Jaarverslag leerplicht-doorstroompunt 2022-2023

Jaarverslag leerplicht/ Doorstroompunt schooljaar 2022-2023

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave Jaar in een notendop

2 3

1. Leerplicht (5 tot 18 jaar) 1.1 Leerplichtmeldingen 2022-2023 1.2 Signaalverzuim (ongeoorloofd verzuim) 1.3 Vrijstellingen 1.4 Interventies 1.5 Thuiszitters 1.6 Preventieve maatregelen

6 7 7 9 9 10 11

2. Doorstroompunt (18 tot 23 jaar) 2.1 Doorstroompunt Haaglanden 2.2 Doorstroompunt Delft 2022-2023 2.3 Preventieve inzet Doorstroompunt bij schoolgaande jongeren 18-23 jaar 2.5 Instrumenten voor kwetsbare jongeren

13 14 15 15 16

Begrippenlijst

18

2

Jaar in een notendop Voor u ligt het gecombineerde jaarverslag Leerplicht en Doorstroompunt (voorheen RMC) van de gemeente Delft van het schooljaar 2022-2023. In dit jaarverslag blikken we terug op de uitgevoerde activiteiten om verzuim en schooluitval tegen te gaan. Nieuwe naam, zelfde opdracht. De Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) voor voortijdig schoolverlaters heeft per 2024 een nieuwe naam: 'Doorstroompunt'. De RMC-regio’s heten nu: ‘Doorstroompuntregio’s’. Met deze nieuwe naam verandert er niets in de (wettelijke) taken en werkzaamheden: de gemeenten brengen jongeren die voortijdig de school (dreigen te) verlaten in beeld en bieden hen de nodige begeleiding. Doel is het behalen van een startkwalificatie. Het Doorstoompunt richt zich op het bevorderen van de doorstroom naar vervolgonderwijs en werk. Deze naamsverandering benadrukt een proactieve en toekomstgerichte benadering. Via leerplicht en het Doorstroompunt doen we er alles aan om verzuim, schooluitval en jeugdwerkloosheid te voorkomen en bestrijden. Onze consulenten werken dagelijks om thuiszitten tegen te gaan en jongeren te ondersteunen richting een positieve toekomst. Een goed toekomstperspectief voor jongeren hangt nauw samen met het volgen van onderwijs, het behalen van een (start)kwalificatie en het vinden van een baan.

Wanneer jongeren uitvallen, hebben ze minder kans om zich te ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen die actief deelnemen aan de maatschappij.

We spreken liever van leerrecht of ontwikkelrecht wanneer onderwijs door persoonlijke omstandigheden niet voor elke leerling altijd mogelijk is. We geloven dat elke leerling van binnen motivatie en passie heeft en kansen voor de toekomst liggen. Het schooljaar 2022-2023 markeerde het eerste volledige jaar na de pandemie, wat leidde tot een sterke stijging van het aantal verzuimmeldingen. Jongeren hadden moeite met het hervatten van het 'normale' leven en de terugkeer naar fysiek onderwijs bracht een hernieuwde focus op schoolaanwezigheid met zich mee. Schoolverzuim is zorgwekkend en vereist snelle en adequate aanpak, met directe signalering, goede registratie en melding bij leerplicht bij ongeoorloofd verzuim. Het preventieve verzuimspreekuur werd hervat en vond het hele schooljaar ononder­ broken plaats, wat bijdroeg aan de stijging van unieke verzuim­ meldingen. De toename van het aantal verzuimmeldingen is deels te verklaren door de gevolgen van de Coronaperiode waar veel jongeren mee worstelen. Het aantal thuiszitters is licht gestegen in dit verslagjaar. Samenwerkingsverbanden en gemeente werken nauw samen om zowel het aantal en als de duur van thuiszitten te verminderen. Deze stijging is te verklaren door een toename van psychische klachten bij leerlingen.

Een groter aantal jongeren doet beroep op vrijstelling, omdat zij een behandeltraject volgen of een alternatief scholingstraject.

Nu vrij reizen na corona weer mogelijk is, resulteerde dit in een aanzienlijke toename van meldingen van ongeoorloofde afwezigheid wegens luxe verzuim. De versoepelde reisbeperkingen hadden hiermee een directe impact op het aantal verzuimmeldingen. De scholen zijn wettelijk verplicht om ongeoorloofd verzuim te melden bij leerplicht. Na onderzoek door de leerplichtambtenaren bleek dat veel ouders een legitieme reden hadden om, veelal later terug te keren van hun vakantie. Onze gezamenlijke wens blijft jongeren optimale kansen te bieden voor een educatieve loopbaan die past bij hun mogelijkheden. Samen met het onderwijs streven we naar het voor­ komen van schooluitval (vsv). Voor schooljaar 2022-2023 heeft Delft de regionale VSV-streefcijfers gedeeltelijk behaald, met een voorlopig percentage nieuwe vsv'ers van 3,13%, hoger dan de ambitie van 2,35%. Deze stijging wordt deels verklaard door de komst van een groot aantal nieuwkomers, inclusief een grote groep amv’ers. Daarnaast hebben Corona-gerelateerde factoren zoals verminderde motivatie door online onderwijs, het ontbreken van fysieke open dagen wat leidde tot meer verkeerde studie­ keuzes, en de aantrekkingskracht van werk boven school vanwege krapte op de arbeidsmarkt, invloed gehad op het vsv-percentage. Het percentage vsv'ers dat terugkeert naar een opleiding is 25,1%, lager dan de ambitie B van 31%.

In tijden van stijgende kosten kiezen jongeren vaker voor (tijdelijk) werk boven een opleiding, wat het hoge percentage werkende jongeren (31,93%) verklaart. Hiermee is de VSV-ambitie van 29% ruimschoots behaald. We blijven ons richten op het terugdringen van 3

voortijdig schoolverlaten met de Delftse Educatieve Agenda, gericht op betere loopbaanontwikkeling, betere nazorg en het verbeteren van de aanpak aanwezigheid op school.

4

Jaarverslag leerplicht en Doorstroompunt, Delft 2022-2023 Cijfers in één oogopslag Leerplicht tot 18 jaar 10.979 leerplichtigen

452 Verzuim met melding (4,1%)

110

Doorstroompunt 5.362 jongeren Jongeren tussen 18 en 23 jaar die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten, kunnen trajectbeleiding krijgen via het Doorstroompunt, in Delft uitgevoerd door de Jongerenacademie. Ze worden begeleid naar school, werk of een combinatie hiervan.

Voortijdige schoolverlaters Vrijstellingen met gegronde reden vrijgesteld van school

Preventieve bemiddeling om uitval te voorkomen

168

jongeren (3,13%)

688

19

jongeren

9 jongeren Thuiszitters 4 zonder schoolinschrijving 15 met schoolinschrijving

Justitiële afhandeling 8 processen-verbaal 1 via HALT 5

1. Leerplicht (5 tot 18 jaar)

6

1.1 Leerplichtmeldingen 2022-2023 Leerplicht ondersteunt en begeleidt leerlingen en hun ouders in de leeftijd van 5-18 jaar tot het behalen van een startkwalificatie. Delft telde in het schooljaar 2022-2023 10.979 leerlingen in de leeftijd van 5 tot 18 jaar (bron BRP). Daarvan zijn 452 leerlingen door school bij leerplicht gemeld vanwege (veel) verzuim, schooluitval en/of zorgsignalen (4,1%). Vorig schooljaar was dit 1,9%. De stijging is te zien in alle vormen van het onderwijs

wijs, (voortgezet) speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs. Dit kan onder andere worden toegeschreven aan het volledig herstel van de onderwijssituatie na corona, waardoor jongeren beter worden gemonitord. De focus van de school en de leerplichtambtenaar is verschoven naar schoolaanwezigheid. Daarnaast zien we dat er vaker sprake is van complexe problematiek bij jongeren, mede door de terug­ keer naar de normale onderwijssituatie. We zien ook een toename in het aantal nieuwkomers en amv’ers die gemeld worden wegens ongeoorloofd verzuim.

Grafiek 1: Verzuim naar onderwijssoort 6 (speciaal) basisonderwijs 21 13 speciaal (voortgezet) onderwijs 18 89 voorgezet onderwijs 103 mbo

254

159

geen onderwijs Tabel 1: Aantal individuen (5-18 jaar) en verzuimpercentage per schooljaar Aantal verzuim­percentage individuen

2020/ 2021

2021/ 2022

2022/ 2023

Aantal individuen

285

211

452

Verzuimpercentage

2,6%

1,9%

4,1%

1.2 Signaalverzuim (ongeoorloofd verzuim) Scholen zijn bij wet verplicht om een melding te doen wanneer een leerling gedurende vier weken minimaal 16 uur ongeoorloofd afwezig is. Verzuimmeldingen kunnen bestaan uit signalen van spijbelen en zorgverzuim. Afgelopen schooljaar heeft de afdeling leerplicht 452 unieke verzuimmeldingen ontvangen, waarvan bij 180 leerlingen één of meerdere herhaalmeldingen zijn gedaan. In totaal heeft de afdeling leerplicht het afgelopen schooljaar 903 verzuimmeldingen behandeld. Er is een verdubbeling van het aantal unieke meldingen te zien ten opzichte van het schooljaar 2021-2022 (unieke 211 verzuim­ meldingen en totaal 619 verzuimmeldingen). Deze toename deed zich voor in alle onderwijssectoren: het (speciaal) basisonder-

Het opnieuw invoeren van het verzuimspreekuur op de vo-scholen heeft ook bijgedragen aan een stijging van het aantal verzuimmeldingen (19% van het totaal aantal unieke verzuimmeldingen). De meldingen van het verzuimspreekuur betreft leerlingen met minder uren dan de wettelijke norm van 16 uur in 4 weken.

Complexe problematiek Uit de gesprekken die de leerplichtambtenaren voerden met ouders/leerlingen kwam veelvuldig de mentale gezondheid ter sprake. Vooral stressklachten en problemen met slapen zijn de afgelopen jaren flink toegenomen. Jongeren geven aan ook te maken te hebben met motivatieproblemen, problemen in de thuissituatie en de lange wachtlijsten in de zorg. De effecten van de problemen zijn op school onder meer terug te zien in spijbelen. Uit een in juli 2023 gepubliceerd onderzoek van Stichting Alexander (terug naar 'normaal', hoe doe je dat?) blijkt dat de meeste jongeren hun leven na de corona periode weer hebben opgepakt. Een deel van de jongeren kampt nog met de gevolgen van de coronaperiode. Zij vinden het lastig om de draad weer op te pakken. Opvallend veel jongeren hebben moeite met de snelheid en de hoeveelheid prikkels van het leven na corona. Het voelt voor hen alsof ze het normale leven zijn verleerd.

0

50

100

150

200

250

300

Legenda  2021-2022  2022-2023

Grafiek 2: Aantal individuen signaalverzuim (5-18 jaar) en herhaalmeldingen per schooljaar 500 452 400 300

285

211

200 100 0

180 95 2020-2021

70 2021-2022

2022-2023

Legenda  Individuele meldingen  Herhaalmeldingen

7

Jongvolwassenen voelden en voelen zich ook nu nog onder druk gezet door hun omgeving om het leven op te pakken alsof er geen corona is geweest, en om daarbij de opgelopen achterstanden zo snel mogelijk weg te werken. Het rapport van Stichting Alexander adviseert jongeren extra te ondersteunen bij de terugkeer naar het ‘normale’ leven, mentaal welzijn en het tegengaan van eenzaamheid en bevorderen van sociale contacten. Deze adviezen sluiten aan bij de aanpak van de leerplichtambtenaren en de Jongerenacademie. Door de focus positief te verleggen naar de schoolaanwezigheid van de leerlingen, komen de leerplichtambtenaren eerder in contact met jongeren. Op deze manier kan er door vroegtijdige hulp­ vragen te signaleren doorverwezen worden naar passend hulpaanbod. De meldingen werden door het vo gedaan (254). Het (speciaal) basisonderwijs heeft dit schooljaar 21 keer een melding gedaan, vorig schooljaar waren dit 6 meldingen. Bij 180 leerlingen heeft leerplicht meerdere verzuimmeldingen ontvangen, dit noemen we herhaalmeldingen. In schooljaar 2021-2022 waren dit 70 meldingen. Bij deze meldingen werden vaak leerlingen gezien met diverse problematiek gerelateerd aan de coronaperiode. Dit betrof meestal leerlingen waar al eerder zorgen om waren. Leerplicht voert gesprekken met leerling en ouders, stuurt brieven, neemt via whatsapp contact op of gaat op deurbezoek.

Luxe verzuim Het aantal meldingen luxe verzuim is gestegen, dit verslagjaar zijn er 23 meldingen binnengekomen. Leerplicht gaat bij een melding van luxe verzuim in gesprek met de ouders. Als ouders geen legitieme reden kunnen opgeven voor het verzuim, maakt de leerplichtambtenaar proces-verbaal op en kan dit tot een geldboete leiden.

8

Nu vrij reizen na corona weer mogelijk is, resulteerde dit in een aanzienlijke toename van meldingen van ongeoorloofde afwezigheid. De versoepelde reisbeperkingen hadden hiermee een directe impact op het aantal verzuimmeldingen. De scholen zijn wettelijk verplicht om ongeoorloofd verzuim te melden bij leerplicht. Na onderzoek door de leerplichtambtenaren bleek dat veel ouders een legitieme reden hadden om, veelal later terug te keren van hun vakantie. In schooljaar 2022-2023 heeft een melding luxe verzuim vier keer geleid tot een proces verbaal. Deze ouders namen hun kinderen zonder toestemming mee op vakantie. Tabel 2: Aantal meldingen luxe verzuim per schooljaar

Ook zijn er meer vrijstellingen afgegeven voor artikel 3b (6 leerlingen). De aanvraag van deze vrijstellingsgrond is mogelijk als het een opleiding betreft met vooruitzicht op een diploma. Bijvoorbeeld voor leerlingen van het vo die uitvallen op de Havo en 15 jaar zijn. Zij mogen zonder vo-diploma en vanwege hun leeftijd niet starten op een mbo school. De onderwijswetgeving laat dit niet toe. Soms is een mbo-traject wel het meest passend voor de betreffende vo-leerling. Deze procedure voorziet in een oplossing voor deze situaties. De toename in het aantal afgegeven vrijstellingen kan dan ook verklaard worden doordat er meer jongeren waren die nog niet 16 jaar waren op de peildatum van 1 augustus 2022. Deze jongeren zijn vervroegd ingestroomd in het MBO via maatwerkprogramma's.

1.4 Interventies

Meldingen luxe verzuim

2020/ 2021

20212022

20222023

Totaal

12

8

23

1.3 Vrijstellingen Aanvraag vrijstelling onderwijs is mogelijk op grond van bijzondere omstandigheden, psychische of lichamelijke beperkingen of een vervangend scholingstraject (zie begrippenlijst). In Delft zagen we een toename van vrijstellingen voor leerlingen die wegens psychische of lichamelijke redenen (artikel 5a) niet in staat zijn om naar school te gaan. Zoals eerder beschreven (paragraaf 1.2) ziet leerplicht een toename van het aantal jongere met psychische problematiek. Een groter aantal jongeren doet beroep op vrijstelling, omdat zij een behandeltraject volgen of een alternatief scholingstraject.

Leerplicht werkt volgens de landelijke richtlijn Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS 2017). Als de aanpak van school zelf niet werkt, beschrijft de MAS vier routes met als doel het verzuim te stoppen.

Grafiek 3: Vrijstelling per artikel

3

13

13

28

45

31

9

52 8

5 2021/2022

2022-2023

Legenda  art. 3a  art. 3b  art. 5 onder a  art. 5 onder b  art. 5 onder c  art. 15

Grafiek 4: Justitiële interventies per schooljaar 15 12

Helaas zijn preventie, waarschuwing en inzet van zorg niet altijd voldoende om het verzuim te stoppen. Bij minderjarigen biedt de Leerplichtwet de mogelijkheid tot handhaving. Er wordt verwezen naar bureau HALT of een Proces-Verbaal (PV) opgemaakt. Volgens de richtlijn van de MAS is dit het laatste redmiddel. Het aanbieden van zorg aan het gezin moet dan al plaatsgevonden hebben. Pas als dat geen effect heeft op het schoolverzuim, of als er druk nodig is om zorg op te starten, kan er sprake zijn van juridische interventies.

9

7

8

9

6 3

3 1 0

2020/2021

1 2021/2022

2022/2023

Legenda

 Halt meldingen  Processen-verbaal

9

1.5 Thuiszitters Iedere leerling die thuiszit is er één te veel. Hoe langer jongeren thuiszitten, hoe moeilijker het wordt de weg terug te vinden naar het onderwijs. Bovendien beïnvloedt schooluitval de gezondheid, welzijn en ontwikkeling. Elke jongere die niet naar school gaat is een thuiszitter. Naast leerlingen die hierboven genoemd zijn kennen we ook absoluut verzuimers. Dit zijn leerlingen die geen schoolinschrijving hebben. In grafiek 5 zijn ook de absoluut verzuimers te zien. De afdeling Leerplicht kijkt samen met het samenwerkings­ verband en andere partners (onderwijs en hulpverlening) naar een passend arrangement van onderwijs, Delft support en hulp voor de leerling, ouders en leerkracht. Daarnaast hebben leerplicht en samenwerkingsverbanden in het po en vo maandelijks overleg om de voortgang te bewaken en waar nodig op te schalen. Er is in het voortgezet onderwijs een lichte stijging te zien in het aantal thuiszitters. De redenen voor het thuiszitten is voor elke leerling uniek, maar we zien wel een achterliggende trend van ernstige psychiatrische problematiek. Van de 19 thuiszitters zijn er 11 leerlingen die langer dan 3 maanden geen passend arrangement hadden. De realiteit is dat de wacht­ lijsten in de zorg en speciaal onderwijs lang zijn, waardoor een onderwijsachterstand snel is opgelopen.

Daarnaast kennen we ook een aantal leerlingen die door een ziekte thuis zitten. Om te bepalen of deze leerlingen enige vorm van onderwijs kunnen volgen kan leerplicht een medisch advies bij een onafhankelijk arts aanvragen. Leerlingen die een vrijstelling op basis van psychische of lichamelijke 10

Grafiek 5: Soorten thuiszitters per schooljaar 20 19 15

1.6 Preventieve maatregelen

15 14

Ziekteverzuim

5

Jaarlijks laat de gemeente Delft circa 120 onderzoeken uitvoeren door de JGZ (schoolartsen). Dit onderzoek bij ziekteverzuim (geoorloofd verzuim) wordt, op verzoek van de school of leerplicht, uitgevoerd bij leerlingen die veel verzuimen wegens zorgwekkend of opvallend frequent ziekteverzuim. Niet zelden een voorspeller van schooluitval. Nader onderzoek is nodig om de reden van het verzuim te achterhalen. Ouders worden hierbij betrokken.

10 8 5

2020/2021

klachten hebben zitten bijvoorbeeld op een medisch kinderdag verblijf. Een verklaring van een onafhankelijke arts is hiervoor nodig.

2021/2022

Legenda  Thuiszitter/langdurig relatief verzuim  Absoluut verzuim/geen schoolinschrijving

6 2022/2023

Samen met het samenwerkingsverband/onderwijs/Delft support en JGZ (lokaal en regionaal (H8)) zijn de samen­ werkingsafspraken vastgelegd. Dit om een zorgvuldiger pad te volgen in geval van verzuim door ziekte door een leerling. De verwachting is dat daarmee deze leerlingen binnen de school eerder de juiste zorg krijgen, het ziekteverzuim minder oploopt en de groeiende vraag naar ziekteverzuim begeleiding door de jeugdarts het hoofd geboden kan worden. Belangrijke afspraken (vanuit de landelijke methodiek M@zl) zijn: • Positieve rol van school/mentor bij ziekteverzuim; • Contact school/mentor met ouders binnen 3-5 dagen; • Termijn waarop er binnen de school altijd een check plaatsvindt: • Iedere 4e ziekmelding in 12 schoolweken. • Vanaf de 7e dag aaneengesloten ziekgemeld.

Bemiddelingen De leerplichtambtenaar helpt regelmatig bij problematiek waarbij nog geen sprake is van verzuim, maar kans op verzuim en/of schooluitval wel reëel aanwezig is. Bijvoorbeeld wanneer er hulp nodig is bij het vinden van een andere school of bij veelvuldig ziekteverzuim (geoorloofd verzuim). In het schooljaar 2022-2023 heeft leerplicht 388 keer informatie en advies verstrekt, en was het 133 keer betrokken casussen waar het advies rondom zorg betrof. Dit betrof voornamelijk situaties waarin informatie werd verstrekt of adviseren bij langdurige zorgverzuimsituaties. Verzoeken hiervoor kwamen zowel van ouders en/of de school, maar ook vanuit het samen­ werkingsverband. Het samenwerkingsverband ondersteunt ook (zorg)leerlingen die niet meer passen binnen het reguliere onderwijs. Leerplichtambtenaren werken veel op locatie en worden regelmatig gevraagd om mee te denken in complexe situaties. Hun aanwezigheid op scholen zorgt niet alleen voor intensieve samenwerking, maar ook voor preventieve consultatie.

Preventieve verzuimspreekuren Op de meeste VO scholen hebben er preventieve verzuimspreekuren plaatsgevonden. De leerplichtambtenaar is aanwezig op de scholen en heeft beginnende verzuimende leerlingen via Duo verzuimloket gemeld gekregen. Scholen melden beginnend verzuim (vanaf 10x te laat en/of ongeoorloofd afwezig) via het duo verzuimloket bij de gemeente. Ieder schooljaar wordt een planning door de leerplichtambtenaar doorgegeven wanneer zij op school zijn voor het preventief spreekuur, afgelopen school­ jaren was dit gemiddeld 1x per 6 weken. Scholen zorgen ervoor dat de jongeren/ouders zijn geïnformeerd over de aanmelding bij het spreekuur en hoe laat de jongere wordt verwacht aanwezig te zijn. De leerplichtambtenaar gaat vervolgens een kort gesprek aan waarbij de oorzaak wordt achterhaald van het verzuim en waar nodig zal direct worden geschakeld om aan te melden bij 11

de hulpverlening. De bevindingen hiervan worden kort terug­ gekoppeld aan de school en geregistreerd in het verzuim­ registratieprogramma. Deze werkwijze is geen wettelijke taak en hierover is geen landelijk beleid. Uit de evaluatie die in het schooljaar 2022-2023 heeft plaats­ gevonden hebben de deelnemende scholen aangegeven dat zij de preventieve verzuimspreekuren als waardevol ervaren en op basis van een tussenevaluatie is gebleken dat 65% van de leerlingen niet terug is gekomen voor een wettelijke leerplichtmelding (verzuim 16 uur per 4 weken lestijd). De scholen hebben aangegeven dat zij deze preventieve spreekuren structureel willen invoeren waarbij zij wel ondersteund willen worden door de gemeente op administratief vlak.

zodat activiteiten als Delft on Stage of volgen van bliksemstages/ sollicitatietrainingen via Jinc georganiseerd kunnen worden. Daarnaast draagt de gemeente bij aan Spirit4You. Spirit4You is een regionaal samenwerkingsverband van vo-, mbo- en hbo-scholen en gemeenten in Haaglanden met als doel de overstap naar vervolgonderwijs en arbeidsmarkt voor jongeren te verbeteren en scholen te ondersteunen.

De overstap vmbo-mbo De vmbo-scholen zijn verantwoordelijk voor de begeleiding in de keuze en te zorgen voor de inschrijving op het mbo. Leerplicht informeert de leerling over het belang van behalen van startkwalificatie, middels brief aan examenkandidaten en een brief aan de ouders met informatie over de kwalificatieplicht. Leerplicht controleert via VOROC (een informatiesysteem dat de overstap monitort) of de jongere daadwerkelijk ingeschreven staat bij het mbo. Met leerlingen die niet zijn verschenen bij de opgegeven mbo-opleiding, wordt contact opgenomen. Op deze manier worden alle overstappers goed in beeld gehouden en zorgen gemeente en scholen gezamenlijk voor een sluitende leerlijn.

Loopbaanontwikkeling Een goede opleidingskeuze voorkomt schooluitval en loopbaan ontwikkeling- en begeleiding (LOB) is daarmee van groot belang. De leerlingen moeten leren zelf keuzes te kunnen maken, nu en in de toekomst. Dit doen zij door oriënteren, ervaringen opdoen en daaraan betekenis geven. Het is belangrijk dat leerlingen ervaringen opdoen in de echte beroepspraktijk en met echte rolmodellen. LOB is afhankelijk van een gedeelde en gezamenlijke verantwoordelijkheid tussen scholen, het vervolgonderwijs, ouders en bedrijfsleven. Ook de gemeente vindt LOB belangrijk. De gemeente en vmbo-scholen in Delft nemen deel aan een meerjarig onderzoek door SEOR in Zuid Holland naar de uitvoeringspraktijk en effectiviteit van LOB op het vmbo. Hierbij wordt onderzoek verricht onder scholen en leerlingen, maar ook de rol van gemeenten op dit terrein wordt belicht. Met deelname aan dit onderzoek hopen we inzicht te krijgen hoe gemeenten LOB-beleid het beste kunnen stimuleren. De gemeente subsidieert de vmbo-scholen in Delft, 12

2. Doorstroompunt (18 tot 23 jaar)

13

2.1 Doorstroompunt Haaglanden Nieuwe naam, zelfde opdracht. De Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC) voor voortijdig schoolverlaters heeft per 2024 een nieuwe naam: 'Doorstroompunt'. De RMC-regio’s heten vanaf dan: ‘Doorstroompuntregio’s’. Met deze nieuwe naam verandert er niets in de (wettelijke) taken en werkzaamheden: de gemeenten brengen jongeren die voortijdig de school (dreigen te) verlaten in beeld en bieden hen de nodige begeleiding. Doel is het behalen van een startkwalificatie. Daarnaast richten de gemeenten zich op het voorkomen van maatschappelijke uitval, door jongeren te helpen met het vinden van een passende opleiding en/of baan. Gemeenten werken daarbij samen met elkaar, scholen en andere partners. Het huidige regionale programma Voortijdig Schoolverlaten 2020-2024 wijzigt ook niet met deze naamsverandering. De gemeenten Haaglanden blijven zich gezamenlijk inzetten om te voorkomen dat jongeren tussen de 12 en 23 jaar zonder startkwalificatie van school gaan. Een voortijdig schoolverlater (vsv-er) is een jongere die het onderwijs verlaat zonder dat hij een startkwalificatie behaald heeft. Voortijdige schoolverlaters moeten het liefst zo snel mogelijk weer terug naar school zodat ze een goede opleiding krijgen die bijdraagt aan hun kansen op de arbeidsmarkt. De gemeente levert daar een belangrijke bijdrage aan.

Taken van het Doorstroompunt zijn: • De realisatie van een sluitende melding en registratie van voortijdig schoolverlaters; • Zorg dragen voor doorverwijzing en herplaatsing van voortijdig schoolverlaters; • Het tot stand brengen van samenwerking tussen alle belangrijke partijen die te maken hebben met deze jongeren en het onderhouden van dit netwerk.

Bij het tegengaan van voortijdig schoolverlaten werken veel verschillende partijen en mensen samen. Jongeren zijn natuurlijk eerst zelf verantwoordelijk voor hun schoolloopbaan. Ook hun sociale netwerk is een belangrijke factor. Daarnaast hebben docenten, mentoren en begeleiders op school een heel belangrijke rol. Zij hebben dagelijks contact met hun studenten. Door hun inzet, aandacht en inspiratie voorkomen zij voortijdige schooluitval. In regionaal verband wordt samengewerkt vanuit het regionale vsv-programma. Hierin werken scholen, gemeenten en het Leerplicht samen om met extra inzet jongeren toch hun diploma te laten halen. De regionale doelstelling in de vsv-agenda is dat alle jongeren een gelijke kans verdienen op een duurzame plek op de arbeids­ markt en dat zij goed kunnen meekomen in onze samenleving. De doelstelling kent een 3 ambities. Voor schooljaar 2022/2023 geldt: Ambitie A: Verlagen % nieuwe jaarlijkse vsv in Doorstroompunt regio : 2,35% Ambitie B: Verhogen % vsv'ers dat één jaar na uitval opleiding volgt : 31% Ambitie C: Verhogen % vsv’ers dat één jaar na uitval werkt : 29%

Door het regionale verzuimprotocol en vroegtijdige gesprekken op kantoor, huisbezoek of op school, proberen wij schooluitval te voorkomen. Als jongeren toch willen of moeten stoppen met hun opleiding, helpen wij hen waar mogelijk naar een andere opleiding. En voor die jongeren waar terugkeer naar school echt geen optie is, doorstroom naar de arbeidsmarkt. Gezamenlijk willen we voorkomen dat jongeren uit beeld raken. In onze regio is het vsv cijfer dit schooljaar gestegen van 2,39% naar 2,46% (ambitie A). Ambitie B is met 24,22 % niet behaald. Ambitie C wel met 31,93 %. Landelijk zijn er in studiejaar 2022-2023 30245 jongeren gestopt met hun opleiding een VSV percentage van 2,38%. Het aantal gestopte jongeren blijft ook landelijk onverminderd hoog, het streef percentage van 1,7% is niet behaald. De minister wil het aantal schoolverlaters omlaag brengen naar 18.000 in 2026. De regio Haaglanden scoort hoger met de uitvalpercentages dan het landelijk gemiddelde. Onze regio heeft één grote stad en drie middelgrote gemeenten van 100.000+ inwoners. Hoe groter de stad hoe groter de problemen. Jongeren hebben hier vaker te maken met multi-problematiek en kunnen daardoor dusdanig overbelast raken dat zij een verhoogd risico hebben op uitval.

Tabel 3: Aantal nieuwe VSV’ers naar schooljaar1

1 2 3

Delft

2017/2018

2018/2019

2019/20202

2020/2021

2021/2022

2022/20233

Aantal leerlingen start

5.374

5.412

5.371

5.293

5.358

5362

Aantal VSV

141

110

106

125

120

168

% VSV

2,34%

2,1%

1,97%

2,36%

2,23%

3,13%

Zie: https://duo.nl/open_onderwijsdata/middelbaar-beroepsonderwijs/publicaties/voortijdig-schoolverlaten-rmc.jsp Over de periode maart tot oktober 2019-2020 zijn er onjuiste gegevens door DUO aangeleverd. Voorlopige cijfers van oktober 2023. Duo stelt definitieve VSV percentage één jaar na afloop van het schooljaar vast (oktober 2024)

14

2.2 Doorstroompunt Delft 2022-2023 De afgelopen jaren heeft corona aanhoudend een grote impact gehad, vooral op de jongeren die te maken hadden met de gevolgen van de coronamaatregelen. Ook de mensen rondom deze jongere werden getroffen: ouders, scholen, gemeente, het Doorstroompunt en zorgpartijen hebben met enorme inspanningen gezorgd dat zoveel mogelijk jongeren in beeld bleven en de hulp kregen die zij nodig hadden. De nasleep van corona leidt ook nu nog tot schooluitval. Voor schooljaar 2022/2023 geldt dat Delft de streefcijfers op de regionale ambities gedeeltelijk behaald heeft. Het voorlopige percentage vsv'ers is 3,13 %. Het percentage is ten opzichte van voorgaand schooljaar gestegen. De stijging van het voorlopig VSV cijfer is onder andere te verklaren door de komst van een groot aantal nieuwkomers, waaronder een grote groep amv’ers. Na een tijdelijk verblijf in Delft, verhuizen de leerlingen door naar andere gemeenten in Nederland. Bij het achterhalen van deze inschrijvingen is de gemeente afhankelijk van DUO. DUO op zijn beurt is afhankelijk van de correcte schoolinschrijving en de juiste inschrijving bij een andere gemeente. Als deze gegevens bekend zijn, vraagt dit administratieve verwerkingstijd.

Scholen schrijven leerlingen uit wanneer er geen nieuwe schoolinschrijving bekend is, wat heeft geleid tot een aanzienlijke stijging van het aantal meldingen van voortijdig schoolverlaten (VSV). Daarnaast zijn er nog Corona-gerelateerde knelpunten die een rol spelen en van invloed zijn op het vsv-percentage, onder andere: de verminderde motivatie van jongeren door het vele online onderwijs, het ontbreken van fysieke open dagen waardoor het aantal verkeerde studiekeuzes is toegenomen, en de verleiding voor veel studenten om vanwege de krapte op de arbeidsmarkt werk boven school te verkiezen.

Het percentage terug naar opleiding is 25,1%, hiermee is ambitie B niet behaald. In de regio heeft geen enkele gemeente de ambitie B gehaald. Delft heeft op deze ambitie het hoogste resultaat gehaald en kwam daarmee het dichtste bij de ambitie van het percentage jongeren dat teruggeleid werd naar school. De financiële situatie dwingt jongeren soms om te gaan werken. In tijden van stijgende kosten kiezen jongeren vaker voor tijdelijk werk boven een opleiding, wat het hoge percentage werkende jongeren (31,93%) verklaart. Hiermee heeft Delft de VSV-ambitie van 29% ruim behaald.

Hoe begeleiden we voortijdig schoolverlaters? Wanneer de problematiek school overstijgend is, of de jongere al is uitgevallen, wordt deze na melding door de leerplicht­ ambtenaar of de consulent van de Jongerenacademie uitgenodigd om te kijken wat er nodig is. Als een startkwalificatie niet haalbaar blijkt, begeleiden wij jongeren naar een zo passend mogelijk alternatief. Dit kan bijvoorbeeld werk zijn, maar ook hulpverlening of lokale projecten waar jongeren zich verder ontwikkelen. Jongeren gaan om verschillende redenen te vroeg van school. Vaak is het een combinatie van oorzaken die bijdragen aan schooluitval, zoals een verkeerde studiekeuze, liever geld willen verdienen dan op school zitten, persoonlijke en geestelijke problemen of uiteenlopende verwachtingen over de opleiding tussen school en de leerling of student. Er wordt altijd contact gezocht met de school van herkomst om zoveel mogelijk gezamenlijk het traject uit te stippelen. Begeleiding kan variëren van advies en bemiddeling naar school tot intensieve begeleidingstrajecten, waarbij de samenwerking gezocht wordt met hulpverlenende instanties.

2.3 Preventieve inzet Doorstroompunt bij schoolgaande jongeren 18-23 jaar Verzuim stopt helaas niet automatisch als de leerling 18 jaar is geworden. De school is primair verantwoordelijk om uitval te voorkomen en ondersteuning te bieden. Het oppakken van 18+ verzuim is een extra (niet-wettelijke) taak van het Doorstroompunt die preventief wordt ingezet om voortijdig schoolverlaten te voorkomen. De mogelijkheden om adequaat op te treden worden echter wel minder. Zo is de inzet van dwang en drang bij verzuimers van 18 jaar en ouder wettelijk niet meer mogelijk. De coaches van het Doorstroompunt proberen binnen de wettelijke mogelijkheden en capaciteit die zij hebben, hier wel actie op te ondernemen. Daar waar voortijdig schooluitval dreigt, wordt gezamenlijk geprobeerd de leerling binnen boord te houden. Overleg en afstemming zijn daarbij van groot belang. Het afgelopen schooljaar zijn 688 jongeren preventief gesproken. Het merendeel van de jongeren vervolgen hun opleiding, een enkeling gaat richting werk of een zorgvoor­ ziening. Na de verzuimmelding is er bij 6 leerlingen toch een VSV traject gestart.

2.4 Jongeren in Kwetsbare Positie Jongeren zijn vaak kwetsbaar wanneer zij de overstap maken vanuit het praktijkonderwijs (pro), het voortgezet speciaal onderwijs (vso), het vmbo basisberoepsgerichte leerweg en de mbo-entreeopleiding naar het (vervolg) mbo of de arbeidsmarkt. De coördinator pro/vso (vanuit de jongerenacademie) sluit daarom vroegtijdig aan bij netwerkoverleggen op de scholen voor pro/vso. Jongeren die uitstromen richting werk kunnen 15

hierdoor goed bemiddeld worden. Zij werken nauw samen met collega's van Werkse!. In het schooljaar 2022-2023 waren er 310 leerlingen die geen schoolinschrijving, startkwalificatie of werk hadden. Daarvan zijn 234 jongeren in begeleiding gekomen van de Jongerenacademie. Tabel 4: Uitstroom Jongeren in Kwetsbare Positie Uitstroom naar

2022/2023

Werk

26

Onderwijs

36

Uitkering/WW/Werkse

172

Reageert niet/overig*

76

alleen meer perspectief op een baan, maar blijkt ook heel motiverend voor de leerlingen.

Toeleiding arbeidsmarkt voor praktijkonderwijs (pro) en speciaal onderwijs (vso) De verantwoordelijkheid voor de doelgroep arbeidsbeperkten (voorheen Wajong) is van het UWV overgegaan naar de gemeente. Voor een goede aansluiting is de gemeente ( Jongerenacademie en Werkse!) gedurende het laatste schooljaar van de leerling al betrokken bij de besprekingen over de uitstroommogelijkheden (vervolgonderwijs, werk of dagbesteding). Samen met de leerling en ouders wordt gekeken welke ondersteuning(preventief ) ingezet kan worden, zodat de leerling een passende plek op de arbeidsmarkt krijgt en kan behouden.

Een probleem is nog steeds het gebrek aan BBL –werkplekken. Het gevolg is dat de jongere zonder leerbaan, meestal op het laatste moment, switcht naar een BOL opleiding (vijf dagen naar school met stage). De kans bestaat dat deze jongere hier minder geschikt of gemotiveerd voor is en alsnog uitvalt. Het betreft vaak jongeren die niet in staat zijn om hele dagen in de schoolbanken te zitten en daarom bewust kiezen voor een BBL opleiding. Vooral bij jongeren die niet meer leerplichtig zijn, is de kans groot dat zij dan helemaal geen opleiding gaan doen. De Leerwerk Makelaar helpt studenten bij vinden van een leerbaan. Hierdoor kunnen zij hun opleiding (mbo niveau 1 tot 4) snel starten en succesvol afronden.

* Wil geen begeleiding, detentie, starkwalificatie

2.5 Instrumenten voor kwetsbare jongeren TOP Academie Een TOP Academie (voluit Talent Ontwikkeling in de Praktijk) is een vakschool waarin scholen en bedrijven samen zorgen voor beroepsgericht onderwijs. De gemeente Delft wil de samenwerking tussen partners in de stad wil bevorderen. Doel: jongeren en werkzoekenden meer kansen bieden op een baan. Sinds januari 2019 is er een TOP Academie (TA) in Delft. In het Reinier de Graaf Gasthuis lopen leerlingen van praktijkschool Grotius en Laurentius twee dagen per week stage bij Hago Zorg. Hier leren zij het schoonmaak vak van een individuele leermeester. Een dagdeel hebben ze ook gezamenlijk les, de andere dagen gaan ze naar school. De opleiding en de praktijkstage sluiten naadloos op elkaar aan. Dit biedt niet

EWA Haaglanden (Entree Wegen naar Arbeid) Voor jongeren in de Entreeopleiding die na afronding van de opleiding of voortijdig de overstap maken naar werk is een goede aansluiting van belang. Gemeenten Den Haag, Delft, Rijswijk en Westland werken met bedrijven en ROC Mondriaan samen binnen EWA Haaglanden aan succesvolle entree­ opleidingen naar werk en naar mbo niveau 2. Doel is om vanaf schooljaar 2020 in vier jaar ruim 400 leerlingen aan diploma’s en certificaten te helpen in combinatie met werk. Een van de leerwerkroutes is samen met HANOS. Deelnemers kunnen aan de slag als vakkenvuller, bijrijder, orderpicker, dockwerker, huishoudelijke dienst of kantine-/grand cafémedewerker.

De Leerwerk Makelaar Matchmaker tussen leerbaan-studenten en ondernemers in de regio Haaglanden. Jongeren die een BBL4 opleiding willen volgen hebben een leerbaan nodig van minimaal 20 uur in de week. 4

Een BBL-opleiding is een combinatie van werken en leren, waarbij de student in dienst is bij een erkend leerbedrijf.

16

Tevens ontzorgt/ helpt de LeerWerk Makelaar ondernemers die een erkend leerbedrijf willen zijn met financiële tegemoetkomingen en intensieve begeleiding van zowel ondernemer als student. Een ondernemer hoeft zich dan alleen te richten op de vakinhoudelijke begeleiding van de student.

Kortdurende Intensieve Aanpak (KIA) Jongeren die voortijdig zijn uitgevallen hebben vaak problemen op meerdere leefgebieden, waardoor de stap weer terug naar school of werk te groot is. De jongerenconsulenten kunnen coaching op maat inzetten als jongeren meer zorg/begeleiding nodig hebben. Het gaat om jongeren die 'schuw' zijn voor de reguliere hulpverlening en bij wie nog niet exact bekend is wat de juiste hulp/insteek is. MEE en Kwadraad hebben hiervoor een outreachende aanpak om deze jongeren te helpen, zodat de stap naar onderwijs/werk weer dichterbij komt.

17

Begrippenlijst

18

• Startkwalificatie Een havo of vwo diploma of minimaal een mbo niveau 2 diploma.

• Vrijstelling Ontheffing van leer- en kwalificatieplicht voor een jongere in bijzondere omstandigheden.

• Art 5 onder b: de ouders van de jongere hebben bezwaren tegen de richting van het onderwijs op alle binnen redelijke afstand van de woning gelegen scholen.

• Leerplicht Alle kinderen vanaf 5 jaar moeten naar school tot het eind van het schooljaar waarin ze 16 worden.

• HALT Het Alternatief interventie wordt uitgevoerd om ‘kleine’ vergrijpen snel f te doen met een leerstraf en soms een werkstraf. Zo kunnen jongeren rechtzetten wat ze fout gedaan hebben zonder dat zij in aanraking komen met Openbaar Ministerie.

• Art 5 onder c: het kind is in het buitenland op een school ingeschreven en bezoekt deze geregeld.

• Kwalificatieplicht Alle leerlingen van 16 en 17 die nog geen startkwalificatie hebben, moeten een opleiding volgen. • Thuiszitters Alle leerlingen tussen 5 en 18 jaar die ongeoorloofd een maand of langer de school niet hebben bezocht of geen schoolinschrijving hebben. • Samenwerkingsverband Schoolbesturen en scholen werken samen om alle leerlingen in een bepaalde regio geschikte plaats in het onderwijs te bieden. • Verzuim In dit jaarverslag doelen we op ongeoorloofd verzuim: het wegblijven van school zonder geldige reden. Een geldige reden is bijvoorbeeld ziekte (geoorloofd verzuim). • Voortijdige schoolverlater Jongeren van 12 tot 23 jaar die het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie.

• Art 15: kwalificatieplichtige jongeren die geen regulier onderwijs volgend, maar wel op een andere manier voldoende onderwijs genieten.

• Proces Verbaal (PV) Een proces verbaal (PV) is een officieel schriftelijk verslag van de bevindingen van de leerplichtambtenaar. In dit verslag worden ook de verklaringen opgenomen van partijen die betrokken zijn bij het verzuim : de jongere en ouder(s)/ verzorger(s) en de school. Om die verklaringen te verkrijgen zal de leerplichtambtenaar een verhoor afnemen. Het PV wordt naar het Openbaar Ministerie (OM) gestuurd en wordt daar beoordeeld door de officier van justitie. • Art. 3a: vervangende leerplicht voor leerlingen vanaf 14 jaar die niet in staat zijn om volledig dagonderwijs te volgen. Naast algemeen vormend onderwijs ook een programma met praktijktijd. • Art 3b: vervangende leerplicht gedurende het laatste schooljaar en deel van het onderwijs bij mbo opleiding volgen. • Art 5 onder a: het kind is om psychische of lichamelijke redenen niet in staat naar school te gaan.

19

Colofon Redactie: Gemeente Delft Ontwerp: Delta3 Gemeente Delft Stationsplein 1 Postbus 78 2600 ME Delft Telefoon 14015 E mail info@delft.nl www.delft.nl/wmvt Contact met Leerplicht/Doorstroompunt Delft telefoon 14015 of leerlingenzaken@delft.nl

20