Presentatie Wijbrand Pauw beeldvormende sessie houtstook

Significant verlagen van gezondheidsrisico’s en overlast door houtrook De omstandigheden waaronder houtrook ontstaat kunnen wel een factor 1000 verschil maken in de emissie van toxische en carcinogene stoffen in houtrook, goede voorlichting kan heel veel opleveren!

• Overlast is iets anders dan gezondheidsrisico’s. Overlast is bijna altijd “het stinkt”

Overlast

• Stank is niet per definitie ongezond. • Omgekeerd, geen stank betekent niet “dus gezond”

• Gezondheidsrisico’s ontstaan door verkeerd stoken, met slechte brandstof, in slechte toestellen

• Gezondheidsrisico’s door houtrook komen met name door toxische en carcinogene gassen die ontstaan bij de onvolledige verbranding van hout. Voorbeelden van deze gassen zijn o.a. • • •

Dioxine’s PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) Benzeen, phenol

• Deze gassen staan bekend als Organic Gaseous Components (OGC of CxHy)

Gezondheidsrisico’s

• De samenstelling én hoeveelheid van deze stoffen is extreem afhankelijk van de omstandigheden zoals: • Vaardigheden van de stoker • Type installatie (vuurkorf, open haard, houtkachel van 15 jaar oud, ecodesign houtkachel) • Soort hout • Vochtpercentage • Formaat • Soort hout (kastanje hout geeft houtrook wat mensen sneller vinden stinken) • Onbehandeld hout • •

behandeld hout is een milieudelict veel te nat ongehandeld hout mag wel en is ook heel slecht

• Trek • Rookgas nabehandeling m.b.v. katalysator

Fijnstof is toch het probleem van houtrook?!?

•

Groot misverstand is dat de gezondheidsrisico’s van houtrook om fijnstof (of inmiddels vaak gehoord, ultra fijnstof) draait

•

Fijnstof is een verzamelnaam van hele kleine deeltjes (vast of vloeibaar). Een deel is afkomstig van menselijke activiteiten (bosbranden vallen hier ook onder) en een deel door natuurlijke activiteiten.

•

Voorbeelden van natuurlijk fijnstof (bron Lenntech)

•

Houtstook geeft ook fijnstof in de vorm van relatief onschuldige mineralen en zouten. • Als dit fijnstof vervuild raakt door PAK’s, dioxines etc (slechte verbranding) verandert dit fijnstof van relatief onschuldig in schadelijk fijnstof

• De gezondheidsrisico’s van fijnstof in houtrook wordt extreem beïnvloed door de omstandigheden •

Zeer recent is door TNO een NWA project aanvraag ingediend om te onderzoeken wat de effecten van de omstandigheden waaronder houtrook ontstaat zijn op de gezondheidsrisico’s van houtrook • Een integraal onderzoek naar deze effecten is zover bekend nog niet eerder uitgevoerd • Ik ben als “cooperation partner” betrokken bij dit onderzoek

• Volkskrant 15-02-2021: Open haarden en houtkachels zijn officieel niet langer verantwoordelijk voor 10 procent, maar voor 23 procent van de fijnstofuitstoot in Nederland. Het RIVM rekent nu ook fijnstof mee dat vlak buiten de schoorsteen ontstaat, doordat rookgassen in de buitenlucht condenseren tot kleine deeltjes.

PBL rapport 2019 Houtkachels en haarden plots de grootste fijnstofbron door nieuwe rekenmethode

• Volgens een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving uit 2019 is de goedkoopste manier om luchtvervuiling verder terug te dringen het aanpakken van dieselauto’s zonder roetfilter en het vervangen van verouderde houtkachels en haarden. Daarbij verwijst het PBL naar Duitsland, waar kachels en haarden van een bepaalde ouderdom die niet aan de uitstooteisen voldoen verplicht moeten worden aangepast, en anders niet meer aan mogen. • Onderzoek SGS (volgende sheet) laat zien dat het mogelijk is, in de praktijk, met bestaande technieken, thuis haalbaar : 97% minder gassen die kunnen condenseren tot kleine deeltjes door • Goed stoken • Goede kachel • Houtrookkatalysator

• Een goede kachel met een slechte stoker maakt de uitstoot eerder slechter dan beter. Focus moet dus eerst liggen op betere stokers en daarna betere techniek.

Betere techniek, houtrook katalysatoren zijn geen vrijbrief om verkeerd te stoken

•

Gisteren was in spraakmakers op Radio1 het schokkende onderwerp “houtkachels dragen niet voor 10% maar voor 23% bij aan de fijnstof in Nederland” één van de onderwerpen.

•

https://podcasts.google.com/feed/aHR0cHM6Ly9wb2RjYXN0Lm5wby5u bC9mZWVkL3NwcmFha21ha2Vycy54bWw/episode/UFJFUFJfS05fMTYzO TA0MDg?sa=X&ved=0CAUQkfYCahgKEwjozIf4o_DuAhUAAAAAHQAAAAA QrgM&hl=nl

•

Ik ben ook geïnterviewd. Vlak voor mij (op 15:00 in de podcast) was Margreet van Zanten , hoofd emissieregistratie RIVM, aan het woord. Aan het einde benoemt ze een aantal essentiële nuances: •

Spraakmakers radio 1 uitzending 16-02-2021

• •

50% van de fijnstof die we meten komt uit buitenland en hebben we dus geen directe invloed op De 23% die we nu meten is lokaal, de bijdrage van houtrook op de totale fijnstof emissie in nederland is maar een paar procent De gezondheidsrisico’s van het fijnstof wat nu gemeten is , is een heel ander onderwerp waar mw van Zanten ook terecht van zegt dit niet te weten

Na mij is Daan Moerkerk (GL gemeente Nijmegen) aan het woord die aangeeft waarom Nijmegen nu iets doet en niet gaat afwachten of er een verbod komt De gezondheidsrisico’s van fijnstof worden in extrimis bepaald door de samenstelling. •

• Nulmeting : een 15 jaar oude kachel die redelijk is gestookt • Vergeleken met:

Onderzoek SGS naar vorming OGC’s opdrachtgever W.Pauw juli 2020

• • • •

Deze kachel slecht gestookt Ecodesign kachel slecht gestookt Ecodesign kachel goed gestookt Ecodesign kachel goed gestookt met katalysator

• Focus op de fijnstof vervuilende stoffen OGC • Getest met vandaag beschikbare kachels en katalysator • Artikel in Vereniging Van Milieuprofessionals (VVM)-Lucht, okt 2020 , niet de houtkachel verbieden maar beter leren stoken W.Pauw • SGS , www.sgs.nl , is in Nederland het enige gecertificeerde en geaccrediteerde meetinstituut voor emissie houtkachels

• Verschil ten opzichte van nulmeting 1.

Extreme invloed omstandigheden op hoeveelheid OGC

Nulmeting , 15 jaar oude houtkachel redelijk goed gestookt (slecht gestookt had misschien wel 10* meer OGC gegeven!) 2. Ecodesign kachel –9% zelfde manier van stoken 3. Ecodesign kachel met getrainde stoker 79% minder OCG dan 2 4. Ecodesign kachel met getrainde stoker en katalysator 30% minder OGC dan 3 5. Zeer goede Ecodesign kachel met getrainde stoker 30% en katalysator minder OGC dan 4 Een zeer goede ecodesign, goed gestookt en met standaard katalysator geeft >90% minder OGC, >90% minder bouwstenen om fijnstof te vervuilen.

Met een aangepaste katalysator (meer volume) was de winst zelfs 97%

• Verkeerd stoken geeft veel overlast en schadelijke emissie • Meeste stokers willen helemaal geen overlast geven maar zijn zich niet bewust van het probleem en/of weten niet hoe ze beter kunnen stoken

• Handhaving is nauwelijks mogelijk door gebrek aan normen en meetmethoden (zie sheet 10) • Politiek wil geen verbod (los van juridische haalbaarheid)

Huidige situatie

• Goed stoken ,onder goede omstandigheden en in een goede houtkachel kan tot wel 1000 keer (!) minder emissie geven dan een verkeerd gestookte open haard • Zonder zicht op een verbod is de stoker beter te laten stoken de enige weg die op korte termijn resultaat gaat geven

Niets doen lost zeker niets op

Houtkachel verbod?

• De staatsecretaris heeft zeer recent in VEH magazine wederom laten weten dat er geen plannen zijn voor drastische maatregelen • In het Schone Lucht Akkoord (SLA) heeft de houtkachel zijn plek gehouden • De raad mag , via de APV, geen handelingen verbieden die zich aan de openbaarheid onttrekken (achter de voordeur zoals bij een houtkachel) • Handhaving is moeilijk (zie volgende sheet) onder de huidige wetgeving • Een verplicht stookbrevet vraagt wetswijziging , de politiek lijkt ook hier niet aan te willen

• Er zijn geen goede normen om overlast en gezondheidsproblemen door houtrook vast te stellen

handhaving

• Handhaving is alleen mogelijk • als rookkanaal niet voldoet aan bouwbesluit • er behandeld hout (geverfd, geïmpregneerd) wordt gestookt (milieudelict) • Meten rechtstreeks in rookkanaal mag alleen met toestemming eigenaar of bevel rechter. • Raad van State heeft in een zaak in Oldenzaal geoordeeld dat stoker wettelijk niets fout doet ondanks enorme problemen • https://www.gelderlander.nl/hetschoneoosten/en -weer-sneeft-het-verzet-tegen-de-houtkachel-bijde-raad-van-state~ac906b4b4/

• Gemeenten kunnen bewustwording creëren dat verkeerd stoken ongezond is • Via voorlichting stokers laten zien hoe, ook met hun eigen houtkachel, er veel winst te halen is in goed stoken

Wat kan er dan wel?

• Gemeente Nijmegen heeft een vergaande motie aangenomen om de problemen door verkeerd stoken te verminderen, Arnhem overweegt dit ook • https://www.gelderlander.nl/hetschoneoosten /verplicht-stookbrevet-voor-eigenaren-vanhoutkachels~a9fb33ac/ • https://www.gelderlander.nl/hetschoneoosten /vieze-kachel-in-de-ban-gemeenten-pakkenvoor-het-eerst-houtstook-aan-stop-metpolariseren~a51f1ac4/

Zes pijlers van goed stoken met heel weinig schadelijke emissie

1. 2. 3. 4.

Gebruik goed hout Maak je houtkachel goed aan Goede kachel, goed rookkanaal Stook niet bij ongunstige weersomstandigheden 5. Regelmatige inspectie rookkanaal 6. Gebruik een houtrook katalysator

• Goed stoken is niet moeilijk maar je moet het wel weten. De cursus “stoken zonder overlast” helpt stokers goed te stoken. Zomaar wat onderwerpen:

Goed stoken moeilijk?

• Zwitserse methode • Weersomstandigheden • Waarom ongekloofd hout slecht brand • Waarom is kastanje hout stoken niet verstandig • 20% vocht is toch heel goed? • Grote blokken versus kleine blokken • Bijvullen en uit laten gaan • Een gemetseld kanaal • Katalysator

• Stokers denken voorafgaand aan de cursus best goed te stoken maar zeggen na de cursus unaniem veel geleerd te hebben en niet te hebben geweten dat ze met hun eigen kachel nog zoveel beter konden stoken. • 80% minder emissie van schadelijke stoffen is eenvoudig haalbaar

Enorme winst te halen

• >90% met wat meer moeite maar vandaag haalbaar met bestaande kachels en katalysatoren Stokers en gemeenten kunnen samen een enorme impact hebben in het verminderen van schadelijke emissie door houtkachels