Memo ondersteunen groepsinitiatieven - de Menukaart

Ruimte en Economie Advies Doorkiesnummers: Telefoon 06 400 87 026

Aan

College van B&W Van

S. Knepper Afschrift aan

de Gemeenteraad

Kenmerk 6427951

Memo

Datum

Onderwerp

01-02-20276

Ondersteunen groepsinitiatieven - de Menukaart

Opsteller

S. Knepper & A. van der Linden Bijlage

1. Inleiding Delft is een initiatiefrijke stad. Eén van de belangrijkste speerpunten uit het coalitieakkoord is om ruimte te creëren voor initiatieven vanuit de stad. Om de doelen van de Energietransitie te halen, hebben we iedereen nodig. In de Routekaart p.12 is daarom onder andere opgenomen dat de gemeente samen wil optrekken met initiatieven van buurten en groepen. Momenteel heeft de gemeente verschillende manieren om initiatieven te ondersteunen. Het huidige aanbod vanuit de energietransitie richt zich voornamelijk op het individu. Denk aan het energieloket en energiecoaches. Groepsinitiatieven in de energietransitie zijn er sporadisch geweest, maar de verwachting is dat dit zal toenemen in de toekomst. Dat is ook noodzakelijk, omdat de energietransitie niet alleen ‘top-down’ met grote collectieve projecten tot stand kan komen, maar ook de ‘bottom-up’ benadering op de schaal van individuen, buren en straten nodig heeft. Deze memo doet aan de hand van voorbeelden een voorstel hoe de gemeente (met name programmateam Energietransitie (ET)) groepsinitiatieven in de energietransitie kan faciliteren en stimuleren. Leeswijzer Eerst volgt een korte omschrijving van groepsinitiatieven en worden enkele voorbeelden gegeven. Daarna wordt er ingegaan op hoe de gemeente dit wil stimuleren en volgens welk proces. Deze memo eindigt met de wijze waarop dit wordt gefinancierd. 2.

Begrip groepsinitiatief Een groepsinitiatief is een groep bewoners die samen optrekt in de verduurzaming van hun woningen of buurt. Kenmerkend voor een groepsinitiatief is: 1. Het betreft een groep inwoners die samen minimaal twee woningen willen verduurzamen en er is een georganiseerd deel van de huishoudens dat mee wil doen; 2. Er is een gezamenlijke aanleiding en mogelijkheid voor het verduurzamen van deze eigen woningen; 3. De groepsleden hebben dezelfde kenmerken, zoals zelfde woningtypes of ze wonen in eenzelfde buurt.

Deze kenmerken zijn gehaald uit Delftse voorbeelden en daarbuiten zoals: Voorbeelden in Delft • Onderzoek vervanging CV-ketels Tanthof • Onderzoek dubbel glas en zonnepanelen bij monumenten in Agnetapark • Verkenning mogelijkheden aquathermie Gasthuisplaats Voorbeelden buiten Delft - Buurtinitiatief renovatie in Scheveningen - Zonwering in Houten - Bewonersinitiatief Koninklijke Buurt Bennekom aardgasvrij Een uitwerking van de voorbeelden is te vinden in bijlage 1. Voor de kenmerken van een groepsinitiatief is ook gekeken naar de handreiking mini- en kleinschalige warmtenetten van het NPLW. 3. Afwegingskader voor het ondersteunen van groepsinitiatieven Uit het vorige hoofdstuk is te zien dat initiatieven uiteenlopen in thematiek (aardgasvrij, isolatie, zonwering) en in type ondersteuning (een onderzoek / advies of organiseren van collectieve inkoop actie). De afweging om groepsinitiatieven te ondersteunen, wordt bepaald aan de hand van de beleidsdoelen en de capaciteit van de gemeente. De criteria zijn als volgt. • Het betreft een groepsinitiatief zoals beschreven in hoofdstuk 2. • Deelnemers moeten volledig zeggenschap over het inititiatief hebben en zijn ofwel: 1. Huurders of bewoners-eigenaren woonachtig in de gemeente Delft, of; 2.

Verhuurders, als het betrekking heeft op hun bezit in de gemeente Delft • Het doel van het initiatief moet aansluiten bij beleidsdoelen van de Delftse energietransitie, zoals 25.000 huishoudens isoleren, alle huishoudens aardgasvrij voor 2050 en 40% duurzame energie-opwek op beschikbaar dakoppervlak in Delft. • Het doel van het initiatief moet aansluiten bij beleidsdoelen op andere duurzaamheidsthema’s die de energietransitie raken, zoals netcongestie en het tegengaan van hittestress. • Het betreft bestaande bouw die nu nog door middel van aardgas wordt verwarmd. • Het plangebied van het initiatief bevindt zich binnen de gemeente Delft. • De gemeente ondersteunt maximaal acht initiatieven tegelijk. Alleen de eerste acht aanvragen worden behandeld, daarna sluit direct de inschrijfmogelijkheid. • Het initiatief doet geen afbreuk aan een voorgenomen grootschalig collectief warmtesysteem.

2/8

Het doel is om groepsinitiatieven te ondersteunen binnen de energietransitie of die de energietransitie direct raken. 4. De Menukaart – vier ondersteuningspakketten. Om groepsinitiatieven te ondersteunen, biedt de gemeente Delft een Menukaart aan. Op deze Menukaart staan vier concrete ondersteuningspakketten. Hieruit kunnen de initiatiefnemers kiezen. De gemeente biedt drie concrete ondersteuningspakketten aan en daarnaast de mogelijkheid om met een ander initiatief te komen. De eerste drie zijn dan ook bedoeld als voorbeeld en inspiratie voor bewoners. In alle gevallen worden de initiatiefnemers gevraagd om hun ervaringen te delen met de gemeente en andere inwoners. Pakket 1: gezamenlijk isoleren Op het gebied van isoleren zijn er hoge doelen gesteld en is er ook veel actie gaande in de stad. Om meer tempo te maken, wil de gemeente bewoners inspireren om samen op te trekken. Dit kan door bijvoorbeeld collectief het dak te isoleren als er sprake is van aanééngesloten daken. Ook kan er gedacht worden aan gezamenlijk biobased en/of natuurinclusief isoleren. De gemeente biedt faciliteiten aan als zaalhuur, maar ook begeleiding en expertise ter waarde van maximaal € 5.000,-.

Ook kan de gemeente hulp bieden bij het opzetten van het proces, het organiseren van bijeenkomsten en participatie of kennis delen over een collectieve inkoopactie, omdat de gemeente hier al ervaring mee heeft. De kosten voor isoleren zelf kunnen deels vergoed worden door bestaande regelingen. Pakket 2: aardgasvrij met je buren Een collectief warmtenet wordt nu ontwikkeld voor de Voorhof en Buitenhof. De gemeente gaat in de toekomst ook andere collectieve oplossingen organiseren voor bepaalde buurten. Er zijn ook buurten die zelf aan de slag kunnen gaan met bijvoorbeeld een mini-warmtenet. Hen willen we stimuleren om gezamenlijk met ideeën te komen. De gemeente biedt faciliteiten aan als zaalhuur, maar ook begeleiding en expertise ter waarde van maximaal € 5.000,-. Ook kan de gemeente hulp bieden bij het opzetten van het proces, het organiseren van bijeenkomsten en participatie, kennis delen of het initiatief in contact brengen met deskundige partijen. In dit pakket is de beperking dat er maximaal 50 woningen geholpen kunnen worden, omdat volgens de Wet Collectieve Warmte bij meer dan 50 woningen een officiële organisatiestructuur moet zijn. Bij een dergelijk initiatief zal de gemeente met de inwoners kijken of er maatwerk mogelijk is. Pakket 3: milieuvriendelijk koelen.

De gemeente stimuleert bewoners om hun woningen in hun buurt milieuvriendelijk te koelen en wil airco’s ontmoedigen. Airco’s hebben een hoog energieverbruik, stoten warmte uit in de buitenlucht en bevatten over het algemeen schadelijke koudemiddelen. Een buurt kan samen optrekken door bijvoorbeeld gezamenlijk zonwering in te kopen. 3/8

De gemeente biedt faciliteiten aan als zaalhuur, maar ook begeleiding en expertise ter waarde van maximaal 5.000,-. Ook kan de gemeente hulp bieden bij het opzetten van het proces, het organiseren van bijeenkomsten en participatie of kennis delen Pakket 4: Kom met je eigen duurzame groepsinitiatief (de wildcard) Ook initiatieven die niet onder de eerste drie pakketten vallen, zijn welkom. Het initiatief moet voldoen aan één van de gestelde criteria zoals beschreven in hoofdstuk 3. De gemeente kan hen ondersteunen als het valt binnen de beleidskaders van de energietransitie en als er capaciteit is. Afhankelijk van het onderwerp en de vraag wordt op maat gekeken welke ondersteuning er mogelijk is. 4. Proces Het proces is als volgt: 1. Intake Een groep meldt zich. Dit doet het initiatief via de website. De intake vindt plaats aan de hand van een aantal vragen in een format. Na de intake ontvangt de initiatiefnemer een terugkoppeling dat de aanmelding in behandeling wordt genomen. 2. Ambtelijke behandeling Het initiatief wordt binnen vier weken na aanmelding ambtelijk behandeld bij het Programmateam Energietransitie. Daaruit wordt duidelijk of de gemeente het initiatief gaat ondersteunen of niet (en waarom niet). 3a.

Gemeente ondersteunt niet en handelt dit af Als het initiatief niet voldoet aan de eerdergenoemde criteria dan volgt een toets of het past bij een ander doel van de gemeente. Dit wordt samengevat en teruggekoppeld aan de initiatiefnemer. Indien mogelijk wordt dan doorverwezen naar een andere afdeling of instantie. 3b. Verantwoordelijke aanwijzen en uitvoeren Als het initiatief wel past binnen de doelstellingen, dan wordt een contactpersoon benoemd vanuit de gemeente. Deze koppelt terug aan de initiatiefnemer dat de gemeente hulp biedt en plant een startoverleg in. 4. Uitvoering Het project wordt uitgevoerd. Gedurende het hele traject is er één aanspreekpunt vanuit de gemeente voor het initiatief beschikbaar. Afhankelijk van de vraag gaat één van de ondersteuningspakketten in werking. 5. Evaluatie en afronding Na afronding van het project volgt een evaluatie tussen de initiatiefnemer en de gemeente. De lessen die hieruit gehaald worden zijn waardevolle input voor volgende groepsinitiatieven. Vereist is ook bij een groepsinitiatief dat de opgedane kennis en ervaring wordt gedeeld. 5. Begroting en werkwijze van uitkering 4/8

Verwacht wordt dat er tot en met eind 2026 € 90.000,- nodig is. Het gaat hierbij om kenbaar maken binnen de stad, de uitvoering zelf en ambtelijke ondersteuning. Hieronder zijn de kosten geraamd.

Kostenpost Communicatie naar de stad 8 initiatieven in 2026 Ambtelijke uren 2026 Onvoorzien Totaal

Prijs € 15.000 € 40.000 € 25.000 € 10.000 € 90.000,-

De ondersteuning waar initiatieven gebruik van kunnen maken, wordt bewust niet via een subsidieregeling verstrekt. In plaats daarvan treedt de gemeente op als opdrachtgever en regelt ondersteuning zoveel mogelijk in natura — bijvoorbeeld voor onderzoek, communicatie of procesbegeleiding. Initiatiefnemers ontvangen dus geen rechtstreekste vergoeding van kosten of zaalhuur. Het opzetten van een formele subsidieregeling zou een uitgebreide juridische en administratieve uitwerking vereisen, wat zowel voor de gemeente als voor de initiatiefnemers extra belasting met zich meebrengt. De werkwijze sluit aan bij het karakter van de Menukaart: we willen gericht experimenteren en in een kleinschalige setting leren wat wél en niet werkt. Omdat het succes en het gebruik van de Menukaart nog onzeker is, kiezen we bewust voor een lichte, flexibele inrichting zonder subsidieregeling. Na één jaar wordt de aanpak geëvalueerd en kan, indien nodig, alsnog worden besloten om tot een formele regeling over te gaan. Eventuele bezwaren in het komend jaar kunnen via deze werkwijze alsnog worden behandeld via de bezwaarschriftencommissie. De gemeente mitigeert het risico op bezwaren door altijd in gesprek te gaan met initiatiefnemers. Daarnaast bestaan er al diverse mogelijkheden voor groepen om financiering en ondersteuning te krijgen. Een overzicht hiervan is te vinden in bijlage 2. 6.

Vervolg Stap 1: Kenbaar maken en communiceren De gemeente gaat de Menukaart aanbieden via de gemeente website, de website van DelftDoetDuurzaam en bij 015 Duurzaam en Platform Energietransitie Delft. Deze laatste twee partners kunnen initiatiefnemers op de Menukaart wijzen. Stap 2: ‘Al doende ervaren’ 5/8

Er zijn nog te weinig vragen en initiatieven binnengekomen om scherp te hebben wat ons te wachten staat. Daarom richten we eerst het proces en de communicatie in en werken we een jaar met de initiatieven die zich melden. We beoordelen alle initiatieven serieus.. Daarbij hanteren we de 3 kenmerken van een groepsinitiatief zoals genoemd in hoofdstuk 2. In het kader van Samen maken we de stad is het uitgangspunt "ja, mits..”. Daarnaast mag een initiatief niet tegen gemeentebeleid in gaan. Stap 3: Evalueren Na een jaar evalueren we de Menukaart. Op basis van de ervaring van een jaar kan de gemeente verder leren en de werkwijze zo nodig aanpassen. Dan komt ook naar voren wat er eventueel extra nodig is aan tijd, geld en kennis.

6/8

Bijlage 1: voorbeelden groepsinitiatieven Delft Cv-ketels Tanthof De bewonersvereniging van Tanthof heeft een commissie die zich bezighoudt met duurzaamheid. Deze commissie had geconstateerd dat de meeste cv-ketels in Tanthof binnenkort moesten worden vervangen. Zij hebben in juli 2023 aan de gemeente gevraagd om te helpen bij een onderzoek voor perspectieven om te verduurzamen tijdens de vervanging van de cv-ketel. De gemeente is akkoord gegaan met het bieden van hulp en heeft het Regionaal Energieloket gevraagd voor het gewenste onderzoek. Het project is afgerond en de initiatiefnemers kijken zelf nog naar het vervolg. Zonnepanelen Agnetapark Platform Energietransitie Delft (PED) heeft deze buurt geactiveerd en onderzoek laten doen naar energie besparen, met name isoleren van deze monumenten, door studenten van de Haagse Hogeschool en in samenwerking met de afdeling Erfgoed van de gemeente. Doel is dat de buurt komt tot collectief isoleren. Op 3 april 2023 is de wethouder op de buurtavond hierover geweest. Uit de resultaten zijn nieuwe woninglabels bepaald, mede gefinancierd vanuit de gemeente. Uit de gesprekken met de bewoners is gebleken dat het vervangen van enkel glas ingewikkeld is. Het installeren van monumentenglas kan drie keer duurder uitvallen dan dubbelglas, de subsidie erop is echter gelijk.

In combinatie met de vervanging van kozijnen, wat daarbij komt kijken, is de betaalbaarheid een groot struikelblok Ook kwam naar voren dat zonnepanelen lastig te plaatsen zijn. De afdeling Monumenten is aan de slag gegaan met een onderzoek om dit mogelijk te maken. Dit onderzoek is afgerond en geeft handelingsperspectieven hoe zowel zonnepanelen geplaatst kunnen worden als monumentale waarde kan worden behouden. De stand van zaken nu is dat als bewoners verder iets willen ondernemen, zij kunnen aankloppen bij PED of bij de gemeente. Aquathermie Gasthuisplaats Een bewoner van de Gasthuisplaats heeft in 2022 toenmalig wethouder Frank van Vliet gemaild over een alternatieve vorm van verwarming op deze locatie in de Binnenstad. Hij wilde onderzoeken of WKO in combinatie met warmte uit de grachten geschikt zou zijn voor de woningen in de Breestraat en Gasthuissteeg. Hiervoor vroeg hij naar de mogelijkheden in de openbare ruimte en of er steun kon worden geboden voor activeren van bewoners. De bewoner is geïnformeerd over de mogelijkheden, maar er is nooit een project ontstaan.

7/8

Bijlage 2: Bestaande instrumenten en financieringsmogelijkheden Gemeentebreed: • De al bestaande subsidies van de gemeente • SVn lening • Meedenken met (extern) financiering (subsidiescan, RVO, warmtefonds, provincie, e.d.) • Advies (voorbeeld huisscans, techniek, aanpak, juridisch, energieloket, e.d.) • Contacten/netwerk (andere organisaties in Delft, meetapparatuur delen/lenen) • Organiseren ontmoeting (organisatie en ruimte) Specifiek energietransitie: • Financiering (bv bijdrage subsidie maatschappelijke activiteiten, isolatie) • Doorverwijzen naar energiepartners (energieambassadeurs, energieloket, 015 duurzaam, Deelstroom, PED) • Ondersteuning en begeleiding van groepsinitiatief (door gemeente of bv energieloket) Ook buiten de gemeente zijn er mogelijkheden. Voorbeelden zijn de provincie en LSA bewoners.

8/8