Nota Samen thuis in Delft

Nota Samen thuis in Delft

Voorwoord Delft is mijn thuis. Het is de stad waar ik al jaren met veel plezier woon, waar mijn kinderen opgroeien en waar ik deel uitmaak van verschillende gemeenschappen. Delft is de stad die ik deel met ruim 100.000 mensen die hier wonen. Als wethouder vind ik het belangrijk dat deze stad voor ons allemaal een veilig en rechtvaardig thuis is. Maar dat gaat niet vanzelf. Zeker in deze periode waarin veel mensen zich soms verloren voelen door de gebeurtenissen in de wereld om ons heen. Een wereld waarin mensen tegenover elkaar staan op onderwerpen die het nieuws domineren. Waar mensen zich vaker lijken terug te trekken in hun eigen gelijk, in hun eigen bubbel. En waar sommige mensen zich niet veilig voelen om wie ze zijn en waar een deel van onze inwoners niet volwaardig mee kan doen. Deze nota, met de titel Samen Thuis in Delft, beschrijft onze inzet voor een inclusieve stad waar iedereen zich thuis voelt, ongeacht afkomst, gender, seksuele gerichtheid, overtuiging, inkomen of beperking. Waarin iedereen zichzelf kan zijn, geaccepteerd wordt en mee kan doen. We willen werken aan een samenleving waarin mensen dichter bij elkaar komen te staan. Waar iedereen de kans krijgt zich te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen.

Deze nota geeft richting aan ons beleid. Maar het is vooral een document dat wil inspireren. We willen een beweging in gang zetten waarin we samen met iedereen in Delft toewerken naar een inclusieve samenleving. Want we moeten het samen doen. Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeente en van iedereen die in Delft woont, werkt, studeert, onderneemt of vrijwilligerswerk doet. Alleen als we ons hier allemaal voor inzetten, kan een inclusieve samenleving tot stand komen. Werken aan een inclusieve samenleving is een proces dat vraagt om inzet, geduld en doorzettingsvermogen. Hoewel de middelen beperkt zijn, is onze inzet des te groter. We geloven dat we met betrokken inwoners en partners stappen kunnen zetten die ertoe doen. Laten we toewerken naar dit gezamenlijke doel en samen van Delft een welkom thuis maken met gelijke kansen voor iedereen.

Mede namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Delft Joëlle Gooijer, wethouder Inclusief Samenleven

Nota Samen thuis in Delft

2

Inhoudsopgave Voorwoord

2

Ambitie 4 Iedereen verdient een volwaardige plaats in de samenleving

28 28 29 29 31 32 33

Nota in het kort

4

Samen thuis in Delft

7

Nota ‘Samen thuis in Delft’ Ambities

8 9

Emancipatie Gelijke kansen voor achtergestelde groepen Regenboogstad Vrouwenemancipatie Delftse Inclusie Agenda Wat gaan we doen

Samen maken we de stad

11

Ambitie 5 We erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden

34

De stem van Delft Samenwerkingsverbanden

12 12

Ambitie 1 We zijn allemaal anders, maar Delft is ons thuis

13

Inclusief samenleven Thuisgevoel in Delft in perspectief Wat gaan we doen

13 14 14

Programma Koloniaal- en slavernijverleden De gedeelde geschiedenis van Nederland Onderdeel van onze Delftse geschiedenis Doorwerking van het verleden Ons gezamenlijk verleden herdenken Wat gaan we doen

34 35 36 36 37 38

Inclusieve gemeente

40

Ambitie 2 In Delft kan iedereen zichzelf zijn

16

Discriminatie Racisme Discriminatie in Delft Wat gaan we doen

16 17 19 21

Inclusief beleid Gezamenlijke opgave Wat doen we al

41 41 41

Monitoring en voortgang

46

Ambitie 3 Een andere mening hebben mag, dat respecteren we van elkaar

23

Financiën

48

Polarisatie Werken aan de voorkant van polarisatie Samen in Delft Wat gaan we doen

23 25 25 26

Bijlagen

52

Bijlage l: In gesprek met de stad

53

Nota Samen thuis in Delft

3

Nota in het kort

Nota Samen thuis in Delft

4

Een stad waar iedereen zich thuis voelt In Delft moet iedereen zich thuis kunnen voelen. Ongeacht waar je vandaan komt, wat je gelooft, wie je liefhebt, hoeveel je verdient of welke beperking je hebt. We willen een stad waarin niemand aan de zijlijn staat, maar iedereen de kans krijgt om mee te doen en mee te bepalen. Dat is het uitgangspunt van ons nieuwe beleid voor inclusief samenleven.

Waarom vinden we dat belangrijk? Inclusie is nog geen vanzelfsprekendheid. Helaas zijn er nog steeds inwoners die niet gezien, gewaardeerd en gerespecteerd worden om wie ze zijn. Ze ervaren uitsluiting of discriminatie of krijgen niet dezelfde kansen als anderen, vanwege hun achtergrond, beperking, gender of levensovertuiging. Dat raakt mensen in hun dagelijks leven: op school, op de arbeidsmarkt, in de zorg of gewoon op straat. Het zorgt voor pijn, wantrouwen en afstand tot de samenleving. Dat willen we veranderen. Niet alleen omdat het rechtvaardig is, maar ook omdat Delft sterker wordt als iedereen mee kan doen. Verschillen maken onze stad rijker. We vinden het belangrijk om de mensen die we nu nog niet bereiken, ook bij dit beleid te betrekken. Omdat zij vaak gebaat zijn bij een inclusieve samenleving, en omdat hun perspectieven onmisbaar zijn voor echte verandering. Samen met inwoners, organisaties en ondernemers bouwen we aan een Delft waarin inclusie de norm is, mensen elkaar leren kennen, en er ruimte is voor ontmoeting en ongemakkelijke gesprekken.

Wat willen we bereiken?

Vijf ambities, vijf thema’s

De nota Samen thuis in Delft beschrijft het beleid waarmee de gemeente vanaf 2025 doelgericht werkt aan een inclusieve samenleving. Een stad waar je jezelf kunt zijn, waar je meetelt en waar ruimte is voor verschil en verbinding.

De vijf ambities vormen samen de kern van het beleid voor een inclusieve samenleving. Elke ambitie is verbonden aan een centraal thema. Door deze koppeling ontstaat een samenhangende aanpak die richting geeft aan wat we doen en hoe we het doen.

Dit kunnen we als gemeente niet alleen. Samen met inwoners, organisaties, ondernemers en onderwijsinstellingen bouwen we aan een Delft waarin iedereen zich thuis voelt. We doen dit op basis van vijf ambities die samen de basis vormen voor een sterke en samenhangende aanpak: 1. We zijn allemaal anders, maar Delft is ons thuis. 2. In Delft kan iedereen zichzelf zijn. 3. Een andere mening hebben mag, dat respecteren we van elkaar. 4. Iedereen heeft recht op een volwaardige plaats in de samenleving. 5. We erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden.

1. We zijn allemaal anders, maar Delft is ons thuis Thema: Inclusief samenleven In een inclusieve samenleving worden verschillen geaccepteerd en vormen ze geen aanleiding tot uitsluiting of spanning. We zetten in op verbondenheid, gelijke kansen en het tegengaan van uitsluiting. Iedereen moet zich welkom voelen en mee kunnen doen. In de buurt, op school, op het werk en in de stad. Dit vraagt om gemeentelijke regie, maar ook om inzet van partners in de stad.

Nota Samen thuis in Delft

5

2. In Delft kan iedereen zichzelf zijn Thema: Discriminatie tegengaan Discriminatie vormt een hardnekkig maatschappelijk probleem. Mensen worden ongelijk behandeld vanwege kenmerken zoals huidskleur, geloof of beperking. Dit is niet alleen verboden, maar heeft ook grote gevolgen: mensen kunnen zich terugtrekken uit de samenleving of het vertrouwen in instanties verliezen. We vinden discriminatie onacceptabel en bestrijden het actief in Delft. We maken het zichtbaar en bespreekbaar, vergroten de bewustwording en moedigen inwoners aan om meldingen te doen. Het doel is een samenleving waarin inwoners en organisaties discriminatie herkennen, bespreekbaar maken en gezamenlijk tegengaan. Samen werken we aan een stad waarin iedereen gelijke behandeling ervaart.

3. Een andere mening hebben mag, dat respecteren we van elkaar Thema: Omgaan met polarisatie Meningsverschillen horen bij een gezonde democratie, maar kunnen uitgroeien tot spanningen als groepen elkaar niet meer begrijpen. We willen voorkomen dat tegenstellingen uit de hand lopen. We investeren in ontmoeting, dialoog en wederzijds begrip. Het doel is om in een vroeg stadium polarisatie te herkennen en aan te pakken. Als er toch conflicten ontstaan, zetten we in op herstel en nazorg om relaties te herstellen.

4. Iedereen heeft recht op een volwaardige plaats in de samenleving

vrouwen, mensen met een beperking en LHBTI+-personen. We werken aan het doorbreken van structurele ongelijkheid via gerichte ondersteuning en samenwerking met maatschappelijke partners. En we maken ruimte voor ontwikkeling, meedoen en zelfbeschikking.

5. We erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden Thema: Programma Koloniaal- en slavernijverleden Een belangrijk aspect van het inclusiebeleid is het erkennen van het Nederlandse koloniaal- en slavernijverleden. We staan stil bij dit verleden en erkennen hoe dit tot op de dag van vandaag doorwerkt. We versterken bewustzijn, begrip en verbinding via diverse activiteiten, dialoog, herdenking en educatie. Zo bouwen we aan wederzijds begrip, het doorbreken van vooroordelen en werken we aan een gezamenlijke toekomst waarin discriminatie, racisme en uitsluiting geen plaats meer hebben.

organisatie, waarbij alle afdelingen bijdragen vanuit hun eigen expertise en programma’s omdat inclusie raakt aan alle gemeentelijke opgaven. Maar een echt inclusief Delft maken we samen met de stad. Gemeente, inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en onderwijsinstellingen: iedereen draagt bij. We bouwen aan een stad waar verschillen worden omarmd, waar ruimte is voor open gesprekken en waar iedereen zich welkom voelt. Daarbij hoort ook geduld en de bereidheid om ongemak en misverstanden samen te overwinnen. Alleen door elkaar te willen begrijpen en samen verantwoordelijkheid nemen, maken we van Delft een stad van en voor iedereen.

Zo houden we zicht op impact Inclusie laat zich niet altijd vangen in cijfers, maar we blijven scherp monitoren wat de voortgang en impact is van ons beleid voor Inclusief samenleven. We organiseren jaarlijks open gesprekken met inwoners om signalen en ervaringen uit de stad op te halen. Ook monitoren we structureel trends en ontwikkelingen met de resultaten uit de Delftse Omnibusenquête.

Samen maken we Delft inclusief

Thema: Emancipatie Niet iedereen in Delft ervaart dezelfde mate van vrijheid of mogelijkheden. Sommige groepen hebben extra ondersteuning nodig om volwaardig te kunnen meedoen. Delft ondersteunt actief groepen die structureel minder kansen krijgen, zoals

Een inclusieve samenleving vraagt veel van ons allemaal. Delft wil veel bereiken, maar heeft te maken met beperkte middelen. De uitvoering van de visie uit de nota Samen thuis in Delft is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de hele gemeentelijke

Nota Samen thuis in Delft

6

Samen thuis in Delft

Nota Samen thuis in Delft

7

Delft staat internationaal bekend om het Delfts Blauw en Johannes Vermeer. In Nederland denken velen aan Willem van Oranje, de koninklijke grafkelder in de Nieuwe Kerk, de TU Delft en het historische stadscentrum met zijn grachten. Delvenaren en Delftenaren zullen daar afhankelijk van hun interesses en waar ze wonen bijvoorbeeld de Oude Jan, molen De Roos, de Hoven, de Delftse Hout of Schieoevers aan toevoegen. Voor inwoners is Delft bovenal de stad waar zij leven. Een thuis waar zij zichzelf willen zijn en mee willen doen in de samenleving, ongeacht afkomst, gender, seksuele gerichtheid, overtuiging of beperking. Helaas is dat nog niet voor iedereen vanzelfsprekend. Hoewel we in Delft, net als in de rest van Nederland, streven naar een inclusieve samenleving, worden mensen nog steeds buitengesloten, niet volledig geaccepteerd of om verschillende redenen uitgesloten van volwaardige deelname aan de samen­ leving. In onze stad spelen, net als elders, maatschappelijke discussies die raken aan diversiteit en inclusie.

Denk aan thema’s zoals: • Acceptatie van LHBTI+-personen of de discussie rond de Week van de Lentekriebels • Zwarte Piet of het herdenken van het slavernijverleden • Etnisch profileren of de gevolgen van de toeslagenaffaire • Huisvesting van statushouders of racistisch wegpesten uit een wijk • Beveiliging van gebedshuizen na (inter)nationale spanningen • Beperkte toegankelijkheid voor mensen met een beperking Deze voorbeelden laten zien dat inclusie in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend is en benadrukken het belang van gerichte en blijvende inzet voor een inclusieve samenleving.

Wat is een inclusieve samenleving? Inclusie en inclusief samenleven zijn centrale begrippen in deze nota. Maar wat bedoelen we daar precies mee? Het is een breed begrip dat veel verschillende leefgebieden en maatschappelijke thema’s raakt. Het is een onderwerp waar iedereen weleens mee te maken krijgt, in meer of mindere mate. Om helderheid te bieden over wat we bedoelen, hanteren we in deze nota de volgende definitie: Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen zonder obstakels mee kan doen. Een inclusieve samenleving overstijgt verschillen als afkomst, gender, beperking, seksuele gerichtheid, opleidingsniveau, inkomen, overtuiging of leeftijd. Iedere inwoner heeft de kans om zich gelijkwaardig te ontwikkelen en om het beste uit zichzelf te halen. Een inclusieve samenleving omarmt diversiteit; iedereen accepteert en respecteert elkaar zoals ze zijn.

Nota ‘Samen thuis in Delft’ Als gemeente zetten we ons op verschillende manieren in voor een inclusieve samenleving. Tot nu toe gebeurde dat nog te weinig in samenhang, vanuit één visie en beleid. In 2023 is een eerste stap gezet met het opstellen van inclusiebeleid met de Delftse Inclusie Agenda gericht op de toegankelijkheid voor inwoners met een beperking. Met de nota Samen thuis in Delft komt er een brede, samenhangende en overkoepelende aanpak. Deze nota vormt de leidraad voor de gemeentelijke visie en het beleid op inclusief samenleven. De kern van de nota bestaat uit vijf thema’s: inclusief samenleven, discriminatie, polarisatie, emancipatie (inclusief het actieplan Regenboogstad) en het koloniaal- en slavernijverleden.

Nota Samen thuis in Delft

8

Van 2018 tot 2022 werkte Delft vanuit de nota Iedereen Delftenaar aan integratie in een veelkleurige samenleving. Deze benadering sluit niet meer aan bij de huidige tijd. De term ‘integratie’ is beladen voor sommige mensen en roept negatieve associaties op; zoals problemen met migranten en minderheidsgroepen en aanpassing aan de dominante norm. Vandaag de dag spreken we liever over inclusie: gelijke kansen, gelijkwaardigheid, acceptatie, anders mogen zijn, iedereen is welkom en kan meedoen. Met de nota Samen thuis in Delft sluiten we aan bij deze bredere, landelijke ontwikkeling.

De totstandkoming van de nota is een gezamenlijk proces geweest, met inbreng van inwoners, organisaties, gemeentelijke medewerkers, het college en de raad. Tijdens diverse participatiesessies is waardevolle input opgehaald. Vanaf 2025 starten we met de uitvoering van dit beleid. De nota dient als een praktische handleiding voor iedereen die met ons wil bijdragen aan een inclusieve samenleving. Tegelijkertijd voeren we binnen onze eigen gemeentelijke organisatie intern beleid door op het gebied van diversiteit en inclusie (D&I1). Zo waarborgen we inclusie in de stad én geven we daar als gemeente zelf het goede voorbeeld in.

Ambities Delft wil nu en in de toekomst een rechtvaardige, diverse en inclusieve stad zijn. Een stad waar iedereen zich thuis voelt, mee kan doen en waar mensen respectvol met elkaar omgaan. Daarom werken we toe naar een samenhangend beleid, gebaseerd op vijf ambities: 1. We zijn allemaal anders, maar Delft is ons thuis. 2. In Delft kan iedereen zichzelf zijn. 3. Een andere mening hebben mag, dat respecteren we van elkaar. 4. Iedereen heeft recht op een volwaardige plaats in de samenleving. 5. We erkennen het verleden en bouwen aan verbinding in het heden

1 2

Inclusief samenleven is een onderwerp dat voortdurend in ontwikkeling is, landelijk en hier in Delft, waarin sentiment en verhoudingen steeds veranderen en waarbij we doorlopend met en van elkaar leren. Daarom is deze nota geen statisch document, maar een richtinggevend kader dat meegroeit met maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving. Door in deze nota aan te geven waar we nu staan, waar we naartoe werken en wat daarvoor nodig is, geven we richting aan het proces om een steeds inclusievere stad te worden. Het is ons doel om een beweging op gang te brengen en Delftenaren en Delftse organisaties te inspireren. Want alleen samen kunnen we van Delft een echt inclusieve stad maken.

Waar staan we nu? Delft is een diverse stad waar mensen met verschillende achtergronden, overtuigingen en levenswijzen samenleven. Over het algemeen gaat dat goed, maar er is ruimte voor verbetering. Uit de Delftse Omnibusenquête2 blijkt dat niet iedereen zich gehoord, gezien of thuis voelt in onze stad. Er is soms onbegrip over elkaars mening, overtuiging of leefstijlen. Sommige inwoners ervaren uitsluiting of achterstelling vanwege wie ze zijn, wat ze geloven of waar ze vandaan komen. Ook heeft niet iedereen gelijke kansen om zichzelf te ontwikkelen of een volwaardige plek in de samenleving in te nemen. Als stad staan we voor de opgave om die verschillen te overbruggen, zodat iedereen zich welkom en gewaardeerd voelt en de kans krijgt om mee te doen.

D&I beleid is een verzameling van richtlijnen die een organisatie ontwikkelt om diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie op de werkvloer te bevorderen. De omnibusenquête is een tweejaarlijkse onderzoek van de gemeente Delft: https://www.delft.nl/omnibusenquete

Nota Samen thuis in Delft

9

Waar werken we naartoe? Delft is een inclusieve stad, waar verschillen er mogen zijn. Het is de plek waar Delftenaren zich thuis voelen en thuis zijn. Iedereen kan meedoen, zich ontwikkelen en zichzelf zijn, ongeacht afkomst, gender, beperking, seksuele gerichtheid, opleidingsniveau, inkomen, overtuiging of leeftijd. We erkennen het verleden, met zijn ongelijkheden en uitsluiting, en bouwen bewust aan verbinding in het heden. Zoveel mensen, zoveel meningen: dat respecteren we van elkaar. Dat we allemaal verschillen, verrijkt ons als stad.

Wat is daarvoor nodig? We bouwen aan een stad waarin ontmoeting, luisteren en het open gesprek centraal staan. Zo versterken we het wederzijds begrip en voorkomen we dat we tegenover elkaar komen te staan. We erkennen dat het verleden invloed heeft op het heden, en gebruiken die erkenning als basis om verbinding te creëren. Discriminatie en uitsluiting bestrijden we actief. Het is de norm dat iedereen kan meedoen in de samenleving. Iedereen heeft de kans om zich te ontwikkelen en het beste uit zichzelf te halen. Wie daar hulp bij nodig heeft, krijgt dat. Samen maken we Delft een welkom thuis met gelijke kansen voor iedereen.

Nota Samen thuis in Delft

10

Samen maken we de stad

Nota Samen thuis in Delft

11

Een inclusieve samenleving vraagt om inzet van iedereen. Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en iedereen die in Delft woont, werkt, studeert, onderneemt, of vrijwilligerswerk doet. Als overheid scheppen we de randvoorwaarden, met visie, beleid en ondersteuning, om inclusie in Delft te bevorderen. Maar de kracht zit in samenwerking. We staan aan het begin van een gezamenlijk proces en het vraagt van ons allemaal, gemeente, bewoners en organisaties in de stad, inzet en doorzettingsvermogen. Maar ook geduld, want het is nooit af en dingen gaan soms fout. Ook ongemak, botsingen en misverstanden zullen onderdeel van het proces zijn. Toch laten we ons niet ontmoedigen. We blijven gericht op het gezamenlijke doel: een stad waar iedereen zich welkom voelt en gelijke kansen heeft.

De stem van Delft Om beleid te maken dat echt aansluit bij de leefwereld van Delftenaren, is hun inbreng onmisbaar. Daarom organiseerden we gesprekken over onderwerpen die raken aan inclusief samenleven zoals je thuis voelen, discriminatie, polarisatie, emancipatie, het slavernijverleden en regenboogbeleid. We spraken met jongeren (van onder meer Stanislascollege en PrO Grotius), studenten van de TU Delft, bezoekers van Café Positief Gezond en diverse organisaties zoals de Ouderenbond (SSBO), de Delftse LHBTI+-vereniging DWH, de Stichting voor Inclusie en discriminatiebestrijding (iDb), het Kwartiermakers Comité Slavernijverleden Delft (KMC), het Vrouwen in Delft platform/Human House Delft, wijkregisseurs, de gemeenteraad en de adviesraad sociaal domein (ASD). De betrokkenheid van de mensen die deelnamen aan deze gesprekken laat zien dat inwoners inclusief samenleven en de

thema’s die daarbij horen belangrijk vinden. Veel mensen hechten waarde aan gelijkwaardigheid, diversiteit en verbinding. Tegelijkertijd lopen de meningen uiteen. Sommigen staan volledig achter de ambitie voor een inclusieve samenleving. Anderen voelen zich slechts deels of helemaal niet verbonden met bepaalde thema’s. Er zijn ook mensen die het nut van gemeentelijk inclusiebeleid in twijfel trekken. Juist daarom vinden we het belangrijk om ook de mensen die we nu nog niet of nauwelijks bereiken, bij dit beleid te betrekken. Omdat zij vaak gebaat zijn bij een inclusieve samenleving, en omdat hun perspectieven onmisbaar zijn voor echte verandering. Een inclusieve samenleving biedt ruimte aan alle stemmen. Iedereen moet zichzelf kunnen zijn, ook als je mening anders is dan die van een ander. Juist daarom is het belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven. In de beweging naar een inclusief Delft blijven we Delftenaren actief betrekken bij het beleid. Een nadere uitwerking van de gesprekken met inwoners is opgenomen in bijlage 1 In gesprek met de stad. Hierin zijn de opgehaalde inzichten en suggesties samengevat.

regionale partner Stichting iDb. Daarnaast wordt er ook binnen diverse verenigingen en gemeenschappen, soms minder zichtbaar, gewerkt aan een inclusieve samenleving. Bovenstaande is slechts een greep uit de initiatieven die Delft rijk is. Er zijn nog veel meer partijen actief, maar niet iedereen is even zichtbaar. Daar wil de gemeente de komende jaren verandering in brengen. Zichtbaarheid is nodig om elkaar te vinden en te verbinden, zodat nieuwe samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan. Meer samenwerking betekent meer mogelijkheden om samen te bouwen aan respect, begrip en acceptatie van verschillen. Deze nota is mede gebaseerd op landelijke kennis. Een inclusieve samenleving is een onderwerp waar veel onderzoek naar is en wordt gedaan en waar veel gemeenten visie, beleid en actieplannen voor hebben ontwikkeld. We hebben verschillende gemeenten gesproken, conferenties en bijeenkomsten bezocht en verscheidene onderzoeken en rapporten geraadpleegd. Dat blijven we doen: leren van wat elders werkt, zodat Delft zich steeds verder kan ontwikkelen als inclusieve stad.

Samenwerkingsverbanden Een inclusieve samenleving kan alleen ontstaan als we samenwerken. De samenwerking met lokale partners, (maatschappelijke) organisaties en het bedrijfsleven in de stad is cruciaal. In Delft zijn al verschillende organisaties en inwoners actief op het gebied van diversiteit en inclusie. Denk bijvoorbeeld aan het KMC, DWH, DOK (de bibliotheek van Delft), het Cultuurhuis Delft, het Vrouwen in Delft platform/Human House Delft, Museum Prinsenhof Delft met ‘de Delftse Blik’, en onze

Nota Samen thuis in Delft

12

Inclusief samenleven

1

In een inclusieve samenleving doet iedereen mee, ongeacht de onderlinge verschillen. Hindernissen die deelname in de weg staan, worden weggenomen. In zo’n samenleving voelen inwoners zich thuis en denken organisaties inclusief. Delft wil zo’n stad zijn: rechtvaardig, divers, inclusief en met oog voor elkaar. Hoewel Delft voor veel inwoners al voelt als thuis, geldt dat helaas niet voor iedereen. Er zijn Delftenaren die zich niet veilig of geaccepteerd voelen. Sommigen ervaren uitsluiting of het gevoel dat ze niet zichzelf kunnen zijn. Dat moet anders.

Je thuis voelen

Ambitie 1 We zijn allemaal anders, maar Delft is ons thuis Delft is een diverse stad, gevormd door een rijke verscheidenheid aan mensen. Die diversiteit is geen gegeven, maar een kracht die we koesteren en actief waarderen. In Delft wonen mensen van verschillende leeftijden, achtergronden en over­ tuigingen: geboren en getogen Delvenaren, Delftenaren hier naartoe verhuisd vanuit andere steden of landen, personen met mentale of fysieke beperkingen, mensen met uiteenlopende politieke ideeën, levenswijzen, inkomens, geloofsovertuigingen, genderidentiteiten en seksuele oriëntaties. We zijn allemaal anders, maar hebben één gemeenschappelijk thuis: Delft.

Onze ambitie is helder: Delft moet een welkom thuis zijn voor iedereen. Een stad waar je jezelf kunt zijn, erbij hoort en actief kunt meedoen. Vanuit het beleidsterrein Inclusief samenleven stimuleren en bevorderen we bewustwording, verbinding en een inclusieve manier van denken en handelen. En we bestrijden discriminatie, vooroordelen en uitsluiting. Daarom investeren we in ontmoeting en dialoog, in het leren kennen van elkaar en het bouwen aan onderling begrip. Maar we kijken ook naar onszelf als gemeentelijke organisatie. Inclusief denken en doen wordt een integraal onderdeel van alles wat we doen.

Thuisgevoel gaat over jezelf kunnen zijn. Ongeacht afkomst, gender, seksuele gerichtheid, inkomen, overtuiging of beperking jezelf kunnen zijn en kunnen meedoen. Het is een emotie: je prettig, veilig, begrepen en gerespecteerd voelen. Dat kan in je land, huis, straat, wijk of stad. Iedereen heeft andere behoeften, maar we delen de wens om erbij te horen en ons thuis te voelen. Een inclusieve samenleving vraagt dat we voorwaarden scheppen, zodat iedereen zich welkom en thuis voelt. Dat begint met inclusief denken.

Inclusief denken Inclusief denken begint met een open, lerende houding en een ‘growth mindset’ (inclusief denken kun je leren). Het vraagt nieuwsgierigheid, bewustzijn van eigen vooroordelen, en het erkennen van meerdere perspectieven. Organisaties die inclusief ontwerpen, doen dat bijvoorbeeld vanuit de behoefte van mensen, niet vanuit techniek of systeem. Ze verplaatsen zich in gebruikers met verschillende achtergronden en betrekken hen actief bij het ontwerpproces. Zo gaan zij er niet automatisch vanuit dat iedereen op henzelf lijkt.

Nota Samen thuis in Delft

13

Thuisgevoel in Delft in perspectief Uit recent onderzoek van het SCP blijkt dat de meeste Nederlanders positief zijn over de sociale cohesie in hun buurt: 90% geeft aan zichzelf te kunnen zijn en 74% vindt dat buurt­ bewoners prettig met elkaar omgaan.3 Tegelijk laat het onderzoek zien dat dit niet voor iedereen geldt. Vooral verschillen in inkomen en opleidingsniveau bepalen of mensen zich verbonden en thuis voelen in hun buurt. Ook ervaren veel Nederlanders spanning in het contact met mensen die anders denken. In Delft meten we elke twee jaar hoe inwoners de sociale leefbaarheid ervaren: hoe gaan mensen met elkaar om, voelen zij zich verbonden en hoe zien zij hun buurtgenoten? De Delftse

resultaten liggen onder het landelijke gemiddelde. Uit de Omnibusenquête 20233 blijkt: • 59% van de inwoners vindt dat mensen in hun buurt er graag wonen. • 55% ervaart prettig contact in de buurt. • 43% voelt zich thuis bij de mensen in de buurt. • 28% voelt zich niet verbonden met de buurt. • 29% ervaart weinig gezelligheid en saamhorigheid. Veel inwoners voelen zich thuis in hun buurt, maar er zijn ook groepen die zich buitengesloten of niet verbonden voelen. Het versterken van sociale cohesie en het creëren van een welkom thuis vraagt daarom om extra inzet op ontmoeting en verbinding. Inclusie begint daarbij bij onszelf: wie zich bewust is van

Meningen over buurtbewoners bron: O&S Delft, Omnibus 2023 De mensen in deze buurt blijven hier graag wonen

59%

In deze buurt gaan mensen prettig met elkaar om

55%

Ik voel me thuis bij de mensen in de buurt Ik voel me verbonden met deze buurt

37%

Ik woon in een gezellige buurt waar veel saamhorigheid is

27% 20% (zeer) eens

neutraal

6%

17%

28%

43%

0%

3

18%

35%

33%

40%

7%

18%

4%

28%

37%

(zeer) oneens

10%

60%

2%

29%

6%

80%

100%

uitsluiting of vooroordelen kan het verschil maken door het gesprek aan te gaan en open en nieuwsgierig te zijn naar de ander.

Wat gaan we doen In vrijwel alle gesprekken met de stad kwam dezelfde oproep naar voren: inclusief samenleven vraagt om meer dan beleid op papier. Het vraagt om structurele aandacht, concrete actie en een zichtbare voorbeeldrol van de gemeente. Inwoners willen geen tijdelijke betrokkenheid, maar blijvende erkenning en verbinding. Niet praten over, maar met mensen. Denken kan en mag niet door de overheid bepaald worden; de gemeente schept randvoorwaarden waarin iedereen zich veilig en vrij kan uiten. Essentieel voor een gevoel van thuis zijn: ontmoeting, veiligheid, herkenning en verbinding en een schone, toegankelijke leefomgeving. Toch voelt niet iedereen zich in Delft even welkom. Sommige groepen ervaren uitsluiting of drempels om volwaardig mee te doen. Inclusie moet daarom structureel worden verankerd in beleid en praktijk, zichtbaar in buurten en gedragen door de hele stad. Daarom zetten we in op concrete acties die bijdragen aan structurele verandering. Onderstaand overzicht laat zien wat we gaan doen en hoe we dat aanpakken. We werken samen met inwoners, organisaties en partners in de stad. We leggen verbinding tussen mensen, ondersteunen initiatieven en zorgen voor ruimte om ervaringen te delen en elkaar beter te begrijpen.

Ook kijken we kritisch naar onze eigen rol als gemeente: hoe dragen wij bij aan een inclusieve stad? Zo bouwen we stap voor stap aan een Delft waarin iedereen zich welkom en gezien voelt.

weet niet

Bron: Resultaten Omnibusenquête Tevredenheid leefomgeving 2023

Nota Samen thuis in Delft

14

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Creëren van mogelijkheden voor ontmoeting, gesprek en onderlinge kennis­ making.

We ondersteunen inwoners en organisaties die zich inzetten voor inclusie en diversiteit. Dit kan in de vorm van financiële middelen, locaties, ideeën of menskracht. Hoe meer er wordt gesproken over inclusie en diversiteit, hoe meer bewustwording er zal zijn onder inwoners.

Inwoners worden erkend, gewaardeerd en actief betrokken bij het inclusiebeleid van de gemeente.

We blijven inwoners actief betrekken bij het proces naar een inclusieve samenleving. Twee keer per jaar halen we input op en koppelen we terug waar we staan en welke signalen we ontvangen. Zie ook hoofdstuk monitoring op pagina 46.

Om inclusie in de stad te versterken, stimuleren we initiatieven waarbij inwoners met verschillende achtergronden elkaar kunnen ontmoeten, samenwerken en met elkaar in gesprek gaan. Daarom stellen we subsidie beschikbaar voor kleinschalige activiteiten die bijdragen aan verbinding, ontmoeting en wederzijdse onder­ steuning binnen de Delftse gemeenschap. Per activiteit kan maximaal € 1.000 aan subsidie worden aangevraagd. In totaal is hiervoor € 20.000 per jaar beschikbaar. We blijven organisaties ondersteunen bij het opzetten van stadsbrede inclusienetwerken die zich inzetten voor het versterken van sociale cohesie en het bevorderen van een inclusieve samenleving. Deze netwerken bieden een waardevol platform voor het onderling uitwisselen van kennis, ervaringen en advies. Een voorbeeld van zo’n netwerk is het Strategisch Netwerk Radicalisering en Polarisatie (SNRP). Het programma WijWest richt zich op het verbeteren van de leefbaarheid en het creëren van gelijke kansen in Voorhof, Buitenhof en Tanthof-West. Een belangrijk onderdeel hiervan is het realiseren van meer ontmoetingsplekken in de wijken, zodat bewoners elkaar kunnen ontmoeten en belangrijke signalen sneller opgevangen worden. Gedeelde geschiedenis: we brengen verhalen van verschillende Delftenaren in beeld, over onderwerpen als discriminatie, emancipatie en polarisatie.

Dit doen we onder andere via de antidiscriminatie campagne en het project De Delftse Blik van Museum Prinsenhof Delft.

We brengen in kaart welke Delftenaren zich, los van formele organisaties, inzetten voor inclusie. Hun kennis, ervaring en betrokkenheid benutten we in vrijwilligerswerk en projectmatige samenwerking. Binnen de gemeentelijke organisatie wordt naar het eigen handelen gekeken. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie. Inclusief denken en doen wordt een integraal onderdeel van het dagelijkse werk

We ontwikkelen een online kalender met belangrijke (feest)dagen die in Delft gevierd worden. De kalender is bedoeld voor zowel de gemeentelijke organisatie als voor inwoners, om het bewust­ zijn te vergroten, respect voor elkaars achtergronden te tonen en het makkelijker te maken rekening met elkaar te houden.

Inclusie wordt gestimuleerd als uitgangspunt in alle samenwerkingen met partners en organisaties in de stad. Er wordt gebouwd aan gedeeld bewustzijn en het gesprek over inclusie wordt versterkt als vanzelfsprekend onderdeel van samenwerken.

We nemen stappen om diversiteit en inclusie expliciet te verankeren in onze samenwerking met externe partijen. Denk daarbij aan het opnemen van deze waarden in inkooptrajecten, subsidieverlening, aanbestedingen en gunningen.

We zetten in op het aanstellen van inclusie-ambassadeurs binnen alle gemeentelijke afdelingen. Deze ambassadeurs stimuleren inclusief denken en werken binnen hun afdeling. Elk kwartaal komen zij bijeen om ervaringen uit te wisselen, goede voorbeelden te delen en de voortgang te bespreken. We kiezen hiervoor medewerkers die intrinsiek gemotiveerd zijn en energie halen uit het werken aan inclusie.

Tijdens de verbouwing neemt Museum Prinsenhof Delft bezoekers actief mee naar buiten. Op deze manier wordt ook het stadsprogramma De Delftse Blik voortgezet, dat gericht is op het verkennen van de museumcollectie en het delen van verhalen met de gemeenschap. We zetten de verbindingsmaaltijden voort. We verankeren deze in de stad door de recent verschenen evaluatie verder uit te werken en een bijbehorend kader op te stellen. Nota Samen thuis in Delft

15

2

verandering in. We maken onze ambities concreet en zorgen ervoor dat het beleid zichtbaar en herkenbaar is voor inwoners. Met ons antidiscriminatiebeleid zetten we actief in op het voorkomen, herkennen en aanpakken van discriminatie en racisme. We willen dat inwoners weten wat discriminatie is, het durven benoemen, het melden en erop kunnen vertrouwen dat meldingen serieus worden genomen.

Discriminatie

Ambitie 2 In Delft kan iedereen zichzelf zijn

Discriminatie betekent dat mensen ongelijk worden behandeld op basis van kenmerken die er niet toe zouden mogen doen. In Nederland is discriminatie verboden via artikel 1 van de Grondwet. Daarin staat: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’4 De kenmerken waarop mensen gediscrimineerd worden, noemen we discriminatiegronden. Voor een aantal discriminatiegronden zijn in verschillende wetten bepalingen opgenomen die bescherming bieden tegen discriminatie.

In Delft streven we naar een samenleving waarin iedereen zich welkom en veilig voelt, gelijke kansen krijgt en zichzelf kan zijn. Maar in de praktijk is dat nog niet vanzelfsprekend. Regelmatig worden mensen anders behandeld, achtergesteld of uitgesloten op basis van persoonskenmerken. Dit staat haaks op het gevoel van gelijkwaardigheid, veiligheid en verbondenheid waar we als stad voor staan. Onze ambitie is helder: in Delft moet iedereen zichzelf kunnen zijn. Ongeacht wie je bent, waar je vandaan

Discriminatie heeft een diepgaand effect op het leven van mensen. Het beperkt hun kansen op school, op de arbeidsmarkt en in het dagelijks leven. Discriminatie kan bewust plaatsvinden, maar vaak gebeurt het ook onbewust vanuit vooroordelen, angst, onwetendheid of ongelijkwaardigheid in machtsverhoudingen. De heersende sociale norm5 speelt hierbij een belangrijke rol: wat binnen een groep of samenleving als ‘normaal’ of acceptabel wordt gezien, beïnvloedt hoe mensen

4 5

komt of hoe je eruitziet. In onze stad hoor je erbij, kun je meedoen en voel je je veilig. Om discriminatie effectief te bestrijden, is een structurele en proactieve aanpak nodig. Samen met Stichting iDb en andere partners zetten we ons al jaren in tegen discriminatie, maar tot nu toe ontbrak een duidelijke visie die richting geeft aan onze inzet. Met deze nota Samen thuis in Delft brengen we daar

De wet verbiedt discriminatie op basis van verschillende gronden: arbeidsduur, seksuele gerichtheid, geslacht, godsdienst, levensovertuiging, handicap/chronische ziekte, herkomst/huidskleur, leeftijd, nationaliteit, politieke overtuiging en burgerlijke staat. Sociale norm zijn ongeschreven regels uit de sociale omgeving die bepalen hoe mensen zich gedragen binnen een groep of gemeenschap.

Nota Samen thuis in Delft

16

denken, handelen en met elkaar omgaan. Wanneer uitsluiting stilzwijgend wordt gedoogd, kan discriminatie onopgemerkt blijven voortbestaan. Uit onderzoek6 blijkt dat de gevolgen ernstig zijn: mensen trekken zich terug, verliezen vertrouwen in instellingen of raken in psychische, lichamelijke of financiële problemen. Daarom is het van groot belang om discriminatie niet alleen te signaleren en bespreekbaar te maken, maar ook actief tegen te gaan op straat, op school, op het werk en binnen organisaties. Mensen die discriminatie ervaren, kunnen dat melden op verschillende plekken. Bij de politie, via het landelijk Meldpunt discriminatie.nl, bij het College voor de Rechten van de Mens of bij de Nationale- en kinderombudsman. Het huidig aantal meldingen geeft echter geen goed beeld van de omvang van discriminatie in Nederland. Discriminatie wordt zelden gemeld. Slechts 3 procent van de ervaren discriminatie komt bij formele instanties terecht7. Redenen voor het niet melden, zijn onder andere onbekendheid met meldpunten, gebrek aan vertrouwen, of twijfel of het incident strafbare discriminatie is.

Racisme Naast het tegengaan van discriminatie zetten we in Delft ook specifiek in op het tegengaan van racisme. Racisme is de mening of overtuiging dat een bepaalde groep mensen beter

(superieur) is dan een andere groep op de grond van huidskleur, afkomst, cultuur en/of religie. Door de voortdurende onderdrukking van die bepaalde raciale groep ondervindt de andere groep sociaal, economisch en politiek voordeel. Het is een denkwijze die zorgt voor structurele ongelijkheid tussen groepen mensen in de samenleving en het houdt deze in stand.8 Er is sprake van institutioneel (systematisch) racisme als de processen, het beleid en de (geschreven en ongeschreven) regels van instituten of organisaties ertoe leiden dat er ongelijkheid is tussen mensen van verschillende afkomst, huidskleur of religie.9 Voorbeelden hiervan zijn de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst, etnische profilering door de politie of marechaussee, ongelijkheid in het basisonderwijs of aanhoudende discriminatie in werving en selectie. Onder racisme vallen anti-zwart racisme (idee dat een bepaalde groep mensen biologisch beter is), moslimhaat en antisemitisme (idee dat een bepaalde groep mensen cultureel beter is).

Anti-zwart racisme Anti-zwart racisme kent diepe historische wortels in het slavernij­verleden en het kolonialisme.10 Zowel in Nederland als in andere delen van de wereld, zoals de Verenigde Staten, is dit racisme ontstaan uit een ideologie van witte superioriteit.11 Anti-zwart racisme is een specifieke vorm van discriminatie waarbij mensen met een Afrikaanse herkomst (afkomstig uit

uiteenlopende landen, culturen en etnische achtergronden) worden benadeeld op basis van uiterlijke kenmerken zoals huidskleur en haarstructuur. Het gaat om mensen die zichzelf identificeren als Zwart12, of door anderen als zodanig worden gezien. Onbewuste (impliciete) vooroordelen en stereotypen spelen hierin een grote rol. Veel mensen hebben een onuit­ gesproken voorkeur voor lichtere huidskleuren en associëren donkere huidskleur met negatieve eigenschappen. Anti-zwart racisme is in Nederland een hardnekkig en wijdverbreid probleem.13 Het komt op veel terreinen voor, zoals het onderwijs, de arbeids- en woningmarkt, politie en justitie, de gezondheidszorg, media, de culturele sector en de publieke ruimte. Het gebeurt openlijk en op subtiele, moeilijk aantoonbare manieren, en is vaak structureel van aard.

“I have a dream that one day my four little children will live in a nation where they will not be judged by the color of their skin but by the content of their character.” Martin Luther King, 1963

6 Ervaren discriminatie in Nederland II - Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) - 2020 + Ervaren van discriminatie in Nederland – Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) - 13/12/2024 7 Brief BZK - Hoofdlijnennotitie versterking stelsel ADV’s – 17 januari 2025 8 Geen ruimte voor discriminatie. Handreiking voor gemeenten voor het tegengaan van anti-Zwart racisme, antisemitisme, anti-moslim racisme, antiziganisme en LHBTI+ discriminatie - Movisie - 2022 9 Bron: https://www.movisie.nl/publicatie/geen-ruimte-discriminatie 10 Anti-zwart racisme is een hardnekkige koloniale erfenis, voortgekomen uit een stelsel van ideeën, vooroordelen en stereotyperingen. Hoewel er maar één menselijk ras is, creëerden Europeanen in de 17e eeuw het sociaal denkbeeld (construct) ‘ras’. Door Zwarte en gekleurde mensen als minder ’ras’ te beschouwen, konden ze kolonialisme en slavernij goedpraten. 11 Philomena Essed. Alledaags Racisme. (Amsterdam: Feministische Uitgeverij Sara, 1991) 12 Waarom wordt Zwart met een hoofdletter Z geschreven? Grote Amerikaanse nieuwsmedia als The New York Times en persbureau The Associated Press lieten in de zomer van 2020 weten voortaan de Z bij Zwarte mensen met een hoofdletter te schrijven. Ook in Nederland wordt Zwart bij mensen tegenwoordig meestal met een Z geschreven.

Zie voor meer informatie ook: Waarom veel mensen Zwart met een hoofdletter schrijven (en wit niet) - OneWorld (2021) 13 Zwart wit denken? - Een literatuuronderzoek naar de impact van zwart wit connotaties op discriminatie - Kennisplatform Inclusief samenleven (KIS) - april 2024

Nota Samen thuis in Delft

17

Er is een groot aantal meningen over de aanwezigheid van moslims in Nederland. Moslimjongeren groeien op in een gepolariseerd maatschappelijk debat over hun geloof.18 En aan de andere kant staat een generatie niet-islamitische jongeren die door het negatieve debat bang wordt gemaakt voor de islam en moslims.

Antisemitisme

Moslimdiscriminatie Moslimdiscriminatie komt in Nederland veel voor in onder meer het onderwijs, de woningmarkt en de zorg.14 Verder zijn er sterke aanwijzingen voor moslimdiscriminatie door de overheid en binnen de financiële sector.15 De termen islamofobie, moslimhaat, moslimdiscriminatie en anti-moslimracisme worden afwisselend gebruikt16, omdat in veel gevallen sprake is van een combinatie van discriminatie op religieuze gronden en discriminatie met racistische motieven.17 Het debat rond de islam en moslims is in Nederland al decennia intens en gepolariseerd.

Antisemitisme is haat tegen, of negatieve beeldvorming over, Joden vanwege hun Joodse afkomst of identiteit. Het is de formele term voor vijandigheid jegens Joden en vormt een juridische basis voor het vervolgen van discriminerend of haatdragend gedrag. Naast ‘antisemitisme’ wordt ook de term ‘Jodenhaat’ gebruikt. Al eeuwenlang worden Joden geconfronteerd met antisemitisme, met de Holocaust als dieptepunt. Discriminatie van Joden kan onder verschillende wettelijke gronden vallen, zoals ‘ras’, ‘godsdienst’ of een combinatie daarvan, omdat de Joodse identiteit zowel etnisch als religieus wordt beleefd. Antisemitisme raakt veel Joodse Nederlanders, van wie velen zich regelmatig onveilig voelen.19 Nederland behoort bovendien tot de Europese landen met de sterkste stijging van antisemitische incidenten, met name online.20

Aanpak op verschillende niveaus Het Rijk zet in op een brede aanpak tegen discriminatie en racisme. Deze aanpak richt zich op het tegengaan van discriminatie en racisme op onder andere de arbeidsmarkt, de woningmarkt, in het onderwijs en de zorg. Vanuit de aanpak zijn speciale coördinatoren aangesteld: een Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR)21, een Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB)22 en een staatscommissie23 die ook overheidsgedrag onderzoekt. Gemeenten zijn via de WGA (Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen) verplicht om een onafhankelijke anti-discriminatievoorziening (ADV) in te richten. Deze ADV heeft twee taken: 1. inwoners op een laagdrempelige manier bijstand verlenen bij de afhandeling van hun discriminatieklachten en 2. het registreren van discriminatieklachten. Delft werkt hiervoor samen met Stichting iDb, die actief is in onze regio. Daarnaast investeert de gemeente extra in preventie door hiervoor aanvullende subsidie beschikbaar te stellen. De gemeente heeft regelmatig contact met Stichting iDb over actuele cijfers, geplande acties en over signalen die de ADV ontvangt en hoe daar het beste op in te spelen.

14 Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie – Regioplan en ERCOMER – 31 januari 2025 15 BZK Kamerbrief Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie – 21 maart 2025 16 Moslimdiscriminatie en islamkritiek: wat betekent dat en wat zijn de verschillen? - Kis (Kennisplatform Inclusief samenleven) - aug 2023 17 Geen ruimte voor discriminatie. Handreiking voor gemeenten voor het tegengaan van anti-Zwart racisme, antisemitisme, anti-moslim racisme, antiziganisme en LHBTI+ discriminatie – Movisie - 2022 18 Geen ruimte voor discriminatie. Handreiking voor gemeenten voor het tegengaan van anti-Zwart racisme, antisemitisme, anti-moslim racisme, antiziganisme en LHBTI+ discriminatie – Movisie - 2022 19 Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024-2030 – Kabinet Schoof – november 2024 20 Onderzoek van het Bureau van de Europese Unie van de Grondrechten (FRA) naar de ervaringen en percepties van antisemitisme onder Joden in 13 EU-landen in de afgelopen vijf jaar - Jewish People’s Experiences and Perceptions of Antisemitism – EU Survey of Jewish People (11 juli 2024) 21 Voor meer informatie zie: https://www.bureauncdr.nl/ 22 Voor meer informatie zie: https://www.ncab.nl/ 23 Briefadvies - Voorkomen van discriminatie in publieke dienstverlening - Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme – januari 2025

Nota Samen thuis in Delft

18

Om het melden toegankelijker te maken, is in januari 2024 de landelijke website Discriminatie.nl gelanceerd. Deze website is een samenwerking tussen verschillende ADV’s verspreid over het land. Een consulent discriminatiezaken pakt de meldingen lokaal op. Het huidige ADV-stelsel kent echter een aantal knelpunten rond de inrichting, taken en financiering van de ADV’s. Het beter inrichten van ADV’s staat daarom al enige tijd op de maatschappelijke en politieke agenda.24 Het is de bedoeling dat de nieuwe wetgeving 1 januari 2027 in werking treedt.

waarbij sprake was van discriminatie: 43 door Stichting iDb en 73 door de politie. Bij 52% van de geregistreerde incidenten en voorvallen was sprake van discriminatie op grond van herkomst/huidskleur, bij 15% op grond van seksuele gerichtheid en bij 9% op grond van antisemitisme. Omdat we weten dat slechts 3 procent van de ervaren discriminatie bij formele instanties terechtkomt, ligt het aantal werkelijke incidenten van discriminatie veel hoger. De geregistreerde discriminatie naar maatschappelijke terreinen

De geregistreerde discriminatie naar discriminatiegronden

Discriminatie in Delft

Discriminatiegronden

Geregistreerd

Maatschappelijke terreinen

Geregistreerd

Arbeidscontract

-

Arbeidsmarkt

5

Burgelijke staat

-

Buurt/Wijk

1

Geslacht

4

Collectieve voorzieningen

8

Godsdienst

5

Commerciële dienstverlening

5

Handicap/chronische ziekte

3

Horeca/amusement

1

Leeftijd

-

Huisvesting

1

Levensovertuiging

1

Media/Reclame

-

Nationaliteit

1

Onbekend

-

Niet-wettelijke gronden

6

2023 2021 2019 2017 2015 2013 2010

Onderwijs

3

Onbekend

-

Ja

10

11

9

2

6

6

7

Openbare ruimte/publiek domein

6

Politieke gezindheid

1

Nee

90

89

91

98

94

94

93

Overig

1

Ras

25

Totaal

100

100

100

100

100

100

100

Politie/OM/Vreemdelingenpolitie

4

Seksuele gerichtheid

3

Privesfeer

2

Publieke/politieke opinie

2

Sport/recreatie

4

In onze tweejaarlijkse Omnibusenquête zijn vragen opgenomen over of en hoe inwoners discriminatie ervaren en of zij weten waar ze discriminatie kunnen melden. In 2023 was 90% van de inwoners niet bekend met het meldpunt. In de jaren daarvoor lag dit percentage, met uitzondering van 2021 (89%), zelfs nog hoger. Bekendheid Meldpunt discriminatie (Stichting Inclusie en Discriminatie (Stichting iDb))

Bron: O&S Delft, Omnibus 2023, 2021, 2019, 2017, 2015, 2013 en 2010

Bron: Stichting iDb jaarverslag Delft 2023

Jaarlijks rapporteert Stichting iDb bij de gemeente hoeveel discriminatiemeldingen er in Delft zijn gedaan. In 2023 registreerden de stichting en de politie in totaal 116 incidenten 24 Voor meer informatie zie: BZK Kamerbrief Hoofdlijnennotitie versterking stelsel ADV’s - 17 januari 2025

Nota Samen thuis in Delft

19

Landelijke onderzoeken uit 2020 en 2024 laten zien dat een op de acht Nederlanders discriminatie ervaart in het (semi)publieke domein, zoals op straat, in het openbaar vervoer en in winkels.25 Dat geldt ook voor Delft. De cijfers van Stichting iDb over in welke publieke en maatschappelijke terreinen discriminatie wordt ervaren in Delft, laten zien dat de meeste discriminatie plaatsvindt in collectieve voorzieningen26 en de openbare ruimte27, gevolgd door de arbeidsmarkt en commerciële dienstverlening28. Uit de Omnibusenquête 2023 komt naar voren dat 67% van de Delftse inwoners zich nooit gediscrimineerd voelt. Onder westerse Delftenaren is dit percentage (64%) groter dan onder niet-westerse Delftenaren (41%). Het percentage inwoners dat wel met discriminatie te maken krijgt is 29% (vaak 2%, soms 10% en zelden 17%). Met grote verschillen in percentages tussen wijken in Delft. Bewoners uit Voorhof en Buitenhof voelen zich bijvoorbeeld in grotere mate wel eens gediscrimineerd. Dit heeft mogelijk te maken met het feit dat in deze wijken meer bewoners met een niet-westerse achtergrond wonen.

Voelt u zich wel eens gediscrimineerd in Delft? weet niet/wil niet zeggen 4%

vaak 2%

soms 10%

zelden 17%

nooit 67%

Bron: O&S Delft, Omnibus 2023

Uit de Omnibusenquête en de cijfers van Stichting iDb blijkt dat discriminatie in Delft het meest gebeurt op basis van huidskleur of migratieachtergrond. Dat komt overeen met de landelijke cijfers. Waarbij herkomst29 al jaren de grootste categorie is bij de registratie van discriminatie-incidenten. Daarna volgen landelijk en in Delft leeftijd, geslacht en geloof.

25 Ervaren discriminatie in Nederland II - Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) - 2020 + Ruimte voor iedereen. Onderzoek naar ervaren discriminatie in het (semi)publieke domein - Fontys Pedagogiek, Karin Wittebrood (zelfstandig), Universiteit van Amsterdam en Ipsos I&O - 2024 26 Collectieve voorzieningen zijn voorzieningen die door de overheid zijn georganiseerd, zoals de gezondheidszorg/ jeugdhulp/ justitiële inrichtingen/ sociale dienst en uitkeringsinstanties/ overheid lokaal/ rijksoverheid/ welzijnsinstelling etc. 27 Openbare ruimte zijn bijvoorbeeld incidenten op straat en in het OV. Dit hangt echter van de situatie af. Als de melding over een conducteur in de trein gaat, valt dat weer onder collectieve voorzieningen. Als het om reizigers onderling gaat, valt het wel onder openbaar. 28 Commerciële dienstverlening betreft bedrijven. 29 Discriminatie op basis van herkomst verwijst naar het ongelijk behandelen van mensen vanwege hun etnische- of culturele achtergrond, huidskleur of achternaam.

Nota Samen thuis in Delft

20

Wat gaan we doen Discriminatie kwam in veel gesprekken met de stad naar voren als een herkenbaar probleem, al heeft niet iedereen er zelf evenveel mee te maken. Inwoners signaleren structurele ongelijkheid, bijvoorbeeld bij het vinden van een huis, een baan of in het onderwijs. Ook alledaagse vormen van discriminatie, uitsluiting en micro-agressie worden benoemd. Toch blijkt de meldingsbereidheid laag. Veel mensen weten niet waar ze terechtkunnen, of twijfelen aan het nut van melden. Er is behoefte aan duidelijke en toegankelijke meldpunten, meer voorlichting en betere handhaving. Inwoners willen dat discriminatie actief wordt aangepakt, vanuit beleid en praktijk, samen met de stad.

Kunt u aangeven om welke discriminatie het ging? % op 629

% op 511

% op 485

% op 555

2023

2021

2019

2017

Vanwege mijn geloof

11

10

12

12

Vanwege mijn geslacht

12

13

10

9

Vanwege mijn seksuele voorkeur

6

7

4

5

Vanwege mijn huidskleur

26

29

21

25

Vanwege mijn etnische achtergrond/omdat ik uit een ander land kom

38

42

35

37

Vanwege mijn leeftijd

17

15

14

12

Vanwege mijn opleidingsniveau

9

6

5

9

Omdat ik gehandicapt/ chronisch ziek ben

6

7

8

8

Om een andere reden

19

19

32

13

Weet ik niet

4

4

20

16

Wil niet zeggen*

6

Daarom zetten we in op concrete acties die bijdragen aan het voorkomen en tegengaan van discriminatie in Delft. Het overzicht op pagina 22 laat zien wat we gaan doen en hoe we dat aanpakken. We werken samen met inwoners, organisaties en partners in de stad. We versterken bewustwording, ondersteunen meldingsbereidheid en zorgen dat mensen zich veilig voelen om hun ervaringen te delen. Ook kijken we kritisch naar onze eigen rol als gemeente: hoe zorgen wij ervoor dat onze dienstverlening eerlijk en toegankelijk is voor iedereen? Zo bouwen we stap voor stap aan een stad waarin niemand wordt buitengesloten, en iedereen zichzelf kan zijn.

* extra antwoordcategorie per 2023 Bron: O&S Delft, Omnibus 2023, 2021, 2019 en 2017

Nota Samen thuis in Delft

21

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

Dit gaan we doen

Zo doen we dat

De gemeente geeft het goede voorbeeld en werkt in samenwerking met partners actief aan de bestrijding van discriminatie.

We voldoen aan de Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (WGS) en behouden een toegankelijke en goed functionerende antidiscriminatievoorziening (ADV) voor alle inwoners van Delft.

Stimuleren van actieve betrokkenheid van inwoners bij het tegengaan van discriminatie en toewerken naar dat inwoners discriminatie leren herkennen, er gepast op reageren en weten waar ze terechtkunnen om melding te maken.

Onze antidiscriminatie campagne zetten we voort en voeren we minimaal één keer per jaar uit. De campagne bestaat uit online en offline uitingen, waaronder posters en borden in de stad, berichten op sociale media en op de gemeentelijke website, en het delen van persoonlijke verhalen van inwoners.

We zetten het actieplan Regenboogstad 2023-2026 voort. We voeren de geplande acties uit en versterken hiermee de acceptatie, veiligheid en zichtbaarheid van LHBTI+-inwoners. (Zie hoofdstuk regenboogstad) We nemen het initiatief om antidiscriminatie structureel te verankeren in onze publieke dienstverlening. Hiervoor gaan we in gesprek met de afdeling Publieke Dienstverlening. Samen kijken we hoe we onze dienstverlening kunnen analyseren om structurele vormen van discriminatie zichtbaar te maken en aan te pakken. Ook bespreken we de mogelijkheden om anti­ discriminatie op te nemen in bestaande programma’s die gericht zijn op het verbeteren van de dienstverlening.

Op 21 maart, de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie, hijsen we jaarlijks de Mensenrechtenvlag als zichtbaar signaal van onze inzet voor een inclusieve samenleving.

Collegeleden geven het goede voorbeeld. Burgemeester en wethouders nemen verantwoordelijkheid voor het bevorderen van een bestuurscultuur waarin ruimte is om van en over elkaar te leren, en waarin we oordelen op basis van feiten in plaats van vooroordelen. Voorkomen van discriminatie en racisme, en vergroten van bewustwording.

We blijven investeren in preventie op discriminatie, onder andere door voorlichting op scholen en bij organisaties. We richten ons op het vergroten van bewustwording over impliciete vooroordelen. Op onze website verwijzen we naar hulpmiddelen zoals de IAT-test (Test jezelf, zie jij kleurverschil? Doe de IAT test | Onderhuids.nl en Streepje voor | Onderhuids) en naar documentaires zoals ‘Wit is ook een kleur’ van Sunny Bergman. Zo maken we inwoners bewust van onbewuste negatieve associaties met ‘zwart’ en positieve met ‘wit’, en moedigen we reflectie en gesprek hierover aan.

Nota Samen thuis in Delft

22

3

Onze ambitie is helder: in Delft respecteren we elkaars mening, ook als deze anders of tegenovergesteld is aan de ander. Om te voorkomen dat meningsverschillen uit de hand lopen, bewegen we naar de voorkant van polarisatie toe. Dat betekent dat we investeren in de relatie met en tussen groepen voordat zij tegenover elkaar komen te staan. Hiervoor zetten we in op ontmoeting, dialoog en het versterken van vertrouwen. Zo proberen we te voorkomen dat spanningen uitmonden in conflicten. Mochten er toch conflicten ontstaan, dan zorgen we voor nazorg en herstel om de relatie te herstellen.

Polarisatie

Ambitie 3 Een andere mening hebben mag, dat respecteren we van elkaar In Nederland hebben we het recht op vrije meningsuiting. Dat is een belangrijk recht dat de basis vormt voor een open en democratische samenleving. Verschillende meningen en overtuigingen zorgen vaak voor een gezonde discussie en wederzijds begrip. Soms leiden die meningsverschillen echter ook tot spanningen. Denk aan thema’s zoals huisvesting voor

statushouders, immigratiebeleid, klimaatmaatregelen, de oorlog in Gaza of de discussie over Zwarte Piet. Op deze onderwerpen zijn groepen in de samenleving de afgelopen jaren steeds meer tegenover elkaar komen te staan. Deze spanningen zijn regelmatig uitgegroeid tot wij-zij denken (polarisatie), wantrouwen, protesten en soms zelfs geweld.

Polarisatie is een proces waarbij groepen in de samenleving steeds meer tegenover elkaar komen te staan. Het draait om wij-zij denken: ‘wij vinden dit belangrijk, zij zijn daar fel op tegen’. De groepen gaan steeds negatiever over elkaar denken. De communicatie wordt steeds emotioneler en pijnlijker, en feitelijke informatie verliest aan kracht.30 Ze staan letterlijk en figuurlijk op afstand van elkaar. Deze twee groepen met een tegenovergestelde mening worden de ‘polen’ genoemd. Tussen de ‘polen’ zit een grote groep mensen: het ‘stille midden’. De polen oefenen druk uit op deze groep om partij te kiezen. Zij voelen de druk om een kant te kiezen, maar daar blijven ze zich om verschillende redenen31 tegen verzetten. Op het moment dat het polarisatiedebat verhardt, voelt het midden zich soms toch gedwongen een keuze te maken. Depolarisatie betekent het versterken van dit midden, bijvoorbeeld door te luisteren, verbinding te zoeken en zonder oordeel het gesprek aan te gaan.

30 Theorieën en aanpakken van polarisatie. Kennisplatform inclusief Samenleven (KIS) – juni 2020 31 Verschillende redenen om weerstand tegen polarisatiedruk te bieden: Er zijn in het midden mensen die genuanceerd over een kwestie denken, maar ook mensen die erover twijfelen of die de kwestie onverschillig laat. Bron: Wat is polarisatie? | KIS

Nota Samen thuis in Delft

23

Polarisatie is niet goed of fout. Polarisatie is soms nodig om botsende standpunten, scheidslijnen of tegenstrijdige belangen helder te maken en om een verandering in de samenleving op gang te brengen. Het moet alleen niet te lang duren. Want de samenleving raakt verdeeld als een polarisatieproces te lang doorgaat of als tegenstellingen tot het uiterste worden gedreven. Ongewenste polarisatie ontstaat wanneer bestaande verschillen toenemen, mensen niet langer opbouwend met elkaar communiceren en spanningen escaleren tot conflicten. Als gemeente zetten we ons in om ongewenste polarisatie tegen te gaan. Daarbij richten we ons op het vroegtijdig signaleren en aanpakken van spanningen, voordat deze escaleren. Volgens KIS (Kennisplatform Inclusief Samenleven) kent polarisatie vier fasen:32 1. Rustfase: er zijn risicofactoren aanwezig, maar er is nog geen zichtbare spanning. 2. Ongemak: het wordt ongezelliger, mensen ervaren mis­ verstanden en vervreemding. 3. Onderhuidse spanningen: onderhuidse spanning en negatieve beeldvorming, toename wij-zij gevoel, contact wordt vermeden. 4. Openlijke incidenten of escalatie: polarisatie uit zich in conflicten, harde tegenstellingen, demonstraties of andere zichtbare uitbarstingen. Hoogoplopende emoties en toenemende verdeeldheid.

Horizontale en verticale polarisatie Polarisatie kan een grote invloed hebben op de samenleving, omdat mensen zich erdoor minder thuis en veilig kunnen gaan voelen. Daarnaast zet het sociale cohesie (onderlinge verhoudingen) onder druk en is het een voedingsbodem voor radicalisering en extremisme. Een ander gevolg hiervan is dat het vertrouwen in de overheid afneemt.33 Polarisatie kan optreden tussen groepen inwoners (horizontaal) of tussen inwoners en overheidsinstellingen (verticaal). Beide vormen kunnen leiden tot gevoelens van onveiligheid, verlies van vertrouwen en verstoorde verhoudingen. Onderzoek van IPSOS en het SCP laat zien dat het vertrouwen in de overheid afneemt: 70% van de Nederlanders heeft weinig vertrouwen in de landelijke politiek en ongeveer de helft geeft de politiek een onvoldoende.34 Spanning tussen inwoners en