Memo

Veiligheid Advies Doorkiesnummers:

Aan

De gemeenteraad Van

College Afschrift aan

Memo 4571698 Datum

Onderwerp

15-06-2021

Quickscan extreemrechts en rechts-extremisme, conclusie, aanbevelingen en opvolging

Opsteller

Lili-Anne de Jongh Bijlage

Met dit memo informeren we u over hoe de gemeente opvolging geeft aan de conclusies en aanbevelingen van de quickscan naar extreemrechts en rechts-extremisme in Delft. Eerst volgt de algemene conclusie van de quickscan. Daarna schetsen we kort de aanleiding tot de scan. Vervolgens informeren we u over de uitkomsten en de aanbevelingen, en gaan we in op de acties die we hebben geformuleerd als opvolging. Uit de algemene conclusie blijkt dat er in de loop der jaren verschillende - weliswaar in zeer geringe mate - extreemrechtse actoren, sentimenten en incidenten in Delft zijn waargenomen. Deze actoren hebben vrijwel allemaal een activistisch profiel zonder ideologisch geweldscomponent. Het zijn veelal organisaties die landelijk opereren en zich incidenteel in Delft (online en/of offline) openbaren. De sentimenten en incidenten zijn voornamelijk gericht op moslims, vluchtelingen en asielzoekerscentra. Ondanks het feit dat dergelijke openbaringen zich vooralsnog in zeer geringe mate hebben voorgedaan/zich nu voordoen – zowel on- als offline – stellen de onderzoekers dat het van belang is om alert te blijven op de juiste signalen om (verdere) polarisatie en/of een eventuele concrete geweldsdreiging te voorkomen. Uit het onderzoek blijkt dat professionals met een sleutelpositie de thematiek dermate relevant vinden dat ze er actief mee aan de slag willen.

Dit doen zij door zich in te lezen in het onderwerp, extreemrechtse dynamieken aan te kaarten en de huidige signalerings- en handelingsstructuren te verbeteren om eventuele signalen en/of incidenten tijdig op te vangen en te voorkomen. Aanleiding Sinds 2015 werken we vanuit een integrale aanpak aan het signaleren, voorkomen en tegengaan van radicalisering en gewelddadig extremisme. Op basis van de problematiek die toen zowel lokaal/regionaal en nationaal/internationaal speelde, is toen specifiek ingezet op gewelddadig jihadisme. Nu de dreiging niet alleen vanuit aanhangers van gewelddadig jihadistisch gedachtegoed komt maar geweldsdreiging vanuit de rechts-extremistische scene ook voorstelbaar is, richt de aanpak zich inmiddels op het gehele spectrum van vormen van radicalisering en (gewelddadig) extremisme. Hier maakt rechtsextremisme ook onderdeel van uit. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de situatie met betrekking tot extreemrechts en rechts-extremisme – en om de aandacht ook hiervoor scherp te

houden - is de opdracht gegeven om een quickscan te laten uitvoeren. Deze quickscan is gericht op het inzichtelijk maken van de aard en eventuele verschijningsvormen van rechts-extremisme, eventuele verbanden met andere vormen van extremisme zoals gewelddadig jihadisme, kwetsbaarheden en weerbaarheden en de manieren waarop partners hier effectief op in kunnen spelen. Het onderzoek De quickscan – een beperkt onderzoek/verkenning naar een afgebakend onderwerp – geeft inzicht in eventuele manifestaties, incidenten en/of individuele casuïstiek die te relateren zijn aan extreemrechts en rechts-extremisme en de mate van weerbaarheid. Het betreft een kwalitatief onderzoek met een deel literatuurstudie en openbronnenonderzoek en een deel veldonderzoek d.m.v. interviews met professionals werkzaam in zowel het veiligheids- als het sociale domein. Voor het onderzoek is gekeken naar de periode januari 2015 tot en met januari 2021. Conclusies en aanbevelingen De quickscan heeft een zestal (deel-)conclusies en aanbevelingen opgeleverd. Hieronder zijn allereerst de centrale onderzoeksvraag en algemene conclusie integraal overgenomen. Vervolgens worden de deelconclusies opgesomd, gevolgd door de aanbevelingen (vetgedrukt) die zijn voorzien van een reactie/voorstel (cursief).

Centrale onderzoeksvraag en algemene conclusie: De centrale onderzoeksvraag is: Wat zijn op dit moment* de gevaren die voortkomen uit extreemrechtsgedachtegoed en rechts-extremistische acties en hoe kunnen we vanuit de districtelijke aanpak daar effectief op inspelen? *De onderzoeksperiode is afgebakend tot de periode van januari 2015 tot januari 2021

Met de scan zijn verschillende extreemrechtse actoren, sentimenten en incidenten in Delft vastgesteld die zich vooralsnog in geringe mate hebben voorgedaan/zich nu voordoen. De desbetreffende actoren opereren veelal landelijk en manifesteren zich incidenteel in Delft. Daarnaast hebben alle actoren die recentelijk zijn waargenomen (periode 2019 – 2021) een activistisch profiel zonder ideologisch geweldscomponent. Sentimenten (zowel offline als online) zijn voornamelijk gericht tegen/op mensen met een migratieachtergrond, moskeeën en moslims en vluchtelingen en asielzoekerscentra. Dergelijke sentimenten kunnen leiden tot polarisatie en - in een verregaande vorm - tot extremisme. Recentelijk hebben zich in Delft vooralsnog geen aanwijsbare incidenten voorgedaan die gerelateerd zijn aan een mogelijke vorm van een extreemrechtse ideologie. Het onderzoek wijst verder uit dat er onder professionals een wisselend kennisniveau over extreemrechts bestaat. Hoewel sommige professionals diverse trainingen volgen of zelfstudie verrichten, is het tijdig herkennen van extreemrechts en rechts-extremistische signalen niet bij iedereen een structureel aandachtspunt. Zo zijn verschillende in dit onderzoek gevonden organisaties bij een groot deel van de respondenten onbekend. Andere obstakels ten aanzien van de signalering zijn 2/5

de gepercipieerde normalisering van extreemrechtse uitingen en het lastige onderscheid tussen extreemrechts en rechtsextremistisch. Wel blijkt volgens de respondenten dat de opvolging van eventuele signalen in Delft goed is en dat er goede onderlinge contacten bestaan en er regelmatig interdisciplinair overleg plaatsvindt. Daarnaast is er een breed draagvlak is onder professionals om zich in te lezen in het onderwerp, extreemrechtse dynamieken aan te kaarten en de huidige signalerings- en handelingsstructuren te verbeteren om eventuele signalen en/of incidenten tijdig op te vangen en te voorkomen. Deelconclusies De centrale vraag wordt beantwoord met zes deelconclusies. Conclusie 1: In de gemeente zijn verschillende rechts-extremistische groeperingen actief (geweest) gedurende de onderzoeksperiode. Conclusie 2: Deze organisaties uiten zich door gebruik te maken van een verscheidenheid aan communicatiemethoden, zowel offline als online. Conclusie 3: Zowel landelijke als specifiek regionale gebeurtenissen hebben impact op een extreemrechtse voedingsbodem. Conclusie 4: Meerdere extreemrechtse actoren die in het onderzoeksgebied actief zijn, zijn nog onbekend bij de gemeente of door de gemeente niet waargenomen. Conclusie 5: Rechts-extremistisch gedachtegoed leidt tot (dreiging van) geweld.

Conclusie 6: Hoewel de geweldsdreiging niet op grote schaal voor lijkt te komen in de regio, zijn er voorbeelden aangetroffen van (dreiging met) rechts-extremistisch geweld. Aanbevelingen Op basis van de uitkomsten/deelconclusies doet het onderzoeksbureau de volgende aanbevelingen (vetgedrukt) die hieronder zijn voorzien van informatie hoe daar invulling aan zal worden gegeven vanuit de aanpak extremisme, polarisatie en radicalisering. Aanbeveling 1: Investeer in kennis over extreemrechts, onder andere door een meer toegespitst signaleringsnetwerk. Aanbeveling 5: Zorg voor juiste informatiedeling tussen sociale en veiligheidspartners Reactie t.a.v. aanbeveling 1 en 5: Sinds de start van de districtelijke aanpak kan dankzij middelen vanuit het Rijk doorlopend geïnvesteerd worden in trainingen en voorlichtingen voor professionals uit het gehele district. Zij doen kennis op over mogelijke uitingsvormen van radicalisering en extremisme en hoe eventuele signalen herkend en erkend kunnen worden. Dit gaat om professionals vanuit zowel het veiligheids- als het sociale domein. Zij vormen samen het signaleringsnetwerk; ook wel het ‘operationeel netwerk’ van aandachtsfunctionarissen radicalisering genoemd.

Om de rol van aandachtsfunctionaris radicalisering te kunnen vervullen – en dus onderdeel te zijn van het operationeel netwerk - neem je deel aan jaarlijkse trainingen en werkbijeenkomsten om je kennis en vaardigheden op peil te houden en zo nodig

3/5

door te ontwikkelen. Ook wordt de aandachtsfunctionarissen geleerd hoe en waar je eventuele signalen moet melden. Aangezien de aanpak sinds 2020 verbreed is en we ons daarom nu ook specifiek inzetten op het signaleren, voorkomen en tegengaan van extreemrechts en rechtsextremisme, is het operationeel netwerk ook verder uitgebreid. De netwerkregisseur coördineert dit netwerk en zorgt er voor dat relevante professionals uit de gemeente bij dit netwerk zijn aangesloten. Opvolging: Dit jaar wordt een duidingsinstrument ontwikkeld waarmee we niet alleen jihadisme zorgvuldig en effectief kunnen duiden, maar ook andere vormen van radicalisering en extremisme, zoals extreemrechts en rechts-extremisme. Het instrument stelt ons in staat om iemands geweldsbereidheid te bepalen door het duiden van iemands opvattingen en handelingen. Dit is een doorontwikkeling van de wijze waarop we ook al naar casuïstiek op het gebied van jihadisme keken. De signalering en weging van (mogelijke) casuïstiek wordt hiermee verder aangescherpt en geüniformeerd. Aanbeveling 2: Investeer in jongerenwerk Reactie t.a.v. aanbeveling 2: Vanuit de ‘districtelijke aanpak extremisme, polarisatie en radicalisering’ werken we structureel samen met een verscheidenheid aan domeinen en professionals, daaronder ook het jongerenwerk.

Deze professionals hebben een essentiële rol waar het aankomt op het preventief signaleren en in contact treden met jongeren op allerlei verschillende thema’s. Vanuit de aanpak investeren we aanvullend in de deskundigheidsbevordering van het jongerenwerk. Bijvoorbeeld door weerbaarheidstrainingen en voorlichtingen aan te bieden en borging hiervan in de eigen organisaties te stimuleren. Opvolging: In najaar 2021 starten we in Delft met een weerbaarheidstraining die zich richt op het versterken van de weerbaarheid van eerstelijnswerkers – waaronder jongerenwerkers -, die op hun beurt de weerbaarheid van (kwetsbare) jongeren kunnen vergroten. Aanbeveling 3: Speel preventief depolariserend in op maatschappelijke kwesties die een voedingsbodem kunnen zijn voor ideologische geweldsbereidheid. Reactie/opvolging t.a.v. aanbeveling 3: Vanuit de districtelijke aanpak zijn we op dit moment methodieken aan het verkennen zodat partners op een laagdrempelige, veilige en vertrouwde manier in gesprek kunnen gaan over maatschappelijke kwesties. Dialoog en het bevorderen van sociale inclusie en cohesie staan daarbij centraal. Ook hierbij zoeken we weer de samenwerking met het sociaal domein en partners uit de stad en sluiten we idealiter aan bij wat er al is.

Aanbeveling 4: Versterk de online informatiepositie *met inachtneming van de juiste juridische grondslag en gepaste technische en organisatorische maatregelen

Reactie/opvolging t.a.v. aanbeveling 5: Voor het kunnen volgen van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen en fenomenen, zoals radicalisering en extremisme, is het raadplegen van online bronnen waardevol en belangrijk. Maatschappelijke discussies en ontwikkelingen spelen zich immers zowel online als offline af. Als gemeente willen we voldoende 4/5

zicht houden op extremistische groepen in de samenleving. Dit betekent dat we de informatiepositie van de gemeentelijke organisatie willen versterken. Hiervoor is meer duidelijkheid over wettelijke kaders en protocollen noodzakelijk. Dat geeft namelijk een solide fundament onder de informatiepositie van de gemeente, het resulteert in instrumenten om de veiligheid te waarborgen en beschermt de privacy van burgers alsmede hun leefomgeving. De wettelijke kaders en protocollen voor het verzamelen van openbare informatie op social media zijn vooralsnog onvoldoende duidelijk. Vanuit de aanpak blijven we de laatste ontwikkelingen hierover volgen.

5/5