescherming tegen het licht
onvoldoende beschermd’
In meerdere kamerbrieven van de destijds betrokken
gehouden door het Rijk en de Inspectie. De inspecties IGJ en
ministers is een heroverweging van de beschermingsketen
J&V constateerden in hun vervolgrapport ‘Kwetsbare kinderen
aangekondigd . Een landelijk traject heeft, onder leiding van
onvoldoende beschermd’ (juli 2021) dat te veel jeugdigen
een landelijke kwartiermaker, geleid (voorjaar 2021) tot een
te lang op passende hulp moesten wachten. Vanwege de te
toekomstscenario kind- en gezinsbescherming:
lange wachttijden voor de inzet van passende jeugdhulp voor
• Het landelijk toekomstscenario is uitgewerkt aan de hand
jeugdigen met een maatregel is onze jeugdbeschermingsregio
van vier basisprincipes, die samen met de betrokken
Zuid-West (Haaglanden, Midden-Holland, Zuid-Holland Zuid
partijen zijn geformuleerd, namelijk “eenvoudig”, “duidelijk
en Holland Rijnland) vanaf juli 2021 onder verscherpt toezicht
en transparant”, “gezinsgericht” en “lerend”. Deze principes
van de inspecties en Interbestuurlijk toezicht (IBT) door het Rijk
vormen de fundering voor het toekomstscenario.
gesteld. De regio Zuid-West heeft een plan van aanpak met
12
13
• In het toekomstscenario wordt gepleit voor een regionaal veiligheidsteam, waarin het overgrote deel van de taken van
concrete acties opgesteld om zo te realiseren dat er sneller passende hulp wordt verstrekt: de doorbraakaanpak.
de RvdK, de GI’s en Veilig Thuis opgaan in de kerntaken van dit team. • Het lokale team is de spil van de aanpak.
In maart 2022 is het verscherpt toezicht en IBT beëindigd in onze regio gezien de dalende cijfers en het vertrouwen dat er is in de ingezette doorbraakaanpak. Tot medio 2022 zal er nog
De regio Haaglanden heeft de ambitie uitgesproken de kind-
maandelijks worden gemonitord op het aantal jeugdigen op de
en gezinsbescherming verder te ontwikkelen volgens het
doorbraaklijst inclusief hun hulpvraag. Daarna wordt opnieuw de
toekomstscenario. Hiertoe is een aanvraag gedaan voor het
frequentie van monitoren bepaald.
starten van een proeftuin om te experimenteren met een
REGIOVISIE MONITOR 2021
38
Ook in de meest recente kamerbrief over hervormingen in het jeugdstelsel van mei 2022 wordt aangegeven dat verbeteringen in de keten van jeugdbescherming op korte termijn nodig zijn. 13. Zie ook: Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming | Rapport | Rijksoverheid.nl 12.
INHOUD
VOLGENDE
VORIGE
Figuur 25: Kinderen op de doorbraaklijst Haaglanden
De stijging vanaf september 2021 is optisch, veroorzaakt door de verbreding van de aanpak van JB West naar het totaal van de drie GI’s. Daarnaast had het belang om casuïstiek voor de doorbraakaanpak te registreren, vanaf dat moment meer de
160
aandacht van de jeugdbeschermers.
140
Beweging van 0
120
De Beweging van 0 is een landelijk en groeiend initiatief dat in
100
2019 door een groep jeugdhulpprofessionals is gestart14. Deze
80
beweging heeft tot doel om de jeugdbescherming en jeugdhulp in
60
brede zin op allerlei gebieden structureel te verbeteren. Leidend thema en tegelijkertijd ook de ambitie is het optimaal opgroeien
40
van de kinderen in Nederland, waarbij als ultiem doel voor de
20
toekomst is gesteld: 0 kinderen die niet optimaal thuis opgroeien.
0
De Beweging wil dat de jeugdhulp stapje voor stapje steeds meer Start 15/01 15/02 15/03 15/06 15/09 15/10 15/11 15/12 15/01 15/02 15/03 15/04
gaat bereiken voor kinderen, ouders en samenleving, tegen een steeds rendabeler kosten-baten-verhouding. In de regiovisie (zie ook het hoofdstuk ‘zo thuis mogelijk
De casuïstiek wordt in 2021 maandelijks doorgesproken met
opgroeien’) is de Beweging naar 0 uithuisplaatsingen opgenomen.
de GI’s om te bezien waar met inzet vanuit de regio doorbraken
Uitgangspunt voor de regio, GI’s en ketenpartners is dat kinderen
kunnen worden geforceerd. Hierdoor blijft er ook goed zicht op
thuis wonen en dat de passende hulp binnen de thuissituatie
de actuele lacunes in het zorgaanbod.
wordt ingezet. Hiervoor is het nodig dat GI’s vroegtijdig samenwerken met de lokale teams en de jeugdhulpaanbieders
Zie www.bewegingvannul.nl
14.
Het totaal aantal lopende jeugdbeschermingsmaatregelen