Jaarverslag statushouders 20202021 5143323

Jaarverslag Statushouders 2020 en 2021 De gemeente Delft werkt aan de huisvesting en participatie van statushouders. De komst van grote aantallen vluchtelingen vanaf 2015 naar Nederland vroeg om een intensievere aanpak. Het Rijk verdeelt de statushouders evenredig over de gemeenten. De afgelopen jaren tot en met 2020 daalde de gemeentelijke taakstelling. In 2021 steeg de taakstelling weer. De aanpak is binnen onze dienstverlening geborgd. Al zijn de uitvoerende partners inmiddels goed berekend op hun taak, de taal- en cultuurafstand van deze nieuwkomers vraagt wel meer tijd en kennis van de medewerkers. In § 1 t/m 3 van deze jaarrapportage leest u welke activiteiten we in 2020 en 2021 ondernamen opdat statushouders hun leven weer op de rails kunnen zetten. Wij onderbouwen de feiten met cijfers. In § 4 leggen we de relatie met de nieuwe Wet inburgering uit. 1

Huisvesting en taakstelling

Onze lijn blijft consequent: wij huisvesten statushouders gespreid over de wijken in de stad. Zo komen spontane ontmoetingen tot stand met de ‘gewone’ Delftenaren. De taakstelling huisvesting in 2020 was 70 personen. Omdat Delft in 2019 25 personen meer gehuisvest had dan de taakstelling van dat jaar, moesten we in 2020 nog 45 personen huisvesten. We hebben in 2020 57 statushouders gehuisvest. Dat betekent dat we 2021 gestart zijn met een voorsprong van 12 personen. In 2021 werd de taakstelling meer dan verdubbeld. Delft moest vorig jaar 145 mensen huisvesten. De 12 mensen die in 2020 extra gehuisvest zijn mogen we aftrekken van deze taakstelling, zodat per saldo 133 mensen gehuisvest moesten worden. Uiteindelijk zijn er in 2021 123 mensen gehuisvest, hiervan was 68% man en 32% vrouw. We beginnen 2022 daarom met een achterstand van 10 te huisvesten personen. Dit zijn zowel kinderen als volwassenen. Stand van zaken huisvesting ( 2020 ) Taakstelling 2020

70

"Teveel" gehuisvest per eind 2019 Totaal gehuisvest 2020

+ 25

Saldo per eind 2020

+ 12

57

Stand van zaken huisvesting (2021) Taakstelling 1e helft 2021 Taakstelling 2e helft 2021 Totaal gehuisvest 2021 Saldo 1 januari 2022

80 65 123 -10

2 Integratie en Participatie De maatschappelijk begeleiders (Participe)1 hielpen statushouders “door alle “regelingen” en maken hen wegwijs met de gemeenschapsvoorzieningen. In het zogenaamde participatieverklaringtraject (pvt) maken zij kennis met de Nederlandse waarden, normen en gedragsregels. Kinderen gaan direct naar de basisschool. Jeugd (12<18jr) stroomt op het juiste niveau in op de Internationale Schakelklas (ISK, Grotiuscollege). Voor jongeren (18 <27 jr) onderzoekt de jongerenacademie of de “afgebroken” opleiding in het land van herkomst een passend 1 Vanaf 1 januari 2022 is deze taak voor inburgeringsplichtige asielstatushouders overgenomen door

Taalschool Rijswijk.

vervolg kan krijgen in Nederland, met het oog op een diploma. Werkse! en het Taalhuis activeerden volwassenen primair naar inburgering, zoveel mogelijk in combinatie met werk of een taalrijke vrijwilligersplek. In hun route naar ‘volwaardig’ Delfts burger staan vrijwilligers klaar om statushouders te helpen: als maatschappelijk begeleider, vraagbaak voor financiën en administratie, taalmaatje, goede buur etc. In 2020 ontvingen 36 volwassen statushouders maatschappelijke begeleiding. In 2021 ontvingen 82 volwassen statushouders maatschappelijke begeleiding. Voor de begeleiding kon Participe rekenen op gemiddeld 15 vrijwilligers waaronder stagiaires en vertalers. Deze laatsten hebben doorgaans ook een vluchtelingverleden. Vrijwilligers haken in deze tijd wel sneller af gezien de betere kansen op de arbeidsmarkt. Werven vergt dan ook continue aandacht. In de uitvoering deed Participe beroep op een groot aantal netwerkpartners, professionals en vrijwilligers die in de weer zijn met statushouders. Zij verwijst veelvuldig door, o.a. naar de voedselbank (36x in 2020, 39x in 2021) en DelftseBuur (23x in 2020, 35x in 2021). Na zes maanden beoordeelde Participe of meer begeleiding nodig is. Zij stemde hiervoor af met Werkse!, de partners binnen Delft voor Elkaar (DvE) en de jongerenacademie. In 2020 zijn er geen verlengingen geweest. In 2021 zijn er 11 trajecten verlengd met 3 maanden.

Participe schuift aan bij het Platform ‘Welkom in Delft’, waarin diverse Delftse organisaties (kerken, DelftseBuur, Hartige Samaritaan etc) zich inzetten voor het welbevinden van de statushouders. Participatieverklaringtraject (pvt) Participe organiseerde vanaf 2017 het pvt voor statushouders en gezinsmigranten2 (18+). In 2020 maakten 60 nieuwe inwoners kennis met de meest elementaire waarden, systemen en gebruiken in de Nederlandse samenleving. In 2021 hebben 157 nieuwe inwoners hun participatieverklaring ondertekend. In verband met de coronamaatregelen heeft de inhoud van het traject er de afgelopen twee jaar anders uitgezien dan voorheen. Door de maatregelen was het op momenten niet mogelijk om groepsbijeenkomsten te organiseren. Waar dit wel mogelijk was diende de groepsgrootte wel te worden aangepast om anderhalve meter afstand te kunnen bewaren. In overleg met de gemeente heeft Participe bekeken wat de mogelijkheden waren. Besloten is om vanaf april 2021 weer op te starten en tijdelijk slechts 1 bijeenkomst te houden; de Kernwaarden. In het belang van de deelnemers en ook om de oplopende wachtlijst op een goede manier af te handelen. Voor de statushouders is gekozen voor een fysieke bijeenkomst en voor niet-statushouders voor een onlinebijeenkomst (met uitzondering van enkele statushouders die prima in staat waren de onlinebijeenkomst te volgen).

Participe/DvE biedt voorts nog een aantal algemene diensten voor personen en organisaties met een taalbehoefte. Veel statushouders maken hier gebruik van: Tolkenpoule: Vrijwillige tolken ondersteunen taalbehoeftige inwoners bij hun bezoeken aan formele instanties. Meestal voor vertalingen van en naar het Arabisch, Tigrinya en Farsi. Participe bedient hiermee ook scholen, huisartsenposten en andere maatschappelijke organisaties. Conversatielessen: De behoefte aan taal is manifest en langdurig. Al jarenlang biedt Participe (in navolging van haar voorgangers) conversatielessen aan oud- en nieuwkomers. Taal-oefenplekken: Middels een taal-oefenplek oefenen anderstaligen hun Nederlandse spreekvaardigheid op de werkvloer in een bedrijf, gedurende één dagdeel per week. 2 Gezinsmigranten zijn geen vluchtelingen, maar migreren naar Nederland voor gezinsvorming (bv. huwen).

2.2. Overdracht naar DvE en overige zorg We streven ernaar dat de statushouder altijd met zijn/haar hulpvraag in Delft terecht kan ook nà de maatschappelijke begeleiding. De wijkcontactpunten (DvE) zijn hiervoor het eerste adres. Uitgangspunt is dat zij de hulpvraag: − −

ofwel, zelf afdoende beantwoorden, ofwel, overdragen naar een algemene welzijns- of zorgvoorziening, hetgeen het geval was: o cliëntondersteuning: 16x in 2020 en 2x in eerste helft 20213 o hulp bij thuisadministratie: 10x in 2020 en 4x in eerste helft 2021 o instituut sociaal raadslieden: 12x in 2020 en 3x in eerste helft 2021

−

Complexe problemen vragen professionele hulp. Komt de ‘eerste lijn’ er niet uit, dan dragen zij over naar professionele hulp: o wmo begeleiding: 20ps (14 mannen en 6 vrouwen) o hulp financiële winkel: 7ps (stand 01-01-2021)

Op 1 januari 2022 ontvingen 25 personen (17 mannen en 8 vrouwen) WMO begeleiding en 4 personen hulp van de financiële winkel Vooral jongeren (resp 13 (2020)/ 17 (2021) 18 tot 27jaar) deden een relatief groot beroep op wmo-begeleiding. Dit betreft veelal hulp bij persoonlijk functioneren of financiën. Het gaat dan veelal om kinderen die als alleenstaand minderjarig asielzoeker naar Nederland gekomen zijn en vanaf hun 18e verjaardag alles zelf moeten regelen. Zij beschikken niet over een sociaal vangnet en krijgen daarom vaker ondersteuning vanuit de WMO. Daarnaast verstrekten wij in 2020 646x bijzondere bijstand aan 95 unieke huishoudens van statushouders. In 2021 verstrekten wij 958x bijzondere bijstand aan 123 unieke huishoudens van statushouders. Het betreft hier voornamelijk inrichtingskosten en aanvullende bijstand voor jongeren < 21 jaar. 2.3. Taal & Inburgering Voor inburgeringsplichtigen die voor 1 januari 2022 inburgeringsplichtig werden geldt de oude Wet inburgering 2013.Deze groep inburgeringsplichtigen is zelf verantwoordelijk voor de inkoop van taallessen. Formeel beperkt de gemeentelijke rol zich tot advies bij de keuze van het inburgeringtraject. Deze taak is belegd bij het Taalhuis (DOK). Door marktontwikkelingen stopten het afgelopen jaar veel taalscholen met hun aanbod in Delft. Het werd lastiger om dichtbij huis een passend taalaanbod te vinden.

Het Taalhuis traint taalvrijwilligers om één op één ondersteuning te geven aan taalleerders, niet alleen statushouders.. In 2020 werden er 48 nieuwe taalvrijwilligers getraind, in 2021 waren dit er 36. Ook werden er in 2020 90 adviesgesprekken gevoerd, waaronder 20 met statushouders. In 2021 waren dit er 40 waarvan 4 met statushouders. Activering op inburgering De minister erkende dat het stelsel voor statushouders onvoldoende werkte maar was daar tot eind 2021 wel afhankelijk van. Niettemin heeft hij medio 2019 aan gemeenten gevraagd om de huidige statushouders intensiever te ondersteunen en hiervoor financiën geregeld. Aangezien gemeenten tot dan toe niet de taak hadden statushouders te begeleiden of te 3 Participe heeft nog geen cijfers geleverd over de tweede helft van 2021

monitoren op inburgering, hebben wij hiertoe voorjaar 2019 een plan opgewerkt. We hebben u hierover in een raadsbrief4 geïnformeerd. We vulden deze begeleiding tot eind 2021 als volgt in: − −

Voor statushouders afhankelijk van een uitkering Participatiewet (PW) koppelen we de inburgering aan de begeleiding naar werk. Werkse! (27+) en de jongerenacademie (27-) voeren deze uit. Voor statushouders niet-afhankelijk van een PW-uitkering en gezinsmigranten voerde de gemeente zelf ondersteunende gesprekken.

De drie partners startten halverwege 2019 met deze extra-opdracht. Onze aanpak is er vooral op gericht dat inburgeringsplichtige statushouders niet onder de radar verdwijnen. Wij checken hun voortgang en geven waar nodig een duwtje in de rug. Inmiddels hebben Werkse! en de jongerenacademie met bijna alle statushouders gesprekken gevoerd. Hieruit blijkt vooralsnog niet dat grote aantallen statushouders in de problemen komen, wegens einde lening zonder uitzicht op een inburgeringsdiploma. Velen komen in aanmerking voor een ontheffing of verlenging van de inburgeringtermijn. Wel constateren de consulenten veel psychische problematiek en bureaucratische obstakels (lening, betaling, DigiD), die een vlotte inburgering in de weg staan. DUO rapporteert periodiek voortgangscijfers5. De cijfers voor Delftse statushouders zien er als volgt uit: Inburgeringsresultaten statushouders Delft (1/01/2022, cijfers DUO)

Voldaan Ontheven Nog inburgeringsplichtig

2013 37 12 *

Jaar start inburgeringsplicht 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 48 115 126 75 27 9 12 0 26 24 52 19 15 0 0 0 0 * * 24 31 47 57 76

totalen 449 54% 148 18% 235 28% 832

Inburgeringsresultaten statushouders Nederland (1/01/2022, cijfers DUO)

Voldaan Ontheven Nog inburgeringsplichtig

2013 3096 1525 89

Jaar start inburgeringsplicht 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 6931 12676 15848 7747 3240 1679 1194 72 3135 5312 8098 4729 1325 134 34 9 215 625 1439 2862 5333 7006 11569 17244

totalen 52483 43% 24301 20% 46382 38% 123166

2.4 Onderwijs en Internationale schakel klas (ISK) Scholen krijgen steeds meer te maken met anderstalige kinderen en hun ouders. Met het huidige taalonderwijs en ondersteuning kunnen zij de achterstand bij kinderen niet overbruggen. Deze problematiek speelt zowel op het basis- als het voortgezet (speciaal) onderwijs. Met de scholen hebben wij afgesproken om hier meer op in te zetten, zodat: 1. elke leerling de taalondersteuning krijgt die nodig is om zich optimaal te kunnen ontwikkelen; 2. de Delftse scholen expertise opbouwen, zodat zij de benodigde taalondersteuning kunnen leveren. 4 Raadsbrief (nr 3958834 d.d. 4/06/19) 5 https://duo.nl/zakelijk/inburgeren/cijfers-over-inburgeren/cijfers-inburgeren.jsp

2.5 Jongeren (tot 18 jaar)Tot hun 18de zijn Nidos (voogdij) en Jeugdformaat (thuisbegeleiding) verantwoordelijk voor de opvoeding van alleenstaande minderjarige vluchtelingen. Uit de praktijk blijkt dat zij op hun 18de doorgaans de vaardigheden missen om zichzelf te redden in de complexe Nederlandse samenleving. Drie maanden voor hun 18de stemmen voornoemde instanties af met de jongerenacademie voor de vervolgbegeleiding. De jongerenacademie zal op haar beurt contact opnemen met de ISK om het perspectief van de 18-jarige gedegen in te kunnen schatten. Kan betrokkene niet doorstromen naar Vo of Mbo, dan schakelt zij met Werkse! voor een passende (beschutte) werkplek.

2.6 Jongeren (18<27jaar) Sinds de verhoogde instroom van vluchtelingen (medio 2015) heeft de jongerenacademie ruim 300-tal statushouders begeleid. Conform haar missie legt zij zich toe op de toeleiding naar scholing/werk en/of zorg. Sindsdien zijn veel jongeren naar studie, werk of anderszins uitgestroomd. Het aantal jonge statushouders in de PW-uitkering daalde als volgt: o o o o o

Sept. Sept. Dec. Dec. Jan.

2017: 2018: 2019: 2020: 2022:

165 119 54 28 34 (waarvan 27 mannen en 7 vrouwen)

In deze cijfers is niet begrepen dat de jongerenacademie ook na uitstroom de jongeren nog enige maanden blijft volgen. De kans op terugval is bij deze jongeren nu eenmaal groter. Uitstroom Jongerenacademie Jongerenacademie 27Uitgestroomd (over heel 2020) naar onderwijs aan het werk zelfstandig bedrijf overig

24 7 0 14

(geen inlichtingen, aangaan relatie e.a)

Totaal

45

Jongerenacademie 27Uitgestroomd (over heel 2021) naar onderwijs aan het werk zelfstandig bedrijf overig

20 3 0 6

(geen inlichtingen, aangaan relatie e.a)

Totaal

29

2.7 Werk en taaleducatie voor 27+ Ook Werkse! heeft de afgelopen jaren doelgericht statushouders bemiddeld naar werk of activering. In Delft is 43 % van de statushouders uitkeringsafhankelijk. Landelijk is dat percentage 57%. In het tweede kwartaal van 2021 had 39% van de statushouders betaald werk, landelijk gezien lag dat percentage op 31%. Meer dan de helft hiervan had een dienstverband van 0,8 fte of meer. Werkse en jongerenacademie signaleren regelmatig persoonlijke zorgen die de gang naar werk of activering in de weg staan. Denk aan: - relatief veel psychische problematiek, wachtlijsten in de GGZ en tekort aan hulpverlening in de eigen taal; - zorgen om gezinshereniging; - vrouwen die belemmerd worden in het doorpakken op de eigen ontwikkeling, scholing of werk; - analfabeten die ontheven worden van hun inburgeringplicht maar daardoor structureel achterblijven in taal.

Uitstroom Werkse! Werkse! 27+ Uitgestroomd (over heel 2020) aanvang studie aan het werk zelfstandig beroep verhuisd overig

4 6 1 5 13

(geen inlichtingen, partner heeft inkomen, aangaan relatie, AOW-leeftijd bereikt e.a)

Totaal

29

Werkse! 27+ Uitgestroomd (over heel 2021) aanvang studie aan het werk zelfstandig beroep verhuisd overig

4 8 2 1 22

(geen inlichtingen, partner heeft inkomen, aangaan relatie, AOW-leeftijd bereikt e.a)

Totaal

36

3

Preventie gezondheid

Gezondheid is meer dan alleen niet-ziek zijn. Naast lichamelijke gezondheid gaat het vooral om een betekenisvol leven en welbevinden. Vanuit deze visie benaderen wij de statushouders. Gezien hun achtergrond (oorlog, verlies, trauma's e.a.) hebben zij vaker dan gemiddeld zorg nodig. Bovendien moeten zij hun weg vinden in de Nederlandse gezondheidszorg en wennen aan de werkwijze van zorgverleners. 3.1 Jeugdgezondheidszorg De JGZ zet zich in voor de gezonde ontwikkeling van kinderen en onderhoudt daartoe diverse contactmomenten in de leeftijd 0-18 jaar. Deze vinden ook plaats op het primair en voortgezet onderwijs. Op twee Delftse VO-scholen zijn verzuimspreekuren gestart. De JGZverpleegkundige pakt het verzuim in een vroeg stadium aan. De verpleegkundige voert motiverende gesprekken met leerlingen en/of ouders en schaalt bij voortdurend verzuim op naar de JGZ-arts. Het gehele team JGZ Delft is geschoold in cultuur-sensitief werken, om beter bij de leefwereld van ouders en kinderen aan te sluiten. Naast haar basisdienstverlening biedt de JGZ ook programma’s op maat aan. De JGZ werkt samen met de Delftse partners binnen de Community school, de Kansrijke start6 en het Samenwerkingsverband VO. 3.2. GGD De GGD houdt de vinger aan de pols t.a.v. gezondheid en welbevinden van statushouders.

Zo nodig agendeert zij het onderwerp in het platform “Gezond en Wel”7 en andere gezondheidsnetwerken. Daarnaast heeft de GGD zich in 2021 op de volgende wijze bezig gehouden met het versterken van het gezondheidsbeleid van statushouders in Delft: − Betrokken geweest bij de opzet van Café positief gezond als alternatief van het huiskamertraject − Delft Voor Elkaar/ Participe/Vluchtelingenbegeleiding ondersteuning verleend bij de inzet van sleutelpersonen − Input geleverd voor de gezondheidsvoorlichting tijdens het participatieverklaringtraject (aandacht voor gezonde leefstijl, voeding en mondhygiëne). 4 Wet Inburgering 2021 + nieuwe vorm jaarverslag Sinds 1 januari 2022 is de nieuwe Wet inburgering 2021 van kracht die de verantwoordelijkheid grotendeels terug bij de gemeenten legt. De wetswijziging versterkt de samenhang en doelmatigheid omdat gemeenten voortaan taal in combinatie met werk kunnen aanbieden aan asielstatushouders. De Wet inburgering geldt voor alle asielstatushouders die na 1 januari 2022 gekoppeld worden aan de gemeente Delft en voor alle gezins- en overige migranten die zich vanaf 1 januari 2022 in Nederland vestigen. Dit was het laatste jaarverslag Statushouders in deze vorm. Vanaf het jaar 2022 zal het gaan om een jaarverslag Inburgering.

6 Kansrijke start = landelijk actieprogramma voor vroegtijdig signaleren van opvoedingsproblematiek bij kwetsbare (tiener)moeders en

gezinnen. 7 Gezond en Wel = lokaal platform olv de GGD waarin zorg- en gezondheidsprofessionals met elkaar beleidsmatig afstemmen.