Handelingen raadsvergadering 9 november 2023

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

TIENDE VERGADERING

op donderdag 9 november 2023 om 16.00 uur.

Overzicht van de verhandelende punten Reg.nr. 163 164 165 166

167

Opening en mededelingen Vaststellen agenda Algemene Beschouwingen Begrotingsbehandeling - Voorstel van het college aan de raad inzake Programmabegroting 2024-2027 - Voorstel van het college aan de raad inzake vaststellen belastingverordeningen 2024 - Voorstel van het college aan de raad inzake vaststelling van de Najaarsrapportage 2023 - Voorstel van het college aan de raad inzake Begrotingswijziging Septembercirculaire 2023 Sluiting

1

Pag.nr. 2 2 3 27

2337494 2338510 2344698 2340547 138

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Voorzitter: mevrouw J.M. van Bijsterveldt-Vliegenthart, burgemeester. Aanwezig zijn: de heer Analikwu, mevrouw Van den Berg, mevrouw Brussaard, de heren Cüppers en Dag, mevrouw Dijk, mevrouw Van Dijk, mevrouw Enthoven, mevrouw Fung Fen Chung, mevrouw Gaal, mevrouw Gerritsen, mevrouw Grobben, de heren Herrema, Hombergen en Jaff, mevrouw Janssen, mevrouw De Jongh Swemer, mevrouw De Koning, de heer Maruf, mevrouw Osepa, mevrouw Romeijnders, mevrouw Van Rossum, de heren Schuurman, Van der Sluis, Van der Steeg en Stoop, mevrouw Timmermans, de heren Treffers en Valk, mevrouw Van Velzen, mevrouw Verduijn, de heer Visser, mevrouw Voogt, mevrouw Wattel, mevrouw Wentink, mevrouw Wessels en de heer Van der Woerd. Aanwezige wethouders: mevrouw Gooijer, mevrouw Huijsmans, mevrouw Schrederhof, de heer Van Vliet en mevrouw Zwart. Raadsgriffier: de heer J. Mimpen. 163. Opening en mededelingen. De VOORZITTER: Ik open de vergadering. Van harte welkom aan de leden van de raad, de leden van het college, de ambtelijke ondersteuning, zowel vanuit de ambtelijke organisatie als vanuit de griffie, en de aanwezigen op de publieke tribune. Het aantal aanwezigen op de publieke tribune is nog vrij bescheiden, maar dat zal vast toenemen in deze belangrijkste vergadering van het jaar. Dat gaat natuurlijk een hele volle tribune opleveren.

Ik heet ook degenen van harte welkom die met ons meeluisteren via de podcast en via Radio Delft. Een aantal mensen komen iets later, namelijk meneer Jaff, mevrouw Van den Berg, de heer Cüppers en mevrouw Wattel. Twee raadsleden zijn helaas verhinderd, namelijk de heer Koelewijn en de heer Van Rijn. Mevrouw Gremmen komt straks heel even langs. Dan hebben we een heel korte schorsing waarin ik haar feliciteer en waarin zij nog iets krijgt. Mensen die pas bevallen zijn, krijgen iets van ons, maar zij komt ook iets lekkers brengen. Mevrouw Zwart is vandaag jarig; dat lijkt mij ook leuk. (Applaus) Zij trakteert ons straks op een heerlijke maaltijd. Eventuele hoofdelijke stemmingen beginnen vandaag bij nummer 30. Dat is meneer Treffers. 164. Vaststellen agenda. De VOORZITTER: Er zijn in de aanloop naar deze vergadering een groot aantal moties en amendementen ontvangen en verspreid. Alle moties en amendementen zijn zoals gebruikelijk op het RIS geplaatst, zijn inmiddels ondertekend en maken deel uit van de beraadslaging. Dat is inclusief twee laatste moties over artificial intelligence, die al wel gerouleerd hadden maar nog niet bij de griffie ingediend waren. Ze staan inmiddels op het RIS en maken bij dezen dus ook onderdeel van de beraadslaging uit.

Het voorstel is om bij de Algemene Beschouwingen een spreektijd aan te houden van zeven minuten per fractievoorzitter of woordvoerder, waarvan vijf minuten voor de algemene beschouwing zelf en twee minuten voor interrupties. De interrupties doen wij aan het eind, dus niet tijdens de algemene beschouwing, maar aan het eind. Daarna krijgt het college tijd voor een korte reactie. Dat zal ook feitelijk een korte reactie zijn, waarmee met name zal 2

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

worden ingegaan op vragen. Het moet immers allemaal binnen die 21 minuten. Er komen van onze zijde dus geen brede beschouwingen op uw ongetwijfeld buitengewoon interessante Algemene Beschouwingen, maar na de pauze hebben we nog twee termijnen. Die termijnen gaan we natuurlijk ten volle gebruiken. Om 17.45 uur zal de schorsing zijn voor de maaltijd beneden. Die duurt vervolgens tot 19.00 uur. Daarna gaan we weer door in twee termijnen. Hiervoor wordt een maximale spreektijd van vier uur voorgesteld voor het presidium. Dit betekent 17 minuten per fractie en 51 minuten voor het college. Dat betekent: kort en krachtig. Er zijn immers veel moties en amendementen. Misschien is het ook goed om te zeggen dat ik wat scherper ben op interrumperen als het college aan het woord is, want als we daaraan beginnen, kost dat veel werk. Tenzij u echt een héél springend punt heeft tijdens het betoog van een van de collegeleden, wil ik u vragen om in ieder geval in de eerste termijn uw vragen te inventariseren en mee te nemen in de tweede termijn. Dan kunnen de wethouders of de burgemeester - het zullen vooral de wethouders zijn antwoorden. Als het u dan nog niet helder is, komt u gewoon even op de lijn en krijgt u de mogelijkheid om te interrumperen. Ik denk dat wij op die manier zo soepel en slim mogelijk met onze tijd omgaan. Dat zal mijn inzet zijn; dan weet u dat.

Kunt u allen leven met wat ik voorgesteld heb? Ik constateer dat de raad daarmee instemt. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. De VOORZITTER: Er wordt ons allerlei lekkers qua eten en drinken aangeboden. Ik wil dus ook alvast onze bodes en de organisatie van het gemeentehuis bedanken voor de inzet die vandaag gepleegd wordt. (Applaus) 165. Algemene Beschouwingen. De VOORZITTER: De volgorde bij de Algemene Beschouwingen is zoals gebruikelijk: we beginnen met de grootste oppositiepartij, gevolgd door de grootste coalitiepartij en zo gaan we verder. Dat bekent qua volgorde: Hart voor Delft, STIP, de VVD, D66, de SP, GroenLinks, het CDA, de PvdA, Onafhankelijk Delft, de ChristenUnie en last but not least Volt. Hierbij kan u gebruikmaken van het spreekgestoelte. Vergeet uw pasje niet mee te nemen, want anders kunnen wij de minuten niet bijhouden. Na elke bijdrage is er ruimte voor interrupties, niet tijdens de bijdrage. Aan het eind komt het college met de reactie op vragen die gesteld zijn. De heer STOOP (Hart voor Delft): Voorzitter. We staan weer voor de jaarlijkse opbouwende kritiek die we mogen geven, voor zover je die "opbouwend" mag noemen.

Voorzitter, collega's in de raad, luisteraars en kijkers - als dat op dit tijdstip lukt - waaronder natuurlijk de trouwe luisteraar Aad Meuleman, die zit te kijken en die denkt: even kijken hoe Bram het ervan afbrengt, en natuurlijk de ambtenaren. Daar zitten we dan om 16.00 uur in de middag bij de aanvang van de Algemene Beschouwingen. Op dit tijdstip zijn er ook mensen die gewoon werken en die dit nu helaas niet kunnen volgen. Dat is niet echt goed voor het betrekken van de burger bij de politiek. Dit gezegd hebbende, zitten wij hier als gemeenteraad van Delft, die moet constateren dat Delft in de top 10 van duurste steden en in de top 10 van de financieel armste gemeenten vermeld staat. Je hoeft er niet lang over na te denken of dit met elkaar te maken heeft. In de diverse commissies en in de commissie Algemeen hebben we al uitgebreid stilgestaan bij de begroting. Mijn reactie op de begroting namens Hart voor Delft zal niet echt veel afwijken 3

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

van die van vorig jaar, want er is weinig veranderd. Zoals ik ook vorig jaar heb aangegeven, is de maatschappij aan het verharden. De armoede in onze stad stijgt en de oplossingen die men bedenkt, hangen vast aan pilots en projecten zonder echte structurele oplossingen. Dan hebben we het nog niet eens over de kosten voor de Delftenaar, die ook nu weer stijgen. Kennelijk zijn dat de urgentie en de prioriteit van dit college. Dit college heeft steeds meer de neiging graag overal de regie over te willen hebben. Of je het nu hebt over Delft-West, waarover wekelijks in de media te lezen is, of de Wmo en de jeugdzorg, het college bepaalt. Er zijn ook nog dingen, zoals de voorgenomen sloop van woningen in de Sumatrastraat, waarvan dit college zegt: wij zijn geen partij. Dat heeft dan weer tot gevolg dat de betrokken Delftenaar het geloof in de politiek nog meer kwijt is. Mooie verhalen zijn er genoeg, zoals dat de skatebaan toch maar mooi geregeld is. Het lijkt nu allemaal of het uitgeven van geld niet op kan, maar 2026 nadert.

En dan? Wat dan als de geldkraan dichtgaat en het geld is opgemaakt aan pilots en projecten met weinig of geen structurele resultaten? Ondanks ons signaal bij de vorige Algemene Beschouwingen om ons geld uitsluitend uit te geven op basis van urgentie en prioriteit blijft dit college zijn eigen prioriteiten voorrang geven ten koste van de portemonnee van onze eigen inwoners. De burgerparticipatie is nog steeds niet op peil, want die werkt nog steeds niet. Hoeveel insprekers hebben we de afgelopen tijd niet gehad die bijna gefrustreerd de deur weer uitgingen omdat zij zich niet gehoord voelden? Er zijn meer dingen waar Hart voor Delft het niet mee eens is. De brug van 27 miljoen over de Schie, de participatie in Delft-West, de 10 miljoen die men wederom in het museum Prinsenhof wil stoppen, het voorbijgaan aan problemen in de andere wijken, die nu tekort worden gedaan, het steeds verder uitbreiden in de stad van het betaald parkeren, het ouderenbeleid, dat een wassen neus is. In het verleden hadden we maandelijks de studentenhuisvesting en de verkamering op de agenda staan. Daar is nu de huisvesting van statushouders bij gekomen. Het lijkt wel of dit college op dit dossier geen nee durft te zeggen, terwijl we weten wat dit alles voor gevolgen heeft voor onze stad.

Hart voor Delft dient mede hierom vanavond een motie in met als strekking: geef nu richting provincie en Rijk simpelweg eens aan dat we geen huizen hebben en dat het water ons financieel tot aan de lippen staat. Bij dit college staat de energietransitie op nummer 1. Dat moet veel kosten, maar wederom krijgen onze inwoners de rekening hiervan. Daarbij is het nog steeds zo dat dit college zo overtuigd van zijn gelijk is dat het bijna eng is. Maar de landelijke verkiezingen komen eraan. Daarbij zullen de signalen, waardoor wij al lang weten wat er speelt onder de bevolking, helder worden. De burgers zijn het zat om niet gehoord te worden. Het wordt tijd dat dit college het hoofd niet wegdraait van de problemen die spelen in de stad. We zitten bijna in de donkere dagen voor Kerst. Hart voor Delft hoopt dat dit college eindelijk regelt dat het woonwagenkamp aan de Mazirelweg weer eens normale verlichting krijgt. De wijkagent aldaar heeft aangegeven dat die situatie gevaarlijk is. Ze zitten al een aantal maanden in het donker omdat de buitenverlichting het niet doet en worden van het kastje naar de muur gestuurd. Is het soms ook hier zo - dat is een vraag - dat de gemeente geen partij is? Zeg dat dan gewoon, want dan moet Stedelink, dat het hier voor het zeggen heeft, het regelen. De VOORZITTER: Meneer Stoop, ik moet u erop wijzen dat u inmiddels door de vijf minuten bent. 4

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De heer STOOP (Hart voor Delft): Ik heb nog anderhalve minuut nodig, voorzitter. De VOORZITTER: Dan heeft u straks nog ongeveer twintig seconden resttijd voor de interrupties. De heer STOOP (Hart voor Delft): We weten al langere tijd dat met de herinrichting op dit woonwagenkamp, waarvan de bewoners ook Delftenaren zijn, niet alles soepeltjes verloopt. Graag horen wij van de wethouder hoe dit precies zit, ook omdat voor dit kamp extra geld uitgetrokken zou worden; dat stond in de begroting. Ik sla nu een klein stukje over. Hart voor Delft is de partij van jongerencentrum De Border, het Odensehuis, de BUDD Bus en kwetsbare ouderen; kortom: de vrijwilligers in de wijken die groot zijn in hun kleinschaligheid. Een ander voorbeeld is Jut & Jul in de Simonstraat, waar ook de andere partijen geweest zijn tijdens hun wijkbezoek. Kan dit college niet regelen dat deze mensen de winter doorkomen? De meerwaarde van deze winkel wordt ernstig onderschat. Voor dit soort initiatieven willen wij nog steeds de waarderingssubsidie terugzien. Jut & Jul zouden wat ons betreft hier prima voor in aanmerking komen. Hart voor Delft is er nog steeds van overtuigd dat Delft alleen financieel gezond kan worden als het college de financiën van onze stad op basis van urgentie en prioriteit benadert. We gaven dat vorig jaar ook al aan en dat zullen we blijven doen.

De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank voor uw inbreng, meneer Stoop. U noemt de armoede van de Delftenaren, die ook ons zeer aan het hart gaat. Denkt u niet dat de echte, structurele oplossing daarvan uit Den Haag moet komen? De VOORZITTER: We doen eerst de andere interruptie, meneer Stoop, want dan kunt u efficiënt zijn in de beantwoording. Mevrouw WENTINK (STIP): Ik wil meneer Stoop graag bedanken voor zijn bijdrage. Hart voor Delft geeft aan dat problemen niet structureel, dus niet op de lange termijn, worden opgelost. Ik ben benieuwd of Hart voor Delft ideeën heeft over hoe we dat wél gaan doen. De heer STOOP (Hart voor Delft): Meneer Hombergen, u vraagt hoe wij die armoede dan zouden oplossen. Dat werd in mijn verhaal eigenlijk al duidelijk. De focus ligt nu op DelftWest. Er is een onderzoek geweest waaruit blijkt dat Delft in de top 10 staat. Dat komt echt niet alleen omdat er armoede is in Delft-West. Dat gaat over heel Delft; daar zijn cijfers van. Het college moet dus meer Delftbreed gaan kijken. Dat heeft Hart voor Delft hier al tientallen keren herhaald, maar daar wordt niet naar geluisterd. Ik ben de vraag van mevrouw Wentink kwijt. De VOORZITTER: Mevrouw Wentink zei dat u aangaf dat de oplossingen die gegeven worden, niet structureel zijn en vroeg hoe u dan tot structurele oplossingen zou kunnen komen.

De heer STOOP (Hart voor Delft): Structurele oplossingen? De bewoners van Delft maken de stad en moeten er meer bij betrokken gaan worden. Dat gaat je op deze manier niet lukken. In Delft-West hebben we allemaal mooie projecten en pilots en zijn bepaalde zaken opgelost. De meeste problemen zijn nu vanuit de Buitenhof naar de Poptahof en andere wijken verplaatst. Het is pappen en nathouden; zo heet dat. 5

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De VOORZITTER: Uw tijd is om, maar u heeft de vragen kunnen beantwoorden. Mevrouw WENTINK (STIP): Geachte voorzitter, leden van de raad, college, mensen op de publieke tribune en andere luisteraars. De afgelopen jaren hebben we veel samengewerkt. Met de raad, het college, de stad en onze ambtenaren hebben we hard gewerkt aan verschillende visies en plannen, zoals het Mobiliteitsprogramma, het Cultuurkader, de energietransitie en de nota Armoede. Nu is het tijd voor actie. Laten we de papieren plannen en visies tot leven brengen om zo, met elkaar, de toekomst van Delft vorm te geven. Om de toekomst van Delft vorm te geven moeten we naar onze inwoners omkijken en investeren in Delft. STIP wil dat elke Delftenaar prettig kan wonen, goed kan werken en het bovenal naar zijn zin heeft in onze stad. Er zijn ontzettend veel belangrijke onderwerpen die spelen in de stad. We kunnen vanavond niet alles benoemen. Ik zal me beperken tot drie punten: actie op duurzaamheid, actie op woningbouw en actie op een bruisende stad. Het eerste punt is actie op duurzaamheid. Het klimaat verandert. Dit merken we allemaal. We krijgen steeds warmere zomers en warmere dagen. Oktober was zelfs de warmste oktober tot nu toe. Er zijn heftige stormen, zoals die van vorige week. Klimaatverandering moeten we dus echt bij de bron aanpakken. Dat betekent dat we aan de slag moeten.

De CO2-uitstoot moet dalen naar nul, de stad moet ingericht worden op extremer weer en we zetten in op duurzame energie. STIP begrijpt dat we als Delft slechts een baksteen zijn van het gebouw dat Nederland heet, maar we willen dat Delft vooruitstrevend blijft. We kunnen die vooruitstrevendheid behouden als we als stad experimenten en innovaties vanuit de ondernemers en onderwijsinstellingen meenemen in de uitvoering. Hierbij moeten we ook verbinding zoeken met andere thema's, zoals te zien is in de warmte-uitvoeringsplannen. Daar is uitgebreide participatie getoond met de bewoners. Met dit soort initiatieven kunnen we samen Delft van het gas af krijgen. Iedereen heeft recht op een groen en duurzaam Delft. We moeten mensen helpen met het verduurzamen van hun huis, zodat ze niet in de kou zitten. Daarbij moeten we ervoor zorgen dat elke Delftenaar hieraan kan meedoen. Bij het afvalbeleid moeten we kijken hoe we onze inwoners gaan helpen en stimuleren om minder afval te produceren ten behoeve van een duurzamer Delft. STIP wil dat we meer ruimte maken voor duurzame mobiliteit. Door fietsen, deelvervoer en wandelen te stimuleren en het ov toegankelijk te houden zorgen we ervoor dat de Delftenaar hier meer gebruik van gaat maken. Dat uit zich in een duurzamer Delft.

STIP wil dat we actie blijven ondernemen op goede fietspaden, voldoende fietsparkeerplekken, toegankelijke straten, deelmobiliteitshubs en een sterk ov-netwerk. Het volgende punt is actie op woningbouw. Veel mensen zijn op zoek naar een geschikte woning, maar die zijn er momenteel niet. Hier moeten we werk van maken, want wonen is de minimale basis om mee te doen in de samenleving. Dit betekent dat de woningnood in Delft dringend vraagt om effectieve oplossingen. Bijbouwen is wat STIP betreft een deel van de oplossing, maar het is ook cruciaal om nu in te zetten op efficiënt gebruik van de huidige woonvoorraad. Dan maken we ook actie van wat er momenteel wel al kan. Het toestaan van friendscontracten was een eerste stap, maar we moeten met elkaar verder kijken. Het huidige beleid beloont namelijk alleen en eenzaam wonen, terwijl wonen met andere mensen de woningnood en de eenzaamheid kan laten dalen. Dan studentenhuisvesting. STIP blijft zich inzetten voor de realisatie van een fors aantal studentenwoningen in Delft, verspreid door de stad, want zoals ik al zei: iedereen heeft recht

6

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

op een woning in Delft. Bij de bespreking van de Woonvisie over drie weken zal STIP op deze punten terugkomen om onze woorden om te zetten in daden. Het laatste punt is actie op een bruisende stad. Voor STIP is het belangrijk dat Delft bruist, dat het een bruisende stad is met ruimte voor innovatie, lokale ondernemers en een breed scala aan culturele activiteiten. Zo kunnen mensen elkaar ontmoeten en zorgen we voor verbinding tussen de verschillende Delftenaren. De bruisende stad moet er voor iedereen zijn, dus ook voor mensen met een kleinere portemonnee. Delft bruist ook door de vele ondernemers in de stad. STIP wil dat we als gemeente de ondernemers niet onnodig beperken, want zij kunnen gewoon heel veel zelf. Wel lijkt het ons goed om met hen in gesprek te blijven om te kijken waaraan zij behoefte hebben. Zo zien meerdere organisaties graag dat er meer flexwerkplekken komen, omdat die kunnen bijdragen aan nieuwe samenwerkingen. De VOORZITTER: Mevrouw Wentink, u bent door uw vijf minuten heen. De rest van uw tekst gaat ten koste van uw reactie op interrupties. Mevrouw WENTINK (STIP): Ik zal het snel afmaken; ik ben bijna klaar. Door de samenwerking tussen Delftenaren, bedrijven en de gemeente te onderhouden wil STIP een duurzaam klimaat creëren waarin ondernemerschap en creativiteit kunnen floreren.

Delft moet een stad zijn voor iedereen, waarin iedereen zich thuis voelt, ongeacht je achtergrond of portemonnee, waarin iedereen kan wonen, werken, zorg kan krijgen en gelijke kansen heeft om zijn eigen potentieel te benutten. Graag wil STIP de hand reiken naar andere partijen en de bewoners om samen actie te ondernemen voor een duurzaam, levendig en inclusief Delft. Gezamenlijk kunnen we de ambities waarmaken die onze stad verdient. De heer TREFFERS (Volt): Ik hoor een mooi betoog over klimaat, maar Volt is van mening dat we nog steeds niet genoeg doen. Is STIP het met ons eens dat we eigenlijk op nog meer dingen zouden moeten inzetten? Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Er wordt gezegd dat iedereen in Delft moet kunnen wonen. Dat is heel mooi, maar ik zie uw partij, STIP, altijd alleen opkomen voor studentenwoningen en niet voor andere betaalbare woningen. Hoe zit dat dan? Mevrouw VOOGT (VVD): Mevrouw Van Rossum is mij net voor, want ik had een gelijksoortige vraag. Ik hoor mevrouw Wentink inderdaad zeggen dat iedereen in Delft moet kunnen wonen, maar toch hoor ik haar ook zeggen dat zij vooral voor studenten gaat bouwen. Gaat u ook woningen bouwen voor mensen en gezinnen die in Delft een middeldure huur- of koopwoning zoeken en hoe gaat u dat dan doen? Mevrouw WENTINK (STIP): Dank voor de vragen. Ik begin met de vraag van Volt.

STIP is zeker van mening dat we meer moeten doen op duurzaamheid en voor het klimaat. Daar denken we de komende tijd dus graag met u over mee. Wat de vragen van mevrouw Voogt en mevrouw Van Rossum over wonen betreft: studentenwoningen zijn inderdaad belangrijk, maar dat geldt ook voor andere woningen in de stad. We zullen bij de Woonvisie inderdaad ook kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat er in Delft middeldure huur en goedkope koop zullen zijn. Daar zal STIP zich dus ook voor inzetten. 7

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Mevrouw VOOGT (VVD): Geachte voorzitter, leden van de gemeenteraad en alle aanwezigen. Graag willen wij tijdens deze begrotingsbehandeling onze liberale visie op Delft presenteren. Als vertegenwoordigers van onze stad en zijn inwoners hechten wij veel waarde aan een verantwoord financieel beleid dat gericht is op groei, welvaart en welzijn voor alle Delftenaren. Bij het beheren van onze begroting moeten we altijd streven naar de meest verantwoorde inzet van onze euro's en vooral verantwoordelijkheid. We vragen om transparantie over de besteding van belastinggeld dat is afgedragen door hardwerkende Delftenaren en we blijven kritisch kijken naar de kosten en opbrengsten van beleid, projecten en programma's. Verder vinden wij het de taak van het college om ervoor zorgen dat de raad de begroting kan doorgronden, kan sturen op heldere maatschappelijke effecten en zijn controlerende taak goed kan uitvoeren. Voor ons zijn vier speerpunten van groot belang: een betaalbaar Delft met veerkrachtige inwoners, een goed vestigingsklimaat voor ondernemers en banen op ieder niveau, een woning voor iedereen en tot slot een realistische energietransitie en een bereikbaar Delft. Ik zal onze speerpunten één voor één langslopen. Een betaalbaar Delft waarin iedereen fijn kan wonen en waar de economie floreert, vinden wij belangrijk.

Wij willen een gemeente die mensen niet financieel afhankelijk maakt, maar zelfredzaam. Wij willen niet incidenteel allerlei toeslagen in het leven roepen, maar zorgen dat onze inwoners financieel onafhankelijk zijn en zelf invulling kunnen geven aan hun leven. Dat is onze eerste prioriteit en stip op de horizon. Om dat te realiseren moeten we onze economie en werkgelegenheid stimuleren en de gemeentelijke belastingen verlagen. De VVD staat voor beleid dat ondernemerschap aanmoedigt, banen creëert en de lokale economie versterkt. Wij willen initiatieven steunen die de groei van bedrijven bevorderen en nieuwe kansen scheppen voor onze stad. Ook pleiten we voor investeringen in onderwijs en vaardigheden, zodat onze inwoners goed voorbereid zijn op de veranderende arbeidsmarkt. Als iedereen in staat wordt gesteld om op volle kracht vooruit te gaan, zal de één sneller gaan of verder komen dan de ander. Er zal verschil in uitkomsten zijn en dus in welvaart. Dat is niet erg, zolang dit het gevolg is van een verschil in inzet en prestatie en iedereen faire kansen heeft gehad. Dat verband is er vandaag de dag niet altijd. Het komt voor dat mensen die keihard werken, nauwelijks beter af zijn dan mensen die een uitkering hebben of helemaal niet werken. Het komt ook voor dat mensen die hard werken en daarvoor beloond worden met een beter brutosalaris, er netto op achteruitgaan.

Dat zouden wij willen voorkomen. Ons tweede punt is ondernemerschap. Delft zit vol ondernemerschap. Ondernemers zijn de ruggengraat en motor van onze maatschappij. Zij leveren producten of diensten waar we allemaal op rekenen. Ze creëren ongelofelijk veel banen. Ze zijn een bron van vernieuwing en innovatie, brengen mensen bij elkaar en zorgen voor leven in de brouwerij. Kortom: optimisme en ondernemerschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Maar juist onze ondernemers voelen zich door de gemeente steeds vaker in de hoek gezet met een onmogelijke kluwen aan verwachtingen, verplichtingen en lasten. Dat moet anders. Wij vragen veel van onze ondernemers. Daar moet tegenover staan dat zij lucht krijgen, lagere gemeentelijke lasten en minder regels. Bovenal moeten ondernemers weten waar ze aan toe zijn, bijvoorbeeld door een duidelijk terrassenbeleid. Ook de woningnood is in Delft een zeer groot probleem. Vele Delftenaren hebben, hoewel ze zich aan alle spelregels houden, geen zicht op een eigen thuis of een passende woning. Steeds meer mensen, vooral Delftenaren tussen 29 en 45 jaar en gezinnen, vertrekken uit 8

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

onze stad omdat ze geen passende woning kunnen vinden. Dat moet anders. Wij willen betaalbare koophuizen, omdat een koophuis dé manier voor de middenklasse is om een spaarpot op te bouwen en de toekomst tegemoet te zien met optimisme. Dat moet voor veel meer Delftenaren binnen bereik komen, zodat elke Delftenaar perspectief krijgt op een eigen huis, want een eigen huis, jong het huis uit kunnen, is de beste manier om jezelf te ontwikkelen en te ontplooien. Daarom willen wij meer betaalbare koopwoningen voor jongeren en huurders. Ook op het gebied van duurzaamheid en klimaatverandering moeten we ambitieus zijn. We willen een groene stad waarin Delftenaren in veilig en schoon zwemwater kunnen zwemmen. Het stimuleren van duurzame energiebronnen, het verminderen van de CO2uitstoot en het creëren van groene ruimtes waarin onze inwoners kunnen genieten van een gezonde levensstijl, vinden wij belangrijk. Maar het moet wel betaalbaar blijven voor onze inwoners. Dit betekent voor ons ook een bereikbaar Delft, met goede ov-voorzieningen, waarin auto's niet de stad uitgejaagd worden. Ik wil benadrukken dat een stad met zo laag mogelijke lasten en met veilige wijken waarin iedereen kan wonen, van groot belang is voor het welzijn van onze inwoners. Wij moeten met elkaar blijven werken aan de sociale cohesie en gelijke kansen voor iedereen, ongeacht achtergrond of afkomst.

In samenwerking met onze collega's in de gemeenteraad en het stadsbestuur streven we naar een Delft dat floreert en waarin alle inwoners de kans krijgen om hun volledige potentieel te bereiken. Laten we samenwerken en onze stad sterker en welvarender maken. De VOORZITTER: U heeft nog een minuut en zeven seconden voor de interrupties. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Mevrouw Voogt, dank u wel voor uw bijdrage. Uw slot was heel mooi. Toch heb ik een vraag. De VVD noemt steeds "werkenden" en "nietwerkenden". Dit roept een tegenstelling op. Aan wiens kant staat de VVD? De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank, mevrouw Voogt, voor uw inbreng. U legt een grote nadruk op de lage lasten en op de toeslagen en het stelsel waarin mensen terechtkomen bij lage salarissen. Denkt u niet dat het stelsel van toeslagen buiten het bereik van de gemeente ligt en dat dat meer iets voor Den Haag is? En als we het dan toch over Den Haag hebben: u schrijft in uw eigen motie dat Delftenaren recht hebben op een betrouwbare en voorspelbare overheid. Denkt u dat de manier van handelen vanuit Den Haag ten opzichte van het Gemeentefonds daar op dit moment aan bijdraagt? Mevrouw BRUSSAARD (Volt): Ik heb een vraag over het betoog van de VVD over de economische groei en een realistischere energietransitie.

We zien juist dat we door de economische groei nu ook tot klimaatproblemen en klimaatverandering zijn gekomen. Zou het niet andersom moeten zijn: een realistische economische groei en ambitieuzer in versnelling van de energietransitie? Klopt de prioritering van de VVD wel? Mevrouw WENTINK (STIP): De VVD en STIP vinden elkaar vaak in het tegengaan van hoge regeldruk voor ondernemers. De VVD geeft niet aan welke regels de Delftse ondernemers nu in de weg zitten. Welke regels en drempels wil de VVD wegnemen voor de ondernemers? Mevrouw VOOGT (VVD): Ik hoor van de heer Hombergen vooral een tegenstelling tussen niet-werkenden en werkenden. Daar hoeft natuurlijk niet tussen gekozen te worden. Het 9

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

gaat ons erom dat er lagere lasten zijn. Als er lagere lasten zijn, wordt het voor iedereen beter. Ik vind het lastig om de vraag van de heer Van der Woerd te herhalen. Hij vroeg iets over … De VOORZITTER: Meneer Van der Woerd, kunt u uw vraag kort herhalen? De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Aan wiens kant staat de VVD? Er werd nogal eens een tegenstelling geschetst tussen werkenden en niet-werkenden. De VOORZITTER: Daar is reeds op geantwoord. De heer Hombergen vroeg hoe stabiel het beleid vanuit Den Haag is wat het Gemeentefonds betreft. Mevrouw VOOGT: Excuus, ik haalde beide vragen door elkaar. Ik denk dat we het ook voor de gemeente moeten hebben over eigen kracht. Het landelijk beleid kan daar inderdaad altijd aan bijdragen, maar ik denk dat we vooral ook naar onszelf moeten kijken. Wat de vraag van STIP betreft: ik denk dat onze prioritering nog steeds klopt. Mevrouw Wentink vroeg nog iets. Ik weet niet meer wat zij precies vroeg. De VOORZITTER: Mevrouw Wentink, kunt u uw vraag herhalen? Mevrouw WENTINK (STIP): Welke regels zou de VVD weg willen halen om de regeldruk voor ondernemers te verlagen? Mevrouw VOOGT (VVD): Ik denk vooral dat procedures vergemakkelijkt moeten worden, dat het belangrijk is dat we duidelijk zijn naar ondernemers over hoe alles in elkaar zit en dat we het hun vooral niet moeilijk moeten maken.

Ik denk graag met u mee over wat we daarin zouden kunnen versimpelen. De VOORZITTER: Dat brengt mij bij de heer Maruf. Meneer Maruf, denk aan de vijf minuten. Het valt soms niet mee om in de korte interruptietijd de vragen nog goed te kunnen beantwoorden. De heer MARUF (D66): Ik zal snel nog wat schrappen. De VOORZITTER: Ja, doe dat maar even. Nee hoor, u kunt volgens mij ook snel spreken. Dat gaat volgens mij dus helemaal goed komen. De heer MARUF (D66): Voorzitter, iedereen in de zaal, kijkers en luisteraars thuis. Ten tijde van dit debat zijn we getuigen van een enorm menselijk leed. Mensen zijn getroffen door natuurrampen. Heel schrijnend en actueel zijn het Israëlische leed en het Palestijnse leed. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen in deze zaal, waar wij dat kunnen, bijdraagt aan de dialoog tussen onze inwoners. Zoals het onacceptabel is dat de synagoge hier in Delft wordt beklad, is het net zo onacceptabel dat demonstraties voor de hulp aan Palestijnen worden weggezet als "terrorismeverheerlijking". Beide gebeuren. De dialoog tussen inwoners in onze stad is noodzakelijk voor het gevoel volwaardig onderdeel te zijn van onze stad: de dialoog over uw wijk, over opgroeien en ouder worden in onze stad, waar u woont en waar u uw brood verdient. De begroting is er om kracht achter die woorden te zetten. Naar het oordeel van D66 zijn we op de goede weg.

Om de mensen in onze stad meer perspectief te kunnen bieden, is het belangrijk dat we in rap tempo 10

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

woningen bijbouwen. In onze stad ziet u de bouwprojecten. Het bijbouwen van woningen moet gepaard gaan met ruimte voor lokaal ondernemerschap, ontmoetingsplekken en openbaar groen. Alleen op die manier kunnen we gemeenschappen in stand houden en versterken. Daarom heeft D66 voorstellen gedaan voor meer bedrijfsruimte, niet alleen in Schieoevers maar ook in de Buitenhof, de Voorhof en de Tanthof. Ondernemen in de eigen wijk geeft mogelijkheden voor succes. Wie zijn beter dan uw buren als uw eerste klanten? Om onze stad te vergroenen heeft D66 voorstellen gedaan om de Gasthuisplaats om te zetten van een asfaltveld naar een groene oase, om het goed bezochte Poptapark te vergroten en om in te zetten op groene gevels om hittestress tegen te gaan. Dat is allemaal noodzakelijk. De regering heeft er veel aan gedaan om de afhankelijkheid van buitenlands gas te verminderen. In onze stad doen wij dat ook, namelijk met een isolatieplan om mensen die in energiearmoede verkeren, te helpen en de stad klaar te stomen voor de toekomst. De energietoeslag is noodzakelijk geweest voor veel inwoners. Als het aan D66 ligt, verhogen we de energietoeslag nogmaals voor de inwoners die in financiële nood zitten.

Tegelijkertijd was de energietoeslag minder nodig geweest als we in Nederland veel eerder aan de slag waren gegaan met woningen onafhankelijk maken van gasaansluiting, als we woningen hadden geïsoleerd, enzovoort. Dan over jongeren en kinderen. We moeten zorgen voor goede scholen voor de kinderen en de jongeren, zodat zij zich maximaal kunnen ontwikkelen. Zo heeft D66 zich met succes ingezet voor schoolontbijt op basisscholen. Ook dit jaar hoeven kinderen niet met honger in de klas te zitten. Kortom: ik heb te weinig tijd om alles te benoemen, maar laten wij vanavond het goede voorbeeld geven door de dialoog met elkaar te voeren. Wij kijken uit naar het debat met u in de zaal. De VOORZITTER: Meneer Maruf, gefeliciteerd! U heeft het echt geweldig, kort en krachtig gedaan. Kijk, de hele fractie is enthousiast en breekt de tent af. U heeft nog 3 minuten en 52 seconden. Ik zou dus zeggen: grijp uw kans, gemeenteraad, want de heer Maruf is ruim beschikbaar voor het beantwoorden van uw vragen. De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank, meneer Maruf, voor uw inbreng. U roept op tot dialoog. Die zie ik heel graag gebeuren. Kunt u er iets dieper op ingaan wat voor een dialoog u ziet over de spannende momenten in de wereld? De heer MARUF (D66): Dat is een goede vraag van de heer Hombergen, want ik zie dat leed elders in de wereld ook heel veel Delftenaren treft. Het zijn moeilijke tijden.

Ik denk dat wij als politici niet moeten doen aan polarisering, maar dat er juist van ons wordt verwacht dat wij een genuanceerd standpunt innemen om mensen dichter bij elkaar te brengen en verschillen te overbruggen in plaats van die groter te maken. Wat de dialoog hier in de raadzaal betreft: er zijn meer dan 50 voorstellen gedaan. Daarover gaan we later op de avond een mooi debat voeren met elkaar. Volgens mij is dat het moment waarop mensen in onze stad zien dat wij onderling, oppositie en coalitie, verschillen overbruggen om het beter te krijgen voor iedereen in de stad. De heer TREFFERS (Volt): Ik hoor een aantal mooie concrete ideeën, bijvoorbeeld over het verhogen van de energietoeslag. Waar zijn de moties? 11

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

De heer MARUF (D66): Voor zover ik heb begrepen, is er een voorstel in de maak vanuit het college. Ik spreek hier alvast uit dat wij vinden dat we mensen die in financiële nood verkeren, moeten blijven helpen. Daaraan voeg ik toe dat wij een minder grote financiële bijdrage hadden hoeven te leveren als wij veel eerder waren begonnen met het isoleren van woningen en met mensen van het gas af helpen. Maar nu de nood aan de man is, moeten wij ook leveren. De VOORZITTER: Ook de beantwoording is kort en krachtig. Fantastisch, meneer Maruf. Ook mevrouw Van Rossum kennen we als heel kort en krachtig. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Goedenavond, allemaal. "Mogen we er zo op?" Het kleine meisje kijkt me met grote bruine ogen aan, terwijl vrijwilligers het springkussen uitrollen. Eerst verwachtingsvol; daarna betrekt haar gezicht. "Kost het geld?" Nee, het kost geen geld. Nu lichten haar ogen op: "Zo iets was hier nog nooit!" Dat was hier nog nooit; dat is precies de reden waarom dit buurtfeest georganiseerd werd, want op het voetbalveldje achter de Debussyflat spelen en sporten tientallen kinderen en jongeren zodra het maar kan. Een prima plek, zou je denken, maar speeltoestellen zijn er niet, onkruid staat er hoog, de bankjes hebben een treurige aanblik en het kraantje waar de voetballers altijd uit drinken, doet het niet meer.

Samen met de kinderen en de jongerenwerker organiseerde de SP deze dag afgelopen zomer om aandacht te vragen voor de broodnodige verbeteringen op hun veldje. De drie wat oudere jongens die het manifest namens de groep mochten aanbieden aan de gemeente - wethouder Schrederhof was er die dag bij - zouden echt niet naar dit stadhuis gekomen zijn om in te spreken in een commissievergadering. Sterker nog: ze komen nooit in de binnenstad. Maar nu hebben zij van zich laten horen en nu gaat daar ook iets veranderen. Als mensen zich organiseren en gezamenlijk verandering afdwingen, is dat democratie in haar puurste vorm. Mensen komen op voor hun gedeelde belang, ook al gaat maar de helft van de Delftenaren stemmen. Was dat anderhalf jaar geleden, vlak na de gemeenteraadsverkiezingen, hier niet het gesprek van de dag: hoe krijgen we mensen meer geïnteresseerd in de politiek? Het antwoord is eigenlijk heel simpel: de mensen moeten niet naar de politiek, maar de politiek moet meer naar de mensen, want in Voorhof, Tanthof-Oost en Buitenhof gingen nog veel minder mensen naar de stembus dan die 50%. Eén op de drie maar! Waar verbetering in Delft het allerbelangrijkst is, zijn de inwoners van die wijken in deze raad dus enorm ondervertegenwoordigd. Er is letterlijk heel veel afstand tussen dit stadhuis en die wijken.

Om die cirkel te doorbreken, moet er flink in hun belangen geïnvesteerd worden, zodat elke wijk compleet is: goed bereikbaar, er worden dingen georganiseerd, je voelt je er veilig en er kan buiten gespeeld worden. De SP wil geen pleisters plakken, maar wil de ongelijkheid - die is er dus heel duidelijk - tussen Delftse wijken keihard aanpakken. We staan dus zeker achter de plannen voor Delft-West in deze begroting. Een nieuw buurthuis, meer hulpverlening bij schulden en preventie van criminaliteit zijn hard nodig, maar zijn nog niet genoeg. De SP wil forse investeringen in publieke voorzieningen, zoals de kinderboerderijen, buurthuizen, bibliotheek, de schooltandarts en een buitenzwembad. Dat laatste gaat er volgens mij komen, maar voor het overige doen wij vandaag een hele rij voorstellen. De kranten staan bol van de zorgen over de zorg. Er is genoeg welvaart in Nederland maar het zorgsysteem dat wij hebben, is door marktwerking te duur geworden. We willen Delftse zorggelden veiligstellen, ook als politiek Den Haag gaat bezuinigen. Onze vrijwilligers horen het regelmatig bij mensen aan de deur: de drempel om een arts op te zoeken als je de zorg 12

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

nodig hebt, wordt steeds groter, vaak vanwege angst voor de kosten. Zo gaat één op de zes kinderen niet naar de tandarts voor controle. Dat kan gewoon wel; het is gewoon gratis, maar het gebeurt gewoon niet, omdat de ouders ook niet gaan. We willen er dan ook voor pleiten om de schooltandarts een terugkerend onderdeel te maken voor alle schoolkinderen. Graag een reactie van het college op dat voorstel. Een begroting als deze is kiezen. De SP maakt vanavond een aantal duidelijke keuzes. Dan maar geen Gelatinebrug, Planet B.io en internationaal beleid. En een kleiner InnovationQuarter vinden we ook wel goed. Wij besteden dat geld aan twee buurthuizen, een nieuwe tram, evenementen en de twee kinderboerderijen, want dat zijn de publieke voorzieningen waarop onze inwoners zitten te wachten. Onze stad is van ons allemaal. Van Delftse hoogtepunten moeten we dus ook allemaal kunnen genieten. Nadat de Prinsenhof op ons initiatief eens in de maand gratis toegankelijk werd voor Delftenaren, vinden we dat nu ook de kerktoren gratis kan worden voor onze inwoners. De VOORZITTER: Mevrouw Van Rossum, mag ik u erop wijzen dat u door de vijf minuten heen bent met uw bevlogen betoog? Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Ja, maar ik ben bij mijn laatste zin en dan maakt u het net zo … De VOORZITTER: Uw laatste zin. Maak 'm maar af. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Potverdorie.

Nee, dat is allemaal dus heel goed haalbaar. U heeft al die amendementen en moties gekregen. U kunt dat allemaal zien. Alles heeft dekking. Dus geen pleisters plakken maar echte keuzes maken. Het is tijd dat de gemeente ondubbelzinnig voor al haar inwoners kiest. De VOORZITTER: Een bevlogen betoog, mevrouw Van Rossum. Zijn er mensen die de behoefte hebben om te interrumperen of is het verhaal glashelder? Dat kan zomaar. U komt ermee weg, mevrouw Van Rossum. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Voorzitter, mederaadsleden, college, mensen op de publieke tribune en ook mensen die online met ons verbonden zijn. Ik was drie weken geleden op de opening van de expositie Youtopialab, onderdeel van de Eindhovense Dutch Design week. In Youtopialab laat een groep wetenschappelijke onderzoekers en kunstenaars samen zien in wat voor land we idealiter willen leven. Hoe ziet jouw ideale wereld eruit? "Your-utopia". Hoe wonen de mensen in jouw wereld en hoe ziet die omgeving eruit? Hoe relax en ontspan je? Hoe verplaats je je van de ene naar de andere plek? Hoe gaan de mensen met elkaar om? In 2022 en 2023 zijn 100 tot 150 mensen via deze methode geïnterviewd en is dat vertaald in tekeningen.

Die tekeningen zijn samen een expositie geworden, een soort We-topia, onze gezamenlijke ideale wereld, waar een breed palet aan idealen samenkomen: een groene wereld waar iedereen in het groen leeft, een rode wereld waar veel samen wordt gedaan, een roze wereld waar liefdevolle ontmoetingen centraal staan of een blauwe wereld van de technologie. De vragen die deze onderzoekers en kunstenaars stellen, zijn mooie vragen waar ieder van ons bij het besturen van de stad eigenlijk ook mee bezig is. We praten allemaal met verschillende mensen in onze stad die hun verhalen delen. Samen streven we allemaal een ideaal na en we zoeken naar die plekken waar onze idealen het dichtst bij elkaar komen, zodat we die samen ook kunnen gaan realiseren.

13

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Als raadsleden proberen we iedere keer samen het goede besluit te nemen voor de stad. We maken echter ook deel uit van een systeem. Wanneer vinden en besluiten we dat het goed gaat en dat we echt even op onze handen gaan zitten? Maar hoe sluiten we juist ook iets af wanneer het niet meer functioneert of wanneer we een systeem met zoveel pleisters aan elkaar hebben geplakt dat het eigenlijk niet meer werkt en dat het niet meer ondersteunend is aan de stad en diens mensen? Ik noem bijvoorbeeld het aantal mensen in armoede, die nog steeds in rijen voor de voedselbank staan, terwijl er in Delft ook een groep superrijken woont. Draaien we als overheid op tijd de sleutel om zodat de verschillen tussen die groepen weer wat meer normaliseren? Het aantal mensen, met name jongeren, op wachtlijsten voor een betaalbare woning neemt alleen maar toe. Kunnen we het slagschip voldoende in de goede richting sturen zodat wonen weer toegankelijk en betaalbaar wordt voor iedereen? Het klimaat verandert harder en met grotere consequenties dan we ooit dachten.

Gaan we met de klimaatadaptatiemaatregelen en de energietransitie snel genoeg, maar komt iedereen ook daadwerkelijk mee? Durven we het Delftse slavernijverleden voldoende in de ogen te kijken, excuses aan te bieden en samen de doorwerking van dit geërfde verleden te herkennen om de toekomst vanuit een nieuwe en inclusievere bril tegemoet te treden? Kunnen we als politiek er samen in slagen om partijoverschrijdend en op Europees, landelijk, provinciaal en lokaal niveau het vertrouwen terug te verdienen van de mensen die het gevoel hebben het niet meer te kunnen volgen en begrijpen of niet meer mee te kunnen of mogen doen? Wij mogen onszelf gelukkig prijzen dat we in de omstandigheid zitten dat we in deze veilige setting samen kunnen reflecteren en aanscherpen en kunnen dromen over een toekomst. Op het moment dat wij deze begrotingsbehandeling doen, zijn er verschillende plekken in de wereld waar mensen moeten vrezen voor de meest basale basisbehoeften. We kunnen onze ogen niet sluiten voor het onrecht dat mensen aangedaan wordt. Onze gedachten gaan uit naar hen die slachtoffer zijn van geweld of onderdrukking. Of dat nou Israëlische of Palestijnse slachtoffers zijn, in onze ideale wereld heeft geweld geen plaats.

Juist dat vraagt van ons de sterke verantwoordelijkheid om op dit stukje aarde met elkaar in verbinding te blijven en met oprechte interesse te proberen elkaars standpunt zo goed mogelijk te begrijpen. Onze oproep voor vandaag is dan ook: zoek met elkaar naar waar we het met elkaar beter kunnen maken in plaats van de tegenstellingen op te zoeken. De VOORZITTER: Heel mooi, mevrouw Wessels. Heel redelijk binnen de tijd en een mooi betoog. We hebben nog 1 minuut en 47 seconden. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Mevrouw Wessels roept ertoe op dat partijen nader tot elkaar komen en meer de overeenkomsten in plaats van de verschillen gaan benadrukken. Denkt u niet dat het gebrek aan vertrouwen in de politiek juist veroorzaakt wordt doordat alle partijen in de ogen van mensen zo op elkaar lijken? Mevrouw WENTINK (STIP): Ik hoor GroenLinks eigenlijk niks zeggen over het ondernemersklimaat hier in Delft. Ik ben dus benieuwd hoe GroenLinks zich wil inzetten voor het realiseren van bedrijfsruimten in Delft. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Dank u wel voor de vragen. Ik ga eerst in op de vraag over het ondernemersklimaat. In een betoog maak je keuzes: waar geef je wel aandacht aan en waaraan niet? Op het ondernemersklimaat hebben we de afgelopen jaren al duidelijk ingezet. Daar blijven we ook op inzetten, juist voor de kleine ondernemers door de hele stad.

Daar blijven we extra bedrijfsruimte voor zoeken en daar zullen we ook op blijven inzetten. 14

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Wat het zoeken van die samenwerking betreft: ik denk dat we er juist meer behoefte aan hebben om een gezamenlijk verhaal te zoeken in plaats van iedere keer op zoek te gaan naar die verschillen, want die verschillen blijven polariseren. In die samenwerking kunnen we samen juist vooruit. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Ik snap wat u zegt, maar mijn stelling is dus dat mensen daardoor juist het vertrouwen in de politiek verliezen. Ik zou graag willen dat mevrouw Wessels daar even op ingaat. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Dat is uw overtuiging; dat is niet mijn overtuiging. Mijn overtuiging is dat we veel meer moeten zoeken naar waar we elkaar juist samen kunnen vinden, want daar vinden we de oplossingen, niet in de verschillen. De heer VISSER (CDA): Mevrouw de voorzitter. We leven op dit moment in een onzekere en ronduit zorgelijke tijd. De toenemende noden in de wereld laten zien hoe belangrijk het is om in vrijheid, veiligheid en geborgenheid samen te kunnen leven. Helaas kunnen wij al die noden vanuit Delft niet oplossen. Wat wij wel kunnen doen, is vragen om ontferming en oog hebben voor mensen, ook in onze stad, die zich in toenemende mate onveilig voelen vanwege hun religie, afkomst of achtergrond. En wat we bovenal kunnen doen, is doen wat binnen het bereik ligt van de Delftse politiek, in het bijzonder de gemeenteraad.

Om daaraan invulling te geven zijn voor het CDA ten minste drie dingen nodig: rentmeesterschap, reflectie en rekenschap. In de paar minuten spreektijd die de fractievoorzitters zichzelf hebben opgelegd, wil ik aan de hand van deze drie begrippen, de drie R'en, de visie van het CDA kort uiteenzetten. Ik begin met rentmeesterschap. Juist wanneer de verhoudingen in de wereld op scherp staan, is het belangrijk om te werken aan een samenleving waar iedereen zich thuis voelt, waar mensen omzien naar elkaar en voor elkaar zorgen en niemand achterblijft en met een cultuur van saamhorigheid en gemeenschapszin. Dat doen we volgens het CDA met de talenten die ons gegeven zijn. En we vragen mensen die gegeven talenten volop in te zetten voor anderen, voor de samenleving en ook voor jezelf. Maar dit vraagt ook een overheid die de talenten in de samenleving benut, een overheid die een actieve handreiking geeft aan bewoners en instellingen die ontmoeting en samenzijn willen bevorderen en een overheid die rustig en behoedzaam omgaat met mensen en middelen, met oprechte aandacht voor de middengroep en de Delftse maat, zeker tegen de achtergrond van de toch ongewisse financiële situatie die voor de deur staat. Zo werken we aan een sterke samenleving waarin verbondenheid is tussen generaties.

Werken aan een sterke samenleving verplicht ook tot continu onderhoud en versterking van het openbaar bestuur, ook lokaal hier in Delft. Daarbij helpt reflectie, de tweede R. Het CDA gelooft dat reflectie helpt bij het verbeteren van het openbaar bestuur: reflectief zijn op de gemaakte keuzes en het eigen handelen en daarbij nadrukkelijk oorzaken niet alleen bij anderen of externe factoren zoeken, maar kritisch zijn bij de vraag: wat had ík anders of beter kunnen doen? Had ik een vraag kunnen stellen in plaats van een stelling te poneren? Of had ikzelf op zoek kunnen gaan naar informatie? Of had ik iemand anders ook iets kunnen gunnen? Reflectie zal soms leiden tot het antwoord dat je zelf iets anders of beter had kunnen of moeten doen. Maar hoe erg is dat? Erkenning is vaak het begin van een oplossing, een oplossing om te leren en het in het vervolg anders te doen. Dat is altijd beter dan volharden in een eigen gelijk, zaken op anderen afschuiven of een onuitputtelijke drang aan de dag leggen om zichtbaar te willen zijn.

15

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Tot slot rekenschap. Rekenschap geven van de juiste politiek-bestuurlijke verhoudingen in dit huis is essentieel. De gemeenteraad van Delft is het hoogste orgaan in het stadsbestuur en moet te allen tijde adequaat in staat zijn om te kunnen wikken en wegen en goede besluiten te kunnen nemen. Het CDA ziet graag dat de drie bestuursorganen van de gemeente zich rekenschap geven van de juiste politiek-bestuurlijke verhoudingen, goed samenspel bevorderen en reflectief zijn op eigen houding en gedrag. Het politieke ambt in het bijzonder vraagt volgens het CDA mensen die dit in nederigheid en bescheidenheid en met decorum vervullen. Maar eigenlijk geldt dit voor iedereen. Ik noem onze commissieleden. Zij doen ongelofelijk belangrijk werk in onze gemeenteraad. Ik ben blij dat de gemeenteraad op initiatief van het CDA en D66 heeft ingestemd met een voorstel om hen beter te ondersteunen. Ik noem onze bodes en beveiliging. Zij zorgen ervoor dat we hier kunnen zijn, dat we verzorgd worden en schoon en verwarmd kunnen wikken en wegen. Ik noem de ambtenaren, in het bijzonder die van de griffie. Zij zorgen ervoor dat de gemeenteraad bijeen kan komen, dat vergaderingen worden voorbereid en dat wij ons werk kunnen doen. Deze collega's doen hun werk allemaal in nederigheid en bescheidenheid. Laat hen een voorbeeld zijn voor ieder van ons.

Dit verdient waardering en vanaf deze plek wil ik hen dankzeggen voor alle inspanningen die zij voor ons verrichten. Ik rond af. Bij de niet geringe taak het ambt in nederigheid en bescheidenheid en met decorum te vervullen wenst het CDA uw gemeenteraad, onze gemeenteraad, wijsheid maar bovenal Gods zegen toe voor de komende periode. De VOORZITTER: Een helder betoog. U heeft nog 1 minuut en 52 seconden. Er zijn al vragen, maar u heeft al gezien dat ons geliefde raadslid Kyra Gremmen binnengekomen is, met baby en al. Van harte welkom, Kyra. Fijn dat je er bent. (Applaus) Kyra, ik kom straks naar je toe. Dan schors ik de vergadering even, maar we ronden eerst de interrupties op het betoog van de heer Visser af. Maar alvast zeer veel dank voor deze lekkere traktatie. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Hartelijk dank voor de mooie drieslag van het CDA; mijn complimenten. De eerste is rentmeesterschap. Dat is volgens mij vooral een economisch begrip. Hoe verbindt het CDA dat met recht doen en zorg voor elkaar? Mevrouw WENTINK (STIP): STIP vindt het belangrijk dat er in Delft genoeg te doen is voor onze jongeren. Wat gaat het CDA in de toekomst doen om te zorgen dat er in Delft iets te doen is voor onze jongeren? De heer VISSER (CDA): De heer Van der Woerd vroeg mij hoe rentmeesterschap wordt verbonden met zorg voor elkaar.

Als de heer Van der Woerd luistert naar de bijdragen die het CDA in deze gemeenteraad doorgaans heeft, hoort hij dat daar heel sterk de component in zit dat we omzien naar elkaar, dat er oog is voor vrijwilligers en dat we zorg hebben voor mensen die voor een ander zorgen, bijvoorbeeld mantelzorgers. Dat is ook verbondenheid tussen generaties en dat is wat mij betreft óók onderdeel van rentmeesterschap. De vraag van mevrouw Wentink heeft geen betrekking op het betoog dat ik heb gehouden. Ik zou haar via u willen voorstellen om die vraag even te parkeren. In de officiële

16

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

raadsvergadering zal ik dan iets daarover zeggen, want ik denk dat het meer betrekking heeft op de moties en de amendementen die we vanavond indienen. De VOORZITTER: Daar kan mevrouw Wentink mee leven. Ik schors de vergadering één minuut. Namens u allen ga ik onze Kyra even hartelijk danken. De vergadering wordt enige tijd geschorst. De heer HOMBERGEN (PvdA): Voorzitter, collegeleden en raadsleden, betrokkenen en belangstellenden op de tribune en mensen thuis. 2024 wordt een belangrijk en spannend jaar, een jaar waarin Delft grote stappen vooruit gaat maken in de energietransitie, het Innovatiedistrict, fijner wonen en leven in Delft-West en natuurlijk ook de rest van de stad. We wachten niet af, maar zetten stappen vooruit voor de toekomst van Delft. Dat is hoognodig, wil Delft de fijne, levendige en innovatieve stad blijven die het is, want er is veel onzekerheid onder de mensen. We willen enerzijds dat mensen zelfredzaam zijn, maar enkel wijzen op de eigen verantwoordelijkheid resulteert nu al te gemakkelijk in onverschilligheid naar de ander. En veel mensen kunnen maar net het hoofd boven water houden. Daarom hebben vele Delftenaren behoefte aan een toekomstbeeld, een verhaal dat duidelijkheid en houvast geeft. Daarom werken we aan de nieuwe Woonvisie, met gemêleerde wijken waarin plaats is voor iedereen.

Daarom werken we aan de energietransitie, waarbij we eerst de huurwoningen aanpakken die slecht geïsoleerd zijn en een alternatief gaan bieden voor het dure gas. Daarom werken we aan het Programma West, waarbij we Buitenhof, Voorhof en Tanthof een impuls gaan geven en hoop en verbetering gaan bieden in de inrichting van de wijk, armoede, werk en gezondheid, samen met deze wijken. Daarom werken we aan het Innovatiedistrict, dat wonen en werken op alle niveaus mogelijk zal maken en zal verbinden en dat de sterke kanten van Delft uitvergroot, waarvan iedereen profiteert. En daarom werken we aan een vernieuwd Prinsenhof, met een eigentijdse boodschap van vrijheid, het recht op het leiden van je eigen leven, met verdraagzaamheid. Maar dat is niet genoeg. Er zijn vele inwoners die niet meer rond kunnen komen en nog veel meer mensen voor wie het meer dan ooit een dubbeltje op zijn kant is, hoewel ze gewoon werk hebben. Het Nibud laat zien dat langdurig rondkomen van het huidige bestaansminimum niet te doen is. Iedereen kent wel iemand voor wie het moeilijk is, met slecht betaald werk, een te duur huis en mogelijk een uitkering. Een kleine tegenslag kan mensen nu flink in de problemen brengen. Dat kan iedereen plotseling overkomen, ook mij of u. Het doorgeschoten marktdenken van deze eeuw zorgt vaak voor win/losesituaties, met mensen die achter het net vissen van de grote bedrijven.

Op sommige momenten in het leven moet je dan ook kunnen vertrouwen op de overheid, met een sociaal vangnet dat er dan voor je is. Want die gewenste zelfredzaamheid kan niet resulteren in wegkijken. Helaas heeft die overheid vooral na de financiële crisis van 2009 steken laten vallen en zullen we vertrouwen moeten herwinnen en steun en hulp moeten geven aan degenen die de hoop verloren hebben. Het is daarbij belangrijk ook te luisteren naar degenen die minder mondig zijn. Er is hier nog een wereld te winnen. We zullen er zijn. Dit college investeert in een gezonde leefomgeving, in scholing en schoolgebouwen, in gezondheidszorg en in goede wijken. We weten dat preventie beter en goedkoper is in de gezondheidszorg, in veiligheid op straat en in veiligheid voor vrouwen, want dan worden gezondheidsklachten vermeden, dan draagt een goede scholing in een fijn schoolgebouw eraan bij dat armoede niet kan groeien en niet overslaat naar de volgende generatie en dan krijgt ondermijning minder kans; op die ondermijning kom ik straks nog terug. Die preventie is en blijft dus een belangrijk punt van onze PvdA. 17

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

Werken is allang geen voldoende garantie meer voor voldoende inkomsten om van rond te komen. Dit is helemaal het geval bij het minimumloon, een krappe uitkering, een AOW'tje. Dat kunnen we in Delft niet oplossen; Den Haag kan dat wel. Wat Den Haag ook kan oplossen, is de kunstmatige financiële kloof voor gemeenten in 2026. Het overdragen van taken zonder benodigde budgetten en het rekenen op papieren bezuinigingen bij schaalvergrotingen, ook dát is ondermijning van het gezag van de overheid, ook bij bestuurders, en dat van binnen uit. Willen we echt toe naar die Amerikaanse toestanden, met shutdowns? Het is dus goed dat onze gemeente samen met de VNG de noodklok luidt. Als PvdA Delft blijven we intussen ook werken aan zaken op het niveau van de menselijke maat, die direct zichtbaar zijn in de stad. Dat doen we met beleid, zoals in de Woonvisie of de eerder genoemde programma's, maar ook op concrete alledaagse onderwerpen, zoals schoolfruit, het recht om een foutje te maken op een ambtelijk formulier, door te zorgen voor verkoeling op tropische dagen en toevoeging van watertappunten in onze wijken. Onze gemeentepolitiek gaat over de grote beleidslijnen, vergezichten, menselijke maat en ook de stoeptegels voor de eigen woning. Onze fractie zal zich op al die vlakken blijven inzetten.

Dus: aan de slag! De VOORZITTER: U heeft nog een kleine driekwart minuut over voor reflectie op eventuele vragen, maar dank voor het heldere, herkenbare betoog. Mevrouw VOOGT (VVD): Ik heb twee vragen. Hoe wil de heer Hombergen de energietransitie voor iedereen betaalbaar maken en houden? Ik hoor u zeggen dat het Rijk vooral aan zet is, maar ik ben benieuwd of er ook mogelijkheden voor Delft zijn om te kijken waarin eventueel gesneden kan worden. Ik denk dat het niet goed is om alleen naar het Rijk te kijken. Ik denk dat we de hand ook in eigen boezem moeten steken. Ik ben benieuwd of u het daarmee eens bent. De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank, mevrouw Voogt, voor uw vragen. Wat het armoedebeleid betreft denk ik dat het Rijk echt aan zet is voor de structurele oplossingen. Daar zal datgene vandaan moeten komen wat we in Delft uiteindelijk niet meer kunnen. We doen wat we kunnen om de ergste wonden te helen en pleisters te plakken, maar dit echt structureel oplossen gaat hier niet. Het punt bij de energietransitie is om snel en tijdig te beginnen, zodat je niet op het laatste moment halsoverkop een heleboel zaken moet doen, want juist dat is duurkoop. Algemene wijsheden zoals "komt tijd, komt raad" en dergelijke zijn dus slechte wijsheden. Je moet tijdig beginnen, stappen gaan zetten, werk met werk maken en dan kun je die stappen zetten, als dat echt nodig is.

Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Goedenavond, iedereen die kijkt en luistert en natuurlijk ook voor de voorzitter. Vanavond houden we een kort verhaal over de Najaarsrapportage en de meerjarige begroting, omdat wij de volledige versie in de commissie Algemeen al hebben voorgelezen. Allereerst wil Onafhankelijk Delft iedereen bedanken die aan deze stukken heeft meegewerkt. Onafhankelijk Delft las de begroting met een zwaar gemoed. Eigenlijk is het altijd hetzelfde liedje met Delft. Nu horen wij zelfs bij de armste gemeenten. Onafhankelijk Delft is niet gelukkig met wat ons te wachten staat als stad, maar zeker niet met wat de inwoners weer te wachten staat. Zo kunnen we lezen dat de stad boekhoudkundig in structureel evenwicht is maar vooruitkijkend gaat bijna onze gehele algemene reserve eraan. Als we niet meer

18

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2023

geld van het Rijk ontvangen, is het nog maar de vraag of we een kloppende begroting kunnen aanleveren. Onafhankelijk Delft vindt het zeker stoer dat er een statement wordt gemaakt naar het Rijk in de zin van: we gaan gewoon de min in zonder dat we weten of het op te lossen valt - maar ziet dit ten koste gaan van de inwoners van Delft, die wederom met stijgende kosten te maken zullen krijgen, nu al jaren en jaren opeenvolgend door soortgelijke coalitiepartijen aan het roer. Dat willen we natuurlijk nog steeds benoemen. Ernstig is ook dat het stadsbestuur nu al invulling weet te geven aan de financiële situatie die zal ontstaan in 2026. Ook dat houdt ons enorm bezig. Daarnaast vernamen wij dat de stadsschuld nog steeds tussen de 300 miljoen euro en 350 miljoen euro is. Ook dit hebben we te danken aan toenmalige colleges. De stadsschuld is dan wel gedaald, maar alleen omdat de Eneco-gelden zijn ingezet en die zijn niet onuitputbaar. Als wij straks geen geld meer hebben om de rente over deze schuld te betalen, zal de stadsschuld weer oplopen. Gekeken naar deze meerjarige begroting ziet Onafhankelijk Delft alleen maar weer meer problematiek ontstaan. Misschien wordt ons verweten dat wij beren op de weg zien, maar wij hebben toch onze zorgen. We lezen ook dat er nog ongeveer 10 miljoen euro overblijft voor de algemene reserve.