Nota Participatie in Delft 2022
Tekst van het document
Participatie in Delft 2022 Nota participatiebeleid gemeente Delft
Participatie in Delft 2022
Inhoudsopgave 1 Inleiding
2
2 Participatie, wie is aan zet
4
3 Participatie volgens de Omgevingswet
6
4 Participatie in Delft
8
5 Gemeentelijke rollen in het participatieproces
11
Bijlage 1: Spelregels Delfts Doen
13
Bijlage 2 Voorbeelden van participatie in Delft
14
Bijlage 3 Wetgeving over participatie
16
Bijlage 4 (online) participatiewijzer
19
1
Participatie in Delft 2022
1 Inleiding In Delft werken we met de stad, voor de stad. Het opstellen van visies, beleid en het starten van projecten doen we samen met de stad. Participatie gaat over hoe we met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties meedenken en meewerken. En over hoe zij, en wij als gemeente, meedoen in actuele projecten en initiatieven in de stad. Participatie moet een vanzelfsprekende manier van werken zijn. Die manier van werken passen we in Delft toe. Denk aan de sociale visie, de mobiliteitsvisie, de erfgoednota, de ontwikkeling van de Staal en de transformatie van Schieoevers.
Delfts Doen De inspraak- en participatieverordening die nu geldt, komt uit 2005. In aanloop naar de Omgevingswet hebben we, samen met de stad, de participatiemethode Delfts Doen ontwikkeld. Delfts Doen staat sindsdien centraal in het participatiebeleid van de gemeente Delft. Dit is in de Evaluatie Delfts Doen van december 2020 aangevuld met criteria voor het toepassen ervan. Ieder participatieproces is maatwerk. Het ontwerp en de uitvoering hangen af van veel factoren. Zoals: het onderwerp, de betrokkenen, de impact op de samenleving, de ruimte die er voor participatie is, de tijd en het geld dat ervoor nodig is.
Naar een eenduidige manier van werken In 2020 is Delfts Doen geëvalueerd. De methode bleek een succes. We stelden ook vast dat er behoefte is aan duidelijkheid over wanneer we Delfts Doen volledig toepassen. En wanneer een goed gesprek voldoende is. Met deze nota participatiebeleid en de nieuwe participatieverordening willen we een eenduidige manier van werken mogelijk maken. Zodat deelnemers aan participatietrajecten weten wat ze van de gemeente kunnen verwachten. En initiatiefnemers wat er van hen verwacht wordt. Dit participatiebeleid wordt van kracht als de Omgevingswet ingaat. Iedere drie jaar evalueren we het beleid vanuit de ervaringen in de participatietrajecten en in een gesprek met de raad.
Ontwikkelingen vragen om aanpassing De komst van wetten en ontwikkelingen in de maatschappij beïnvloeden de manier waarop we samenwerken met de stad. We nemen de volgende ontwikkelingen mee in het participatiebeleid: • •
Op 1 januari 2022 gaat de Omgevingswet in. Dit zorgt ervoor dat de rol van de overheid steeds meer verandert naar samenwerken, uitnodigen en faciliteren. In plaats van voorschrijven, uitrollen en reactief werken. De komst van de Wet Participatie op Decentraal Niveau. Het uitbreiden van de inspraakverordening naar een participatieverordening is onderdeel van deze wet. Met dit wetsvoorstel wil het kabinet inwoners meer invloed geven op de voorbereiding, de uitvoering en de evaluatie van beleid. De gemeente moet ook 2
Participatie in Delft 2022
• •
regels vastleggen voor het uitdaagrecht (Right to Challenge). Deze wet is in voorbereiding. De behoefte aan Digitale participatie. Dit is een blijvende ontwikkeling. Mede door de coronacrisis is de behoefte aan onlineverbinding gestegen. Er is meer aandacht voor initiatieven uit de samenleving. Mensen organiseren, beheren en steken zelf de handen uit de mouwen. Vaak in hun eigen leefomgeving.
Als gemeente zijn we een lerende organisatie. De goede wil om de stad bij vraagstukken en projecten te betrekken is er. De praktijk blijkt vaak ingewikkelder als bij een vraagstuk de belangen botsen.
Rol gemeente Voor een goed verloop van het participatieproces moet de rol van de gemeente vooraf duidelijk zijn. De rol van de gemeente verschilt per proces, en is niet per definitie dezelfde. De raad heeft altijd een kaderstellende, controlerende en besluitvormende rol. Participatie betekent ook iets voor de rol van de raad. De uitkomsten van het participatieproces moeten een plek krijgen in de besluitvorming.
In samenwerking Het hart van het participatiebeleid, Delfts Doen, is in 2017 opgesteld met de stad. Delft heeft met bewoners, bedrijven, organisaties en met haar partners uitvoerig gesproken over hoe die Delftse aanpak eruit zou moeten komen te zien. Dit heeft geresulteerd in een set van spelregels en tools: “Delfts Doen”. Voor de evaluatie van Delfts Doen is zijn deelnemers in de participatie bij een viertal projecten bevraagd. Dit ging om het ambitiedocument Yperstraat, de herontwikkeling Staalweg, de proeftuin de The Green Village en de Energietransitie; mogelijkheden voor een aardgasvrije wijk. De vertaling naar het participatiebeleid is intern getoetst en bij enkele initiatiefnemers. Zij konden zich vinden in het beleid. Voor initiatiefnemers komt er een handleiding participatie. We zorgen dat er bij het ingaan van de Omgevingswet voor inwoners duidelijke informatie te vinden is op www.delft.nl. De handleidingen en de informatie passen we ieder jaar aan. We kijken dan opnieuw naar ontwikkelingen in de stad en de ervaringen in de praktijk.
Leeswijzer In hoofdstuk 2 is te lezen wie bij participatie aan zet is. Participatie volgens de Omgevingswet komt aan bod in hoofdstuk 3. De Delftse visie op participatie, de criteria en uitgangspunten voor het toepassen van Delfts Doen staan in hoofdstuk 4. In hoofdstuk 5 belichten we de verschillende rollen van de gemeente. In de bijlagen staan de spelregels van Delfts Doen, voorbeelden van participatie in Delft, de wettelijke bepalingen die gaan over participatie, de algemene voorwaarden voor Right to Challenge en de (online) participatiewijzer. Deze interne wijzer biedt handvatten voor het werken met participatie in de praktijk.
3
Participatie in Delft 2022
2 Participatie, wie is aan zet Participatie kent een aantal vormen. Bij burgerparticipatie gaat het om het betrekken van en de betrokkenheid van burgers bij overheidsbeleid. Delfts Doen is gemaakt om voor deze vorm van participatie een goed proces neer te zetten. Een andere vorm van participatie is overheidsparticipatie. De gemeente is dan partner of coproducent van initiatieven voor de stad. Bij Right to Challenge (uitdaagrecht) nemen inwoners een taak van de gemeente over met het bijbehorende budget.
Burgerparticipatie Bij burgerparticipatie is de gemeente of een andere initiatiefnemers aan zet. Zij betrekken inwoners, ondernemers en/of maatschappelijke partners in meer of mindere mate bij hun plannen. Met de komst van de Omgevingswet komen er meer regels voor gemeente en andere initiatiefnemers. Die bepalen wanneer burgerparticipatie verplicht is en wanneer niet. In aanloop naar de Omgevingswet hebben we samen met de stad onderzocht wat inwoners belangrijk vinden bij deze vorm van participatie. Op basis daarvan is Delfts Doen gemaakt. Voorbeelden van participatietrajecten staan in de Evaluatie Delfts Doen [https://delft.raadsinformatie.nl/document/9578482] en in bijlage 2.
Overheidsparticipatie Van overheidsparticipatie is sprake als inwoners, ondernemers en/of maatschappelijke partners het voortouw nemen. De overheid ondersteunt en stimuleert hun ideeën en plannen als deze bijdragen aan bijvoorbeeld gemeentelijke doelstellingen. De gemeente stimuleert, geeft ruimte en verbindt bestaande initiatieven van burgers waar mogelijk. Dit kan gaan over buurten of maatschappelijke instellingen die het onderhoud van een stuk openbare ruimte op zich nemen. Dit noemen we zelfbeheer of beheer door bedrijven. De gemeente blijft daarbij eindverantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Op www.delft.nl/zelfbeheer staan de mogelijkheden van het in beheer nemen van een stukje openbare ruimte. Overheidsparticipatie past bij de ontwikkelingen in de maatschappij. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties willen meer invloed, vooral wanneer ze een direct belang hebben. Bovendien zijn er grote maatschappelijk uitdagingen Zoals mobiliteit, duurzaamheid en energietransitie, klimaat en leefbaarheid. Intensieve samenwerking met alle partijen is nodig om deze uitdagingen aan te gaan. Vanuit de gemeente Delft stimuleren onder andere de medewerkers publiek ondernemen deze vorm actief. Samen met het A&O fonds ontwikkelden zij een leerroute om de ervaringen met overheidsparticipatie te delen.
Het Netwerk Maatschappelijk Initiatieven helpt initiatiefnemers om hun idee in Delft mogelijk te maken.
Right to Challenge Soms nemen georganiseerde bewoners taken van gemeenten over als zij denken dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. Dit is het uitdaagrecht of Right to Challenge. Hiermee verandert de relatie tussen overheid en inwoners in opdrachtgever/opdrachtnemer. In Delft zijn we sinds 2015 bezig met Right to Challenge. De evaluatie is in het eerste kwartaal van 2021 aangeboden aan de raad. Er hebben zich de afgelopen periode vier initiatieven gemeld. Dit heeft geleid tot een Right to Challenge. De beveiliging en het beheer van een skatepark is overgenomen door een bewonersgroep. 4
Participatie in Delft 2022
Om voor een Right to Challenge in aanmerking te komen gelden een aantal algemene voorwaarden. Deze staan op www.delft.nl (https://www.delft.nl/zorg/samenvoor-een-sterke-stad/right-challenge)
5
Participatie in Delft 2022
3 Participatie volgens de Omgevingswet Zoals te lezen is in hoofdstuk 2 gaat participatie breder dan de Omgevingswet. De bepalingen uit de Omgevingswet sturen wel sterk in het samenspel tussen stad en gemeente. In dit hoofdstuk staat hoe de Omgevingswet participatie beïnvloedt.
Participatie volgens de Omgevingswet ‘Het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden [...] bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit’ om tijdig belangen, meningen en creativiteit op tafel te krijgen.’ Met belanghebbenden bedoelt de wet burgers, vertegenwoordigers van bedrijven, professionals van maatschappelijke organisaties en bestuurders van overheden.
Vroegtijdige participatie Volgens de Omgevingswet moeten belanghebbenden vroegtijdig betrokken worden. Vroegtijdig is echter een rekbaar begrip. In de Memorie van Toelichting bij de Omgevingswet wordt verschil gemaakt tussen informele en formele inspraak. Inspraak vindt plaats voor de bestuurlijke besluitvorming. Het college van B&W beslist over het inzetten van formele inspraak, daar waar het niet verplicht is. Betrekken van belanghebbenden voorafgaand aan bestuurlijke besluitvorming
Rechtsbescherming (algemene wet bestuursrecht)
Informele inspraak
Formele inspraak
Bezwaar en Beroep
Participatie:
Zienswijzen:
Het uitwisselen van ideeën tussen inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Met als doel: kwalitatief betere en beter gedragen projecten, beleid, visies en nota’s
Belanghebbenden kunnen via inspraak hun mening geven over een plan dat klaar is voor bestuurlijke besluitvorming. Zodat het nog kan worden aangepast voordat het betreffende bestuursorgaan erover beslist.
6
Participatie in Delft 2022
Wanneer is participatie volgens de Omgevingswet verplicht In de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit zijn regels opgenomen over participatie (zie bijlage 3). Participatie is verplicht bij de omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma’s. Verder kan de raad een lijst vaststellen met soorten plannen waarbij participatie verplicht is als een omgevingsvergunning wordt aangevraagd. Hierbij gaat het alleen om plannen die afwijken van het omgevingsplan. Bij omgevingsvergunningen die niet op de lijst staan is participatie niet verplicht. Er geldt dan wel een motiveringsplicht. De initiatiefnemer moet aangegeven of en hoe participatie heeft plaatsgevonden. Zie ook bijlage 3 voor de wettelijke bepalingen rondom participatie.
7
Participatie in Delft 2022
4 Participatie in Delft Plannen maken in de stad doen we in Delft niet alleen. Een goed initiatief vraagt om samenwerking en afstemming met bewoners, bedrijven en organisaties die ermee te maken hebben. Participatie leidt tot betere plannen, meer draagvlak én een vlottere besluitvorming. Delftenaren maken de stad! Deze kijk op participatie is terug te vinden in de Delftse visies op het samenspel met de stad. En in de methode die we met de stad maakten: Delfts Doen.
Delftse visies In het bestuursprogramma ‘Voorbereid op de toekomst’ komt de samenwerking tussen stad en gemeente terug. Bij het thema verbonden stad staat: “De opgaven gaan we succesvol aanpakken door samen te werken en anders te werken: met elkaar, in de organisatie, met Delftenaren, partners en de regio. We vinden het belangrijk om benaderbaar te zijn, het gesprek aan te gaan en te luisteren. Het samen doen wordt nog meer leidend in de komende vier jaar.” De gemeenteraad heeft al vaak aangegeven dat participatie belangrijk is. De participatienota van 2005 is vanuit een motie van de raad geschreven. In november 2010 is er een motie beginspraak aangenomen. In december 2012 stelde een werkgroep van de raad adviezen op voor e-participatie. De Omgevingswet werd aangekondigd in 2016. De raad heeft destijds aangegeven dat de participatiemethode samen met de stad gemaakt moest worden. In 2017 is Delfts Doen aangenomen als participatiemethode. Ook de ambtelijke organisatie in Delft heeft een visie opgesteld. Een organisatievisie waarin samenwerken met de stad centraal staat. Uit de organisatievisie 2020 gemeente Delft: “De manier waarop we ons werk doen, verandert. De gemeente staat niet altijd meer vooraan bij ontwikkelingen, maar is een van vele partijen. We benutten de energie van de stad en maken initiatieven mogelijk. Daarvoor geven we ruimte en durven we los te laten.
Als de stad onze hulp nodig heeft, vragen we hoe we kunnen helpen. We verplaatsen ons hierbij in de ander. We gaan de dialoog aan met onze partners om samen te werken aan een mooier en beter Delft.”
Delfts Doen De Delftse participatiemethode is in Delft ontwikkeld als een van de opgaven uit de Omgevingswet. Delfts Doen is samen met de stad gemaakt. Het is een set van negen spelregels die garant staan voor een goed participatieproces. Delfts Doen wordt niet alleen voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving gebruikt. Ook voor het maken van bijvoorbeeld nota’s en visies is het de richtlijn.
Niveau van participatie Delfts Doen geeft aan dat je met deelnemers in gesprek gaat en afspraken maakt over de participatie. Helderheid over waar deelnemers wel en niet over mogen meepraten is dan heel belangrijk. En hoeveel ruimte er is om een plan, project of beleid te beïnvloeden. We hanteren de participatietrap als handvat voor dit gesprek. De eindverantwoordelijkheid voor een besluit ligt altijd bij de gemeente of de gemeenteraad.
8
Participatie in Delft 2022
Voorbeelden in Delft zijn het strategisch omgevingsmanagement zoals we dat gebruiken in Nieuw Delft. Hierin zijn deelnemers vooral adviseurs. Bij het warmteplan en The Green Village werkten de deelnemers mee. Zij waren coproducenten.
Invloed gemeente op eindproduct
Informant Geeft vrijblijvend een mening
Adviseur Geeft input en ideeën Vooraf en achteraf
Coproducent Werkt samen mee aan het product
Mee beslisser Leidt het project mee Beslist mee
Beslisser Volledig mandaat om beslissing te nemen
Invloed deelnemer op eindproduct
Uitgangspunten voor participatietrajecten Participatie is maatwerk
Is afhankelijk van onderwerp, impact, ruimte, tijd en geld. We creëren hierbij zo veel mogelijk ruimte voor beïnvloeding
Participatie hoeft niet altijd
Als er geen ruimte voor beïnvloeding is, dan is er geen ruimte voor participatie. We ontwikkelen hiervoor een afwegingskader.
Oog voor diversiteit van belangen
We brengen belangen zo vroeg mogelijk in kaart, met
Bouwen aan vertrouwen
We creëren een veilige omgeving waar ruimte is voor
aandacht voor alle belanghebbenden
verschillende meningen. We luisteren en tonen respect. We maken afspraken en komen deze na
Initiatiefnemer is (financieel) verantwoordelijk voor de participatie
De gemeente adviseert maar neemt niet over
Evalueren van participatietrajecten
We evalueren proces en resultaat. Zo veel mogelijk met
Kosten voor de participatie zijn voor de initiatiefnemer
(een vertegenwoordiging van) de deelnemers. Om zo te leren voor volgende trajecten. Een keer per twee jaar delen we deze leerpunten met de gemeenteraad
9
Participatie in Delft 2022
Criteria voor het toepassen van participatie Motiveringsplicht • Initiatiefnemer moet aangeven of en hoe participatie is toegepast en wat met de resultaten is gedaan • Vorm is vrij • Delfts Doen wordt geadviseerd Participatie verplicht • De gemeente of de initiatiefnemer geeft aan hoe invulling is gegeven aan het Delftse participatiebeleid • Meenemen in kennisgeving (alleen voor gemeente / omgevingsplan) • Verantwoording: aangegeven wordt wat het resultaat van het participatieproces is en wat er mee is gedaan. • Stappen Delfts Doen komen terug in de kennisgeving en de verantwoording • Bij de indiening van de aanvraag wordt getoetst of aan de participatieverplichting is voldaan. Voor deze toetsing stelt het college beleidsregels vast. Als niet of niet voldoende aan de participatieplicht is voldaan, kan de aanvraag buiten behandeling worden gelaten.
omgevingsvergunning
Initiatief aanvrager
omgevingsvergunning valt buiten omgevingsplan + participatieplichtig volgens de raad
Initiatief aanvrager
• • •
omgevingsplan omgevingsvisie programma
bv beleidsnota of plan in de leefomgeving door de gemeente
• • •
Alle stappen Delfts Doen verplicht
Participatie verplicht
Initiatief gemeente
Alle stappen Delfts Doen verplicht
Motiveringsplicht
Initiatief gemeente
4 regels Delfts Doen toepassen goede gesprek / kaders / uitwisselen belangen / terugkoppeling
bv beleidsnota of plan in de leefomgeving door de gemeente Wijkt fors af van beleidsregels Grote impact op de stad Voldoende mogelijkheid tot aanpassen Niet eerder onderwerp van participatie
Delfts Doen is advies
Participatie verplicht
Weinig tot geen beïnvloeding mogelijk
•
Motiveringsplicht
Participatie verplicht
Initiatief gemeente
Alle stappen Delfts Doen verplicht
10
Participatie in Delft 2022
5 Gemeentelijke rollen in het participatieproces Bij participatieprocessen heeft de gemeente meerdere rollen. We zijn initiatiefnemer van bijvoorbeeld visies, beleid en projecten. We zijn partner in projecten waarbij we niet leidend zijn. En we toetsen participatietrajecten, bijvoorbeeld bij aanvragen voor een omgevingsvergunning.
Gemeente als initiatiefnemer De gemeente is in dit geval trekker van projecten in de stad, maakt beleid of ontwikkelt een visie of omgevingsplan. In de evaluatie Delfts Doen uit 2020 staat hierover dat de gemeente de vier meest gewaardeerde spelregels van Delfts Doen altijd toepast. Het gaat dan om: • • • •
Het voeren van het ‘goede gesprek’ waarbij luisteren naar de inbreng voorop staat; Het geven van duidelijkheid over wat er niet ter discussie staat. En waar nog beïnvloeding mogelijk is; Gelegenheid geven voor het uitwisselen van belangen; Terugkoppelen wat gedaan is met de inbreng van de stad.
De gemeente past Delfts Doen toe voor initiatieven van de gemeente die aan alle criteria in samenhang (a t/m d) voldoen: a) (fors) afwijken van de beleidsregels; b) grote impact hebben op de stad, indicatoren: o het aantal belanghebbenden wat iets gaat merken van de plannen o de mate van verandering die de plannen met zich meebrengen o trajecten uit het verleden die onrust hebben veroorzaakt voor belanghebbenden; c) wel contouren hebben (bijvoorbeeld schetsontwerp). Maar ook nog voldoende mogelijkheid om met de inbreng van de stad te worden uitgewerkt; d) niet eerder onderwerp zijn geweest van participatie. De gemeente: • Volgt de uitgangspunten voor participatie zoals beschreven in dit hoofdstuk; • Geeft in een participatieparagraaf aan hoe het participatieproces er uit ziet. Met onderbouwing van de gemaakte keuzes; • Geeft bij de besluitvorming aan hoe belanghebbenden zijn betrokken. En wat er met de resultaten van de participatie is gedaan.
Gemeente als toetser Bij vergunningaanvragen treedt de gemeente op als toetser. Een initiatiefnemer heeft volgens de Omgevingswet een motiveringsplicht voor participatie. Dit wil zeggen dat de initiatiefnemer aan moet geven of belanghebbenden zijn betrokken. En wat er met de resultaten van de participatie is gedaan. Als een initiatief volgens de gemeenteraad participatieplichtig is en het buiten het omgevingsplan valt dan is de initiatiefnemer verplicht om participatie toe te passen 11
Participatie in Delft 2022
volgens het participatiebeleid van de gemeente. Dat wil zeggen dat de toepassing van alle spelregels van Delfts Doen verplicht is. De initiatiefnemer: • Volgt de uitgangspunten voor participatie zoals beschreven in dit hoofdstuk • Geeft in een participatieparagraaf aan hoe het participatieproces er uit ziet. Met onderbouwing van de gemaakte keuzes volgens Delfts Doen. • Geeft bij de besluitvorming aan hoe belanghebbenden zijn betrokken. En wat er met de resultaten van de participatie is gedaan. De gemeente stimuleert initiatiefnemers door: • Het belang van participatie te benadrukken vanaf het eerste contact; • Aandacht te vragen voor het vroeg betrekken van belanghebbenden; • Aandacht te vragen voor ruimte voor beïnvloeding en daarmee participatie; • Waar nodig te adviseren over de opzet van het participatieproces.
Gemeente als partner of facilitator Bij overheidsparticipatie is de gemeente een partner of facilitator. De gemeente maakt een initiatief dan mede mogelijk. Initiatiefnemers kunnen onder andere terecht bij de medewerkers publiek belang of het Netwerk Maatschappelijk Initiatieven. Ook bij Right to Challenge is de gemeente facilitator. De algemene voorwaarden staan op www.delft.nl (https://www.delft.nl/zorg/samen-voor-een-sterke-stad/rightchallenge).
12
Participatie in Delft 2022
Bijlage 1: Spelregels Delfts Doen 1. Zelf aan zet | Wilt u aan de slag met een idee of plan voor verbetering van uw buurt of de stad? Als initiatiefnemer organiseert u hiervoor zelf de participatie met behulp van de Delftse Participatie Aanpak. Deze aanpak helpt u ook op weg met een reeks handige hulpmiddelen. 2. Breng in beeld | Bepaal vooraf wie belang kunnen hebben bij uw initiatief en breng wet- en regelgeving in beeld zodat u weet waaraan uw idee of plan moet voldoen. 3. In gesprek | Ga in gesprek met alle belanghebbenden. Doe dit open en actief. 4. Goede afspraken | Maak samen met belanghebbenden afspraken over het proces dat u wilt doorlopen, de samenwerking, de betrokkenheid van partijen tijdens vervolgfasen en niet te vergeten over de kaders van uzelf, van belanghebbenden en de wettelijke. 5. Deel | Wissel in gesprek alle ideeën, overeenkomsten en knelpunten uit. 6. Werk uit | Werk uw initiatief uit tot een conceptplan en schrijf een toelichting waarin u aangeeft wat u heeft gedaan met de ideeën en belangen. 7. Toets | Toets het conceptplan en de toelichting bij de belanghebbenden en maak het definitief. 8. Leg vast | Maak een verslag van alle acties die u heeft ondernomen én de resultaten ervan (stap 1 t/m 7). Deel dit verslag met alle mensen die u heeft betrokken en andere belanghebbenden. 9.
Dien aanvraag in | U bent klaar om een aanvraag voor een omgevingsvergunning in te dienen. Bij een groter initiatief kan het nodig zijn dat u stap 3 tot en met 7 één of meerdere keren herhaalt, om samen met betrokkenen tot een goed plan te komen. Stap 9 kan ook het aanbieden van een nota, visie of ander stuk voor besluitvorming zijn.
13
Participatie in Delft 2022
Bijlage 2 Voorbeelden van participatie in Delft De erfgoednota Delft 2020-2030 In de recente erfgoednota van de gemeente Delft staat hoe we als gemeente de komende 10 jaar het aanwezige erfgoed in Delft willen beschermen en behouden. Bij het participatietraject is Delfts Doen gehanteerd. Er is een brede groep (externe) personen/instellingen benaderd om van gedachten te wisselen met betrekking tot het nieuwe erfgoedbeleid van de gemeente Delft. We hebben gevraagd hoe de mensen betrokken wilden worden. Een aantal van de benaderde partijen heeft aangegeven hier geen behoefte aan te hebben. Een andere groep heeft aangegeven het lastig te vinden een open gesprek aan te gaan en liever te reageren op een concept-stuk. Het participatietraject is hierop aangepast. Het volledige participatieverslag van de erfgoednota is te vinden op het R.I.S. van de gemeente Delft via deze link. Link naar erfgoednota op het R.I.S.
Meepraten over Schieoevers Noord Van 13 januari 2021 tot 12 februari 2021 stond de ontwikkeling van Schieoevers Noord in de spotlights. Omwonenden, bestaande en toekomstige ondernemers, verenigingen en scholen gingen hierover in gesprek. Op de agenda stonden de plannen voor Kabeldistrict en Delfts Schiekwartier en het Ruimtelijk Kwaliteitskader. Het participatietraject is volgens Delfts Doen gedaan. Vanwege corona helemaal digitaal. Er waren 16 online sessies, 4 online enquêtes. En via de website konden mensen online hun ideeën doorgeven. De betrokkenheid vanuit de stad bleek groot. In totaal hebben ongeveer 600 mensen (niet unieke bezoekers) deelgenomen aan de onlinebijeenkomsten. Er zijn 445 enquêtes ingevuld en 75 ideeën via de website ingediend. De reacties worden gebruikt om de plannen van Kabeldistrict en Delfts Schiekwartier te verrijken en het Ruimtelijk Kwaliteitskader definitief te maken. Het participatietraject was een initiatief van de gemeente Delft, ontwikkelcombinatie Kabeldistrict (Amvest en Kondor Wessels Vastgoed) en Delfts Schiekwartier (AM) nauw samen.
Participatie aan de hand van schetsontwerpen voor het Houttuinenplein Aan de noordkant van station Delft wordt vanaf eind 2021 een nieuw plein ingericht: het Houttuinenplein. Volgens stap 1 van Delfts Doen is het project in kaart gebracht. Vanwege de centrale ligging en het beeldbepalende karakter, was het de wens om Delftenaren de kans te geven om mee te denken over het ontwerp. Zij konden via een online enquête reageren op drie schetsontwerpen. De oproep om de vragenlijst in te vullen werd breed gedeeld: onder andere via de Stadskrant, social media, lokale pers en een brief aan bewoners en winkeliers rond 14
Participatie in Delft 2022
het plein. De enquête leverde meer dan 500 reacties op. Hoewel er niet gestemd kon worden, bleek uit de antwoorden een sterke voorkeur voor een van de ontwerpen: Tuin van Delft. Een selectiecommissie heeft de uitkomsten, samen met onder meer een stedenbouwkundige en technische beoordeling, meegenomen in een advies aan het college. Dat leidde tot een unanieme keuze voor het schetsontwerp ‘Tuin van Delft’. De verbeterpunten die uit de enquête kwamen, worden meegenomen in de uitwerking van het ontwerp.
15
Participatie in Delft 2022
Bijlage 3 Wetgeving over participatie Omgevingswet De Omgevingswet stelt participatie als een belangrijk uitgangspunt bij (beleids) initiatieven in de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet gaat uit van het ‘in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij het besluitvormingsproces over een project of activiteit’. Dit heeft consequenties voor de manier van werken van alle overheidsorganisaties zoals gemeenten, provincies en waterschappen. Vertrouwen is daarbij een belangrijk begrip. Vertrouwen geven aan alle belanghebbenden in de omgeving van een project of activiteit. Maar ook vertrouwen krijgen als overheid om lokale beslissingen te nemen. Het betrekken van burgers bij besluitvormingsprocessen vergroot het vertrouwen in een rechtvaardig besluit. En draagt daarmee bij aan het vertrouwen in de overheid. Participatie is één van de centrale pijlers van de Omgevingswet. Ze dragen bij aan de vier verbeterdoelen van de nieuwe wet: 1. Inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak; 2. Samenhangende benadering beleid, besluitvorming en regelgeving; 3. Versnellen en verbeteren besluitvorming; 4. Meer bestuurlijke afwegingsruimte. Hieronder volgt een overzicht van de regels over participatie in de instrumenten van de Omgevingswet.
• Omgevingsvisie Als een gemeente een omgevingsvisie maakt dan vindt de wetgever dat hierin moet staan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding betrokken zijn. En wat de resultaten hiervan zijn. Gemeenten en provincies geven hierbij ook aan “op welke wijze invulling is gegeven aan het toepasselijke decentrale participatiebeleid”. Dat is de motiveringsplicht vroegtijdige publieksparticipatie omgevingsvisie. Deze staat in artikel 10.7 van het Omgevingsbesluit. Het bevoegd gezag neemt deze motivering op in het vaststellingsbesluit. • Programma In programma’s formuleren overheden maatregelen. Die maatregelen moeten leiden tot de gewenste ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving. In een programma moet staan hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding betrokken zijn. En wat de resultaten hiervan zijn. Gemeenten en provincies geven hierbij ook aan “op welke wijze invulling is gegeven aan het toepasselijke decentrale participatiebeleid”. Deze motiveringsplicht vroegtijdige publieksparticipatie programma is geregeld in artikel 10.8 van het Omgevingsbesluit. Het bevoegd gezag neemt de motivering op in het vaststellingsbesluit.
16
Participatie in Delft 2022
• Omgevingsplan Het omgevingsplan vertaalt de doelen en het beleid uit de gemeentelijke omgevingsvisie en de programma’s naar juridische regels. Denk hierbij aan het toewijzen van functies aan locaties en het toestaan of niet toestaan van bepaalde activiteiten in bepaalde gebieden. Als een gemeente een omgevingsplan maakt dan moet ze daarvan een kennisgeving doen. In die kennisgeving staat ook hoe de gemeente participatie gaat vormgeven. Stelt een gemeente een omgevingsplan vast? Dan moet daarin staan hoe zij burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere bestuursorganen bij de voorbereiding betrokken heeft. Wat de gemeenten met de resultaten heeft gedaan, en “op welke wijze invulling is gegeven aan het toepasselijke decentrale participatiebeleid”. De motiveringsplicht vroegtijdige publieksparticipatie omgevingsplan staat in artikel 10.2 lid 1 en 2 van het Omgevingsbesluit. • Omgevingsvergunning Participatie is bij een omgevingsvergunning alleen verplicht als dat door de raad is bepaald en het initiatief niet past in het omgevingsplan. In dat geval kan besloten worden om de aanvraag niet in behandeling te nemen als niet (voldoende) aan de participatieplicht is voldaan. In andere gevallen is participatie niet verplicht en vormvrij. Het ontbreken van een participatieproces is dan geen reden om de vergunning te weigeren.
Een initiatiefnemer moet bij de aanvraag van een omgevingsvergunning wel aangeven of en hoe de omgeving betrokken is bij zijn plan en wat er met de resultaten is gedaan. Dat staat in de Omgevingsregeling artikel 7.4 lid 1 en 2. De wetgever wil hiermee participatie ook in gevallen waarin er geen verplichting is stimuleren. Heeft het bevoegd gezag niet genoeg informatie om tot een goede belangenafweging te komen? Dan kan het om meer informatie vragen aan de initiatiefnemer. Bij gebrek aan participatie kan het bevoegd gezag ook zelf aanvullende informatie verzamelen om tot een zorgvuldige belangenafweging te komen. Dit kan op 3 manieren: o In overleg met een aanvrager kan het bevoegd gezag de ontwerpaanvraag ter inzage leggen. Daarna kan de aanvrager de eventuele nieuwe informatie verwerken in de aanvraag. o Het bevoegd gezag kan de aanvraag ter inzage leggen voor zienswijzen. Die zienswijzen kan het dan meewegen in de besluitvorming. o Het bevoegd gezag kan zelf rechtstreeks contact opnemen met de belanghebbenden. Gevolgen bij ‘onvoldoende’ participatie Heeft het bevoegd gezag het participatietraject niet goed ingericht? Zijn daardoor sommige belangen niet goed meegenomen in de besluitvorming? Dan kan dit aan de orde worden gesteld in een zienswijze tegen ontwerpbesluiten en in bezwaar- en beroepsprocedures.
17
Participatie in Delft 2022
Wetsvoorstel Versterking Participatie op Decentraal Niveau Naast de Omgevingswet wordt gewerkt aan een andere wet die betrekking heeft op participatie. Het gaat om het voorstel van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Dit wetsvoorstel (vrijgegeven voor internetconsultatie t/m 14 feb 2020) beoogt een aanpassing van de verordening om onder meer Right to Challenge te verankeren. Dit recht houdt in dat bewoners een overheid kunnen uitdagen om taken van die overheid zelf te gaan uitvoeren. De gemeentewet wordt als volgt gewijzigd: A Artikel 150 van de Gemeentewet wordt als volgt gewijzigd: 1. In het eerste lid wordt na “de voorbereiding” ingevoegd “, uitvoering en evaluatie”. 2. Het tweede lid komt te luiden: 2. Als de raad de in het eerste lid bedoelde betrokkenheid regelt in de vorm van inspraak, dan wordt deze verleend door toepassing van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht, tenzij in de verordening anders is bepaald. 3. Er wordt een lid toegevoegd, luidende: 3. In de verordening kunnen voorwaarden worden bepaald waaronder ingezetenen en maatschappelijke initiatieven de volgende taken van het gemeentebestuur kunnen uitvoeren: a. taken inzake de huishouding van de gemeente waarvan de raad de uitvoering aan het gemeentebestuur heeft opgedragen; b.
taken waarvan de uitvoering bij of krachtens een andere dan deze wet aan het gemeentebestuur is opgedragen, voor zover de uitvoering van de taak door een ander dan het gemeentebestuur met het bij of krachtens die wet bepaalde niet in strijd is. B In artikel 170, eerste lid, onderdeel a, wordt “vaststellen en uitvoering” vervangen door “vaststelling, uitvoering en evaluatie”. Als dit wetsvoorstel in de wetgeving wordt opgenomen, betekent het dat gemeente Delft een verordening moet vaststellen waarin regels worden gesteld met betrekking tot de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van het beleid van Delft worden betrokken. Dit wordt meegenomen in de participatieverordening van Delft.
18
Participatie in Delft 2022
Bijlage 4 (online) participatiewijzer
19
Participatie in Delft 2022
20
Participatie in Delft 2022
21
Participatie in Delft 2022
22
Participatie in Delft 2022
23
Participatie in Delft 2022
24