Programmabegroting 2024-2027
Tekst van het document
Programmabegroting 2024-2027
Programma-begroting 2024-2027
Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Telefoonnummer 14015 www.delft.nl September 2023
2
Programma-begroting 2024-2027
Inhoudsopgave Colofon..................................................................................................................................
2
Samen werken aan Delft.......................................................................................................
5
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie.....................
8
Financiële positie................................................................................................................... 19 Begroting in één oogopslag............................................................................................................. 20 Inkomsten en uitgaven in 2024........................................................................................................ 21 Toelichting op financiële positie....................................................................................................... 23
Financiële begroting 2024 & meerjarenbeeld 2025-2027..................................................... 35 Baten en lasten per programma...................................................................................................... 36 Investeringen................................................................................................................................... 38
Beleidsbegroting.................................................................................................................... 43 1 Duurzame stad............................................................................................................................. 45 2 Bereikbare stad............................................................................................................................ 51 3 Goed wonen................................................................................................................................. 58 4 Schone en veilige stad................................................................................................................. 67 5 Gezonde en sociale stad.............................................................................................................. 76 6 Samenleven, onderwijs en cultuur................................................................................................ 84 7 Werk en inkomen..........................................................................................................................100 8 Economie en vastgoed.................................................................................................................
106 9 Stad en bestuur............................................................................................................................ 112 10 Raad........................................................................................................................................... 118
Algemene dekkings-middelen en Overhead.........................................................................121 Overhead.........................................................................................................................................122 Financiën......................................................................................................................................... 127
Paragrafen.............................................................................................................................135 Weerstandsvermogen en risicobeheersing..................................................................................... 137 Lokale heffingen.............................................................................................................................. 159 Grondbeleid..................................................................................................................................... 169 Onderhoud kapitaalgoederen.......................................................................................................... 173 Fonds Delft 2040............................................................................................................................. 179 Verbonden partijen en subsidies..................................................................................................... 181 Bedrijfsvoering.................................................................................................................................197
3
Programma-begroting 2024-2027
Financiering..................................................................................................................................... 200
Overzichten...........................................................................................................................205 Uitvoeringsinformatie.......................................................................................................................206 Reserves en voorzieningen............................................................................................................. 209 Incidentele baten en lasten..............................................................................................................215
Bijlagen..................................................................................................................................219 Beleidsindicatoren........................................................................................................................... 220 Verplichte beleidsindicatoren BBV...................................................................................................222
4
Programma-begroting 2024-2027
Samen werken aan Delft Samen werken aan Delft Voor u ligt de Programmabegroting 2024-2027. Hierin hebben we de Kadernota 2023 ‘Stad in uitvoering’ uitgewerkt. De programmabegroting staat in het teken van uitvoeren, ontwikkelen en versterken van de stad. We brengen de basis op orde en doen wat nodig is, voor álle Delftenaren. Met de raad, partners en betrokken inwoners en ondernemers zetten we ons in voor het duurzaam versterken van de stad. Dat doen we vanuit vijf heldere accenten: Delft kansrijk voor iedereen, Ruimte voor wonen, Een gezonde en veilige stad, Een duurzame stad, Economische kracht en bruisende stad. Zo bouwen we samen aan onze unieke stad, wereldwijd bekend om haar kennis, innovatie, talent, ondernemerschap, erfgoed en historie. De vijf accenten komen ook tot uitdrukking in de drie noodzakelijke opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en de Energietransitie. De opgaven zijn nodig om Delft op de lange termijn te versterken en te komen tot een evenwichtige opbouw en economische ontwikkeling van de stad. En het is nodig om onze energie duurzaam en betaalbaar te houden. Investeren voor een duurzame toekomst Om de vraagstukken van nu en van de nabije toekomst het hoofd te bieden, is het belangrijk om te investeren in de stad. Hiervoor zijn incidentele middelen beschikbaar. Het gaat om veel middelen vanuit het Rijk, naast middelen in onze reserves.
Door nu te investeren in de stad, zorgen we voor structurele verbeteringen en een duurzame gezonde stad. De financiële ruimte in de reserves tot en met 2026 stelt ons hiertoe in staat. Met behoud van onze financiële gezondheid, nu en in de toekomst. De financiën van Delft blijven op de lange termijn nog onzeker. Het Rijk komt gemeenten de eerstkomende jaren wel tegemoet met extra geld. De val van het kabinet Rutte IV maakt echter dat duidelijkheid over de jaren vanaf 2026 waarschijnlijk langer uitblijft. Daarom zetten we samen met andere gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in op het stevige gesprek met het Rijk over structureel voldoende financiering voor alle gemeentelijke taken. Daarnaast monitoren we in de komende jaren onze uitgaven zorgvuldig en sturen we bij als dat noodzakelijk is. De stad maken we samen De kracht van Delft willen we benutten. We maken er werk van om zichtbaar en toegankelijk te zijn in de wijken. Dat doen we door ons werk anders te organiseren, dichter bij alle Delftenaren. Zo werken we meer samen met bewoners en partners. En weten we steeds beter wat er speelt in Delft en welke sociale vraagstukken belangrijk zijn voor inwoners en partners. In co-creatie met de stad zetten we kennis en kunde in om de opgaven in de stad op te lossen. Voor de korte, maar zeker ook voor de lange termijn.
Daarbij laten we verantwoordelijkheden - waar gewenst en mogelijk - in de stad. We zorgen ook dat iedereen profiteert. Dat investeringen blijvend merkbaar zijn in het dagelijks leven van veel Delftenaren. We zetten samen met de stad in op het toekomstbestendig versterken van plekken en organisaties die belangrijk zijn voor inwoners. We leren van de ervaringen die we opdoen, zoals met het programma Wij West in Delft-West. De gezamenlijke aanpak daar komt van bewoners, instellingen en organisaties in de wijk. Daarmee bouwen we ook aan wederzijds vertrouwen. Daar waar kansrijke initiatieven in de stad ontstaan, kunnen we deze faciliteren vanuit Fonds Delft 2040. En we maken instrumenten zoals het subsidiekader beter toegankelijk en inzichtelijk. Zodat we daarmee initiatieven uit de stad kunnen ondersteunen. Bestuurlijke accenten De komende jaren zetten we in op het uitvoeren van gemaakte plannen en het verder ontwikkelen en versterken van de stad. Zoals hierboven staat, leggen we vijf duidelijke accenten, om richting te geven
Samen werken aan Delft
5
Programma-begroting 2024-2027
aan de ontwikkeling van de stad. Hieronder volgt een korte samenvatting. In de beleidsprogramma’s van deze begroting krijgen de accenten concreet vorm. Delft kansrijk voor iedereen We werken eraan om de kansen voor meer Delftenaren te vergroten, zodat iedereen kan meedoen. Samen met partners leggen wij hiervoor een goede basis. We zetten in op onderwijs en werkgelegenheid op alle niveaus. We organiseren meer informele en formele ondersteuning. Dicht bij de mensen in de wijk, zodat we eerder en beter kunnen inspelen op zorgvragen. Dit vraagt meer inzet van professionals die ook nauw aansluiten bij de informele structuren in de wijk. We investeren daar waar de impact het grootst is en de nood het hoogst is. Dit betekent dat we ons nu extra richten op de jeugd in Delft-West, voor het vergroten van kansengelijkheid voor kinderen en jeugd. In de hele stad versterken we de (informele) zorg voor en ondersteuning van ouderen, bijvoorbeeld met meer collectieve woonvormen met zorg. We streven ernaar dat ouderen, als zij dat willen, in hun eigen wijk kunnen blijven wonen. Ruimte voor wonen We zetten in op gemengde wijken en op betaalbare en gezonde woningen, met een goede balans van sociale en vrije sector in de stad. We hebben aandacht voor de verhouding tussen prijs en kwaliteit en voor doorstroming in de bestaande woonvoorraad. Zo zetten we onder meer een huurteam en een seniorenmakelaar in.
We werken aan het terugdringen van woonoverlast. We doen dit samen met onze (keten)partners. Delft kent een stevige woningbouwopgave. Het Rijk heeft hiervoor versnellingsgelden en de woningbouwimpuls beschikbaar gesteld. De versnellingsgelden zijn bedoeld voor infrastructurele maatregelen voor een goede bereikbaarheid van Delft, die passen bij de ambities van het Mobiliteitsprogramma. De ontvangen middelen vanuit de Woningbouwimpuls (WBI) zijn voor versnelling in de bouw van woningen en betaalbare woningen. Een gezonde en veilige stad We werken aan een gezonde en veilige stad met meer ruimte voor ontmoeting. Delftenaren moeten een gezonde leefomgeving hebben, waarin ze prettig en actief kunnen wonen, opgroeien en ouder worden. Dit vraagt om een goede infrastructuur en passende en bereikbare voorzieningen. We verkennen de mogelijkheden voor het vernieuwen van het zwembad Kerkpolder en de haalbaarheid van een buitenzwemvoorziening. We blijven werken aan een veilige stad. We zetten onder meer in op het tegengaan van ondermijning, het aanpakken van overlast en op het verminderen van jeugdcriminaliteit. Bewoners in Delft-West hebben vaker problemen op het gebied van gezondheid en veiligheid. Daarom voeren we in Delft-West onder meer de programma's Positieve Gezondheid en Preventie met Gezag uit.
Met Preventie met Gezag willen we nieuwe aanwas in jeugdcriminaliteit voorkomen en ervoor zorgen dat kinderen tot hun recht komen met al hun talenten. Een duurzame stad We willen in 2050 klimaatneutraal zijn en de stad leefbaar houden. Delft begint bij de bron en beperkt de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) zo snel mogelijk door vol in te zetten op de opgave Energietransitie. We gaan verder met het vergroenen van de stad. Bij werken in de openbare ruimte benutten we de mogelijkheden voor klimaatadaptieve maatregelen en extra groen, op verschillende plekken van gevel tot gevel. Met de Klimaatmaat zetten we samen met de eigenaren in op het vergroenen van privéterrein. We ondersteunen de initiatieven uit de stad om de openbare ruimte te vergroenen en klimaatadaptief te maken. We treffen maatregelen voor fietsparkeren in de binnenstad en onderzoeken het realiseren van extra fietsparkeerplaatsen. Het gemeentelijk vastgoed wordt stap voor stap verduurzaamd. Voor de circulaire economie werken we samen met de stad een uitvoeringsplan uit en gaan we over tot actie. Economische kracht en bruisende stad We blijven komende jaren samen met ondernemers en partners inzetten op het versterken van de economische kracht en op een bruisende stad. Het Innovatiedistrict Delft levert hieraan een belangrijke bijdrage met werkgelegenheid, onderwijs en wonen op alle niveaus.
Delft is een bruisende stad, met cultuur, actieve verenigingen, ruimte voor uitgaan en een levendige binnenstad. Dit brengt de stad en de wijken tot leven, zorgt ervoor dat mensen er graag wonen, werken en uitgaan. We leveren extra inzet om initiatieven van (culturele) evenementen te stimuleren en mogelijk te maken. We kiezen voor het
Samen werken aan Delft
6
Programma-begroting 2024-2027
versterken van het culturele aanbod, in lijn met het Cultuurkader, en als onderdeel van het programma Wij West. Dat doen we onder meer door te investeren in culturele activiteiten.
Samen werken aan Delft
7
Programma-begroting 2024-2027
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie Algemeen Delft is een prachtige stad die veel te bieden heeft. De kansen die er liggen, kunnen we echter beter benutten. We hebben iedereen hard nodig voor een mooi en duurzaam Delft, ongeacht de buurt waar je woont, of de omvang van je portemonnee: iedereen moet mee kunnen doen. We brengen de basis op orde en doen wat nodig is, voor álle Delftenaren. Om de stad te versterken en te zorgen dat iedereen daarvan profiteert en mee kan doen, focussen we onze inzet op drie grote opgaven. We geven voorrang aan investeringen in die opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie. We willen alle inwoners gelijke kansen bieden en werken daarom aan leefbaarheid en veiligheid in Delft-West. We willen met het Innovatiedistrict de stad en de regio meer laten profiteren van de kennis en innovatie die aanwezig is in Delft. En we willen klimaatneutraal zijn in 2050, dus werken we op volle kracht verder aan de energietransitie. In de Kadernota 2023 zijn incidentele middelen gereserveerd voor Delft-West (€ 10 miljoen) en IDD (€ 8 miljoen) en er was al € 15 miljoen voor de energietransitie. Tevens zijn voor 2023 bestedingsvoorstellen gedaan die ten laste komen van deze reserveringen.
Daarnaast krijgen we voor de uitvoering middelen van het Rijk voor infrastructuur (versnellingsgelden, mobiliteitsbudget), woningbouw (woningbouwimpuls), sociale opgaven (preventie met gezag, rijke schooldag) en de energietransitie (Klimaatakkoord, aanpak energiearmoede en uitvoering isolatieplan). 1. Wij West Delft-West is een bloeiend en bruisend deel van Delft waar veel mensen wonen. Veel bewoners en ondernemers zijn er trots op om hier te wonen en te werken en zetten zich in voor hun buurten. Bewoners organiseren activiteiten, zijn lid van een vereniging, ondersteunen hun buren en bezoeken buurthuizen en ontmoetingsplekken. Tegelijkertijd is er ook een andere kant. De verschillen tussen rijk en arm in het hele land worden steeds groter, en dat merken we ook in Delft-West. Op veel leefgebieden hebben bewoners minder kansen (gehad) en zijn er meer problemen dan elders in de stad. Bewoners van deze wijken hebben vaker problemen op het gebied van geld, veiligheid, gezondheid en wonen dan bewoners uit andere delen van de stad. Ze hebben bijvoorbeeld vaker schulden of een lager inkomen, of geen werk. Op school presteert de jeugd gemiddeld minder goed en komen jongeren vaker in aanraking met criminaliteit. Bovendien hebben deze problemen vaak met elkaar te maken. Bewoners zijn op die manier minder in staat om kansen te krijgen en te pakken. Ook fysiek is er een opgave.
De wijken en buurten zijn verouderd. Veel woningen zijn slecht geïsoleerd en de openbare ruimte oogt op veel plaatsen rommelig tot onveilig. De gemeente neemt deel aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Samen met andere deelnemers waaronder maatschappelijke partners, bewoners en ondernemers die in de wijk wonen of werken zetten we ons gezamenlijk in voor een toekomst waarin alle bewoners mee kunnen doen, te ondernemen, in staat zijn hun kansen te pakken en hun talenten weten te benutten. Samenwerken in Wij West Samenwerken voor de komende twintig jaar vraagt om een duidelijke structuur. Voor de opbouw van deze structuur leren we doorlopend van andere gebieden en zijn er een aantal richtlijnen door het ministerie van Binnenlandse Zaken opgesteld. Uitgangspunt is dat het Nationaal Programma Wij West echt een programma is van alle partners. Iedere partner gaat uiteraard over de eigen inbreng in het programma. Dat betekent ook dat waar het interventies betreft die capaciteit of middelen en de bevoegdheid van college of raad raken deze langs de normale wegen van de politieke besluitvorming lopen, zoals de programmabegroting.
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
8
Programma-begroting 2024-2027
De volgende partijen hebben een belangrijke rol in het behalen van de doelen voor Wij West. •
• •
De Alliantieraad bewaakt de voortgang en de integraliteit van het programma. In de Alliantieraad zitten directeuren van een woningbouwcorporatie, onderwijsinstelling, leerwerkbedrijf, een voorzitter van een vereniging, een bewoner, wijkwethouder, burgemeester als voorzitter en de directeurgeneraal van een ministerie. De Alliantieraad is in ontwikkeling en komt regelmatig bij elkaar. Het gezamenlijk Programmabureau Wij West, onder leiding van een programmadirecteur, is dagelijks de aanjager van de afspraken en financiering. Het gezamenlijk programmabureau monitort en jaagt het programma aan namens alle partners. Bewoners en ondernemers krijgen een belangrijke rol. Met bewoners wordt een community opgebouwd die gevraagd en ongevraagd adviseert op de plannen en zelf initiatief neemt. Dit is een doorlopend proces, ook in 2024. Zo wordt gegarandeerd dat bewoners achter de werkwijze staan, initiatief nemen waar dat kan en zelf beslissingen kunnen nemen over hun leefomgeving. Onderzoek wijst uit dat betrokkenheid van bewoners ervoor zorgt dat maatregelen langer effectief zijn. Gelijkwaardigheid is daarbij het uitgangspunt.
De kaders krijgen vorm in het gebiedsplan en het uitvoeringsprogramma Wij West Bewoners en partners hebben in het startdocument Wij West dat in maart 2023 is vastgesteld vijf doelen benoemd: 1. 2. 3. 4. 5.
De jeugd krijgt de kans om het beste uit zichzelf te halen. Alle bewoners hebben bestaanszekerheid. In Delft-West is het gezond, goed en veilig wonen. Voor iedereen is er een plek om te wonen, te leren en te werken. Vanuit vertrouwen trekken we samen op en kijken we naar elkaar om.
Gebiedsplan Deze vijf doelen worden in 2023 verder uitgewerkt in een gebiedsplan. Het gebiedsplan vormt de basis voor investeringen in het programma. Het gebiedsplan geeft duidelijkheid over waarom we moeten investeren in Delft-West en welke problemen we moeten aanpakken. Daarnaast is het een koersdocument waaraan we de komende twintig jaar toetsen of we op de goede weg zitten. In het gebiedsplan staan de doelen uitgewerkt, inclusief de streefwaarden die we over twintig jaar als collectief willen behalen. Dat Delft-West als gebied is opgenomen in het Nationaal Programma is een erkenning dat extra investeringen en op onderdelen een andere aanpak nodig is om gezamenlijk de problemen en uitdagingen aan te gaan. Dat is bovenop investeringen die partners en gemeenten al doen en wijkgerichte programma’s zoals 'Kansen voor de Buitenhof'. Deze investeringen en maatregelen krijgen een plek in het uitvoeringsprogramma Wij West. Uitvoeringsprogramma Wij West 2024-2028 De partners in Wij west werken, onder leiding van de Alliantieraad en het programmabureau aan het uitvoeringsprogramma Wij West. Daarin staan concrete maatregelen die gekoppeld zijn aan de doelen in het gebiedsplan voor de aankomende vier jaar. De maatregelen zijn bedacht in werkateliers met partners, bewoners en ondernemers.
Als gemeente geven we in deze begroting een impuls aan communicatie over armoederegelingen, maatwerk bij schuldhulpverlening, gelijke toegang tot goed onderwijs en collectieve jeugdhulparrangementen op scholen, vangnet in de wijk voor kwetsbare huishoudens en cultuuraanbod dat mensen in de wijk verbindt. We stimuleren sport en bewegen in de openbare ruimte en een nieuwe ontmoetingsplek. Ook de vergrijzing en de behoefte aan geclusterde woonvormen hebben onze aandacht, evenals gemengde woonvormen zodat inwoners een wooncarriere kunnen maken in hun buurt. De voorstellen hiervoor zijn opgenomen in deze beleidsprogramma's in de begroting.
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
9
Programma-begroting 2024-2027
Op basis van het uitvoeringsprogramma Wij West volgt een afweging welke maatregelen gefinancierd kunnen worden via de gemeentelijke begroting, partners en geoormerkte rijksmiddelen. Daarnaast wordt ook bepaald hoe de maatregelen gefinancierd kunnen worden via subsidies van het Rijk. Tevens zoeken we financiering voor de plannen via de Regiodeal-aanvraag van november 2023. Dat betekent ook keuzes maken met partners wat wel en niet gefinancierd kan worden en waar aanvullende financiering gezocht moet worden. Financieel kader uitvoeringsprogramma Om tot de juiste mix van maatregelen in het uitvoeringsprogramma te komen hanteren we een aantal richtlijnen. Investeren in gelijke kansen Het scheppen van gelijke kansen voor alle bewoners in Delft vraagt meer investeren op die plekken waar dit nodig is. Dat gebeurt met extra middelen van het Rijk en met investeringen van alle partners (de 'plus'), door initiatieven aan te jagen met incidentele middelen en door bestaand budget in te zetten met meer focus op Delft-West. De 'plus' De vraagstukken in Delft-West vragen een stevige en langjarige aanpak. Om extra te investeren heeft de gemeente als partner voor de komende jaren een bedrag van € 10 miljoen beschikbaar gesteld. Een gedeelte van deze financiële ruimte is al ingevuld aan programma's zoals Langer en Weer Thuis, investeringen in schuldhulpverlening en cultuur.
De overige middelen worden besteed aan maatregelen van het nog op te leveren uitvoeringsprogramma. Het Nationaal Programma Wij West krijgt daarnaast voor meerdere jaren geld van het Rijk, via verschillende uitkeringen (zie Financieel kader). Ook lopen er gesprekken tussen het programmabureau met andere partners dan de gemeente over een bijdrage aan het uitvoeringsprogramma 2024-2028. Gericht investeren Het Nationaal Programma Wij West is bedoeld om grote en structurele bewegingen in gang te zetten. Dat betekent herijking van beleid, en dus ook middelen van partners en van gemeente, naast de extra investeringen die we doen. Innoveren vraagt ruimte en investeringen Tegelijkertijd zullen veel van deze veranderingen voorafgegaan (moeten) worden door leren en ontdekken. Dit betekent dat we ons met elkaar óók committeren aan het beschikbaar stellen van middelen die specifiek daarvoor ingezet kunnen worden. Voor deze middelen geldt dat ze bedoeld zijn om grotere en structurele bewegingen te helpen in gang zetten; niet om ze permanent te financieren. Hiervoor is voor de komende drie jaar € 1,125 miljoen beschikbaar gesteld. We zijn al begonnen Met partners in Wij West steken we de handen uit de mouwen en beginnen meteen waar dat kan. Zo zijn op basis van gesprekken al meteen acties ingezet.
Het gaat onder meer om een aanbod voor jeugdigen in de zomervakantie om ook de jeugdoverlast te verminderen, een campagne zwerfvuil in enkele buurten, een jeugdwerker voor de Papsouweselaan en het uitbrengen van wijkkranten voor en door bewoners.. Bovendien komen partners regelmatig samen in het leefbaarheidsoverleg in alle drie de wijken. Er is gestart met een investeringen in het initiatief van de Buurtfabriek en in Stichting Welbevinden. Daarmee ligt er een goede basis voor 2024 en verder. Financieel kader Het financieel kader geeft een overzicht van de reeds beschikbare middelen voor de opgave Delft-West. De eerste tabel geeft een overzicht van geraamde budgetten. In de tweede tabel staan de reservering van € 10 miljoen die is afgesproken in de Kadernota 2023 en de bestedingsvoorstellen (zie programma's
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
10
Programma-begroting 2024-2027
Gezonde en sociale stad, Samenleven, onderwijs en cultuur, Werk en inkomen, Stad en bestuur). De bestedingen in 2023 zijn al in de Kadernota 2023 verwerkt (11e begrotingswijziging). Nieuw is het voorstel voor cultuur in de wijken (combinatiefunctie en cultuureducatie).
Grondslag
2023
Exploitatie Uitvoeringsbudget Stedelijke vernieuwingsgebieden (DU) Programmabureau (SPUK)
Balans Reservering Delft West Onttrekkingen t.l.v. reservering Cultuur - capaciteit Capaciteit inclusie, emancipatie en anti-discriminatie Communicatieadviseur armoede Langer en weer thuis Stimuleren sporten, spelen, bewegen recreëre/ontmoeten in OR Onderwijs nieuwbouw wijkcentrum Buitengewoon Schuldhulpverlening Combinatiefunctie: - Matching Brede SPUK cultuur Voorhof en Buitenhof - Inzet cultuur in Tanthof - Programmabudget activiteiten Delft West Binnen- en buitenschoolse cultuureducatie en -participatie Delft West
2024
2025
bedragen x € 1.000 2027
2026
€ 1.125 € 100 € 500
€ 1.125
€ 1.125
€ 500
€ 500
1.725
1.625
1.625
-
-
€ 10.000
€ 9.223
€ 7.908
€ 7.118
€ 6.328
€ -45 € -52
€ -91 € -104 € -80 € -430 € -50 € -100 € -200
€ -430
€ -430
€ -430
€ -100
€ -100
€ -1.700
€ -80 € -80 € -50
€ -80 € -80 € -50
€ -80 € -80 € -50
€ -80 € -80 € -50
€ -50
€ -50
€ -50
€ -50
-1.315
-790
-790
-2.390
€ -430 € -50 € -200
-777
Bijdragen van het Rijk Het Rijk draagt bij aan het gebiedsprogramma door middel van specifieke uitkeringen (SPUK’s) en fondsen. Sommige subsidies zijn geoormerkt voor de nationale gebieden, bij andere subsidiemogelijkheden geldt voor Wij West ofwel een lichtere aanvraag of een lagere drempel om budget aan te vragen. Voor de volgende specifieke uitkeringen heeft Delft een toezegging ontvangen of is een aanvraag in voorbereiding. Rijkssubsidies 5e tranche woningbouwimpuls Preventie met gezag Rijke Schooldag Kansrijke wijk Volkshuisvestingfonds Vervolg aanpak energiearmoede
Bijdrage € 34,2 miljoen € 3 miljoen pm pm pm circa € 2,4 miljoen
I/S I I
I I
w.v. cofinanciering 50% n.v.t. n.t.b. n.t.b. 30% n.v.t.
5e tranche Woningbouwimpuls: Met de toegezegde middelen voor de Woningbouwimpuls (WBI) geeft het Rijk een impuls aan woningbouwprojecten. De gemeente heeft voor Delft-West vier projecten ingediend: Kop van de Buitenhof, De Reiger, Van Hasseltlaan en Gillis-Delfia. De bijdrage van het Rijk voor Delft-West is € 15 miljoen voor zo'n 1.860 nieuwbouwwoningen (daarnaast is voor de aanvraag Station Delft Campus een bijdrage van € 1,6 miljoen ontvangen). De gemeente levert voor dezelfde omvang een (verplichte) cofinancieringsbijdrage (50%). Dekking hiervoor is beschikbaar binnen bestaande middelen (via inbreng grond/vastgoed) en vraagt niet om inzet van aanvullende middelen .
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
11
Programma-begroting 2024-2027
De woningbouwprojecten bestaan uit ten minste 50% betaalbare woningen en hebben een aantoonbaar publiek financieel tekort. De gemeente gebruikt de bijdrage van het Rijk voor maatregelen die leiden tot een impuls aan de woningbouw. Hiermee kunnen we inwoners een wooncarrière laten doormaken in Delft-West en de openbare ruimte beter inrichten. Na de beschikking van de middelen volgt een apart voorstel voor de concrete investeringen en de instelling van een bestemmingsreserve voor de projecten in de aanvraag Delft-West. Preventie met Gezag: De gemeente Delft, politie en justitie ontvangen vanaf 2023 ruim € 1 miljoen per jaar van het Rijk om jeugdcriminaliteit tegen te gaan. Dat bedrag is bedoeld voor preventie (voorkomen dat jongeren zich op het criminele pad begeven) en voor gezag (criminele carrières in de kiem smoren). Daarnaast zijn aanvragen voor specifieke uitkeringen in voorbereiding. Rijke schooldag: Kinderen en jongeren ontwikkelen zich thuis, op school en in hun buurt. Het grootste deel van de ontwikkeling vindt buiten school(tijd) plaats. Bijvoorbeeld tijdens het voorlezen door gezinsleden, samen het huiswerk maken, de voetbaltraining of het bijbaantje. Kinderen en jongeren kunnen hun talenten het beste ontdekken en ontwikkelen in een omgeving die ze daarvoor de kans geeft.
Op veel plaatsen in Nederland werken scholen en lokale partijen al nauw samen aan een buitenschools aanbod op en rondom school. Dit zijn activiteiten waarmee kinderen en jongeren erachter komen waar ze allemaal goed in zijn, leren op zichzelf te bouwen en de wereld te ontdekken. In Delft werken we een voorstel op samen met onderwijspartijen, TU Delft, sportverenigingen en cultuurinstellingen zoals de bibliotheek. Kansrijke wijk: De ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken en Werkgelegenheid stellen deze zomer € 200 miljoen beschikbaar in de SPUK Kansrijke wijk aan de twintig gebieden van het NPLV voor de preventie van armoede en schulden, veerkracht en weerbaarheid, re-integratie, school en omgeving en de ontwikkeling van het jonge kind. Dit betekent dat één aanvraag volstaat in plaats van vijf. Met deze aanvraag gaan we tevens een incidentele plus zetten op het armoede- en schuldenbeleid. Over de invulling van deze middelen wordt de raad geinformeerd. Volkshuisvestingfonds: In verschillende gebieden in Nederland staat de leefbaarheid onder druk. Daarom heeft het kabinet het Volkshuisvestingsfonds in het leven geroepen. Gemeenten en regio's kunnen met geld uit dit fonds investeren in leefbaarheid en verduurzaming van de woningvoorraad in de meest kwetsbare gebieden.
In Delft gaan we een aanvraag doen om verenigingen van eigenaren (VvE’s) te helpen verduurzamen in Delft-West, met name door isoleren. Vervolg aanpak energiearmoede: In 2022 zagen we de energiecrisis, veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne. Het Rijk had al eenmalige middelen verstrekt om energiearmoede tegen te gaan en hiermee heeft Delft energiehulp opgestart. Energiehulp helpt met op korte termijn het energieverbruik verlagen door middel van energieadvies en kleine tot middelgrote energiebesparende maatregelen. Deze regeling komt nogmaals beschikbaar. Delft zal hier een extra tranche ontvangen door deelname in NPLV en kan hierdoor tot en met 2025 € 2,4 miljoen besteden. 2. Innovatiedistrict Delft We staan aan het begin van de meerjarige ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft. In Delft hebben we een unieke concentratie van kennis, technologie, talent en ondernemerschap. Deze mix is vooral zichtbaar in Delft-Zuidoost. Daar is dankzij de aanwezigheid van de TU Delft een sterk ecosysteem van kennis en innovatie, van bedenken en maken. Tegelijkertijd zien we dat de Delftse inwoners nog te weinig voordeel hebben van deze innovaties, dat de groei van banen in Delft achterblijft en dat er weinig betaalbare bedrijfsruimte is. Daarom ontwikkelen we Delft-Zuidoost tot een innovatiedistrict, met werkgelegenheid, wonen, onderwijs op alle niveaus.
Een aantrekkelijk gebied om te werken, wonen, ontmoeten, leren en ondernemen. In Delft-Zuidoost gaat de komende jaren veel veranderen. Vanuit het programma Schieoevers wordt Schieoevers-Noord getransformeerd tot een gemengd werk-woongebied met meer ruimte
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
12
Programma-begroting 2024-2027
voor de innovatieve maakindustrie. In Schieoevers-Zuid liggen kansen om dit bedrijventerrein veel beter te benutten. De TU Delft Campus ontwikkelt zich verder met meer voorzieningen, bedrijven, onderwijsinstellingen en woningen. De ontwikkeling van een gebied tot een innovatiedistrict gaat niet vanzelf. De uitdaging is om de aanwezige kennis, innovatie en ondernemerschap beter ten goede te laten komen voor de inwoners van Delft, de regio en de rest van Nederland. Tegelijkertijd dwingt de schaarse ruimte ons ook om keuzes te maken. Hiervoor is samenwerking tussen betrokken partijen essentieel. In 2023 hebben vijf partijen gezamenlijk een plan opgesteld om de ontwikkeling van Delft-Zuidoost tot Innovatiedistrict Delft te versnellen. Dit zijn TU Delft, bedrijvenkring Schieoevers, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, provincie Zuid-Holland en de gemeente Delft. Dit is het begin van een langjarige samenwerking. Komend jaar staat in het teken van het uitvoeren van concrete projecten en het verstevigen en het verbreden van het partnerschap met meer partijen die kunnen bijdragen aan de doelstellingen van Innovatiedistrict Delft, waaronder onderwijsinstellingen (MBO en HBO) en andere organisaties en bedrijven in het gebied. Voor de ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft zijn ambities en projecten geformuleerd op drie hoofddoelen: 1.
Economisch We zetten in op meer ruimte voor innovatieve bedrijvigheid en we zorgen daarbij voor meer werkgelegenheid op alle niveaus, waarbij we extra aandacht hebben praktisch geschoold werk. We gaan de keten van innovatie versterken: onderzoek en prototyping op de campus, innovatieve productie/maakbedrijven op Schieoevers. 2. Ruimtelijk We gaan slim om met de beschikbare ruimte. Dat doen we door het zorgvuldig mengen van functies. Ook gaan we het gebied beter verbinden. We werken aan nieuwe oost/west-verbindingen met veel aandacht voor groen, wandelen en fietsen. We ontwikkelen het stationsgebied rond Delft Campus. We gaan werken aan de kwaliteit van de openbare ruimte en de verduurzaming van het gebied. Daarmee dragen we ook bij aan de opgave voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. 3. Sociaal We maken van het gebied een plek waar alle Delftenaren zich thuis voelen. We creëren meer verbindingen tussen de onderwijsinstellingen onderling en tussen onderwijs en bedrijfsleven. Ook maken we meer plekken die ontmoeting stimuleren, zowel in de openbare ruimte als in de gebouwen, en gaan we bestaande plekken beter hiervoor benutten. Dit zijn onderwerpen waar we in 2024 mee aan de slag gaan. Financieel kader Om het innovatiedistrict Delft te ontwikkelen, moeten we investeren.
Voor deze ontwikkeling is in de Kadernota 2023 € 8 miljoen gereserveerd om in de komende jaren de eerste stappen te kunnen zetten om het innovatiedistrict economisch, ruimtelijk en sociaal verder te ontwikkelen. Dit is slechts een deel van de middelen die nodig zijn om onze doelen te bereiken. Ook dragen onze partners dragen financieel bij. De gemeentelijke middelen kunnen ook als cofinanciering worden ingezet voor andere bijdragen (bijvoorbeeld van het Rijk). Hierbij trekken we samen op met partners voor het indienen van aanvragen. In de tweede tabel staan de reservering van € 8 miljoen en de concrete bestedingsvoorstellen (zie programma's Goed wonen, Samenleven, onderwijs en cultuur, Economie en vastgoed). De bestedingen in 2023 zijn reeds in de Kadernota 2023 verwerkt (11e begrotingswijziging). In de toekomst kunnen nieuwe projecten worden toegevoegd. Het is de bedoeling om hier flexibel en adaptatief mee om te gaan. Het programma voor het Innovatiedistrict Delft maken we immers samen met onze partners en met partijen in de stad.
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
13
Programma-begroting 2024-2027
Grondslag Exploitatie Uitvoeringsbudget Balans Reservering IDD Onttrekkingen t.l.v. reservering Actief werken aan de stad Programmakosten IDD Planet B.io Visie en strategie SO Zuid Verkenning Vulcanusweg Vervolgonderzoek visie op en rond Rotterdamseweg Smart Makers Delft
2023
2024
2025
2026
bedragen x € 1.000 2027
€ 200
€ 200
€ 200
€ 8.000
€ 7.073
€ 6.019
€ 5.869
€ 5.719
€ -150
€ -150
€ -150
-150
-150
-150
€ -150 € -200 € -250 € -100 € -125 € -102
€ -200 € -150 € -200 € -150 € -150 € -204
-927
-1.054
Wat gaan we doen Om het Innovatiedistrict te ontwikkelen, pakken we verschillende concrete projecten op. Een deel van deze projecten is onderdeel van de 5 partijen samenwerking en een deel wordt uitgevoerd onder de vlag van het programma Schieoevers. De 5 partijen die samenwerken aan het Innovatiedistrict Delft hebben in april 2023 een uitvoerplan 2023-2024 vastgesteld en een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. De partners hebben hierin de intentie uitgesproken om na het eerste jaar de samenwerking voort te zetten. Formele afspraken hierover worden begin 2024 gemaakt. In de Programmabegroting 2023-2026 is uitvoeringsbudget geraamd voor de jaren 2023-2025. Deze middelen zijn voor de gemeentelijke inzet (projectmanagement, beleidsadvies, communicatie) voor de uitvoering van Innovatiedistrict Delft. De verwachting is dat de kosten in het eerste uitvoeringsjaar beperkt zijn. Voor veel projecten geldt dat eerst verder onderzoek nodig is of een visie of strategie wordt opgesteld. Deze onderzoeken en visies leiden vervolgens tot voorstellen voor concrete maatregelen die na 2024 investeringen vragen. Een voorbeeld is de aanleg van fietspaden of het realiseren van meer bedrijfsruimte in het gebied. De reservering van € 8 miljoen wordt in 2024 ingezet voor uitvoering van de volgende projecten: •
•
•
Actief werken aan de stad: Het gebrek aan bedrijfsruimte is de grootste rem op de verdere groei van de Delftse economie. Aangezien de markt deze ruimtes niet realiseert, is een publieke rol nodig om wél voldoende betaalbare bedrijfsruimte te realiseren in Delft. Dit is van groot belang voor de Delftse economie. In 2024 geven we verder uitvoering aan het in 2023 opgestelde programmaplan voor betaalbare bedrijfsruimte, inclusief kaders voor actief grond- en vastgoedbeleid. Ook richten we een fonds in voor gerichte en strategische aankopen. Programmakosten: Een gezamenlijke werkorganisatie en een uitvoeringsbudget zijn randvoorwaardelijk om het Innovatiedistrict Delft stevig neer te zetten. Alle partners dragen hier naar draagkracht aan bij met middelen en capaciteit. De inzet is om komende jaren meer partners aan te laten sluiten. Naast het uitvoeren van concrete projecten worden gezamenlijke profilering en het voeren van een gezamenlijke lobby (o.a. voor externe financiering) een kerntaak van deze werkorganisatie. Planet B.io: De Biotech Campus ligt niet in het Innovatiedistrict maar heeft wel sterkte raakvlakken hiermee. De plannen voor de groei van de campus bieden kansen voor onderwijs en werkgelegenheid voor zowel praktisch als academisch geschoolden en er zijn nauwe contacten met de TU Delft Campus. We continueren de gemeentelijke bijdrage aan Planet B.io.
Daarmee houden we gemeentelijke sturing op de ontwikkeling van de locatie, tonen we commitment aan de andere partners en maken we de verdere groei van de Biotech Campus Delft mogelijk tot de internationale hotspot op het gebied van biotechnologie. Hier zit een grote potentiële groei van
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
14
Programma-begroting 2024-2027
•
•
•
•
werkgelegenheid voor zowel praktisch opgeleide vakspecialisten als wetenschappelijk opgeleiden. Dit is essentieel voor het Delftse ecosysteem van kennis en innovatie. Visie en strategie Schieoevers Zuid: Schieoevers Zuid is een belangrijk gebied in het Innovatiedistrict Delft en een puzzelstuk in de economische ontwikkeling van Delft en de regio. In het woonwerkakkoord ‘durf te kiezen’ is afgesproken om het bedrijventerrein beter te benutten. Hiervoor wordt een visie opgesteld. Doel van dit visiedocument is om de ambities voor het gebied om te zetten in een strategie en handelingsperspectief. De strategie moet ertoe leiden dat Schieoevers Zuid steviger gaat bijdragen aan de ontwikkeling van Innovatiedistrict Delft. Daarnaast gaan we een tracéstudie uitvoeren naar een nieuwe fysieke oost-west verbinding door Schieoevers Zuid (‘Energieroute’) en naar welke investeringen dit vraagt. Verkenning Vulcanusweg: We gaan in 2024 een verkenning doen naar de Vulcanusweg als belangrijke verbinding binnen het Innovatiedistrict en naar Stationsgebied Delft Campus. Deze verkenning is de voorbereiding van verdere visievorming en heeft raakvlakken met ontwikkelingen in Delft West, de gebiedsvisie station Delft Campus, het integraal project Voorhof, de oost-west fietsroute met de Gelatinetunnel en de fietsverbinding vanuit Nieuw Delft.
Vervolgonderzoek visie op en rond Rotterdamseweg (€ 150.000) De Rotterdamseweg en het omliggende gebied vormen de scheiding tussen twee grote gebiedsontwikkelingen binnen het Innovatiedistrict Delft: Schieoevers en TU Campus. Het is daarmee cruciaal voor de verdere ontwikkeling van het Innovatiedistrict. Voor de weg zelf zijn versnellingsmiddelen beschikbaar vanuit het Rijk. We stellen in 2024 een gebiedsvisie op voor de Rotterdamseweg en maken een plan van aanpak voor een passende inrichting (gekoppeld aan versnellingsmiddelen). Smart Makers Delft: ROC Mondriaan, Lucas Onderwijs en de gemeente hebben in 2021 een intentieovereenkomst getekend voor Smart Makers Delft. Met Smart Makers Delft zetten we in op een goede aansluiting met de technologieketen – van VMBO tot wetenschappelijk onderwijs. Hiervoor ontwikkelen de initiatiefnemers (ROC Mondriaan, Lucas Onderwijs en gemeente Delft) gezamenlijk een duurzaam netwerk tussen primair, voortgezet en hoger onderwijs in Delft. Inhoudelijk leggen we de verbinding met de vraagstukken die voortkomen uit de opgaven Delft-West en Innovatiedistrict Delft. De praktische uitwerking loopt door in 2024.
3. Energietransitie In Delft werken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen aan een schone toekomst, voor onszelf én voor toekomstige generaties. We stappen over op duurzame manieren van verwarmen en wekken op steeds meer plekken schone energie op. Zo werken we aan de ambitie dat Delft in 2050 energieneutraal is. Om dit te bereiken, vragen we iedereen die kan om hieraan bij te dragen. En we zetten ons ervoor in dat iedereen mee kan doen in de overstap naar duurzame energie. Delft begint bij de bron en beperkt de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) zo snel mogelijk. Dat is de kern van de energietransitie. Daarin volgt Delft de volgende visie: • • •
Energie besparen Overgaan op hernieuwbare warmte en elektriciteit Reststromen gebruiken.
De energietransitie raakt de hele stad. Delft heeft al een aanpak staan om inwoners te ondersteunen en ontzorgen, met het Energieloket, energiecoaches en energiehulpen. Hier komen energie-ambassadeurs bij en de focus zal liggen op isoleren. Zo brengen we snelheid in energie besparen en het verlagen van de energierekening. Bedrijven voorzien we van energieadvies. Wetgeving speelt een steeds grotere rol voor deze doelgroep. De provincie en het Rijk faciliteren en subsidiëren het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Met de woningcorporaties intensiveren we de samenwerking op verduurzaming. Zo werkt de gemeente in de volle breedte aan de energietransitie door de stad, samen met de stad. Naast de brede aanpak zijn prioriteiten nodig voor een collectieve aanpak en infrastructurele projecten. Dit zijn de prioriteiten voor de komende jaren:
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
15
Programma-begroting 2024-2027
•
•
Energie besparen: we isoleren tot 2030 ongeveer 10.000 woningen met de volgende prioriteiten: 1. Woningen met energielabel F en G, 2. Energiearmoede: woningen met bewoners met een laag inkomen energielabel lager dan D 3. Buurten waar het Open Warmtenet wordt aangelegd 4. Buurten die werken aan een warmte-uitvoeringsplan. Overgaan op hernieuwbare warmte: de eerste indicatieve volgorde waarin Delft van het gas af gaat is bepaald in het Warmteplan Delft. De focus ligt op Voorhof en Buitenhof waar het Open Warmtenet ongeveer 15.000 woningen van het gas af kan halen.
De overgang van gas naar hernieuwbare warmte gaat buurt voor buurt in een participatieve aanpak: het warmte-uitvoeringsplan. In het uitvoeringsplan wordt tegelijkertijd gewerkt aan fysieke opgaven – welke impuls kan de buitenruimte in die buurt gebruiken? – en sociale opgaven in de buurt. We maken waar mogelijk de verbinding met de vervanging van het riool met haar herinrichting van de buitenruimte, en het gebiedsprogramma Delft-West met haar focus op leefbaarheid en veiligheid. Het proces heeft participatie als basis en de leefwereld van de bewoner staat centraal. Meedoen aan deze participatie is laagdrempelig. De gemeente is aanwezig in de buurt. We ondersteunen initiatieven van inwoners. We gaan verbeteringen aanbrengen die de buurt zelf aandraagt en deels zelf uitvoert. Zo worden met name kwetsbare buurten integraal verduurzaamd. In het programma Duurzame Stad vindt u verdere toelichting op de inhoud van het programma. Financieel kader Het financieel kader geeft een overzicht van de beschikbare middelen voor de opgave Energietransitie. In de tweede tabel staan de dekkingsmiddelen die zijn gereserveerd in bestemmingsreserves voor de energietransitie. Dekking van de budgetten komt vanuit vijf stromen: • • •
• •
Het Rijk financiert gemeenten meerjarig voor uitvoering van het Klimaatakkoord, deze regeling betreft de specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) en is bestemd voor personele en materiële kosten. Projecten op isoleren en energiearmoede worden deels gedekt vanuit een Rijksregeling (zogeheten SPUK) op deze thema’s. Twee volgende regelingen zijn aangekondigd en deze nemen we nu op in de begroting. In de reserve Beleid en uitvoering staan middelen vanuit motie Energie in de wijken. Deze zullen bijdragen aan verduurzamen door inwoners van kwetsbare wijken door hen te ontzorgen, te helpen en waar maatregelen nodig te subsidiëren. Hieruit worden in 2024 de eerste onttrekkingen gedaan voor isoleren warmte uitvoeringsplannen. Gemeente Delft draagt bij aan de aanleg van het Open Warmtenet vanuit Fonds Delft 2040. De eerste tranche staat begroot in 2023 en verschuift naar 2024. Een voorstel hiervoor volgt in de Najaarsrapportage 2023. De aanleg van infra door derden leidt tot kostenverhaal. We ontvangen vergoedingen voor het hoogspanningsstation van Stedin (2023), de warmtepompcentrale van Geotermie Delft (2024), de inzet op project WarmtelinQ van Gasunie (2023 en 2024), en naar verwachting in 2026 voor de aanleg van een hulpwarmtecentrale.
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
16
Programma-begroting 2024-2027
2023 Exploitatie Klimaatplan (smart grid BKS, bijdrage Green Village) Energietransitie o.a. gefinancierd uit rijksbijdragen (CDOKE), meicirculaire 2022 Warmtenet (incl. Subsidie NetVerder) gefinancierd uit Fonds Delft 2040 Kostenverhaal Aanpak energiearmoede en uitvoering Isolatieplan (SPUK)
2024
2025
€ 114
€ 59
€ 2.403
€ 1.628
€ 1.679
€ 200 € 220 € 1.400 € 4.337
€ 3.027 € 170 € 519 € 5.403
€ 757
Lokale aanpak Isoleren (SPUK) Vervolg aanpak energiearmoede (SPUK) Inzet reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan Inzet reserve Beleid en uitvoering - Warmte uitvoeringsplannen Uitvoeringskosten Klimaatakkoord (SPUK CDOKE)
€ 200 € 1.000 € 500 € 100
4.337
2026
2027
€ 120 € 2.436
€ 120
€ 200 € 1.372
€ 308
7.203
Balans per 31 december 2023 Energie in de wijken Reserve Beleid en uitvoering - Isolatieplan Reserve Beleid en uitvoering - Warmtenet Reserve Beleid en uitvoering - Warmte uitvoeringsplannen Overig Reserve Stad (FD 2040) - Futureproof open warmtenet
4.008
€-
€ 1.645
€ 1.645
2.073
1.645
€ 7.500 € 2.000 € 5.500 € 3.784 18.784
Het budget voor de energietransitie is, conform de Kadernota 2023, voor een wezenlijk gedekt uit de specifieke uitkering CDOKE. In 2023 is dit € 1,611 miljoen, daarnaast is er € 592.000 beschikbaar vanuit de meicirculaire 2022 en € 200.000 vanuit het coalitieakkoord voor het opstellen van de Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 en het Isolatieplan - totaal €2,403 miljoen. In 2024 is er vanuit CDOKE € 1,628 miljoen en in 2025 is dit € 1,679 miljoen. Vanaf 2026 zijn de uitvoeringskosten geraamd op basis van de richtlijn Klimaat- en energiemiddelen van de provincie Zuid-Holland. Door middel van een stelpost voor de voortzetting van de SPUK CDOKE is dekking beschikbaar voor de uitvoeringskosten vanaf 2026. Besteding Dekking komt meerjarig vanuit het Rijk, dat gemeenten financiert voor uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarnaast worden projecten op isoleren en energiearmoede deels gedekt vanuit rijksregelingen op deze thema’s. De gemeente voert de regie over de energietransitie en maakt hiervoor in 2024 de volgende kosten: • • • • •
Interne en ingehuurde capaciteit, € 1,5 miljoen Extern technisch advies, € 0,5 miljoen Advies voor inwoners zoals Energieloket, energiecoaches, energiehulpen en wijkambassadeurs, € 1,5 miljoen Subsidies voor onder meer collectieve isoleeracties, € 0,6 miljoen Subsidie NetVerder, € 3 miljoen.
Focus op drie opgaven: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie
17
Financiële positie
Programma-begroting 2024-2027
Begroting in één oogopslag
Financiële positie / Begroting in één oogopslag
20
Programma-begroting 2024-2027
Inkomsten en uitgaven in 2024 Het huishoudboekje van de gemeente Delft bestaat uit inkomsten en uitgaven. De inkomsten (inclusief onttrekkingen aan reserves) en uitgaven (inclusief stortingen in reserves) van de gemeente Delft zijn als volgt verdeeld: Inkomsten Bedragen x € 1.000 Gemeentefonds Specifieke rijksbijdragen Woonlastenheffingen Overige heffingen Parkeren Huren en pachten Overige inkomsten
Uitgaven 268.857 Lonen premies 50.504 Personeel van derden 65.799 Sociale tegemoetkoming 8.690 Subsidies 8.785 Goederen en diensten 6.365 Rentelasten en afschrijvingen 69.132 Reserves/voorzieningen
96.906 4.070 200.327 30.500 110.548 24.002 11.745
478.132
478.098
Bron: financiële administratie
Gemeentefonds: 56.2% Specifieke rijksbijdragen: 10.6% Woonlastenheffingen: 13.8% Overige heffingen: 1.8% Parkeren: 1.8% Huren en pachten: 1.3% Overige inkomsten: 14.5%
Inkomsten De inkomsten van de gemeente Delft kunnen worden ingedeeld in twee categorieën: inkomsten van het Rijk en de eigen inkomsten. De inkomsten van het Rijk zijn de belangrijkste categorie en bestaan uit de uitkeringen uit het gemeentefonds en specifieke rijksbijdragen (bijvoorbeeld voor bijstandsuitkeringen). De eigen inkomsten omvatten de woonlasten (onroerendezaakbelasting (OZB), rioolheffing, afvalstoffenheffing), parkeerinkomsten, huuropbrengsten en overige inkomsten (onder meer rente/dividend, eigen bijdragen in het sociaal domein, verkoop gronden en panden, onttrekkingen aan reserves en voorzieningen).
Financiële positie / Inkomsten en uitgaven in 2024
21
Programma-begroting 2024-2027
Lonen premies: 20.3% Personeel van derden: 0.9% Sociale tegemoetkoming: 41.9% Subsidies: 6.4% Goederen en diensten: 23.1% Rentelasten en afschrijvingen: 5% Reserves/voorzieningen: 2.5%
Uitgaven De uitgaven zijn gebaseerd op de geraamde lasten voor de beleidsprogramma's. Daarnaast is ook budget gereserveerd voor de gemeenteraad, Overhead en Financiën (algemene dekkingsmiddelen). De uitgaven betreffen salariskosten, uitkeringen, subsidies, programmatische uitgaven, rente en afschrijving en stortingen in reserves en voorzieningen.
Financiële positie / Inkomsten en uitgaven in 2024
22
Programma-begroting 2024-2027
Toelichting op financiële positie Hierna lichten we de actuele ontwikkelingen toe in het begrotings- en meerjarenbeeld en presenteren we de Financiële Conditie Index (FCI) die een beeld geeft van de financiële gezondheid.
Begrotingssaldo Algemeen In de Programmabegroting 2024-2027 zijn de voorstellen uit de Kadernota 2023 verwerkt. Dit betreft op hoofdlijnen de invulling van de bestuurlijke accenten (nieuw beleid) en het verder op orde brengen van de basis (sociaal domein, openbare ruimte). Door inzet van ruimte in de reserves is er voldoende dekking voor deze voorstellen. Tevens zijn met deze incidentele dekkingsmiddelen reserveringen gedaan voor (verplichte) cofinanciering bij rijkssubsidies (€ 26 miljoen), de gebiedsprogramma's DelftWest (€ 10 miljoen) en Innovatiedistrict Delft (€ 8 miljoen) en voor investeringen in het Prinsenhof (€ 10 miljoen) en de Gelatinebrug (€ 8 miljoen). Samen met de toegezegde en/of al ontvangen extra middelen van het Rijk voor onze woningbouwopgave, infrastructuur en openbare ruimte (versnelling, woningbouwimpuls, mobiliteit), voor de sociale opgave in Delft-West (preventie met gezag, Rijke schooldag).en de energietransitie (programmakosten, isolatie, energiearmoede) is het fundament gelegd om stevig te investeren in de stad. Toegevoegd zijn voorstellen voor de reguliere bouwstenen van de Programmabegroting 2024-2027. Omdat de majeure besluiten al zijn genomen bij de Kadernota 2023 is het financiële effect van deze nieuwe voorstellen beperkt in omvang.
De bouwstenen gaan over (1) moties en toezeggingen, (2) de meicirculaire over het gemeentefonds, (3) loon- en prijsontwikkeling, (4) opgaven, bijstellingen in (5) nieuw beleid, (6) bestaand beleid en (7) het sociaal domein en actualisering van (8) investeringen en (9) reserves en voorzieningen. Ten slotte zijn ook (10) de tarieven van de woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) gecorrigeerd voor inflatie.
Financiële positie / Toelichting op financiële positie
23
Programma-begroting 2024-2027
Begroting en meerjarencijfers (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
2026
2027
Saldo Programmabegroting 2023-2026 Gemeentefonds (september- en decembercirculaire)
1.070 3.830
436 -121
520 -739
1.880 4.137
1.063 -3.742
Saldo Programmabegroting 2023-2026
4.900
315
-219
6.017
-2.679
Kadernota 2023 I. Voorjaarsrapportage - Bestaand beleid - Nominale ontwikkeling (inflatie 2022) - Jaarplannen - Sociaal domein - Areaaluitbreiding - Beheerplannen - Woonlasten: Afvalstoffenheffing II. Moties en Toezeggingen III. Bestuurlijke prioriteiten - Actualisering investeringsprogramma (herfasering) - Nieuw beleid (o.a. uitvoering CA) - Uitvoering herstelplan
2.207 -5.399 -150 -3.579 23 -320 -200 -284
2.189 -707 -270 -3.886 18 -1.540 -50
1.399 -1.474 -600 -1.445 -1.749 -20
1.071 -1.482 -500 -4.344 -1.939 -
708 -1.477 -500 -4.344 -2.168 -
-90 -1.495 -174
-22 -4.439 -
-22 -3.715 -
-22 -1.897 -
-22 -1.925 -
Saldo Kadernota 2023
-4.561
-8.391
-7.845
-3.096
-12.407
-75 458 -1.611 -2.369 -178 -336 -317 11.265 1.587 34
1.290 -1.743 -940 975 98 -275 18 6.886 1.587 50
-447 -1.685 -940 -75 37 -714 27 940 1.587 -4.367
4.177 -1.687 -2.540 -75 145 201 -115 970 1.587 -9.745
Programmabegroting 2024-2027 1. Moties en toezeggingen 2. Gemeentefonds - meicirculaire 3. Nominale ontwikkeling 2024 4. Opgaven 5. Nieuw beleid (bestuurlijke accenten) 6. Bestaand beleid (incl. uitvoering Herstelplan) 7. Sociaal domein 8. Actualisering investeringsprogramma (herfasering) 9. Herfasering reserves en voorzieningen 10. Woonlasten Saldo Programmabegroting 2024-2027
-1.342
-5.903
De tabel laat de opbouw van het meerjarige saldo van de Programmabegroting 2024-2027 zien. Over het uitvoeringsjaar 2023 volgt meer informatie in de Najaarsrapportage 2023, met name de realisatie, afwijkingen en prognoses. Het nieuwe begrotingsjaar 2024 en het eerste jaar van het meerjarenbeeld 2025 hebben een positief saldo door gebruik te maken van de vrije ruimte in de Algemene reserve. Ook is in die jaren sprake van een structureel begrotingsevenwicht (structurele lasten worden gedekt door structurele baten). Vanaf 2026 is een tekort zichtbaar (het 'ravijn') dat wordt veroorzaakt door een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten. Deze systematiek is aangekondigd in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte IV en had tot doel het realiseren van een stabielere financiering van medeoverheden en vergroting van de lokale autonomie. Daarbij werd ook de mogelijkheid van een groter eigen belastinggebied betrokken. De invulling van de nieuwe financiering is verwerkt in de Miljoenennota 2023 (incidenteel voor 2026) en de Voorjaarsnota 2023 (structureel vanaf 2027) van het Rijk. De bestaande de trap-op-trap-af systematiek is vervangen door een vast bedrag en een koppeling van de jaarlijkse groei ('accres') aan de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product. Doordat het gemeentefonds vanaf 2026 niet meer meebeweegt met de uitgaven van het Rijk, wordt de financiering stabieler.
Maar de nieuwe normeringssystematiek leidt wel tot een forse daling van middelen voor het gemeentefonds. Inclusief de opschalingskorting is de afname circa € 3 miljard in 2026 en daarna jaarlijks oplopend. Tijdens de laatste algemene ledenvergadering van de VNG (14 juni 2023) is de resolutie 'Naar een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief' met grote meerderheid aangenomen. Naar aanleiding van de resolutie vinden gesprekken plaats met het inmiddels demissionaire kabinet over de onbalans tussen taken en middelen. Een speciale taskforce Taken en middelen onder
Financiële positie / Toelichting op financiële positie
24
Programma-begroting 2024-2027
leiding van Rinnooy Kan concludeert dat de korting van € 3 miljard aan gemeenten een ingrijpende bezuinigingsoperatie oplegt met substantiële gevolgen voor de maatschappelijke opgaven. Deze conclusie volgt na ondezoek naar de (mogelijke) gevolgen: 1. Verhogen OZB Het opvangen van de bezuiniging van € 3 miljard vergt een verhoging van de OZB van 60%. Dit wordt niet als een haalbare optie gezien. 2. Bezuinigen op autonome taken Een tweede niet wenselijke optie in de optiek van de taskforce is het bezuinigen op taken met autonome beleidsvrijheid zoals cultuur en ontspanning. 3. Bezuinigen op medebewindstaken Door te bezuinigen op taken in het sociaal domein, het fysieke domein en het veiligheidsdomein komen uitvoeringstaken en ambities van het Rijk voor woningbouw, klimaat en mobiliteit onder druk te staan. In het Sociaal domein vertraagt innovatie, extra ondersteuning en nemen wachtlijsten toe. Vanwege de val van het kabinet-Rutte IV en het controversieel verklaren van de financieringssystematiek worden op korte termijn geen besluiten verwacht over de verruiming van het belastinggebied en/of over aanpassing van de systematiek. Voorlopig blijft dus onzeker hoe de tekorten vanaf 2026 worden opgelost en of hiervoor een nieuwe ombuigingsronde moet worden voorbereid. In de Kadernota 2024 wordt de actuele situatie in beeld gebracht en het benodigde handelingsperspectief.
Hierbij betrekken we het advies van de VNG over medebewindstaken (taskforce Rinnooy Kan), de hervormingsagenda jeugd, groei van de stad (op basis van maatstaven gemeentefonds) en ombuigingen (versobering, beleidsbeëindiging, oud voor nieuw). Incidentele baten en lasten Als randvoorwaarde vanuit het financieel toezicht door de provincie geldt dat het nieuwe begrotingsjaar 2024, of een opvolgend jaar van de meerjarenraming, structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Dit betekent dat: 1. structurele lasten worden gedekt door structurele baten, 2. ramingen volledig en realistisch zijn. Om vast te stellen of sprake is van een structureel evenwicht, corrigeren we de begroting voor incidentele baten, lasten en reservemutaties. Na correctie is het structurele begrotingssaldo als volgt. Begrotingsevenwicht (bedragen x € 1.000) Begrotingssaldo programma's Resultaat PB 2024-2027 Incidentele baten en lasten programma's Incidentele mutaties in reserves Structureel begrotingsevenwicht
2024 34
2025 50
2026 -4.367
2027 -9.745
5.983 -4.618
1.007 7.178
-2.513
1.570 -3.283
1.399
8.235
-6.880