Oplegger Raad Motie Werk maken van een duurzaam Delft (1)

Oplegger raad Raadsinformatie Onderwerp

Motie Werk maken van een duurzaam Delft: onze wijken als levend laboratorium

Portefeuillehouder

Wethouders Zwart, Schrederhof en Van Vliet

Voorstel ingediend door

E. Speetjens

Registratienummer

5505846

Datum

10 oktober 2023

Concept-besluit(en) Niet van toepassing. Waarom nu? Het convenant TU Delft — Gemeente Delft wordt geactualiseerd en de gezamenlijke programmamanager zal sturen op de geactualiseerde thema’s. Hierdoor zal de samenwerking continu verder verbeteren. De woningcorporaties zullen wij introduceren bij The Green Village en VP Delta. Inhoud Motie Werk maken van een duurzaam Delft is aangenomen in november 2022. De raad verzoekt het college hierin om • Te bezien of de op TU bedachte innovaties een rol kunnen spelen bij alle duurzaamheidsopgaven die we als stad hebben. Van het verduurzamen van het vastgoed van de gemeente tot het klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte; • In overleg te gaan met projectontwikkelaars en woningcorporaties om te bepalen of de op de TU bedachte innovaties kunnen bijdragen aan het verduurzamen van onze (nieuwe) wijken en/ of de versnelling van de energietransitie in Delft; • Bij het Circulariteitsplan aan de raad te rapporteren over de mogelijkheden om met behulp van TU innovaties Delft sneller te verduurzamen en onze economie te versterken, zodat er in de raad een integrale afweging kan plaatsvinden over welke pilots in een wijk of buurt zouden kunnen worden opgestart, waarbij verschillende partijen in de stad verbonden worden (TU, maakindustrie, wijken, Delftenaren).

Het college erkent de toegevoegde waarde van innovatie en waardeert de inzet van TU Delft om de door haar bedachte innovaties te vertalen naar concrete initiatieven in Delft. De TU is een motor van innovatie en haar campus een plaats waar start-ups, technologische instellingen en bedrijven elkaar kunnen vinden. Structurele samenwerking TU Delft en gemeente Delft geven hun samenwerking en de uitwerking van het convenant TU Delft — Gemeente Delft structureel vorm. TU Delft heeft hiervoor een programmamanager in dienst die deels betaald wordt door de gemeente. Zij coördineert en versnelt de samenwerking tussen beide partijen. De communicatielijnen zijn versterkt en er vindt een gestructureerde en productieve dialoog plaats over wat TU Delft en de gemeente voor elkaar kunnen betekenen. Het onderzoek van de rekenkamer Delft wordt daarbij ter harte genomen; het college heeft contact met de raad over de gewenste prioriteiten van de raad. Daarnaast komt de structurele samenwerking op het vlak van innovatie tot uiting in het Innovatiedistrict Delft. Met het ‘Uitvoeringsplan 2023-2024’ ontwikkelt het partnerschap (tussen Bedrijvenkring Schieoevers, de TU Delft, de Gemeente Delft, de Provincie Zuid-Holland en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag) Delft Zuidoost als de hotspot waar deskundigheid/geleerdheid, bedrijvigheid en overheid samen werken aan o.a. duurzaamheid.

Denk hierbij aan het opschalen van Green Village toepassingen (waar ambtenaren regelmatig op bezoek gaan), het Pagina 1 van 5

verduurzamen van de lokale maakindustrie, ruimte creëren voor meer bedrijven en daarmee banen, maar ook het verbinden, opschalen en toepassen van circulariteitsinitiatieven. Geothermie Delft (GTD) De geothermiebron, gelegen op de TU campus, is een uniek innovatief voorbeeldproject binnen de energietransitie en een samenwerking tussen onderzoekers, bedrijfsleven en overheid. Het GTD consortium ontwikkelt de bron en de gemeente begeleidt het proces. Door water vanuit meer dan 500 meter diep op te pompen kan (via een warmtewisselaar) leidingwater worden verwarmd zonder dat daar CO2 bij vrijkomt. De TU Delft verduurzaamt niet alleen haar eigen warmtevoorziening – woningbouwcorporaties in de omliggende wijken beogen die warmte af te nemen. Zij zijn mede-initiatiefnemers, risicodragers en investeerders van het warmtenet. Tenslotte liggen er kansen om omliggende huishoudens van deze warmte te voorzien. Geothermie is zowel een duurzaam alternatief voor aardgas als een betrouwbaar complement van duurzame bronnen. Beleidsmakers stoten zich in meerdere mate tegen de onregelmatige beschikbaarheid van duurzame bronnen. Hier biedt aardwarmte een alternatief. Anders dan zon- en windenergie, is aardwarmte niet weers- of seizoensafhankelijk en kan het dus het hele jaar door een gelijke hoeveelheid energie leveren.

Daarnaast koppelt de TU Delft een groot wetenschappelijk onderzoeks- en onderwijsprogramma aan het project. Het project levert waardevolle informatie over de werking van geothermiebronnen. Dit draagt bij aan het veilig en verantwoord opschalen van aardwarmte in de gebouwde omgeving. Op die manier zet dit innovatieve initiatief niet alleen een flinke concrete stap in de energietransitie van Delft, maar baant ook een weg voor geothermie als een bewezen techniek voor heel Nederland. Voorbeelden van andere lopende en afgeronde projecten Er is al een aantal verdienstelijke projecten geland in Delft vanuit de The Green Village, vaak in samenwerking met TU Delft of een andere innovatieve partner: Energietransitie en openbare ruimte • De openbare verlichting in de Kuyperwijk waar wisselstroom is vervangen door een gelijkstroom. Daardoor besparen we 75% koper en 75 opschakelkasten en maken we het elektriciteitsnet robuuster. Bij nieuwbouw wordt de aanleg van een gelijkstroom voortaan verplicht gesteld. • We testen samen met DC Opportunities, een start-upvanuit YES Delft, verschillende innovaties op het gebied van verlichting en een gelijkstroomnet. Denk hierbij aan efficiëntere bewaking van kabels en het schakelen of dimmen van armaturen. • De gemeente Delft is betrokken bij het warmtenet op The Green Village om ervaring en kennis op te doen voor het Open Warmtenet Delft.

• Met de faculteit Bouwkunde wordt gezamenlijk en structureel gekeken naar de opgaven en vraagstukken en de wijze waarop onderwijs en onderzoek daarop kunnen aansluiten. Het gaat dan soms om een plek, een buurt, maar het kan ook regionaal van aard zijn. Denk aan een plek voor een poppodium, een vraagstuk vanuit Erfgoed of verdichting door woningbouw en de leefbaarheid van een wijk.

Mobiliteit • Gemeente Delft werkt samen met TU Delft aan een dashboard voor monitoring, visualiseren en voorspellen van mobiliteit en effecten van maatregelen op basis van historische data, real-time data en modellering- en voorspellingstools (Digitwin). • In een proeftuin werken we met TU en MRDH aan vervoersoplossingen die gebruik maken van snelle 5G data overdracht. Zoals toepassing bij (automatische) voertuigen die real-time informatie met elkaar en hun omgeving uitwisselen, zodat ze precies weten waar andere verkeersdeelnemers zich bevinden. Ook verkeersdeelnemers die nu nog om de hoek buiten het gezichtsveld zijn. Andere toepassingen zijn bijvoorbeeld deelvoertuigen waarbij van elk voertuig de exacte locatie en beschikbaarheid bekend is. • Het intelligentste fietspad ter wereld ligt op de TU Delft. Een fietspad uitgerust met innovatieve sensortechniek deels geïntegreerd in het wegdek. Met de meetapparatuur wordt de hoeveelheid, de richting, de potentiële conflicten en mobiliteitsgedrag van fietsers en voetgangers die voorbijkomen gemeten. Ook wordt de kwaliteit van het wegdek, de temperatuur en de hoeveelheid neerslag in gaten gehouden. Pagina 2 van 5

• • •

•

•

Onderzoek naar deelmobiliteit, mobiliteitsbehoefte en de ideale hub voor deelmobiliteit. Hoe kun je slimme mobiliteitsoplossingen aantrekkelijk maken. Car as a powerplant. De auto staat 95% van de tijd geparkeerd. De geparkeerde auto kan aan het elektriciteitssysteem worden gekoppeld en gebruikt worden voor de productie en opslag van elektriciteit. Hoe reageren passagiers op een zelfrijdend voertuig? In een rijdend lab op de openbare weg van Delft wordt onderzoek gedaan naar het gedrag van passagiers. Veilig en onder realistische omstandigheden met een speciaal voertuig, waarbij de indruk gewekt wordt dat er geen bestuurder is. De TU zet in op een mobiliteitstransitie naar duurzame mobiliteit van studenten, werknemers en bezoekers van de TU Delft en de bedrijven op de campus. Samen met de gemeente Delft wordt ingezet op de bereikbaarheid van het gebied met openbaar vervoer, deelmobiliteit, first en lastmile oplossingen richting stations, minder autogebruik en lagere parkeernormen en benutting bestaande parkeercapaciteit voor nieuwe ontwikkelingen. We investeren met TU Delft in een innovatieve netwerkregeling tussen de verkeersregelinginstallaties op de Schoemakerstraat en toekomstige installaties bij TU Delft.

Klimaatadaptatie, groen-blauw-gezond, natuurinclusief • In Hof van Delft en Bagijnhof wordt aan de riolering gewerkt. In de nieuwe constructie passen we zogenaamde “bufferblocks” toe om de klimaatbestendigheid en efficiëntie van de riolering te vergroten. • Ook experimenteren we met ingebouwd groen bij kades. Deze natuurinclusieve methode vergroent de stad, en is ook makkelijk op te bouwen, af te breken en opnieuw te gebruiken. • Een ander voorbeeld van vergroening en efficiënt gebruik is de “boomveer” van Urban Jungle. Genesteld in een kluit met een stalen beugel kunnen deze bomen vrij bewegen in de wind. Daardoor hebben ze minder ruimte en gewicht nodig om stabiel te blijven en kunnen ze op tot voorheen onmogelijke plekken geplaatst worden, zoals op daken. Er zijn voorbereidingen getroffen om deze te plaatsen op de Gasthuisplaats en we kijken naar een tweede op de kop van de kade bij de Bolkbrug (Binnenwatersloot). • We kijken samen met Nieuw Delft naar de mogelijkheid om “BleuBloqs” toe te passen voor een zoetwateropslag in de ondergrond. Groot onderhoud • We onderzoeken samen met YesDelft en de MRDH regio de mogelijkheid om met behulp van ingebouwde glasvezelkabels inzicht te krijgen in de staat van de kades in Delft.

Op die manier ontdekken we vroegtijdig en met precisie waar de kade aan vervanging toe is, zodat we de kades veiliger kunnen maken en doelgericht kunnen vervangen. Dat kan ook materiaal besparen. Het onderzoek is onderdeel van het innovatieprogramma ‘City of the Future’, waarin gemeenten hun uitdagingen aanbieden als uitdaging voor een technische innovatie. Deze voorbeelden laten zien dat de gemeente succesvolle innovaties implementeert met de input van innovatieve instellingen. We trekken samen op waar mogelijk en passen toe wanneer daar kansen voor zijn. VP Delta – waterberging en klimaatadaptatie Gemeente Delft is aangesloten bij VP Delta: Valorisatieprogramma Deltatechnologie & Water. Dit is het innovatieprogramma voor een klimaatbestendige omgeving van TU Delft en InnovationQuarter. Samen met andere kennisinstellingen en publieke partners streeft VP Delta naar versnelling van het innovatieproces en naar het valideren, toepassen en opschalen van technische innovaties in het publieke domein. Hiervoor wordt gewerkt met ondernemers (mkb) door hen te ondersteunen in de ontwikkeling van hun producten en diensten met zowel kennis als middelen. Innovatie heeft plaats in verschillende proeftuinen en door middel van proefprojecten in het publieke domein.

Gemeente Delft zal ook de Delftse woningbouwcorporaties uitnodigen mee te gaan naar The Green Village en VP Delta om hen te laten kennismaken met deze innovaties op gebied van klimaatadaptatie. Hiervoor gebruiken wij het strategisch duurzaamheidsoverleg tussen de gemeente en de woningcorporaties. Indien de corporaties kansen zien om TU innovaties toe te passen of door te ontwikkelen, kan de gemeente zich inzetten om dit gesprek te faciliteren. Circulair Met de brief “Stand van zaken Uitvoeringsagenda Circulaire Economie” van juli 2023 is de raad geïnformeerd over de opzet van de uitvoeringsagenda. De uitvoeringsagenda bevat initiatieven die de komende jaren samen met de Pagina 3 van 5

stad worden uitgevoerd. Op dit moment lopen gesprekken met partijen uit de stad, ondernemers, bouwende partijen, projectontwikkelaars, woningbouwcorporaties, maatschappelijke organisaties en de kennisinstellingen. Binnen de TU Delft zijn dit onder andere verschillende faculteiten, the Green Village en de programmamanager. Daarin wordt besproken wat er al gebeurt, waar belemmeringen liggen en welke behoeftes er zijn. Uit deze gesprekken blijkt dat er zowel vanuit de TU Delft als vanuit andere partijen (onder andere ondernemers) behoefte is aan uitwisseling van kennis over innovaties t.b.v. de transitie naar een circulaire economie. De volgende stap is het onderzoeken welke initiatieven kunnen worden opgenomen om hier invulling aan te geven. Eind 2023 legt het college de uitvoeringsagenda aan u voor. Knelpunten toepassing door gemeente Diverse partijen zetten zich in om innovatieve oplossingen te bedenken en te laten landen in Delft. Ook de gemeente speelt bij voorkeur een rol in het versterken en uitdragen van het innovatieve karakter van de stad. Het toepassen van innovatie in de gemeentelijke uitvoering loopt daar tegen enkele knelpunten aan.

Het vereist immers (i) een uitgebreid en onderhouden netwerk van partijen die vraag naar en aanbod van innovatie kunnen koppelen, (ii) voldoende constante uitwisseling van informatie, (iii) toegewijde capaciteit en middelen om projecten te wijden aan innovatie of dat te faciliteren en (iv) een bereidheid risicodragende investeringen te doen. Waar innovatie per definitie risicovol, kleinschalig en experimenteel is, vraagt de korte termijn uitvoering om het gebruik van bewezen, opschaalbare, marktrijpe oplossingen met een laag risico. In die zin moeten scherpe, zorgvuldige keuzes worden gemaakt om ruimte te maken voor het door- en uitontwikkelen van innovatie. In het geval van kansrijke innovaties moet nog steeds vraag en aanbod gekoppeld worden. Daarvoor zijn de eerste stappen genomen: enerzijds het actualiseren van het convenant tussen de gemeente en TU Delft en anderzijds de gesprekken en toenadering tussen de TU Delft en de gemeente die de gezamenlijke programmamanager heeft gestart..

Wat verandert er? Het convenant TU Delft — Gemeente Delft wordt geactualiseerd en de gezamenlijke programmamanager zal sturen op de geactualiseerde thema’s. Hierdoor zal de samenwerking continu verder verbeteren. De woningcorporaties zullen wij uitnodigen bij The Green Village en VP Delta en mogelijke vervolgstappen verkennen.

Beleidskaders De samenwerking met TU Delft aan het verduurzamen van Delft past binnen de ambitie Delft Energie Neutraal 2050. Deze ambitie is onderdeel van het Delftse duurzaamheidsbeleid zoals beschreven in de nota “Bouwen aan een Duurzaam Delft” uit 2018.

Financiën Het implementeren van innovaties wordt ingepast binnen bestaande projectbudgetten. Wanneer bestaande projectmiddelen niet voldoende zijn om innovaties te implementeren zal er een separaat dekkingsvoorstel aan de raad worden aangeboden.

Vervolg Gemeente Delft en TU Delft werken structureel samen in een geactualiseerd convenant. Hierdoor zal de samenwerking continu verder verbeteren. De gemeente zal innovaties blijven implementeren in projecten. De woningcorporaties zullen wij uitnodigen voor The Green Village en VP Delta. Tot slot worden innovatie partijen in de stad betrokken bij het opstellen van het uitvoeringsplan circulair. Wanneer de bijgevoegde raadsinformatieoplegger “Motie Werk maken van een duurzaam Delft”’ vastgesteld wordt en wordt verstuurd aan de gemeenteraad, kan de raad worden verzocht Motie M.4_1_23 Werk maken van een duurzaam Delft: onze wijken als levend laboratorium als afgedaan te beschouwen. Participatie

Pagina 4 van 5

Niet van toepassing.

Communicatie Niet van toepassing. Bijlage(n) • •

Motie 4_1_23 VVD STIP GL VOLT HvD OD D66 CU Werk maken van een Duurzaam Delft Motie 4_1_23 Bijlage 1 Werk maken van een duurzaam Delft_voorbeelden innovaties TU Delft

Het besluit moet gepubliceerd worden in het Gemeenteblad ☐ Ja

☒ Nee

☐ Niet van toepassing

☒ Ja,

het college verzoekt de raad om motie M4.1.23 ‘Werk maken van een duurzaam Delft’ als afgedaan te beschouwen

Motie / toezegging Heeft het voorstel betrekking op een motie en/of toezegging?

☐ Nee

Hoogachtend, Het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester

Pagina 5 van 5