Handelingen raadsvergadering 22 september 2022

Het was voor ons eerlijk gezegd best een dilemma. We hebben natuurlijk ook de andere kant van het verhaal gehoord. Insprekers zeggen dat het allemaal veel te snel gaat en vragen de raad om het er alsjeblieft nog een keer over te hebben. Daartegenover staat het verhaal dat we nu gehoord hebben: een inspreker zegt dat het hem te lang duurt en vraagt of het versneld kan worden. Daarmee voel je dan ook weer mee. Het antwoord van de wethouder - het aantal is te overzien en als het er een heleboel worden, gaan we het er toch wel weer over hebben of dan is er een mogelijkheid - heeft ons toch doen besluiten om voor dit amendement te gaan stemmen. De heer TREFFERS (Volt): Voorzitter. Ik wil me heel graag aansluiten bij de overwegingen van het CDA. Ik was eigenlijk ook principieel tegen overheveling van bevoegdheid naar het college, maar pragmatisch zijn is volgens mij ook een groot goed. Wij gaan dus ook voorstemmen. De VOORZITTER: Democratie is overtuigen en het college zal er goed mee omgaan; don't worry. Ik sluit de beraadslaging. In stemming komt amendement A8.1.A (Versnelling procedure) van de ChristenUnie, STIP en de PvdA De VOORZITTER: Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. De heer KOELEWIJN (Hart voor Delft): Voorzitter. De beraadslaging en ook de woorden van de heer Valk gehoord hebbende, zijn we toch heel snel nog even gaan nadenken.

Ik moet melden dat Hart voor Delft over dit onderwerp verdeeld gaat stemmen. Het amendement wordt met een digitale stemming aangenomen met 35 stemmen tegen 1 stem, waarbij de heer Koelewijn van Hart voor Delft ertegen heeft gestemd. In stemming komt het geamendeerde voorstel.

25

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Het geamendeerde voorstel wordt met een digitale stemming aangenomen met 35 stemmen tegen 1 stem, waarbij mevrouw De Koning van Hart voor Delft ertegen heeft gestemd. 142. Voorstel van het college aan de raad inzake Beheerplan Verkeersregelsystemen 20222025 (nr. 2227380). De VOORZITTER: Er wordt een amendement ingediend. De heer VAN DER POST (PvdA): Voorzitter. Aandacht voor digitale veiligheid bestaat al enige tijd in de raad. Dat staat ook in de toelichting van het amendement. Alleen is het opvallend dat dit nog niet geland was in het beheerplan voor verkeerssystemen, waarin steeds meer nadruk komt te liggen op digitale systemen en iVRI's. Met dit amendement willen wij graag bereiken dat dit in het beheerplan opgenomen wordt. Dit leek de snelste route om het beleid op dit punt aan te scherpen. We leggen dit dus graag aan de raad voor. Door de fracties van de PvdA, de ChristenUnie, STIP, GroenLinks en Volt wordt amendement A8.3.A (VRI's ook digitaal veilig) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op donderdag 22 september, ter bespreking van het voorstel van het college aan de raad inzake het Beheerplan Verkeersregelsystemen 2022-2026, Besluit het raadsbesluit: -

'stelt het Beheerplan Verkeersregelsystemen 2022-2025 vast en betrekt de financiële consequenties bij de Programmabegroting 2023-2026'

te wijzigen in: -

'stelt het Beheerplan Verkeersregelsystemen 2022-2025 met de volgende wijzigingen vast en betrekt de financiële consequenties bij de Programmabegroting 2023-2026: 1. In de tekst van paragraaf 3.2.5 Maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI) de zin toe te voegen: 'Bij innovatiegericht inkopen is expliciete aandacht voor digitale veiligheid, zowel in de zin van de (eventueel verdachte) herkomst van de apparatuur als de bescherming tegen ongeoorloofde binnendringing.'; 2. In bijlage 2 bij punt 3 'Innovatiegericht inkopen' de toelichtende tekst: 'Inkopen met meer interactie met marktpartijen voor (marktverkenning) en tijdens een aanbesteding (dialoog) om zo de beschikbare kennis en innovaties in de markt beter te benutten.' Te wijzigen in: 'Inkopen met meer interactie met marktpartijen voor (marktverkenning) en tijdens een aanbesteding (dialoog) en expliciete aandacht voor digitale veiligheid, zowel in de zin van de (eventueel verdachte) herkomst van de apparatuur als de bescherming tegen ongeoorloofde binnendringing te besteden, om zo de beschikbare kennis en innovaties in de markt te benutten.'

26

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Toelichting Het amendement richt zicht op het verbeteren van de digitale veiligheid bij verkeerssystemen. Digitale veiligheid in het algemeen vraagt al geruime tijd aandacht. Van buitenaf worden namelijk steeds vaker pogingen gedaan om op ongeoorloofde wijze in te breken in digitale systemen die belangrijk zijn voor het (reguleren van het) openbare leven. Bij de gemeente Delft is bij de lijst van criteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen geen expliciete verwijzing naar de digitale veiligheid opgenomen. Dit geldt ook bij verkeersregelsystemen. De raad heeft al eerder aangegeven digitale veiligheid in de openbare ruimte belangrijk te vinden (zie het debat over Chinese camera's in juni dit jaar en het initiatiefvoorstel 'Delftse principes voor digitale soevereiniteit' van vorig jaar). Deze veiligheid kan onder druk komen te staan in tijden van (internationale) spanningen, omdat ook de verkeersregelsystemen dan kwetsbare doelwitten kunnen zijn. Nu de in te zetten regelsystemen in toenemende mate met interactieve of digitaal aangestuurde voorzieningen uitgerust zullen zijn, is het extra van belang vanaf het begin zorg te dragen voor de veiligheid van deze systemen.

Door digitale veiligheid als criterium mee te nemen bij (de aanschaf van) verkeersregelsystemen, kan inbreuk op de veiligheid van dergelijke systemen voorkomen worden." De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Voorzitter. Ik heb daar niets aan toe te voegen. De VOORZITTER: Heerlijk, meneer Van der Woerd. Ik wilde zeggen: nog een man naar mijn hart. Maar dat worden er dan wel heel veel. We gaan naar de maidenspeech van mevrouw Wentink van STIP. Mevrouw WENTINK (STIP): Voorzitter. Ik begin mijn maidenspeech met een korte anekdote. Gisteren reed mijn tram niet naar mijn werk in Amsterdam. Ik ging dus met de ov-fiets. Volgens de routeplanner zou ik er ongeveer 25 minuten over doen. Ik stapte op mijn fiets en begon aan mijn tocht. Al snel kwam ik het eerste stoplicht tegen. Dat sprong gelijk op groen. Na het passeren van de drie daaropvolgende verkeerslichten, die ook op groen stonden, dacht ik: ik heb heel veel geluk of ik zit in een groene golf. De eindstand was dat ik hierdoor toch binnen 20 minuten op mijn bestemming was. Dat was dus een prettig resultaat. De fiets op 1; dat hoor je STIP vaker zeggen. Veilig, efficiënt en duurzaam vervoer vinden wij belangrijk. Dat doen we onder andere door brede en goed verlichte fietspaden te onderhouden en groene ruimte te bieden aan de wandelaar.

Helaas ontkom je er in een stad als Delft niet aan om zo nu en dan toch een verkeersregelinstallatie in te zetten om de verkeersveiligheid te waarborgen. Nu deze installaties steeds slimmer worden en aan het net verbonden worden, moeten we ook letten op de digitale veiligheid van de weggebruiker. STIP vindt het dan ook belangrijk dat, om ongelukken te voorkomen, deze systemen veilig werken en niet de dupe worden van een cyberaanval. Zoals de Partij van de Arbeid aangaf, zijn er momenteel geen criteria op het gebied van de digitale veiligheid bij de inkoop van de verkeersregelsystemen. Om ervoor te zorgen dat dit gewaarborgd is, hebben wij het amendement mede-ingediend. Wel zouden wij van het college willen horen of bij de inkoop rekening wordt gehouden met het initiatiefvoorstel voor digitale soevereiniteit. De VOORZITTER: Hartelijk dank, mevrouw Wentink. Dat was een typische STIPmaidenspeech. Natuurlijk heeft u als civiel technicus veel verstand van techniek en dit ís techniek. Wat u vertelde over uw tocht langs de groene stoplichten, heeft volgens mij ook alles met techniek te maken: je komt eraan en huppekee, daar gaat 'ie. Maar het heeft ook alles te maken met fietsen. Als er één partij heel veel met fietsen heeft, is dat onze STIP. Dat zit dus helemaal goed. Een cyberaanval op onze verkeerslichten … Ik ben benieuwd 27

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

wat er dan gebeurt. Enorm knipperen? Je probeert over te steken, maar nee, hij staat gelijk weer op rood. Dan sta je stil en dan staat hij weer op rood. Dat kan nog heel mooi worden. Ik zie het helemaal voor me. Soevereiniteit bij verkeerslichten is ongelofelijk belangrijk. Dank u wel voor uw maidenspeech. (Geroffel op de tafels) De heer HERREMA (GroenLinks): Voorzitter. In de commissie heeft GroenLinks met een aantal fracties vastgesteld dat de data van slimme verkeersregelsystemen beschermd moeten worden. Het is goed dat we met dit amendement bij de aanschaf van die verkeerssystemen meer aandacht hebben voor die digitale veiligheid. De heer TREFFERS (Volt): Voorzitter. Door de groei van digitale producten en diensten neemt de digitale kwetsbaarheid van de samenleving toe. Gemeenten zijn steeds vaker doelwit van cyberaanvallen. Naast de gevolgen voor privacy, zoals een datalek, of financiële gevolgen kunnen dergelijke aanvallen, zeker wanneer ze gericht zijn op procesautomatisering zoals verkeerssystemen, ook gevolgen hebben voor de fysieke wereld. Het is zelfs niet uitgesloten dat daar slachtoffers bij kunnen vallen. Volt vindt dat Delft hier voldoende weerbaar tegen moet zijn en blijven. Een relatief onschuldig voorbeeld zagen we in 2020 met de Erasmusbrug, toen een ongeautoriseerde - ofwel een hacker - de brugverlichting van kleur kon laten veranderen.

Gelukkig is Volt niet de enige of eerste partij in Delft die aandacht heeft voor digitale ontwikkelingen en vraagstukken van deze tijd. Zo werd in de vorige raad al nagedacht over digitale soevereiniteit. Voor Volt is het essentieel om altijd te zoeken naar een goede balans tussen innovatie, duurzaamheid en veiligheid. Om die reden hebben wij dit amendement mede-ingediend. Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Onafhankelijk Delft is geen fan van de kosten die dit beheersysteem met zich meebrengt. Met jaarlijks zo'n € 70.000 kunnen veel inwoners op een andere manier tegemoet worden gekomen. Het is echter natuurlijk in ieders belang dat er toch slimme verkeerslichten - zo noem ik ze maar even - in het beheersysteem zitten en dat hierop wordt toegezien. Van de wethouder wil Onafhankelijk Delft dan ook horen hoe bewerkstelligd gaat worden dat het blijft bij jaarlijks € 70.000. Kan gegarandeerd worden dat dit bedrag niet ineens hoger uit gaat pakken en waarop is die redenatie dan gebaseerd? Over dit onderwerp is een amendement ingediend teneinde digitale veiligheid te bevorderen. Natuurlijk kan Onafhankelijk Delft zich daarin vinden. Wij hebben echter wel een aantal vragen voor de wethouder. STIP heeft met Onafhankelijk Delft en andere partijen een initiatiefvoorstel ingediend, Delftse principes voor digitale soevereiniteit.

Dat heeft Onafhankelijk Delft hoog in het vaandel staan. Onafhankelijk Delft verwacht dan ook dat bij elke nieuw of nieuwsoortige situatie privacy dan wel het gegevensbeschermingsrecht wordt meegenomen, gezien dit initiatiefvoorstel. Graag hoort Onafhankelijk Delft dan ook van de wethouder of dit amendement, kijkend naar het initiatiefvoorstel, nodig is en of bij elk nieuw onderwerp dat de revue passeert, een fractie weer met een motie of een amendement moet komen om de privacy of de persoonsgegevens van inwoners te waarborgen. De heer KOELEWIJN (Hart voor Delft): Voorzitter. Hart voor Delft staat hier een beetje verdeeld in; ik bedoel in dit geval niet de fractie. Ik ga daar vanavond geen gewoonte van maken. We staan hier een beetje verdeeld in. Ik sluit me aan bij de woorden van mevrouw Timmermans: ook Hart voor Delft maakt zich zorgen over de kosten, € 70.000 per jaar. Wij vragen ons af wat we daar eigenlijk precies voor gaan krijgen. We hebben in de 28

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

commissievergadering wel een uiteenzetting van de wethouder gekregen, maar het is toch lastig. Wat het amendement betreft: ook Hart voor Delft vindt dat die VRI's veilig moeten zijn. We sluiten ons dus van harte aan bij het amendement, maar we wachten nog even de beantwoording van de wethouder af ten opzichte van het raadsvoorstel. Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. Uit alle inbrengen begrijp ik dat de raad waarschijnlijk gaat instemmen met het voorstel. Dat is hartstikke mooi; daar zetten we een hartstikke mooie stap mee. Onder aanvoering van de heer Van der Post is een amendement opgewerkt dat expliciete aandacht vraagt voor de digitale veiligheid. Het college omarmt die motie van harte en wil dit graag opnemen in het voorstel. Daarbij is gevraagd hoe het staat met het initiatiefvoorstel voor digitale soevereiniteit. Er wordt natuurlijk hard aan gewerkt om dat helemaal te implementeren. Ik heb zojuist navraag gedaan. Aan wat daarin gevraagd wordt, voldoen de voorwaarden die in dit voorstel worden gesteld. Mevrouw Timmermans vraagt of het bij deze kosten blijft. Uiteraard is hier een hele grondige kostenraming aan voorafgegaan, zoals we dat gewend zijn bij dit soort voorstellen. Daarmee is dit een goede kostenraming voor de komende tijd. De vraag was ook of dit wel nodig is, want het zou ook kunnen dat de algemene inkoopvoorwaarden hier al helemaal aan voldoen.

Ook daarover heb ik navraag gedaan. De inkoopvoorwaarden worden nog aangepast. Daarbij gaat ook op dit vlak nog een aanscherping plaatsvinden. Dat vraagt alleen iets meer tijd. Daarom is het voor dit voorstel handig om het gelijk mee te nemen, want dan weten we voor dit voorstel gelijk dat het goed zit. De algemene voorwaarden worden zo snel mogelijk aangepast, ook in samenhang met andere aanpassingen. De VOORZITTER: Er is behoefte aan een tweede termijn. Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Nogmaals, we steunen dit van harte, maar moeten we vervolgens bij elk systeem of elk bestaand of nieuw dingetje toch weer met zo'n motie of zo'n amendement komen? Daar heb ik geen antwoord op gehoord. Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. Het antwoord is nee, want de algemene inkoopvoorwaarden worden aangepast. Als dat zo is, hoeft het niet meer afzonderlijk bij ieder voorstel gevraagd te worden. De VOORZITTER: Ik sluit de beraadslaging. In stemming komt amendement A.8.3.A (VRI's ook digitaal veilig) van de PvdA, de ChristenUnie, STIP, GroenLinks en Volt. Het amendement wordt met een digitale stemming aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt het geamendeerde voorstel. De VOORZITTER: Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen.

29

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Wij zullen voor het voorstel stemmen, maar wel met vertrouwen in de mooie blauwe ogen van wethouder Van Vliet. Het geamendeerde voorstel wordt met een digitale stemming aangenomen met 32 tegen 4 stemmen, waarbij Hart voor Delft ertegen heeft gestemd. 143. Voorstel van het college aan de raad inzake Gevel-tot-gevelwerkzaamheden openbare ruimte (nr. 2227388). De VOORZITTER: Motie M8.4.5 van de VVD, D66, het CDA en Hart voor Delft vervalt vanwege technische uitvoeringsproblemen of iets dergelijks. Er worden dus nog vier moties ingediend. De heer VAN DEN BRINK (STIP): Voorzitter. We hebben een Omgevingsvisie, een Mobiliteitsprogramma, een Waterplan, een Klimaatadaptatiestrategie, een Visie Openbare Ruimte en nog veel meer. Kortom, voldoende visie. Daarmee zijn de kaders van de raad voor de openbare ruimte wat STIP betreft helder en goed geborgd. Met de motie Tijd voor actie op groen vragen we het college om binnen een jaar plekken aan te wijzen die we een impuls gaan geven op groen. Dat willen we graag in de vorm van een uitvoeringsprogramma doen. Zo blijven we niet hangen in visies en gaan we over tot actie. We zullen voor het voorstel stemmen.

Door de fracties van STIP, D66 en het CDA wordt motie M8.4.1 (Tijd voor actie op groen) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op 22 september 2022 ter bespreking van het voorstel van het college aan de raad inzake Gevel-tot-gevelwerkzaamheden openbare ruimte, constaterende dat: -

-

de volgende vigerende beleidsstukken allemaal de ambitie uitspreken Delft klimaatadaptief in te richten: de Omgevingsvisie Delft 2040, het Mobiliteitsprogramma Delft 2040, het coalitieakkoord 'Samen werken aan Delft', het vijfpuntenplan 'De Delftenaar centraal', het 'Waterplan Delft, een blauw netwerk’, de Klimaatadaptatiestrategie Delft, de nota Groen Delft 2012-2020 en de Visie openbare ruimte; de oudste van deze beleidsstukken stamt uit 2009; Delft momenteel een van de meest versteende gemeenten van Nederland is; het Uitvoeringsprogramma nota Groen Delft 2012-2020 is verlopen; het coalitieakkoord uitspreekt: 'Wij actualiseren de Nota Groen. In een meerjarig actieprogramma brengen we in kaart waar en hoe we Delft groener kunnen maken. Overbodig versteend oppervlak vergroenen we, samen met bewoners';

overwegende dat: -

raadsbreed de wens leeft om Delft, onder andere met de voorgestelde 'Gevel-totgevelwerkzaamheden', te vergroenen; een uitvoeringsprogramma Groen de raad in staat stelt een afweging te maken en prioriteiten te stellen voor de benodigde middelen om Delft te vergroenen; klimaatverandering niet wacht; 30

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

verzoekt het college een uitvoeringsprogramma Groen Delft op te stellen en deze uiterlijk in het derde kwartaal van 2023 ter besluitvorming aan de raad voor te leggen, en gaat over tot de orde van de dag." Mevrouw GERRITSEN (D66): Voorzitter. D66 kan niet anders zeggen dan dat het het met deze motie eens is. Dat geldt niet per se voor de gehele spreektekst, maar daar zal ik straks meer over vertellen bij het indienen van een andere motie. Met de motie zijn we het helemaal eens: het is tijd voor actie op groen. Dank voor het werk. De VOORZITTER: Mevrouw Gerritsen, u mag gelijk ook uw verhaal over de andere motie houden, want ik kom niet bij u terug voor de volgende motie. We doen alle moties in de eerste termijn. Mevrouw GERRITSEN (D66): Excuus, dat had ik even niet door. De VOORZITTER: Dat geeft niks. Mevrouw GERRITSEN (D66): Ik zal niet in herhaling treden, want we hebben dit al uitgebreid besproken tijdens de commissievergadering en er staat natuurlijk genoeg op de agenda. D66 dient deze motie samen met de VVD, de ChristenUnie, GroenLinks, de PvdA, het CDA en Volt in. Ik wil die fracties danken voor de brede samenwerking.

De wens van D66 die achter deze motie zit, is om er met de raad voor te zorgen dat we niet per project in de openbare ruimte moeten controleren of de basis op orde is, zoals nu met de gevel-totgevelwerkzaamheden, of de wethouder moeten geloven op zijn blauwe ogen, om OD te citeren. D66 zou de basis graag samen met de wethouder in vaststaand beleid gieten. D66 gaat met deze motie voor fijne leef- en klimaatstraten waarvan we met elkaar kunnen genieten, ook in de toekomst. Nu is het beleid verouderd. We hebben als stad te maken met enorme opgaven en veranderingen, waar we ons op moeten voorbereiden. De heer VAN DEN BRINK (STIP): Dat het beleid oud is, betekent natuurlijk niet per se dat het verouderd is. Op welke manier gaat het perspectief dat de indienende partijen voorstellen, anders zijn dan al die beleidskaders die we al hebben? Mevrouw GERRITSEN (D66): U heeft er gelijk in dat er al een aantal beleidskaders zijn, maar die zijn een enorme tijd geleden opgesteld. Ik denk dat we de afgelopen tijd heel veel te maken hebben gehad met veranderingen. We weten dat de natuur nog verder achteruit is gegaan. We hebben nog meer te maken met een energiecrisis en we hebben meer mensen op straat. Laten we er dus alsjeblieft voor zorgen dat we ons weerbaar maken voor al die opgaven die op onze stad afkomen.

De heer VAN DEN BRINK (STIP): Wij zijn het eens met de constateringen van mevrouw Gerritsen, maar wij waren er zelf heel verbaasd over dat het eigenlijk al heel goed geborgd is, zelfs in die oude beleidsstukken. Hoe gaat het perspectief nu dus anders zijn dan met wat we al hebben? Mevrouw GERRITSEN (D66): Misschien kan ik de jaartallen nog even noemen. Er is echt behoorlijk wat veranderd vanaf 2009. En ik zou ook een wedervraag willen stellen: denkt u niet dat er de afgelopen jaren het een en ander veranderd is?

31

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De heer VAN DEN BRINK (STIP): Als ik de visie zo lees, staan alle punten van de motie waaraan we prioriteit willen geven, daar keurig in. Wij waren dus heel verbaasd, want op visieniveau zitten de beleidsstukken wat ons betreft helemaal goed. We moeten zo snel mogelijk overgaan tot uitvoering om precies de door mevrouw Gerritsen genoemde dingen tegen te gaan. De VOORZITTER: U zegt dus dat dit binnen de oude stukken kan en mevrouw Gerritsen wil dit aanpassen. Mevrouw GERRITSEN (D66): Ja, ik denk dat D66 wat progressiever in de wedstrijd staat. Wij vinden dat het beleid toch moderner moet. De VOORZITTER: Ik kijk nog even naar meneer Van den Brink om te zien of hij uitgelokt wordt. Nee, hij laat het langs zich heen gaan; niet wrijven in een vlek. Mevrouw GERRITSEN (D66): Laten we Delft, met de enorme opgaven die op ons afkomen denk aan de energietransitie, ons waterbeheer, de hoeveelheid mensen op straat en de behoefte aan veiligheid en groen - met elkaar klaarstomen voor de toekomst. Door de fracties van D66, de VVD, de ChristenUnie, GroenLinks, de PvdA, het CDA en Volt wordt motie M8.4.4 (Besteed geld waar het aan besteed moet worden) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op 22 september 2022 ter bespreking van het voorstel van het college aan de raad inzake gevel-tot-gevelwerkzaamheden openbare ruimte, constaterende dat: • • •

de gemeente Delft in de Visie Openbare Ruimte en de Nota Groen verouderde regels hanteert omtrent de inrichting van de openbare ruimte (gepubliceerd in 2009 en 2012); de Nota Groen verlopen is, met beleid dat is opgesteld in 2012 en gold tot 2020; een integrale visie op de inrichting van de openbare ruimte nodig is voor prioritering bij mogelijk botsende ambities, met ruimte voor maatwerk;

overwegende dat de huidige regels onvoldoende rekening houden met de nieuwste inzichten omtrent toegankelijkheid voor iedereen, klimaatadaptatie, biodiversiteit, het comfort van voet- en fietsgangers, openbare ontmoetingsplekken, veiligheid en overzichtelijkheid; verzoekt het college: •

binnen een jaar nieuw perspectief voor de Delftse straten te ontwerpen, met daarin de laatste inzichten van de volgende principes verwerkt: - de straat is voor iedereen toegankelijk; - de straat biedt voldoende groen en biodiversiteit; - de straat is klimaatadaptief ingericht; - de straat biedt ruimte voor kinderspel; - de straat is bereikbaar voor hulpdiensten; - de straat is veilig, overzichtelijk en voldoende verlicht; - de straat nodigt uit tot te lopen/fietsen; - de straat is een plek van ontmoeting; 32

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

•

de bovenstaande principes zo veel mogelijk toe te passen bij al lopende straatinrichtingsprojecten, zoals bij de gevel-tot-gevelwerkzaamheden; in samenwerking met omwonenden,

en gaat over tot de orde van de dag." De heer VALK (CDA): Voorzitter. Het gevel-tot-gevelprogramma biedt goede mogelijkheden om juist in de wijken Tanthof, Voorhof en Buitenhof aan de openbare ruimte te werken. We zijn blij dat die wijken in dit voorstel vooraan staan. Ik heb in de commissie ook gezegd dat het goed is dat in dit voorstel de ambtenarenkosten die bij dit soort grote projecten horen, expliciet in beeld zijn gebracht. Dat geeft ons een indruk van het werk dat hiervoor nodig is. Dit soort werkzaamheden biedt een mooie gelegenheid om bewoners van de straten waar het om gaat, te vragen om mee te denken over hoe zij hun straat graag ingericht zouden willen zien. Daarom dient het CDA samen met de VVD, D66 en Onafhankelijk Delft een motie in om buurt- of straatbewoners te laten participeren en meedenken over hoe zij de straat, als het riool is aangelegd, ingericht zouden willen zien, uiteraard binnen bepaalde kaders. Die kaders vormen een mooi bruggetje naar de motie van D66 en de motie van STIP, die zeggen: laten we de Nota Groen en de Visie Openbare Ruimte, waarin mooie kaders staan, actualiseren naar de maatstaven van nu, ook met mooie kaders voor participatie. De moties zijn wat ons betreft dus mooi met elkaar verweven. Daarom hebben we de motie van D66 en de motie van STIP mede-ingediend.

Door de fracties van het CDA, VVD, D66 en Onafhankelijk Delft wordt motie M8.4.2 (Participatie bij gevel-tot-gevelaanpak) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op donderdag 22 september 2022 ter bespreking van het agendapunt 'Voorstel van het college aan de raad inzake gevel-totgevelwerkzaamheden openbare ruimte', constaterende dat het college voorstelt om de komende jaren (niet structureel) € 6 miljoen te beschikken voor het gevel-tot-gevel opknappen van de openbare ruimte bij de grote rioolwerkzaamheden in onder andere Voorhof, Buitenhof en Tanthof; overwegende dat: -

-

rioolwerkzaamheden een goede gelegenheid zijn om na te denken over de inrichting van de straat en openbare ruimte; herinrichting van de eigen straat een goede mogelijkheid biedt voor burgerparticipatie, omdat bewoners doorgaans prima weten hoe hun straat optimaal zou kunnen worden ingericht; voorstellen voor herinrichting van iedere straat aan de criteria moeten voldoen aan de meest actuele gemeentelijke regels omtrent de inrichting van de openbare ruimte;

roept het college op: -

bewoners van de straten die gevel tot gevel heringericht gaan worden na rioolwerkzaamheden actief te betrekken bij voorstellen tot herinrichting van hun straat, waarbij bovengenoemde criteria als harde randvoorwaarden gelden;

33

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

-

de gemeenteraad jaarlijks te rapporteren over hoe participatie heeft plaatsgevonden en welke resultaten er behaald zijn,

en gaat over tot de orde van de dag." Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Voorzitter. We hebben als raad in de begroting voor 2022 € 6 miljoen beschikbaar gesteld voor het van gevel tot gevel aanpakken van de openbare ruimte in het licht van water- en klimaatgerelateerde doelen. De uitwerking van de besteding van die middelen ligt vanavond bij ons voor. Ik heb in de commissievergadering namens de VVD mijn zorgen geuit over de relatief beperkte voorwaarden voor de besteding van die € 6 miljoen. Dat zit in twee elementen. In de eerste plaats lijkt het geld voor verschillende doelen, zelfs bijna een onuitputtelijke lijst van doelen, ingezet te mogen worden, tot aan sporten, mobiliteit en veiligheid aan toe. Daar kun je natuurlijk eigenlijk niet tegen zijn, zou je zeggen, maar wat krijgt dan de prioriteit als we moeten kiezen tussen al die doelen en wie bepaalt dat? Het college, de raad, de bewoners zelf? Moeten we daar niet meer spelregels voor afspreken? Het tweede element waarop we kritisch waren en zijn, zijn de bestedingsregels. Die zijn op dit moment slechts minimaal. Het zijn er welgeteld drie. Om beter te kunnen sturen en te controleren hebben we daarom samen met D66 een motie ingediend die oproept tot actualisering van ons perspectief op de inrichting van de straat, met als doel om te prioriteren bij de inzet van deze € 6 miljoen.

Ook de motie van het CDA hebben we mede-ingediend, want we kunnen als raad prachtige perspectieven hebben en kaders actualiseren op het gebied van de inrichting van de straat, maar de bewoners zelf weten uiteindelijk het best waaraan de hoogste prioriteit moet worden gegeven. Met deze motie onderstrepen we dat. Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Onafhankelijk Delft vindt het natuurlijk belangrijk dat in de wijken Tanthof, Buitenhof en Voorhof ingezet wordt op de genoemde werkzaamheden. In de bestemmingsreserve is hier € 6 miljoen voor gereserveerd. Onafhankelijk Delft leest dat er € 500.000 uitgegeven moet worden aan ambtelijke capaciteit om dit project daadwerkelijk aan te kunnen. Onze vraag aan de wethouder is of er, als deze € 6 miljoen in totaal wordt aangewend, voldoende geld is om daadwerkelijk te doen wat er is gepland. Verwacht de wethouder dat dit budget overschreden kan worden en waar zit 'm dat dan in? Onafhankelijk Delft heeft verder de motie Participatie bij gevel-tot-gevelaanpak medeingediend, want wanneer werkzaamheden beginnen, moeten bewoners van de straten die van gevel tot gevel heringericht worden, natuurlijk worden betrokken bij die herinrichting van hun straat. Deze participatie ligt dan ook voor de hand, want de bewoners van de straat kennen de straat zelf het best.

Ook toont de gemeente hiermee dat er gehoor wordt gegeven aan de wensen van inwoners. De motie Tijd voor actie op groen zal Onafhankelijk Delft steunen. Onafhankelijk Delft wacht met betrekking tot de motie van Hart voor Delft het antwoord van de wethouder af op de vraag waarom er zoveel geld naar ambtelijke capaciteit moet gaan. Ook de motie Nieuw perspectief op straat zal Onafhankelijk Delft steunen, maar wij hebben wel een vraag aan de wethouder. Als er wordt voldaan aan het hele lijstje van wensen dat daar staat - dat is overigens een zeer terecht lijstje - hoe kan het dan dat er nu soms al geen geld is om perkjes bij te houden, rotondes zichtbaar te maken voor de verkeersdeelnemers et cetera? Graag een antwoord.

34

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Voorzitter. Wij dienen een motie in omdat we het raar vinden dat, als we voor € 6 miljoen een gevel-tot-gevelprogramma willen uitvoeren, we € 0,5 miljoen uitgeven aan ambtelijke controle op de besteding van het geld. Meestal hebben we programmakosten en apparaatskosten; zo zou je dat kunnen noemen. De apparaatskosten zijn voor de ambtenaren en zijn nooit een onderdeel van de programmakosten, in dit geval € 6 miljoen. We dienen daarom een motie in om ervoor te zorgen dat dit geld niet uit het programma gehaald wordt. De heer VALK (CDA): Uit welk potje moeten die ambtenaren dan betaald worden? Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Als je gaat kijken naar de begroting, zie je in de overheadkosten dat we ongeveer € 40 miljoen uitgeven aan ons ambtelijk apparaat, waarvan ongeveer € 6 miljoen aan controle en bestuur. Dat lijkt mij voldoende. De heer VALK (CDA): Dat wordt wat Hart voor Delft betreft dus € 40.500.000. Begrijp ik dat goed? Want ik neem aan dat de ambtenaren dit project niet in hun vrije tijd gaan doen. Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Als je als gemeente Delft € 6 miljoen uitgeeft aan controle en bestuur, denk ik dat de ambtenaar die moet controleren of het geld wordt besteed waaraan we dachten dat het besteed zou moeten worden, gewoon daarin past. Dat is waarom wij de motie indienen.

Verder ondersteunen wij de andere moties van harte. Door de fractie van Hart voor Delft wordt motie M8.4.3 (Besteed geld waar het aan besteed moet worden) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering, bijeen op 22 september 2022 ter bespreking van het voorstel van het college aan de raad inzake gevel-tot-gevelwerkzaamheden openbare ruimte, constaterende dat: • •

in de begroting 2022-2025 € 6.000.000 beschikbaar is gesteld voor het 'gevel tot gevel' aanpakken van de openbare ruimte; van de € 6.000.000 € 500.000 beschikbaar wordt gesteld voor ambtelijke capaciteit; deze aanvullende ambtelijke capaciteit dient ervoor te zorgen dat de besteding van de € 5.500.000 ook daadwerkelijk plaatsvindt;

overwegende dat: • •

de raad € 6.000.000 beschikbaar heeft gesteld uit de bestemmingsreserve en dit niet volledig besteed wordt aan de projecten in de openbare ruimte; € 125.000 per jaar uitgeven aan aanvullende ambtelijk capaciteit veel is voor het alleen toezicht houden op het goed wegzetten van de gevel-tot-gevelgelden;

draagt het college op om de werkzaamheden te verrichten binnen de al bestaande ambtelijke capaciteit, waardoor de daarvoor bestemde € 500.000 zoals afgesproken aan de gevel-tot-gevelwerkzaamheden in de openbare ruimte besteed kan worden, en gaat over tot de orde van de dag." 35

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Voorzitter. Met het besluit van de raad dat er geld beschikbaar komt om tegelijk met het vervangen van het riool de straat van gevel tot gevel opnieuw in te richten, wordt al rekening gehouden met klimaatverandering en wensen van omwonenden. Dat is prachtig en dat zien we ook terug in de moties. We verwachten dat de nieuwe kaders die in deze moties worden meegegeven, uiteindelijk ook zullen landen in de beleidsstukken die onder andere gaan over groen en klimaatadaptatie. Ik loop de moties even langs. De motie Tijd voor actie op groen steunen we. De motie Participatie bij gevel-tot-gevelaanpak steunen we ook, vooral omdat in die motie participatie en klimaatadaptieve eisen samengaan. Ook de participatie krijgt dus een kader mee om te voldoen aan de meest actuele gemeentelijke regels omtrent inrichting van de openbare ruimte. Ik heb toch een opmerking over de vijfde motie, die eerst wellicht een amendement was. Ik ben blij dat die motie niet alleen technisch van tafel is, maar ook om een andere reden, want dan zou je kunnen regelen dat een hele straat geasfalteerd kan worden en vol komt te staan met auto's, als de participerende bewoners dat zouden willen. Dat lijkt ons niet de bedoeling. Dan de motie Geen aanvullende capaciteit - zo heb ik haar maar hernoemd - van Hart voor Delft.

Als er geen aanvullende capaciteit komt, wat laten we dan niet gebeuren? Dat ontbreekt in deze motie. Overigens horen ook de gewerkte uren die hieraan besteed worden, natuurlijk gewoon in het budget van de uitvoering te zitten. We wachten dus graag de reactie van de wethouder af om te bepalen wat we met deze motie zullen doen. Bij de motie Perspectief op straat wil de ChristenUnie graag benadrukken dat de straat ook de openbare plek is waar mensen elkaar ontmoeten in de buurt. De heer HERREMA (GroenLinks): Voorzitter. Er ligt een mooi plan van het college om in de wijken Voorhof, Buitenhof en Tanthof te investeren in de inrichting van de openbare ruimte in combinatie met rioolwerkzaamheden. Om te voorkomen dat qua beleid wordt teruggegrepen op oude visies en notities heeft GroenLinks een motie mede-ingediend die vraagt om een integrale kijk op het inrichten van straten. In de motie staan precies de zaken waarvan GroenLinks het belangrijk vindt om die daarin mee te nemen voor een leefbare buurt. Dat betreft vooral meer groen, biodiversiteit, toegankelijkheid, klimaatadaptatie, ontmoeten, aandacht voor kinderen, voetgangers en fietsers enzovoort. De motie dwingt het college om na te denken en beleid te maken over hoe je die elementen samenbrengt in de openbare ruimte. Kortom: een leuke opgave.

Wat in onze motie in het tweede dictum staat over samenwerking met omwonenden, is misschien een beetje mager. We steunen daarom ook de motie van het CDA over participatie, want die is wat dat betreft een mooie aanvulling. Die motie zal GroenLinks dus steunen, waarbij ik wel wil opmerken dat die participatie tijdig, dus ver voor de rioolwerkzaamheden, moet plaatsvinden. Met betrekking tot de motie Tijd voor actie op groen hebben we een beetje moeite met de term "uitvoeringsprogramma". Ik wil als raadslid niet sturen en controleren op het uitvoeringsniveau. We zijn benieuwd hoe de wethouder daaraan invulling denkt te geven. Afhankelijk daarvan zullen we kijken of we voor of tegen de motie zijn. De heer VAN DER POST (PvdA): Voorzitter. De Partij van de Arbeid is blij met de vrijgemaakte middelen. Het is een prachtkans om zaken in de openbare ruimte goed te regelen. Dat we de beleidsontwikkeling kunnen versnellen, bijvoorbeeld via de door ons mede-ingediende motie van D66, vinden we prima. Dat moeten we dus ook gauw doen. 36

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Natuurlijk moet er participatie plaatsvinden. Dat is natuurlijk ontzettend belangrijk, maar ik meen mij te herinneren dat dit tijdens de commissiebehandeling uitgebreid is toegezegd door de wethouder. Wij wachten de reactie van de wethouder af, maar wij vragen ons dus af of die motie nog specifiek nodig is. Dan de motie van Hart voor Delft over geld besteden aan waarvoor het bedoeld is. Ik denk dat er een klein misverstand is. Die 5 ton is natuurlijk helemaal niet bedoeld voor de financiële controle op het project, maar gewoon om te zorgen dat het project er überhaupt is. Dat zal dus ook ontwerptijd zijn. Wij zien dus niet in hoe je dat kunt doen zonder dat geld daar specifiek voor vrij te maken. Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Ik wil alleen maar aangeven dat dat in het voorstel staat: dat er gecontroleerd wordt of het geld wordt besteed. De heer VAN DER POST (PvdA): Dat is niet alleen financiële controle, maar ook gewoon controle op techniek en of het past bij de beleidsaanpak van de gemeente. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Meneer Van der Post geeft aan dat er financiering ook gewoon nodig is om deze middelen uiteindelijk op een goede manier te kunnen besteden, maar óf we kiezen er als raad voor om bij elk groter programma geld te reserveren voor ambtelijke capaciteit óf we hebben gewoon een reguliere begroting waarin we kosten voor overhead opnemen.

Op deze manier gaat het heel erg in elkaar overlopen en blijft het volgens mij niet zuiver waar we de ambtelijke capaciteit precies voor nodig hebben en hoe we die bekostigen. Hoe kunt u in relatie tot de begroting die we gewoon al hebben, met overhead, ineens zeggen dat u graag een apart potje wil vrijspelen voor de kosten die nodig zijn voor ambtelijke capaciteit? De heer VAN DER POST (PvdA): Ik denk dat in dit geval sprake is van een extra post die bovenop de normale, reguliere begroting is vrijgemaakt en dat je daar dus ook apart ambtelijke capaciteit voor moet vrijspelen. Het lijkt me dus niet zo raar dat dat wordt opgenomen in die pot. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Maar wat maakt dit programma dan zo uniek? Waarom hebben we voor dit programma 5 ton nodig - dat betekent dat we 5 ton minder kunnen besteden aan de openbare ruimte - en niet voor elk ander willekeurig programma waar de gemeentelijke organisatie mee bezig is? De heer VAN DER POST (PvdA): Ik laat het antwoord op die vraag graag aan de wethouder, omdat ik dit niet helemaal kan overzien, maar er zijn natuurlijk altijd kosten. Die worden hier een keer inzichtelijk gemaakt. Dat is dus misschien wel heel mooi, erg transparant. De heer TREFFERS (Volt): Voorzitter. Wij zijn het eens met drie van de vier moties. De kaders die worden meegegeven, zijn in lijn met ons verkiezingsprogramma.

Daarom hebben wij de motie Nieuw perspectief op straat mede-ingediend en zullen we de andere twee moties steunen. Het punt van GroenLinks over tijdige participatie ondersteunen wij ook erg graag. Sterker nog: wij zouden graag ertoe willen aanmoedigen om te beginnen bij bewoners voordat ontwerpers naar de tekentafel gaan. De motie van Hart voor Delft zullen we waarschijnlijk niet steunen, omdat we denken dat het voor goede en echte participatie belangrijk is om genoeg ambtelijke capaciteit vrij te maken, zonder dat er een 37

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

budgetoverschrijding plaatsvindt. Naar aanleiding van het betoog van Hart voor Delft vragen we de wethouder wel of de ambtelijke inzet echt bedoeld is voor participatie. Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. Een heel debat omdat de raad mij niet in alles op mijn blauwe ogen gelooft; daarom ligt er een hele stapel moties om de vinger goed aan de pols te houden. Mevrouw Gerritsen heeft een motie ingediend omdat in de commissievergadering is gebleken dat de commissie hier grip op wil hebben: hoe weten we zeker dat we iets goeds krijgen? Dat is natuurlijk vastgelegd in kaders. Die kaders zijn voor een deel verouderd. Deze motie zegt: zorg dat het op orde is. Uiteraard waren we dat van plan, maar deze motie onderstreept nog eens dat we dat vlot moeten doen en dat we komend jaar moeten zorgen dat het op orde is. Maar de motie zegt nog iets anders: als we dit jaar al aan de slag gaan, moeten we ook volgens de nieuwe inzichten werken. Dat zal het college graag en zeker doen. De heer VAN DEN BRINK (STIP): Op welke punten is de wethouder van plan om de oude visies te actualiseren of aan te passen? Wethouder VAN VLIET: Laat ik beginnen met het geruststellen van de heer Van den Brink. Er zijn namelijk al veel kaders en die zijn voor een heel groot deel hartstikke goed. Dan blijkt eigenlijk dat in tien jaar tijd de dingen wel zijn veranderd, maar niet zo heel scherp.

Heel veel dingen die we tien jaar geleden belangrijk vonden, vinden we ook nu belangrijk. Dan nemen we die over en bouwen we daarop voort, want we moeten meters maken. We verwerken hierin dus de nieuwste inzichten op het gebied van klimaatadaptatie, groene inrichting en biodiversiteit, zodat we echt up-to-date zijn, want meneer Van den Brink wil dat we niet blijven hangen in visies schrijven. Dat gaan we dus niet doen. Het is tijd voor actie. Hij vraagt met de motie om een actieprogramma, met een einddatum erbij. Dat is wat het college ook graag wil opstellen: een actieprogramma met concrete voorstellen en ook met dekking daarbij. Dat is dus ook het antwoord op de vraag van meneer Herrema. De heer HERREMA (GroenLinks): De motie heeft het over "een uitvoeringsprogramma". Daar versta ik iets anders onder. U heeft het over "een actieprogramma". Kunt u dat nog iets concretiseren? Wethouder VAN VLIET: Zeker. De visie gaat niet alleen over hoe we in z'n algemeenheid vinden dat de openbare ruimte moet zijn, maar gaat ook echt in op structuren in de stad en op plekken waar ingrepen nodig zijn. Daar hoort bij dat het college ook zegt: als we op deze plekken aan de slag willen gaan, wat vraagt dat dan? Dat krijgt een plek in het actieprogramma. Dan de motie van het CDA en andere fracties, onder aanvoering van de heer Valk.

Uiteraard gaan buurtbewoners heel goed meedenken over de plannen voor de straat. Dat is een enorme kans. Wanneer krijg je de kans dat de hele straat van gevel tot gevel opnieuw wordt ingericht? Dat gaan we dus zeker doen. In antwoord op de heer Treffers: daar gaan we ook beginnen; zodra de raad heeft besloten, is het informeren van de buurt een van de eerste dingen die we gaan doen. Daarmee begint het participatietraject. De motie vraagt ook om de raad te informeren. Wij zullen dat beknopt doen in de cyclusdocumenten, maar we hebben het hier over zo'n groot project. Alleen al bij Voorhof hebben we het over een investering van € 31 miljoen, waarbij de gevel-tot-gevelgelden slechts € 1,7 miljoen omvatten. Dat is dus echt een heel klein stukje van die gelden, maar het betreft een groot project waar we de raad op gezette tijden graag apart over informeren in een informatiebrief, zodat u kunt zien wat het resultaat is van de participatie en hoe de voortgang daarin is. 38

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Die € 1,7 miljoen op een totale investering van € 31 miljoen laat trouwens ook zien dat deze gelden echt bedoeld zijn voor dat kleine beetje extra om het integraal en helemaal te kunnen doen. Er zijn dus allemaal potjes bij elkaar geschraapt voor riolering, voor mobiliteit, voor groen. Het is net even dat beetje extra wat we nodig hebben om het integraal te kunnen doen. Daarmee liggen ook heel erg veel randvoorwaarden vast: voor al die dingen waar we potjes voor hebben, hebben we kaders die vastliggen, ook al gaan we die updaten. Het college vindt dat de raad zich ook geen zorgen moet maken of er wel genoeg spelregels zijn. Er ligt echt een enorme stapel spelregels waar het college zich aan zal houden. Mevrouw Timmermans vraagt of het budget overschreden kan worden. Dat is niet de insteek. Wij gaan ons gewoon netjes aan het budget houden. Als wij meer geld nodig hebben, bent u gerechtigd om daarover te oordelen. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): De wethouder geeft aan dat het natuurlijk niet de bedoeling is dat we dit budget gaan overschrijden. Dat is prachtig. Tegelijkertijd hebben we in het verleden natuurlijk weleens gezien dat er misschien hele mooie initiatieven werden opgezet die toch duurder bleken dan gepland.

Hoe gaan we daar ook als raad voldoende sturing op houden, niet alleen af en toe met die P&C-stukken en een update? Hoe krijgen we misschien ook tussentijds de mogelijkheid om bij te sturen als we inderdaad zien dat het geld misschien erg hard gaat? Wethouder VAN VLIET: Dat is een interessante discussie die we eigenlijk zouden kunnen voeren bij alles wat in deze raad passeert. Mevrouw Timmermans stelt deze vraag nu ook bij dit voorstel. Dit kan bij elk stuk naar voren komen. Maar u hebt gelijk: het gaat hier om een grote investering. Ik heb toegezegd dat we de raad op gezette tijden zullen informeren over de voortgang. Als wij echt het idee hebben dat die integrale aanpak meer budget zou vragen, past daarbij dat we de raad daarover informeren en met de raad daarover in gesprek gaan. Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Ik vraag me af hoe dit er in de praktijk uitziet. Wordt het: "We zijn nu halverwege Tanthof, maar het geld is op. We leggen het dus aan de raad voor. De raad zegt dan: ja, we zijn nou al bezig"? Ik vraag me dus af of de sturingspunten of de momenten waarop wij geïnformeerd worden, duidelijke punten zijn die ertoe doen. Wethouder VAN VLIET: Wij hebben daarvoor sowieso onze reguliere cyclus, waarin we u informeren over waar we staan en hoe het gaat.

U moet zich ook voorstellen dat dit programma van € 6 miljoen is uitgespreid over een aantal jaren, waarin we met de verschillende wijken aan de slag gaan en waarin we u regelmatig informeren over hoe het gaat met de projecten. In die zin hebt u dus alles in handen om te zien hoe het gaat en gaan we u daar goed over informeren. Mevrouw TIMMERMANS (Onafhankelijk Delft): Ik neem niet helemaal genoegen met dat antwoord, want dat wisten we zojuist eigenlijk al door de beantwoording. Krijgen wij als raad op bepaalde momenten die er echt toe doen, gericht de juiste mogelijkheden? Kunt u daar een toezegging over geven? Wethouder VAN VLIET: Wij hebben hier met elkaar afspraken over hoe we dit doen. U moet zich voorstellen dat wij bij openbare werken in het Westerkwartier, in de Hof van Delft, in de Voorhof overal bezig zijn met hele grote projecten in uitvoering van de riolering. Daar komen 39

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

allemaal wijken bij. Wij hebben daarvoor met elkaar een afspraak over hoe wij de raad informeren over hoe dat gaat en hoe het gaat met budgetten. Ik denk dat het heel verstandig is om u, als wij daar een nieuw project aan toevoegen, daarover keurig en netjes op dezelfde manier te rapporteren, zodat u daarin ook kunt vergelijken en weet dat u aan het roer blijft zitten. De motie van Hart voor Delft is heel interessant: waarom geeft u 5 ton uit? Wij kregen van de heer Valk in de commissievergadering juist uitgebreid complimenten omdat we nou eens inzichtelijk maken hoe het zit. Ik kan u verklappen dat de gemeente, net als andere gemeenten, normaal gesproken ongeveer 15% besteedt aan personele lasten om een project uitgevoerd te krijgen. Dan hebben we het over het projectmanagement, het organiseren van de participatie, aanbesteden, controleren. Daar is zo'n 15% van het budget voor nodig. Dat zou in dit geval 9 ton betekenen, maar omdat we dit combineren met andere werken, is het maar 5 ton. Het is dus minder dan normaal. Daarom is het ook goed nieuws: 5 ton in plaats van 9 ton. Daarom willen wij deze motie van harte ontraden.

Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Begrijp ik het goed dat we, als we instemmen met dit bedrag, eigenlijk een soort verkapte formatie-uitbreiding goedkeuren? Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Ik hoor de wethouder over iets heel breeds praten, zoals overhead, maar hier staat dat het dient om ervoor te zorgen dat de besteding van het bedrag daadwerkelijk plaatsvindt. Dat is een controlfunctie en wij geven als gemeente al € 6 miljoen uit aan de controlfunctie. Ik sluit me dus aan bij de vraag van mevrouw Van den Berg of dit eigenlijk een verkapte formatie-uitbreiding betekent. Wethouder VAN VLIET: Ja, dat klopt. Als we extra werk willen verrichten, gaan we daar ook extra uren aan besteden. Dat is hier inzichtelijk gemaakt. Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Wij hebben met elkaar toch gewoon een bedrag vastgesteld waarmee wij de werken uitvoeren die wij hier met elkaar overeenkomen? Volgens mij moet dat wat de controlfunctie betreft gewoon daarmee lukken. Als dat niet kan, moeten we dit soort dingen op een andere manier aan de orde stellen en niet per project elke keer een project opplussen - of eigenlijk daarop in mindering brengen - omdat er ook nog andere kosten bij zitten. Wethouder VAN VLIET: Wij spreken met elkaar bij de begroting een bepaalde hoeveelheid werk af en een bepaalde personele inzet om dat werk voor elkaar te krijgen.

Als wij nu een voorstel voorleggen om extra werk te doen, moeten we ook inzichtelijk maken dat dat extra uren kost. Dat is wat we hier doen. De VOORZITTER: Mevrouw Van den Berg en dan ga ik de wethouder de gelegenheid geven om zijn betoog af te ronden, want anders gaan we te veel pingpongen. Mevrouw VAN DEN BERG (VVD): Zou dat dan niet een integrale afweging bij de begroting moeten zijn? Wethouder VAN VLIET: Die keuze is aan u, maar het college stelt voor om hier nu een besluit over te nemen en met deze zaak aan de slag te gaan, ook omdat het werk niet kan wachten. De riolering is aan vervanging toe en wij willen heel graag een besluit van de raad dat we integraal aan de slag mogen.

40

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De VOORZITTER: Nee, nu gaat de wethouder zijn verhaal afmaken en daarna is er nog de mogelijkheid van een tweede termijn. Wethouder VAN VLIET: De motie van Hart voor Delft ontraden wij. Dat is het einde van mijn termijn. De VOORZITTER: Mevrouw De Jongh Swemer heeft behoefte aan een tweede termijn. Mevrouw DE JONGH SWEMER (Hart voor Delft): Voorzitter. Ik blijf bij het standpunt dat je dit integraal zou moeten afwegen als onderdeel van de begroting. En dit is echt niet weinig, hè? Het is echt € 0,5 miljoen. Dat is echt heel veel geld. Wij doen hier af en toe al moeilijk over € 10.000. Dit is heel erg veel meer dan € 10.000, namelijk € 500.000. Ik vind dat je dat gewoon moet besteden aan waarvoor het bedoeld is, namelijk ervoor zorgen dat die straten mooi heringericht kunnen worden als je de riolering aanlegt. De VOORZITTER: Dat is eigenlijk een statement, maar de wethouder wil toch reageren. Wethouder VAN VLIET: Voorzitter. Ik wil graag in herinnering roepen dat de raad al over deze € 6 miljoen heeft besloten, want de raad heeft vastgesteld dit hieraan te willen besteden. Het college stelt voor om nu de gemaakte reservering te onttrekken. Daar gaat dit besluit over. Het besluit is dus al genomen. Het stond in de begroting en u hebt daarover besloten. Het enige wat wij nu doen, is met een voorstel die € 6 miljoen onttrekken aan de reserve en daadwerkelijk aan de slag gaan.

De VOORZITTER: Ik constateer dat de beraadslaging kan worden gesloten. In stemming komt motie M8.4.1 (Tijd voor actie op groen) van STIP, D66 en het CDA. De VOORZITTER: Ik geef gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen. De heer HERREMA (GroenLinks): Voorzitter. Gehoord de reactie van de wethouder, die het heeft over een actieprogramma waarin hij concrete acties wil opnemen, zijn wij voor deze motie. De motie wordt met een digitale stemming aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt motie M8.4.2 (Participatie bij gevel-tot-gevelaanpak) van het CDA, de VVD, D66 en Onafhankelijk Delft. De motie wordt met een digitale stemming aangenomen met algemene stemmen. In stemming komt motie M8.4.3 (Besteed geld aan waaraan het besteed moet worden) van Hart voor Delft. De motie wordt met een digitale stemming verworpen met 10 tegen 26 stemmen, waarbij Hart voor Delft, Onafhankelijk Delft, de VVD en de SP ervoor hebben gestemd. In stemming komt motie M8.4.4 (Nieuw perspectief op de straat) van D66, de VVD, de ChristenUnie, GroenLinks, de PvdA, het CDA en Volt.

41

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De motie wordt met een digitale stemming aangenomen met 30 tegen 6 stemmen, waarbij STIP ertegen heeft gestemd. In stemming komt het voorstel. Het voorstel wordt met een digitale stemming aangenomen met algemene stemmen. De VOORZITTER: We gaan weer een stevig debat voeren over het volgende agendapunt. Ik wil de raad vijf minuten de gelegenheid geven - maar ik ben heel streng - voor een sanitaire stop, indien die nodig is. De vergadering wordt enige tijd geschorst. 144. Voorstel aan de raad inzake aanvraagprocedure energietoeslag voor burgers met een laag inkomen (nr. 2221287). De VOORZITTER: We hebben de afgelopen dagen veel over dit onderwerp gehoord in algemene zin. Over dit onderwerp zijn vier moties ingebracht. De heer TREFFERS (Volt): Voorzitter. Wethouder Gooijer concludeerde in de commissie SDW na de eerste termijn van de raad - ik parafraseer - dat we allemaal buikpijn en zorgen voelen voor de mensen die in de knel komen, de mensen die geen eten kunnen kopen omdat de vaste lasten oplopen. In haar woorden: voor veel mensen is wat we doen niet genoeg en veel mensen bereiken we hier niet mee. Even later gaf zij in haar bewoordingen duidelijk aan dat de 130% waar mijn motie over gaat, € 1,6 miljoen extra zou kosten als we dat gaan doen. Als de raad dat wil, staat dat de raad vrij, maar dan moet er wel een dekking zijn. Die zag het college tot op heden niet.

Dat konden wij natuurlijk niet laten liggen. Dus wij hebben gezocht, hebben technische vragen gesteld en ga zo maar door. We zijn met de SP tot twee moties gekomen. Ik wil speciaal het commissielid Daniëlla de Leeuw hartelijk bedanken voor de samenwerking. Toegegeven: de dekking is een heel moeilijk verhaal. Daarom zal ik uw raad vandaag ervan proberen te overtuigen om desnoods de algemene reserve aan te spreken, want wat ons betreft geldt: als dit geen reden is om de algemene reserve aan te spreken, wat is dat dan wel? Ten eerste komt het Rijk gelukkig met mooie plannen om mensen te helpen in 2023. Het minimumloon gaat omhoog, de inkomstenbelasting gaat naar beneden, de vermogensbelasting gaat omhoog. U mag best weten dat ik even heb staan juichen. Toch is er een probleem: we zijn te laat. Gelukkig heeft het kabinet zijn best gedaan om ook iets te doen voor 2022, voor de mensen die nu hulp nodig hebben in plaats van over twee maanden. Dat is het energieplafond. Het is jammer dat dat ingaat vanaf november. Als je je energierekening moet betalen in december, betaal je dus voor elf maanden de normale prijs, die enorm is gestegen, en betaal je voor de laatste maand het nieuwe maximale bedrag. Met andere woorden: mensen die nu hulp nodig hebben, hebben hier bijna niks aan. En met meer gaat het Rijk niet komen.

Als wij als raad de Delftenaren willen helpen die nu moeten kiezen tussen eten en verwarming omdat ze net buiten de inkomensgrens vallen, moeten we dat dus zelf doen. Zie het als een overbrugging naar volgend jaar, wanneer de maatregelen van het Rijk echt effect gaan hebben. Ten tweede wil ik het hebben over de vertrouwenscrisis. Bijna 50% van de mensen in Delft komt voor de gemeenteraadsverkiezingen niet naar de stembus. Mensen zijn verward: hoe kan het dat je in Den Haag wel energietoeslag krijgt met hetzelfde inkomen en waarom krijgt 42

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

iemand die twee tientjes te veel verdient maar wel door het ijs zakt, geen toeslag? Die vragen zijn voor ons misschien te beantwoorden, maar voor heel veel mensen niet. We doen als raad echt ons best om dat vertrouwen terug te verdienen door debatten, raadsavonden, conferenties, samenwerken. Dat vinden wij als Volt echt heel belangrijk, maar ik wil de wethouder ook vragen: bent u het met mij eens dat de situatie zoals die nu is, schadelijk is voor het vertrouwen in ons als overheid en dat een gebaar - dat kan zowel een volledige als een gedeeltelijke compensatie zijn - juist een heel belangrijk signaal afgeeft, namelijk dat we alles doen wat we kunnen? Uit de antwoorden op onze technische vragen bleek dat onze moties gaan over 1.264 huishoudens. Dit zijn huishoudens die het normaal echt al niet gemakkelijk hebben, maar naast de gestegen energierekening moeten zij nu ook dealen met inflatie, met een woningcrisis en vaak met slecht geïsoleerde huizen. Deze mensen kunnen individuele bijzondere bijstand ontvangen als zij kunnen bewijzen dat de onverwachte kosten voor hen de druppel zijn en dat zij anders in de schulden komen. Is dat echt het enige wat we kunnen doen? Gelooft de raad echt dat bij deze 1.264 huishoudens een significante groep zit die zegt: die energietoeslag heb ik op dit moment niet nodig, hoor.

Zoals ik aan het begin van mijn betoog al zei, ziet de hele raad hoe groot het probleem is. Daarom zou ik de raad willen uitnodigen om daar echt iets aan te doen en de portemonnee te trekken. Mevrouw GROBBEN (Hart voor Delft): Ik wilde uw betoog niet onderbreken met mijn vraag, omdat uw betoog gewoon heel helder en duidelijk is, maar wat doet u met de gezinnen of huishoudens die € 20 boven de 130% verdienen? Want die willen natuurlijk ook in aanmerking komen. Waar ligt voor u de grens? De heer TREFFERS (Volt): Dank u wel voor uw vraag. Ik besef dat die grens altijd ingewikkeld is. Dat is ook een van de redenen waarom we onze tweede motie hebben ingediend. Het is niet precies wat wij willen, maar wel zoals dat bijvoorbeeld ook bij de huurtoeslag gebeurt: een trap. Bij de mensen die daartussen vallen, gaat het bijvoorbeeld om € 500. Ik denk dat dat signaal heel belangrijk is. Daarnaast is het voor mij echt, zoals ik al in mijn betoog zei: we doen wat we kunnen. Als u met een plan zou komen waarmee we tot 200% gaan vergoeden, zou ik daar heel blij mee zijn, maar volgens mij gaat dat, ook kijkend naar de raad, niet gebeuren. Dit is waarvan ik hoop dat het wél kan gebeuren. Daarom maak ik me hier hard voor, ook al zou ik eigenlijk meer willen, volgens mij net als heel veel mensen in de raad.

Mevrouw VOOGT (VVD): Ik hoor de heer Treffers zeggen dat hij het wil uitbreiden naar 130% van het minimuminkomen. Dat is een categorale regeling voor die groep, terwijl je eigenlijk niet weet of iedereen in deze categorie dit nodig heeft. En waarom dan niet verder kijken naar individueel maatwerk, zodat de hele stad ervoor in aanmerking kan komen, waarbij iedereen die het op basis van feiten nodig heeft, ook echt geholpen kan worden? Ik ben benieuwd hoe de heer Treffers daarnaar kijkt. De heer TREFFERS (Volt): Ik wil een stijlfiguur van uw fractievoorzitter overnemen en een wedervraag stellen: gelooft u echt dat er, zoals ik in mijn betoog al zei, tussen 120% en 130% van de bijstandsnorm mensen zijn die op dit moment zeggen: dat geld kunnen we niet keihard gebruiken? De energietoeslag is niet het enige waaraan mensen geld uitgeven. Mensen kiezen op dit moment tussen verwarming en eten. Ik vind dat je daar zo veel mogelijk aan moet doen. Ergens zeg ik: misschien heeft 10% het niet nodig. Nou ja, so be it.

43

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Mevrouw VOOGT (VVD): Ik heb niet echt een vraag gehoord, maar ik wil hier wel op reageren. Juist door dat maatwerk te bieden kan er een oplossing geboden worden. Het kan inderdaad zo zijn dat iemand onder 120% van het minimuminkomen toevallig een prima geïsoleerde woning heeft of een langduriger energiecontract. Dat betekent dat het voor de brede groep natuurlijk ook belangrijk is. We gaan als gemeente Delft nu niet het grote probleem oplossen met deze energietoeslag, die vanuit "landelijk" komt. Ik denk dat we daar echt voor moeten waken en dat we die middelen echt moeten gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn en niet om een bijeffect of een ander effect, dat er ook wel degelijk is, op te lossen. Ik denk dat we daarvoor echt naar het Rijk moeten kijken. Dit is een nationaal probleem en niet alleen een Delfts probleem dat uiteindelijk de Delftse belastingbetaler zal moeten oplossen. De VOORZITTER: Meneer Treffers, een korte reactie; dan ga ik naar de volgende. De heer TREFFERS (Volt): Ik ben het ermee eens dat het een nationaal probleem is. Daarom zou ik u willen uitnodigen om eens met uw landelijke partij te praten om misschien te overwegen dat we hier echt heel veel geld nodig hebben. Ik had nog iets, maar dat weet ik even niet meer. Dat komt waarschijnlijk in de tweede termijn.

Door de fracties van Volt, de SP en Onafhankelijk Delft wordt motie M8.5.1 (Toekennen energietoeslag tot 130 procent) ingediend: "De gemeenteraad van Delft, in vergadering bijeen op donderdag 22 september 2022, constaterende dat: -