Handelingen raadsvergadering 10 november 2022

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

DERTIENDE VERGADERING

op donderdag 10 november 2022 om 18.00 uur

Overzicht van de verhandelende punten

169 170 171 172 173 174 175 176 177

Opening en mededelingen Vaststellen agenda Algemene beschouwingen Begrotingsbehandeling 2023-2026 Voorstel van het college aan de raad inzake programmabegroting 2023-2026 Voorstel van het college aan de raad inzake vaststelling Belastingverordeningen 2023 Voorstel van het college aan de raad inzake vaststelling van de Najaarsrapportage 2022 Voorstel van het college aan de raad inzake begrotingswijziging septembercirculaire 2022 Sluiting

1

Reg.nr.

Pag.nr.

2239504

2 2 3 22 22

2241519

22

2239502

22

2242527

22 124

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Voorzitter: mevrouw J.M. van Bijsterveldt-Vliegenthart, burgemeester. Aanwezig zijn: mevrouw Van den Berg, mevrouw De Boer, de heren Van den Brink, Cüppers en Dag, mevrouw Dijk, mevrouw Enthoven, mevrouw Gaal, mevrouw Gerritsen, mevrouw Gremmen, mevrouw Grobben, de heren Herrema, Hombergen en Jaff, mevrouw Janssen (vanaf de stemming over motie 4.1.6A), mevrouw De Jongh Swemer, mevrouw Koelewijn, mevrouw De Koning, de heer Maruf, mevrouw Osepa, de heren Van der Post en Van Rijn, mevrouw Romeijnders, de heren Van der Sluis en Stoop, mevrouw Timmermans, de heren Treffers en Valk, mevrouw Van Velzen, de heer Visser, mevrouw Voogt, mevrouw Vuik, mevrouw Wattel, mevrouw Wentink, mevrouw Wessels en de heer Van der Woerd. Aanwezige wethouders: mevrouw Gooijer, mevrouw Huijsmans, mevrouw Schrederhof, de heer Van Vliet en mevrouw Zwart. Raadsgriffier: de heer G.A. van Egmond. 169. Opening en mededelingen. De VOORZITTER: Ik open de raadsvergadering. Met kennisgeving afwezig zijn mevrouw Janssen van de PvdA, de heer Koelewijn van Hart voor Delft en de heer Schuurman van D66.

Ook voor de mensen op de publieke tribune, die ik ook van harte welkom heet, is het goed om te weten dat deze raadsleden waarschijnlijk afwezig zijn vanwege het feit dat er wat geschoven is met raadsavonden, dat mensen vaak ook gewoon dienstverbanden hebben waarin zij soms 's avonds moeten werken en dat zij dat al geregeld hadden met hun werk. Dat wil ik ter verontschuldiging zeggen. De heer Valk en mevrouw Van den Berg zullen iets later aanwezig zijn. Eventuele hoofdelijke stemmingen beginnen vanavond bij nummer 12, de heer Herrema. 170. Vaststellen agenda. De VOORZITTER: De sprekersvolgorde bij de algemene beschouwingen en de bespreking van de programmabegroting is zoals gebruikelijk: eerst de grootste oppositiepartij, Hart voor Delft, dan de grootste coalitiepartij, STIP, en vervolgens weer de daarna grootste oppositiepartij, dan weer de coalitie. Zo wisselen we af en zo komen we vanzelf de avond door. De algemene beschouwingen worden zoals gebruikelijk uitgesproken vanaf het spreekgestoelte. Het presidium stelt voor om ten aanzien van de algemene beschouwingen een totale spreektijd aan te houden van 1.30 uur. Dat betreft dus het eerste deel van de avond. Dit betekent 7 minuten per fractie. In deze 7 minuten is inbegrepen de 5 minuten voor de algemene beschouwingen en 2 minuten voor het beantwoorden van interrupties. Het college zal niet reageren.

Dat doen we na de eerste termijn van de gewone behandeling van de begroting. Na een korte schorsing gaan wij om 20.00 uur verder met de gecombineerde bespreking van de Programmabegroting 2023, de belastingvoorstellen 2023, de eerste begrotingswijziging en de Najaarsnota 2022. Daarvoor was de voorgestelde tijd eerst 15 minuten per fractie en 45 minuten voor het college, zijnde 3,5 uur in totaal, maar daarin hebben we zojuist in het fractievoorzittersoverleg, nadat er overleg is geweest tussen de griffier en de voorzitter van het presidium, een verandering aangebracht, omdat er uiteindelijk 42 moties waren en 4 amendementen. Dan wordt het voor het college wel heel moeilijk om die binnen 45 minuten af te wikkelen en ook nog antwoord te geven op vragen en om misschien ook een klein debatje te hebben tussen de raad en het college. Het 2

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

fractievoorzittersoverleg heeft dus de vrijheid genomen om dit aan te passen. Het is 12 minuten per fractie geworden en de oorspronkelijke spreektijd van het college van 45 minuten is opgehoogd naar 75 minuten. Dit betekent wel dat ik daar streng de hand aan ga houden. Dat gaat uiteindelijk ten koste van mezelf, maar ik offer me graag op voor het belang van de hele raad. Elk collegelid zal gewoon echt kort en krachtig moeten spreken. Natuurlijk moet ook in de 12 minuten van de fracties kort en krachtig worden gesproken. Ik kan me voorstellen dat het zwaartepunt met name in de eerste termijn ligt en dat de tweede termijn wat lichter is. Voel u vooral niet genoodzaakt om in herhaling te treden. U mag ook weleens verwijzen naar wat een ander reeds gezegd heeft. Dat zijn zomaar een paar suggesties. Ik herinner u eraan dat vanavond over de begroting moet worden besloten. Daar is geen ontkomen aan in verband met een tijdige indiening bij de provincie. Dat betekent dat we ook na 0.00 uur doorgaan, maar we gaan natuurlijk met z'n allen proberen om dat te voorkomen. Het kan zijn dat een aantal van u iets eerder weggaat, omdat er morgen ook weer belangrijke besprekingen zijn in het kader van de griffie van onze raad. Dat is ook prima; dat kan dan. Het staat eenieder die dat wil, vrij om dat te doen. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 171. Algemene beschouwingen.

De heer STOOP (Hart voor Delft): Voorzitter, raadsleden, luisteraars en iedereen die mee zit te kijken. Ik heb begrepen dat Omroep Delft dit tegenwoordig uitzendt. Het viel me op dat ik een van de weinigen ben die geen pak aan hebben. Ik vind het prima zo; zo voel ik mezelf het lekkerst. Vorige week donderdag gaf ik in de commissie Algemeen al aan dat wat Hart voor Delft betreft de woorden "urgentie" en "prioriteit" de leidende factor moeten worden in de komende collegeperiode. De Algemene Beschouwingen hebben we eigenlijk de afgelopen maanden al grotendeels gedaan, zoals ik in de commissie Algemeen al aangaf. Maar goed, ik heb 5 minuten om toch aan te geven, richtinggevend of niet, wat ons nog op het hart ligt. Ik kan het natuurlijk weer over het slavernijonderzoek gaan hebben, maar dat doe ik niet, omdat ons standpunt daarover duidelijk is en ook zo blijft. Hart voor Delft wil het vooral over zaken hebben die nu spelen en waarmee onze burgers van Delft nu te maken hebben, want dat verdienen zij. Straks komen de moties waar we voor of tegen gaan stemmen of mede-indienen. Ik heb gezien dat onder 30 moties onze naam staat. We hebben dus hard gewerkt. Dan eindigt dit lange proces naar deze avond toe. Zoals de heer Van der Woerd in een eerdere vergadering al aangaf, is dat een zware bevalling geweest. Daar heeft hij gelijk in.

Zo ziet u maar, we zijn het ook weleens met de ChristenUnie eens. We gaan onzekere tijden tegemoet met hoge inflatie, stijgende energieprijzen en vertrouwen dat weg is bij vele burgers van de stad in de politiek. Dan heb ik het nog niet eens over de ziektekostenverzekering die velen niet meer kunnen betalen. Dit is trouwens een landelijke trend. Denk daar eens over na, want dat is nogal wat. Er komen problemen op ons af waarvan we niet weten of we er voldoende op voorbereid zijn. Hart voor Delft vreest in ieder geval met grote vreze.

3

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Boven het coalitieakkoord staat "Samenwerken aan Delft" en boven het vijfpuntenplan staat "De Delftenaar centraal". Beide zijn nobele strevens maar zoals ik eerder al aangaf, zijn veel mensen het vertrouwen in de politiek kwijt en de maatschappij is in een hard tempo aan het verharden. Zijn we ook daar goed op voorbereid? Wij denken van niet. Hart voor Delft maakt zich hier grote zorgen over. Ook nu gaat dit college zich vooral richten op drie wijken van de stad, waar wij geen voorstander van zijn, want Delft is Delft en dat zijn alle wijken. Moties die betrekking hebben op alleen deze drie wijken, steunen wij dus zeker niet. Het wordt tijd voor een stadsbrede aanpak, want Delft is Delft en niet een gedeelte daarvan. Het woord "burgerparticipatie" is ook in Delft in veel beleidsstukken terug te lezen, maar ook die werkt nog niet goed. Als er ingesproken wordt, net als vorige week bij de commissie Algemeen, zijn de verhalen van veelal organisaties of burgers vaak heel herkenbaar. Zij voelen zich simpelweg niet gehoord. Met alleen het antwoord "wat fijn dat u bent komen inspreken" los je dit niet op. Natuurlijk gaat het in veel gevallen om geld, maar ook daar moet nog meer naar gekeken worden: wat is de meerwaarde voor de stad als we geld uitgeven aan een bepaalde organisatie of groep mensen? Vaak hebben we te maken met mensen die vrijwillig hun inzet plegen.

Geef hun voor de volle 100% vertrouwen. Want hoe je het ook bekijkt, wij kunnen het niet en we hebben hen nodig voor een leefbare, gezellige en vooral veilige stad. Wij moeten niet vanuit ons eigen referentiekader denken maar denken vanuit de bewoners van de stad. Ik heb het al vaker gezegd: burgerparticipatie is gedoemd te mislukken als je geen goed contact hebt met je bewoners, en dan niet alleen met de bewoners van de aangewezen aandachtwijken, want daarmee doe je de andere wijken tekort. Ook in Delft lijkt het er steeds meer op dat je in een aandachtwijk moet wonen om aandacht - voldoende aandacht - te krijgen van de gemeente. Op dat punt hebben we nog genoeg te doen. Hart voor Delft wil daar graag over meedenken. Waar heeft de Delftenaar behoefte aan en waarom blijven ze weg bij de verkiezingen? Vorige week spraken de carnavalsvereniging, waar 15.000 mensen langs de lijn staan en feest hebben, en een organisatie als Westerpop, die al 30 jaar haar diensten heeft bewezen, in bij de commissie Algemeen. Ook Pop Delft heeft zijn verhaal verteld, maar wat is het vervolg? Het lijkt erop dat dit alles ter kennisgeving wordt aangenomen; althans, zo komt het over, ook op de insprekers. Eerdergenoemde organisaties hebben wat Hart voor Delft betreft een grote meerwaarde voor de stad.

De bedragen die deze organisaties vragen en niet krijgen, staan niet in verhouding tot het geld dat alleen al aan onderzoeken wordt uitgetrokken in deze stad. Kortom, wordt het niet eens tijd voor de terugkomst van de waarderingssubsidie, wethouder? Wat Hart voor Delft betreft mag daar best een stevig bedrag in komen. Ik zeg dit omdat ik weet - ik weet dat meerdere raadsleden dat weten - dat er wijkbewoners zijn, ook uit de niet aangewezen wijken, die graag in hun wijk aan de slag willen maar de kans niet krijgen. Dat is dus een gemiste kans. Ik ga naar mijn afronding. Hart voor Delft heeft de afgelopen maanden zijn goede wil getoond en heeft zich aan de afspraak gehouden dat we mee willen denken. Of dit wordt gewaardeerd, gaan we straks meemaken als we zien of de diverse moties met betrekking tot het vijfpuntenplan omarmd worden. Ik heb de afgelopen week in de commissie de oproep gedaan om ons gewoon op te bellen, maar het werd nou zo erg dat … Goed, bedankt daarvoor in ieder geval.

4

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Ten slotte. Hart voor Delft heeft het nogmaals over de verkiezingsuitslag gehad, waarbij we de grote winnaar waren, en ook over het feit dat de coalitiepartijen vonden dat Hart voor Delft geen geschikte coalitiepartner zou zijn. De VOORZITTER: Meneer Stoop, mag ik erop wijzen dat u nog 44 seconden heeft? De heer STOOP (Hart voor Delft): Ik heb niet meer nodig. De VOORZITTER: Ja, maar misschien zijn er straks nog vragen aan u. De heer STOOP (Hart voor Delft): Ja. Ik kan u zeggen dat hier veel over gepraat is en wordt in de stad. Onze fractie heeft de afgelopen tijd laten zien dat dit een misvatting is geweest, want u had ons en onze kiezers serieus moeten nemen. Ik zeg dit ook omdat steeds duidelijker wordt dat een partij als Hart voor Delft nu precies is wat jullie missen in dit college. Maar geniet van deze tijdelijke luxe, want dat zal het wellicht zijn. Mevrouw DE BOER (STIP): Dank voor het heldere betoog. Hart voor Delft begon het betoog met "urgentie" en had het een paar zinnen later over 30 moties die Hart voor Delft medeindient. Waar ligt voor Hart voor Delft die urgentie, die prioriteit? De heer STOOP (Hart voor Delft): Als we elkaar serieus nemen in de politiek, kan het ook weleens zo zijn dat iemand een idee heeft dat je aanspreekt en dat je met elkaar tot een compromis komt. Zoals ik al zei, zijn we helemaal platgebeld en platgemaild. Ze hebben ons goed benaderd.

Dat waarderen wij en dan krijg je er ook iets voor terug. Dat is juist wat er in de stad moet gebeuren. Wij leggen onze prioriteit vooral bij het sociale, de burgerparticipatie en alles wat met burgers te maken heeft. Als u goed naar mijn betoog had geluisterd, had u trouwens gehoord dat ik daar al antwoord op heb gegeven, ook al in de commissie Algemeen. De VOORZITTER: U heeft antwoord gegeven. Uw tijd is ook op en er zijn geen vragen meer. U heeft uw tijd voor de Algemene Beschouwingen mooi afgerond. Mevrouw DE BOER (STIP): Voorzitter. Een tijdje geleden zat ik bij een voorstelling van Spinvis. Het voelde goed om weer in een volle zaal te kunnen zitten. Vanavond is ook weer zo'n avond, een avond in een volle zaal, alleen nu niet voor een voorstelling, maar voor de bespreking van de Algemene Beschouwingen en de begroting. Zoals we vorige week al zeiden: we behandelen deze begroting in een absurde tijd. Door de hoge inflatie gaan veel mensen erop achteruit en de ondernemers hebben het zwaar. Toch is STIP trots dat we met de beperkte middelen een goede begroting op hebben kunnen stellen. De begroting opstellen kan je vergelijken met het neerzetten van een voorstelling. Je werkt er lang naartoe totdat je het resultaat voor de eerste keer kan uitvoeren. Bij de eerste uitvoering ben je trots op wat je hebt gepresteerd, maar je ziet ook punten waar het beter kan.

Zo spat een voorstelling met supergetalenteerde mensen niet van het doek als er niet voldoende geld is voor het decor. Op 30 maart 2021 hebben we met elkaar het Herstelplan vastgesteld. De kosten in het sociaal domein liepen en lopen nog steeds hoog op. Gemeenten ontvangen niet voldoende middelen vanuit het Rijk. Hierdoor had de gemeente Delft grote financiële tekorten. Dit gat dichtten we door te bezuinigen en de Eneco-gelden in te zetten. We moesten hard snijden in allerlei domeinen. Dit is nog steeds pijnlijk.

5

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De begroting geeft momenteel wel een vertekend beeld. We willen dingen structureel bekostigen, maar doen dit incidenteel, zoals een incidentele verhoging van de ambtelijke capaciteit. Het is tijd om de voorstelling permanent te verbeteren en niet alleen voor de volgende uitvoering. Helaas hebben we vandaag maar vijf minuten. We kunnen dus slechts een beperkt aantal onderwerpen aanstippen. We zullen het over duurzaamheid en levendigheid hebben, allereerst over duurzaamheid. STIP vindt het belangrijk om als gemeente onze verantwoordelijkheid te nemen richting de volgende generaties. Zo kunnen zij ook genieten van ons mooie Delft. Om hiervoor te zorgen gaat Delft onder andere voor 2040 van het gas af, liggen er zonnepanelen op de daken en worden gebouwen goed geïsoleerd. Dit is een mooie ambitie, maar zonder draaiboek kom je daar niet. Inwoners zijn we al begonnen met het isoleren van woningen, maar dit kan sneller. Als we als gemeente hier de regie op nemen, kunnen we écht gaan versnellen. STIP wil dan ook dat het isolatieplan snel onze kant op komt. Verder heeft de gemeente geen idee hoe we circulair bouwen op Schieoevers kunnen stimuleren. Het is tijd dat we daarmee aan de slag gaan. STIP wil dit doen door met een actieve houding het Uitvoeringsplan Circulariteit aan te pakken. Zo komen we een stap dichter bij onze duurzame Delftse voorstelling.

Delft is ons theater, waar wij samen de voorstelling neerzetten, een voorstelling die past bij het karakter van Delft, een stad met een van de beste universiteiten ter wereld, een historische binnenstad en veel bedrijvigheid. Een stad met deze kenmerken moet bruisen en levendigheid uitstralen, zowel in het centrum als in de wijken. Juist op die levendigheid is de afgelopen jaren veel gekort. De cultuursector is het hardst geraakt door de bezuinigingen en vervolgens de coronacrisis. In het Cultuurkader spreken we verschillende ambities uit. We willen een breed cultuuraanbod en we willen de mensen in de sector eerlijk betalen. We willen wel maar kunnen niet. Cultuur zorgt voor verbinding tussen mensen en draagt bij aan het economisch vestigingsklimaat. Het is daarom tijd dat we als gemeente de cultuursector serieus nemen. Zo zorgen we voor een uitverkochte voorstelling. Onze voorstelling is nog lang niet afgelopen. STIP kijkt er dan ook naar uit om samen, met elkaar, de raad, het college en de inwoners deze voorstelling met een staande ovatie te kunnen doorzetten. De VOORZITTER: Gaat uw gang, meneer Van Rijn. Let op: het gaat van uw tijd af. De heer VAN RIJN (VVD): STIP is weer vooral de "strooi met geld"-partij, een partij van inzet op feesten en leuke dingen doen voor studenten.

Wat gaat STIP doen voor al die Delftenaren met een middeninkomen die het momenteel erg zwaar hebben? Mevrouw DE BOER (STIP): Dat is een goede vraag. We zijn een hele gezellige partij. Het is fijn dat meneer Van Rijn dat ook zo ziet, maar in het coalitieakkoord hebben we volgens mij ook heel veel ambities uitgezet voor een gezonde stad. Dat geldt vooral ook voor de middeninkomens, voor iedereen in de stad. We hebben het vandaag bijvoorbeeld over het Jongeren Perspectief Fonds, dat we heel graag een impuls willen geven. Dat is niet alleen voor de lage inkomens of de hoge inkomens. De VOORZITTER: Er zijn verder geen vragen. Mevrouw De Boer, u mag weer gaan zitten. U heeft tijd over, maar dan kunt u nog wel vele vragen stellen.

6

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De heer VAN RIJN (VVD): Voorzitter. Ik heb vanavond wel een pak aan, maar dan zonder stropdas, want het is nogal benauwd. Maar gelukkig hebben we vanavond uitgeklede Algemene Beschouwingen. Goedenavond, Delftenaren thuis, mensen op de publieke tribune, raadsleden, burgemeester, wethouders en natuurlijk alle trouwe ambtenaren, die de afgelopen dagen hard hebben gewerkt. De afgelopen jaren zijn er belangrijke stappen gezet op het gebied van mobiliteit, energie, economie, wonen en zorg, zodat het in Delft nog fijner, duurzamer, veiliger en prettiger leven en wonen is. Het is mooi dat het nieuwe college zich vooral wil focussen op de uitvoering van het uitstekende beleid dat het vorige college heeft opgesteld. De zogenaamde progressieve coalitie geeft aan dat het coalitieakkoord een akkoord op hoofdlijnen is dat verder uitgewerkt moet worden met zowel de gemeenteraad als de stad. We kunnen allemaal blijven hangen in ons grote gelijk, maar deze uitzonderlijke tijd van chaos en onzekerheid vraagt zowel om een andere wijze van opereren als om stabiliteit en eenheid van bestuur. Als oppositie zijn wij daarom ingegaan op de uitnodiging van de coalitie. Wij hebben de handschoen voortvarend opgepakt, ons als oppositiepartijen over onze schaduwen heen gezet, de handen ineen geslagen en gekeken naar wat ons onderling bindt.

Wij willen en moeten een constructieve bijdrage leveren aan een mooier, beter en sterker Delft. Daarom hebben wij als oppositie onze visie op en ideeën voor Delft vertaald in het befaamde en concrete vijfpuntenplan, een plan van en voor alle Delftenaren. De coalitie heeft zich gerealiseerd dat de kracht van de oppositie nodig is om Delftenaren perspectief te kunnen bieden. Daarom hebben wij als raad in de unaniem aangenomen motie "Samen werken aan de Delftenaar centraal" aangegeven recht te willen doen aan de rijkheid van zowel het coalitieakkoord als het vijfpuntenplan. Het is echt uniek, en wat mij betreft een voorbeeld voor heel veel andere gemeenten, dat wij tijdens de raadsconferentie op 10 oktober met elkaar de tijd hebben genomen om te bepalen welke thema's we samen willen uitwerken. Het is nu zaak om door te pakken op de uitkomsten van de raadsconferentie. Een eerste stap zetten we vanavond, zodat de voorliggende begroting echt een stadsbrede begroting wordt. Straks gaan we stemmen over de veelal in gezamenlijkheid opgestelde moties en amendementen. Geweldig! Als VVD hebben wij, met als uitgangspunt het oppositieplan, vijf speerpunten voor Delft. Ik loop ze kort langs. Speerpunt 1 is uiteraard een betaalbaar Delft. Als VVD willen wij Delftenaren niet in de schulden jagen.

De boodschappen zijn fors duurder geworden, de energierekening en rentes stijgen, de benzineprijzen gaan door het dak en daar komt dan in 2023 en 2025 nog een forse stijging van de lokale lasten bij, en dat terwijl wij al één van de duurste gemeenten van Nederland zijn. Het kan toch niet zo zijn dat de creativiteit van het nieuwe college ophoudt bij het neerleggen van de rekening bij hardwerkende Delftenaren? Werken moet lonen en de woonlasten moeten omlaag. Speerpunt 2: veilige en veerkrachtige wijken. Criminele netwerken vormen nog steeds een grote bedreiging voor het behoud van veilige wijken. De kosten binnen het sociaal domein zijn nog steeds onbeheersbaar en steeds meer mensen vertrekken uit Delft omdat er geen betaalbare en passende woning is. Als VVD staan wij voor veilige en veerkrachtige wijken waar zorg op maat wordt geleverd en waar er betaalbare en gezonde huur- en koopwoningen voor alle Delftenaren zijn. Speerpunt 3: een Delft met banen op ieder niveau. Het aantal bijstandsgerechtigden in Delft ligt hoger dan het landelijk gemiddelde. Daarnaast hebben wij in Delft unieke kansen om de in Delft aanwezige kennis om te zetten in werk. De beste sociale voorziening is een baan en 7

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

wij willen daarom dat Delftenaren na hun opleiding of vanuit de bijstand een zachte landing kunnen maken in een passende baan. Als VVD willen wij kortom werk maken van banen op ieder niveau, zodat iedereen die wil werken, ook kán werken. En laten we dan ook de koppeling maken met de uitdagingen die we hebben in onze wijken en onze economie. Speerpunt 4: een energiezuinig en klimaatadaptief Delft. We hebben als gemeente een forse verantwoordelijkheid op het gebied van klimaatadaptatie en het terugbrengen van de CO2uitstoot. In de discussie over de energietransitie in Delft hebben wij als VVD de leiding genomen door actief te sturen op concreetheid, realisme, betaalbaarheid, monitoring en de Delftenaar centraal. Tot slot speerpunt 5: een bereikbaar Delft voor iedereen. Delft groeit en verdicht, zeker met alle ambities die we nog hebben op het gebied van wonen en werken. In die beperkte ruimte moeten we alle vervoersvoorzieningen daarom zo optimaal mogelijk inzetten en faciliteren. Alleen dan kunnen we zowel leefbaarheid als bereikbaarheid garanderen. Als VVD willen we een bereikbaar Delft voor iedereen, met goede ov-voorzieningen tussen belangrijke knooppunten, waarbij autogebruik mogelijk blijft en een goede doorstroming wordt gegarandeerd. Ik rond af. In woord spreekt de coalitie uit te staan voor verbinding en nieuwe politiek.

Laten we vanavond de daad bij het woord voegen, de ideeën vanuit de oppositie omarmen en de begroting verrijken met onze ideeën. Laten we samen werken aan de toekomst met de Delftenaar centraal. Wij als Volkspartij Voor Delft zijn er met de rest van de oppositiepartijen klaar voor. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): De VVD maakt heel duidelijk waar de rekening niet terecht moet komen. De vraag van de ChristenUnie is bij wie anders dan bij de hardwerkende Delftenaar de rekening volgens de VVD wél terecht moet komen. De heer VAN RIJN (VVD): Twee dingen. U heeft onze amendementen en moties gezien. We hebben ook aangegeven waar de dekking vandaan moet komen. Dat is één. Twee: de ChristenUnie roept in woord heel trots "wij zijn de oppositie in de coalitie", maar niet in daad. U heeft dat frame gestolen van de VVD, die wél de daad bij het woord voegde. Nog niet zo lang geleden heeft u gezegd: "Wij staan ook voor lagere woonlasten." Maar dat bent u allemaal vergeten. Voeg de daad bij het woord en wees echt die oppositiepartij in de coalitie. Neem een voorbeeld aan de VVD. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): De coalitie is net begonnen. Eat your heart out! De heer VAN RIJN (VVD): Ik wacht gespannen af, maar deze woorden herinner ik me. Mevrouw DE BOER (STIP): Dank voor het betoog. De VVD stelt voor om eenmalig de ozb te verlagen.

Dat kunnen we maar één keer doen en dat komt vooral de rijkste inwoners ten goede. Als financieel degelijke partij zult u het toch met ons eens zijn dat we beter kunnen inzetten op permanente verandering, dus op permanente verlaging? De heer VAN RIJN (VVD): Dat is een uitstekende vraag. Dit is ook een eerste stap. 2023 wordt een zwaar jaar voor veel Delftenaren, ook voor de middeninkomens met een huis. Als eerste stap willen we in plaats van 6% verhoging nu 3% verhoging en we hebben het vooruitzicht van meer toeristenbelasting volgend jaar. Daarmee gaan we die hele 3% ongedaan maken en dan hebben we ook inzicht in de jaren na 2026 vanuit het Rijk. Wat mij 8

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

betreft maken we die hele stijging ongedaan, trouwens ook van de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De VOORZITTER: Er zijn geen vragen meer. De heer MARUF (D66): Voorzitter, goedenavond allemaal. Ik heb voor vanavond mijn mooiste pak uit de kast getrokken; dat wilde ik zeggen richting de heer Stoop. D66 heeft het vaak over optimisme; optimistisch blijven ondanks de vele crises. Als ik in mijn buurt Buitenhof-Noord om mij heen kijk, vind ik dat soms moeilijk. Hoewel de crises waarin we vorig jaar zaten, alleen maar dieper werden, blijft optimisme terecht. Sinds de zomer kon Delft andere keuzes maken en Delft deed dat. Gelukkig zien we ons coalitieakkoord grotendeels in deze programmabegroting terug. Maar het kan nog beter, want met de wooncrisis, de klimaatcrisis en de kansencrisis gaat het nu niet beter dan een jaar geleden. Veel Delftenaren hebben het moeilijk. Crises zijn mij, als vluchteling opgevangen in Delft, niet onbekend: slecht geïsoleerde woningen, taalachterstanden, sluiting van faciliteiten, slechte voeding en een hoop inwoners die in financiële nood zitten. Deze verhalen hebben mij gevormd en hebben mij gemotiveerd om mij aan te sluiten bij D66 Delft. Mijn fractie gaat voor een politiek die niet bang is voor verandering of voor de toekomst. Met de politieke keuzes van vandaag geven we vorm aan het Delft van de volgende eeuw.

D66 wil de stad klaarstomen voor de toekomst door meer te investeren in een schone en groene stad, onze cultuursector en de gezondheid van de Delftenaren. Het is tijd dat we in een hogere versnelling te werk gaan. Klimaatverandering is heel concreet geworden, gaat niet alleen om broeikasgassen die we niet kunnen zien, maar is zelfs zover gekomen dat zij nu ook gaat om de portemonnee van 11.000 Delftenaren die in energiearmoede leven. Dat vraagt om een hands-on-mentaliteit. We willen dat mensen zelf makkelijk en goedkoop energie kunnen besparen. We stellen daarom voor om het geweldige werk van 015 Duurzaam en Werkse! beter te ondersteunen. Wij vinden het belangrijk dat zij van 3 fte naar 6 fte gaan voor energieklussers. Daarmee wil D66 in plaats van 1.500 ruim 3.000 huishoudens helpen op het punt van de energiearmoede. Die snelheid willen we ook maken als het gaat om de Gasthuisplaats. Naast het verhogen van het budget van de energieklussers dienen we het voorstel "Gasthuisplaats wordt eindelijk groen" in. De Gasthuisplaats ligt er al 70 jaar hetzelfde bij en dat is niet best. Het is dus bittere noodzaak om nu door te pakken. In de programmabegroting wordt terecht nadruk gelegd op gezond opgroeien en gezond oud worden in onze stad. D66 is daarom erg tevreden met de uitrol van ontbijtprogramma's op drie Delftse basisscholen. Dat is een stap in de goede richting.

Op deze manier kunnen kinderen, leraren, conciërges en alle andere betrokkenen op basisscholen profiteren van gezonde voeding. Een andere grote zorg voor D66 blijft de toekomst van onze cultuursector. Het is tijd om cultuur een prominentere plek te geven in onze stad. Theater de Veste is een voorbeeld waarbij D66 durft te dromen van een "woonkamer voor cultuur" voor alle Delftenaren. Wij rekenen dan ook op de steun van andere partijen om die woonkamer zo snel mogelijk voor elkaar te krijgen. Ik sluit af. Bij het vertellen van de verhalen van onze stad is het minstens zo belangrijk om stil te staan bij de schaduwzijde van onze geschiedenis. Noodzakelijk is het om te vertellen 9

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

hoe bepaalde rijkdom is verkregen over de ruggen van tot slaaf gemaakten. Dat hoort ook bij de mooie slogan van Delft: "Creating History". De werkelijkheid blijft soms weerbarstig. Nog steeds is er sprake van discriminatie en uitsluiting in de samenleving. Dat motiveert ons om te blijven vechten voor een duurzame, sociale en vrije toekomst voor onze stad en inwoners. De VOORZITTER: De VVD mag geen vragen meer stellen. Dat is jammer. Verder zijn er geen vragen. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Voorzitter. Goedenavond! "Lang niet iedereen in Delft heeft een fatsoenlijk dak boven zijn hoofd. Zelfs gezond eten en drinken is niet altijd bereikbaar en daar bovenop waart er een nare ziekte rond in Delft." Dit is in het jaar 1866, dames en heren. De industrie groeit hier in Delft in de jaren daarna, wat leidt tot vervuiling, en de klachten over stinkende grachten en een ongezonde leefomgeving nemen steeds meer toe. Die ongezonde leefomgeving en de stinkende grachten moesten aangepakt worden. Daarom stemde de Delftse gemeenteraad in 1928 in met de aanleg van een rioleringssysteem in de hele stad, van publiek geld, op kosten van de gemeente, en door Openbare Werken uitgevoerd. Ik denk dat ik u allemaal niet hoef uit te leggen wat dat heeft betekend voor de leefomgeving van alle mensen in onze stad. Het is nu 2022. Er is zoveel technische vooruitgang sindsdien.

Er is zoveel welvaartsgroei sindsdien. En toch hebben ook nu niet alle Delftenaren een fatsoenlijk dak boven hun hoofd. Zelfs gezond eten en drinken is niet altijd bereikbaar met de stijgende kosten en de groeiende armoede, ook hier. Hoe kan dat dan, hoe komt dat? Omdat je de grote problemen van deze tijd niet kan oplossen door alles aan het individu over te laten; je kunt ze alléén oplossen door collectieve voorzieningen te treffen, net als het riool begin vorige eeuw en net als bijvoorbeeld de kabel, drinkwatervoorziening en het gasnetwerk: die zijn ook niet aangelegd door iedereen te vragen om dat voor zichzelf te regelen op een moment dat het ze zelf goed uitkomt. Een dalende energierekening mag dus niet afhangen van de mogelijkheid voor de bewoner om betere isolatie aan te leggen. De gemeente moet met een collectief isolatieplan komen. De prijs van een huurhuis mag niet afhangen van wat een investeerder eraan wil verdienen, maar de gemeente moet er zelf voor zorgen dat hier betaalbare huurwoningen zijn. Dat is de kant die de SP op wil. De helft van je inkomen aan de energierekening kwijt zijn; twee banen en nog een tekort. Armoede betekent zoveel meer dan geen geld hebben. Mensen die in armoede leven, ervaren meer stress, hebben vaker gezondheidsproblemen en leven gemiddeld zelfs jaren korter dan anderen.

Goede en betaalbare huisvesting, toegankelijke gezondheidszorg en een stabiel inkomen zijn noodzakelijk in deze onzekere tijden. De gemeente moet dus luisteren naar wat de Delftenaren écht nodig hebben. Van mensen uit het onderwijs horen wij dat er nog steeds veel leerachterstanden zijn bij kinderen. Toenemende armoede lijkt daar vaak ook een oorzaak van. Natuurlijk moeten we fruit of lunch bekostigen voor kinderen die vandaag de dag met honger op school zitten. Natuurlijk moeten we dat doen, maar het is toch een grof schandaal dat dat nodig is? Waarom zorgen we er niet voor dat hun ouders voldoende inkomen hebben? De hulp is écht nodig, maar we moeten ons er wel van bewust zijn dat het pleisters plakken op een falend systeem is. Goed onderwijs helpt. Dat gaat € 5 miljoen kosten. Dat moet ook, maar er is meer aandacht nodig voor de indirecte voordelen van goed onderwijsbeleid. Denk bijvoorbeeld aan meer mentaal en fysiek gezonde kinderen en ouders, en daarmee in samenhang aan actief 10

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

kunnen deelnemen aan de Delftse samenleving door werk of vrijwilligerswerk. Investeren in de ontwikkeling van mensen levert zelfs ook voor de Delftse economie voordelen op. De gemeente Delft heeft net als andere gemeenten in Nederland te maken met stijgende zorgkosten; dat zien we ook in de begroting. Gemeenten worden namelijk door commerciële partijen gegijzeld en uitgeknepen om winst te maximaliseren ten koste van de meest kwetsbare mensen in de samenleving en onze hardwerkende zorgverleners. De gemeente heeft dat beleid natuurlijk niet bedacht, maar kan wel degelijk iets doen tegen die marktwerking. De begroting laat echter zien dat het college niet van plan is om dat pad in te slaan. Wat Delft volgens de SP nodig heeft is daadkracht in het sociaal domein: verminderen van zorgaanbieders, kijken wat de gemeente zelf kan organiseren en de marktwerking tegengaan. Want de behandeling van kinderen, mensen met psychische problemen en ouderen hoort nooit een winstgevende activiteit te zijn. Tot slot. We kunnen allerlei projecten verzinnen, maar eenzaamheid van bijvoorbeeld ouderen neemt juist toe als er niet voldoende wordt geïnvesteerd in sterke wijken met voorzieningen.

In plaats van zorgtaken over te hevelen aan vrijwilligers of mantelzorgers moeten juist belangrijke, essentiële voorzieningen zoals buurthuizen en de regiotaxi in stand worden gehouden, want wat wij allemaal nodig hebben - van woning tot riolering en zorg moet collectief georganiseerd worden. De VOORZITTER: Er zijn geen vragen. Het was een helder verhaal, mevrouw Van Rossum. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Voorzitter, raad, college, luisteraars en mensen op de publieke tribune, fijn dat we hier samen zijn. Doen we genoeg? Er zijn dagen waarop ik me afvraag: waar doen we dit allemaal voor, waarop ik in de ochtend echt intens verdrietig wakker word en het liefst in bed blijf liggen, waarop ik meevoel met de activisten die zich vastplakken aan kunst of tafels. Gaan we het wel redden om als mensheid op deze aarde te blijven leven met al deze branden, overstromingen, bizarre periodes van hitte, droogte en dergelijke? Wat doen mensen elkaar aan in oorlogen zoals in Oekraïne? Vluchtelingenstromen die we maar niet aankunnen en mensen die terechtkomen in mensonterende situaties. Ik hoor over honger op school, mensen die geen verwarming meer aan durven te doen en een toename van het aantal mensen die afhankelijk zijn van de voedselbank.

Houden we als samenleving elkaar nog wel voldoende vast? Het gaat zelfs om kleine details, zoals het onderhoud van kozijnen, waarbij enkelglas weer met enkelglas wordt vervangen. Hoe krijgen we in godsnaam, als zoiets kleins niet lukt, iedereen mee in verduurzamen van de stad? Dat zijn de dagen waarop ik over een knutselwerkje van mijn dochter met een bootje op zee nog schattig denk "goh, heb je er visjes onder geknutseld?" en zij mij licht geïrriteerd aankijkt en zegt: "Nee, mam, dat is plastic!" Er zijn gelukkig dagen die me positief stemmen, waarop ik zie dat we met een heleboel mensen samen proberen de bizarre uitdagingen waar we voor staan, het hoofd te bieden, zoals: - in de werkgroep Energietransitie, waar gedreven ambtenaren ons vertellen hoe we als gemeente bijdragen om deze stad klimaatneutraal te krijgen; - bij de verschillende gesprekken met de mensen in de stad, zoals het wijkbezoek aan Voorhof, waar Delftenaren laten zien dat ze er samen een mooiere stad van willen maken;

11

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

- in mijn fractie, waar ik enthousiaste verhalen hoor over innovatieve bedrijvigheid, de Delftse organisaties en instanties die bijdragen aan een beter welzijn van Delftse inwoners en enthousiaste pioniers die de stad samen willen vergroenen; - de samenwerking met de verschillende raadsleden, van kopjes koffie en wandelingen tot een raadsconferentie die tot inhoudelijk erg mooie gesprekken en moties van vanavond heeft geleid; - een collegelid dat met glimmende ogen vertelt over hoe samen aan de stad wordt gewerkt om deze nog socialer en groener te krijgen; - of in het kleine detail: die kledingtas die ik onlangs van iemand kreeg uit de Delftse kledingruilkring, waar ik dit mooie jasje uit heb gescoord. Samen proberen we op die manier kleding een langer leven te geven. Dat zijn de dagen waarop ik ontroerd word door een tekening van mijn dochter waarin de brandweer en de politie ons allemaal zullen redden als het echt misgaat. We willen alle mensen die zich iedere dag weer inzetten om deze stad, land en wereld een beetje mooier te willen maken, zeggen: ga zo door; blijf je afvragen of dit het juiste is en laten we elkaar daarin blijven opzoeken. Ik sluit af met de vraag waarmee ik begon: doen we genoeg? Daarop is geen helder antwoord te geven. We doen veel, met passie en enthousiasme. Of het genoeg is, zullen we met de tijd weten.

Maar niets doen en in bed blijven liggen is geen optie. Mevrouw DE BOER (STIP): Bedankt, mevrouw Wessels, voor uw betoog. Wat wil GroenLinks de komende tijd voor ondernemers in de stad gaan doen? Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Het gaat er volgens mij om dat we deze stad samen met de ondernemers maken en dat we met elkaar gaan kijken hoe we die stad samen nog beter, socialer en groener kunnen krijgen en daar ook echt focus in kunnen aanbrengen. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): U heeft mijn betoog over het treffen van collectieve voorzieningen gehoord. U noemt een aantal duurzame oplossingen, maar ze klinken mij wat individueel in de oren. Zoals ik net betoogd heb, schiet dat niet zo veel op met de grote uitdagingen van deze tijd. Bent u het met de SP eens dat we dit soort dingen collectief moeten aanpakken, bijvoorbeeld een isolatieplan voor de stad? Mevrouw WESSELS (GroenLinks): We zijn het zeker met de SP eens dat we daarin samen de krachten moeten bundelen. We hebben geen concreet antwoord op de vraag in welke vorm dat precies moet. We zijn ook heel benieuwd wat het plan is dat het college nu aan het uitwerken is, want het college is bezig om gezamenlijk een isolatieplan voor te bereiden. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): U zegt: "de krachten bundelen".

Het gaat ons erom dat we dat vanuit de gemeente collectief organiseren en dat dit dus niet afhankelijk is van de vraag of mensen geld of tijd hebben en of zij er zin in hebben, maar dat we dit doen omdat dat voor ons allemaal een goed idee is. Zoekt u zo'n oplossing of zit daar nog wat licht tussen? Want dat is mij nog niet zo duidelijk. Mevrouw WESSELS (GroenLinks): Volgens mij verschillen we van mening over hoe de collectiviteit precies ingevuld moet worden. Wat ons betreft moet dat niet per se iets zijn wat helemaal in handen van de gemeente moet blijven. Het kan ook heel goed zijn dat een stichting à la Deelstroom dat soort dingen kan oppakken en grootschalig kan uitrollen.

12

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De VOORZITTER: Er zijn verder geen vragen meer. De heer VISSER (CDA): Voorzitter. Mevrouw de voorzitter. We leven in een onzekere tijd. Diverse collega-fractievoorzitters hebben daarvan al verschillende illustraties en voorbeelden gegeven. Al die vraagstukken lossen we vanavond niet op. Sterker nog, een aantal van de genoemde onzekerheden vragen in de eerste plaats verstandig en doordacht handelen van onze regering. Maar dit ontslaat ons als gemeenteraad van Delft er niet van om te doen wat binnen ons bereik ligt. Wat het CDA betreft is dat ten eerste in gezamenlijkheid actief werken aan een overheid die naast Delftenaren staat, ten tweede een overheid die werkt vanuit het uitgangspunt "niet bij brood alleen" en ten derde een overheid die zorgt voor verantwoordelijk en behoedzaam bestuur. In de paar minuten spreektijd die we onszelf hebben opgelegd, wil ik aan de hand van deze drie pijlers de visie van het CDA kort uiteenzetten, met dus als eerste de overheid die naast Delftenaren staat. Het christendemocratisch mensbeeld is een positief mensbeeld. Wij geloven in de talenten van alle mensen. Dit is ons vertrekpunt. Dat vraagt een overheid die dienstbaar is aan haar burgers en oog heeft voor de zorgen van mensen, in het bijzonder uit de middengroep. Zij moeten niet door het ijs zakken. Het vraagt ook een overheid die zekerheid biedt aan mensen in een kwetsbare positie.

Dit vertaalt zich volgens ons in dienstverlening waarin de gemeente naast burgers staat als een gelijkwaardige gesprekspartner die werkt vanuit vertrouwen. Dat is voor het CDA de toetssteen bij het plan om de dienstverlening te vernieuwen. Het versterken van dit vertrouwen, ook bij de sociale zekerheid, is blijvend nodig. Daarom is het CDA blij met de door Volt aangekondigde initiatiefnota voor een vertrouwensexperiment en wij denken hier graag in mee. Zekerheid bieden aan mensen in een kwetsbare positie is een opdracht die we meegeven aan het college. Maar hierin nemen we ook onze eigen verantwoordelijkheid, getuige de initiatiefnota "Sociale huur ook echt sociaal", waar collega Valk binnenkort mee zal komen. Dan de tweede pijler. We werken samen aan een overheid die werkt vanuit het uitgangspunt "niet bij brood alleen". Voor onze fractie begint dit met een faciliterende overheid die gemeenschapszin stimuleert door actief het maatschappelijk middenveld in te zetten. Dit aspect hoort volgens het CDA bij de inzet van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid en raakt ook de versterking van buurten. Het CDA wil dat buurten die niet in dit programma vallen, niet worden vergeten. Ook zij verdienen zorg en aandacht.

Het is mooi dat buurtcentra ook bekeken zullen worden als ontmoetingsplek, maar ook andere plekken zoals de supermarkt, snackbar en de kerk om de hoek zijn dat. Het laagdrempelig en goed vindbaar aanbieden van hulp bij gemeentelijke dienstverlening en ondersteuning in de buurt vindt het CDA daarom belangrijk. Gemeenschapszin en meedoen in Delft kunnen we ook bevorderen door goede taalbeheersing en leesvaardigheid. Dit draagt bij aan het slechten van barrières en het verbeteren van begrip. DOK bijvoorbeeld speelt hierin een onmisbare rol. Dat geldt trouwens ook voor de versterking van buurten en onderlinge ontmoeting. Dan over een overheid die zorgt voor verantwoordelijk en behoedzaam bestuur. Bij het debat over het coalitieakkoord heb ik gezegd dat de lokale democratie wezenlijk is. Dat vindt het CDA nog steeds, in al z'n facetten. Dit vraagt lokale politici die het politieke ambt in nederigheid, bescheidenheid en met decorum vervullen en die weloverwogen en behoedzame besluiten nemen, ook in het hoogste orgaan in het stadsbestuur. Of zoals oudvicepresident van de Raad van State en CDA-prominent Piet Hein Donner het ooit verwoordde: "In hun handelen dienen ze te laten zien dat ze oog hebben voor het algemeen belang en niet alleen voor een deelbelang. Rechten en plichten, lusten en lasten dienen afgewogen en met elkaar verzoend te worden." Maar het vraagt nog meer: bewoners, 13

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

verenigingen en ondernemers moeten niet alleen goed worden geïnformeerd, maar bij voorkeur ook actief meegenomen worden. Draagvlak en checks-and-balances zijn essentieel in onze democratie. Een sterke democratische rechtsstaat herbergt dit in zich en mag bovendien geld kosten. Het CDA ziet belangrijke checks-and-balances in onder andere een voldoende toegerust ambtelijk apparaat en in de journalistiek en media. Het CDA hoopt met deze pijlers in te zetten op een stad waarin mensen mee kunnen doen en omzien naar elkaar en waarin we de Delftse buurten versterken en de menselijke maat hanteren, maar ook in gezamenlijkheid werken aan het versterken van de lokale democratie en indachtig de woorden van de heer Donner besluiten nemen in deze zaal. Bij die niet geringe taak wenst het CDA voor de komende periode uw gemeenteraad, onze gemeenteraad, wijsheid en Gods zegen toe. De VOORZITTER: U gaat in het spoor van de heer Maruf, want er zijn geen vragen. De heer HOMBERGEN (PvdA): Voorzitter, medegemeenteraadsleden, iedereen in deze zaal of thuis.

Delft, dat zijn we samen, de stad waarin we wonen, vaak werken, studeren, cultuur genieten of gewoon wat ronddolen, een stad met een volle historie en met vele gezichten, de stad van het Gezicht op Delft van Vermeer, maar ook van steegjes met verhullende namen als "de Paradijspoort", een stad die velen mooie kansen biedt - ook mij en een mooie parel, maar ook een stad in zwaar weer. Dat komt niet alleen door de wolkbreuken, zoals laatst precies boven onze stad, want 2023 heeft alles in zich om een woelig jaar te worden, met veel onverwachte wereldwijde gebeurtenissen. De oorlog in Oekraïne, de energiecrisis, de inflatie, dure kinderopvang, slecht geïsoleerde huizen: ja, zelfs de door veel raadsleden zo geliefde bitterballen worden duurder. Dit alles zorgt ervoor dat 2023 voor velen zorgen brengt. Armoede klopt steeds vaker op vele deuren, ook bij mensen die altijd dachten dat dit hen nooit zou treffen en die dachten het zelf altijd te kunnen rooien, want ook degenen met werk of een eigen bedrijf kunnen hard worden geraakt en in de pechstrook komen. Misschien geldt dat ook voor mensen hier in de zaal. Samen leven we in de stad. De PvdA pleit daarom voor meer saamhorigheid en solidariteit in de stad, ook omdat dit een fijnere stad oplevert. "Saamhorigheid" en "solidariteit" zijn oude woorden.

We hadden ze al geparkeerd, misschien een beetje vergeten, afgeserveerd, maar in zware tijden merken we dat het echt fijner is als je er niet alleen voor staat en als er een organisatie is waarop je een beroep kunt doen, waar je meer bent dan alleen een cliënt en die een visie heeft, verduurzamend, verbindend, voor de langere termijn. We letten op elkaar in de stad. De PvdA vraagt iedereen om door die bril naar de begroting te kijken en niet alleen vanuit de optiek "what's in it for me?" voor het komende jaar. Kijk ook eens naar deze begroting vanuit het perspectief van een buurman of een overbuurvrouw, een vriend, of een oude klasgenoot. Het is zaak dat de gemeente er stevig staat voor de bewoners: robuust en financieel sterk, benaderbaar en dicht bij de burgers. Het is dan zaak dat de gemeente er voor iedereen is en flexibel noden kan opvangen, met eigen regelingen en ook samen met maatschappelijke organisaties. 10% van de kinderen in Delft groeit in armoede op. Dat mag toch niet waar zijn? Daarom heeft de PvdA samen met een paar andere partijen de oproep gedaan om de € 190 energietoelage te geven aan twee welzijnsorganisaties indien je zelf nog een vast energiecontract hebt. Samen staan we sterk. Ook de gemeente zelf is op langere termijn niet uit de gevarenzone. Daarom willen we vasthouden aan de financiële lijnen van het Herstelplan uit 2021.

Bedenk ook: in 2022, dit jaar, hebben we veel investeringen niet kunnen doen. We willen geen investeringsachterstand oplopen en voor alle onverwachte wendingen hebben we in 2023 enige bandbreedte nodig in onze begroting. We hebben als coalitie veel lijnen uitgezet en deze begroting voldoet daaraan: een 14

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

consistent verhaal waarin we doen wat we kunnen, maar ook geen luchtkastelen opbouwen. We hebben zo een solide begroting. We werken samen in Delft. We hebben een goede raadsconferentie gehad, met een goede dialoog, en ook daaruit zijn goede ideeën gekomen die we soms al in deze begroting kunnen opnemen, soms ook in de Kadernota voor 2024. De PvdA stelt deze brede constructieve samenwerking echt zeer op prijs. Met een beetje saamhorigheid en solidariteit komen we ver, want Delft doen we samen! Mevrouw DE BOER (STIP): Ik hoor meneer Hombergen heel veel praten over verbinding en burgers dichter bij elkaar brengen. Heeft de PvdA ideeën over hoe we dat de komende jaren nog meer kunnen gaan doen? De heer HOMBERGEN (PvdA): Ik denk dat we in het coalitieakkoord heel mooi hebben gezegd dat we de verbinding zoeken in de stad, met veel participatie. Dat zullen we verder uitwerken. Een mooi voorbeeld is de Gasthuisplaats, waar we straks op terugkomen. Ik denk dat we bijvoorbeeld daarin stappen mogen zetten. De heer TREFFERS (Volt): Ik keek terug naar vóór de verkiezingen en ik zag in uw verkiezingsprogramma staan dat minimaal 30% van de nieuw gebouwde huizen sociale huurwoning moet zijn. Daar zijn wij het ontzettend mee eens. Ook in het coalitieakkoord zien we ontzettend mooie ambities over gemengde wijken.

Ik ben benieuwd hoe u daartegen aankijkt en hoe we die gemengde wijken in Delft gaan verwezenlijken. De heer HOMBERGEN (PvdA): Dank u wel voor deze mooie vraag. Wij zijn ook heel erg voor gemengde wijken, wijken waarin je zelf ook je wooncarrière kunt maken en waar je dus op verschillende plekken kunt wonen, naargelang je persoonlijke situatie. Dat is mooi. De 30% hebben we inderdaad genoemd als inzet in het verkiezingsprogramma. We werken samen. We hebben een coalitieakkoord gemaakt en ik denk dat we redelijk dicht bij onze inzet zijn gebleven. Mevrouw DE BOER (STIP): Ik hoorde meneer Hombergen nu praten over hoe we als gemeente dichter bij de burger kunnen komen, maar ik bedoelde ook een beetje: hoe is de verbinding tussen de burgers? Hoe kunnen we die verbeteren en wat denkt de PvdA op dat punt te doen? De heer HOMBERGEN (PvdA): Ik denk dat cultuur een van de mooie dingen is om mensen met elkaar te verbinden. Dat is iets wat we in deze stad moeten koesteren en moeten vasthouden. Wij zetten dus in op het stimuleren en koesteren van dat soort elementen. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): De heer Hombergen vroeg ons om naar de begroting te kijken met de bril van een overbuurman. Ik neem aan dat hij bedoelt: met de bril van iemand van buiten. Ik denk niet dat veel mensen die in Delft een woning zoeken, het woord "wooncarrière" zouden gebruiken.

Dat klinkt een beetje alsof het steeds groter en beter moet, terwijl volgens mij heel veel mensen gewoon op zoek zijn naar een thuis, een prettig, gezond en betaalbaar huis. Ik wil u dus iets minder makkelijk laten wegkomen met de vraag die meneer Treffers net stelde. Het bouwen van betaalbare huurwoningen loopt enorm achter. Dat weet u; het tekort is enorm. Wat gaat de PvdA daar nou aan doen bij deze begroting?

15

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

De heer HOMBERGEN (PvdA): Woningen voor iedereen zijn zeker van belang. Ik wil heel graag dat, als je wilt blijven wonen in de wijk waarin je bent opgegroeid, dat ook kan, wellicht op een andere plek in dezelfde wijk. In de verschillende levensfasen heb je gewoon verschillende behoeftes in je huis, of je nou kinderen hebt of niet, als je ouder wordt of als je vrijgezel bent. Ik denk dat je in al die fasen in een bepaalde wijk moet kunnen wonen. Daar zetten we ook op in. Mevrouw VAN ROSSUM (SP): Dat vraag ik me erg af. Ik woon zelf al vijftien jaar in dezelfde woning. Mijn leven staat niet stil. Ik heb inmiddels twee kinderen gekregen en we wonen daar nog steeds prettig. Maar daarnaast weet u volgens mij net zo goed als ik dat het niet alleen van je levensfase afhangt waar je kunt wonen, maar vooral ook met wat er binnenkomt en wat je te besteden hebt. Daar zitten in Delft natuurlijk hele grote verschillen in. Hoe gaat u zorgen dat al die Delftenaren met geen dikke portemonnee toch een betaalbaar huis kunnen vinden? De heer HOMBERGEN (PvdA): Onze inzet is dat elke wijk ook sociale woningbouw heeft en dat je dus een gevarieerde wijk hebt. Dat is onze inzet. De VOORZITTER: Er zijn verder geen vragen. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Voorzitter. Welkom, alle toehoorders, hier en thuis. De algemene beschouwingen, ze zijn er weer, nu over 2023-2026.

Wij vinden dat de menselijke maat terug moet in de straat en dat we samen sterk zijn. Dat is het houvast van Onafhankelijk Delft. Na de verkiezingen van maart 2022 heeft zich een nieuw college gevormd, een college in getal, waar wij van opkeken of eigenlijk ook weer niet: dezelfde veilige samenstelling, waarbij de VVD werd ingeruild voor de ChristenUnie. Vijf wethouders; wij vonden daar wat van en hebben dit ook toegelicht. Verrassend is wel dat na de negatieve start een prima initiatief werd genomen, een initiatief om met de oppositiepartijen een plan op te stellen om gezamenlijk op te trekken in de komende raadsperiode. Daarbij hoorde dus een plan. Wij noemen dat "het vijfpuntenplan". Iedere fractie trekt hierin een bepaalde kar met een onderwerp. Zo kom je allemaal aan bod en zijn de lusten en de lasten verdeeld. Het geeft soms wat extra werk en inzet, maar alles voor de ons zo dierbare Delftenaar, de Delftenaar die bij ons allen op nummer 1 staat, zij die hier in deze mooie stad veilig willen wonen, werken, toeven, recreëren en ondernemen. Daar gaat ons blauwe hart van Onafhankelijk Delft naar uit. Natuurlijk vinden wij het belangrijk dat wij de opmerkingen en vragen van onze achterban politiek vertalen, maar iedereen mag met ons meedoen.

Samen sterk en dus samen met andere fracties op zoek naar gezamenlijke standpunten of ideeën en samen uitwerken tot een plan, een initiatief of een motie. Altijd blijkt weer: samen sterk. Iets wat een aantal jaren geleden voor ons als Onafhankelijk Delft er nog niet was, is nu zo gewoon geworden: overleggen met andere fracties, kijken naar wat je gemeen hebt, niet naar wat je verdeelt. En ja, soms valt er weleens een spaander, maar dat geeft helemaal niks. Samen de gewenste doelen bereiken en samen trots zijn op het eindresultaat. Alle cijfers tellen mee in de begroting voor de stad Delft en zijn inwoners, maar voor Onafhankelijk Delft staan de mensen, hun wonen, hun werken, hun ontspanning en hun veiligheid - kortom: hun welbevinden - op nummer 1. Wij gaan voor de beker! Sinds jaren probeert Onafhankelijk Delft in te zetten op een buitenzwembad met ligweide en een kinderbadje. Na het blauwalg- en botulismeprobleem en ook nog vogelgriep is er verkoeling te vinden in natuurwater, maar bij de grote Plas in de Delftse Hout is dit nu een slechte optie. Hoe bijzonder is het dan ook dat coalitiepartij D66 het voortouw neemt om tot 16

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

een motie hierover te komen die wij van Onafhankelijk Delft natuurlijk mede-indienen? Wij willen in ieder geval een haalbaarheidsonderzoek naar dit buitenzwembad, met dien verstande dat wij van Onafhankelijk Delft ook mede de op te stellen vragen kunnen indienen. Meerdere fracties staan achter de motie en daarom hopen we dat deze het haalt. Ons ijverig verzamelde gemeenschapsgeld moet besteed worden aan ons allemaal. Elke Delftenaar telt toch mee? Die gebundelde oppositie is zo gek nog niet, want vele handen maken licht werk. Maar Onafhankelijk Delft blijft ook gewoon zichzelf. Onafhankelijk Delft vindt het ook prettig dat wanneer je krachten bundelt, de inwoner een grotere kans op profijt heeft. Onze mooie oude en nieuwe stad verdient het om uit het slop te komen. Duizenden mensen gaan elke dag naar werk, school of sport of gebruiken faciliteiten in onze gemeente. Zij doen allemaal mee. Met alle crises waarmee we nu te maken hebben, is er een uitdaging bij gekomen. Niet alleen zitten we door beslissingen in het verleden nog met een miljoenenschuld opgezadeld; ook nieuwe problemen rijzen aan de horizon: stikstofbeleid, klimaatellende, corona, energiecrisis en oorlog op het vasteland van Europa vormen een aanslag op onze flexibiliteit en weerbaarheid. De één kan daar goed tegen, de ander komt in problemen. Ouderen zeggen de geschiedenis te zien herhalen.

Jongeren voelden zich enorm opgesloten tijdens de lockdowns en hun gevoelens werden weggestopt. Dat heeft in elk geval uitwerking op ons allen en de wachtlijst voor hulp loopt op tot nu al negen maanden. Door krapte op de arbeidsmarkt komen vele instanties, ondernemers enzovoort in problemen. De oplossing is niet eenvoudig. Inwoners met een handicap vragen ons waarom zij worden verdrongen door mensen zonder handicap, bijvoorbeeld bij Werkse! Daar werkten vroeger alleen mensen met een handicap. Nu werken er ook mensen die werkloos zijn of die in een herintredingstraject zitten. Ik hoop dat de wethouder hiervoor aandacht heeft. Onafhankelijk Delft wordt vaak benaderd over parkeren. Het hele beleid piept en kraakt bij het vergunningparkeren. Mensen hebben met weer een crisis in het kielzog enorm veel waardeverlies van hun geld. Alle prijzen rijzen de pan uit. Onafhankelijk Delft zou zo graag zien dat het parkeerbeleid en de verhoging van de parkeervergunning en parkeergelden deze raadsperiode bevroren zouden worden.

Via de voorzitter zou ik de wethouder willen vragen: wat vindt u van deze overweging? Begrijpt u dat mensen enorm in de knoei komen met alle oplopende kosten, niet alleen bij de minima maar ook bij de middeninkomens, en dat vereenzaming op de loer ligt, waar wij dan weer extra geld aan moeten besteden? De menselijke maat, denk daar toch aan! En dan het "donderslag bij heldere hemel"-nieuws aangaande onze wildopvang. Die heeft inmiddels zijn deuren gesloten voor nieuwe opvang van gewonde dieren uit het wild. Eind december houdt het helemaal op. Wij van Onafhankelijk Delft danken alle vrijwilligers die in de loop van jaren zich voor dieren in nood hebben ingezet. Maar er zijn gelukkig ook nog andere wildopvanginitiatieven, onder andere Vogelopvang de Wulp, die ook andere dieren in nood opvangt. De VOORZITTER: Mevrouw Gaal, ik attendeer u erop dat u nog een minuut heeft. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Ik ben bijna klaar. Ook zij verzorgen educatieve programma's. Nu de Wildopvang Zuid Holland definitief is gesloten, komt er hierop ook meer druk. Hoe mooi zou het zijn als de gereserveerde gelden voor dieren uit het wild naar deze opvang kunnen gaan?

17

HANDELINGEN GEMEENTERAAD 2022

Dan het licht in de duisternis. Onafhankelijk Delft zou graag zien dat de verlichting bij busen tramhalten zodanig wordt aangepast dat meisjes, vrouwen en ouderen zich veiliger voelen. Wij zouden graag zien dat de wethouder contact opneemt met de MRDH, want veiligheid gaat voor alles. Gelukkig hebben wij deze onderwerpen ter bespreking gevraagd, want deze liggen Onafhankelijk Delft het best. We tellen immers allemaal mee. Wij willen in Delft een inclusieve samenleving zijn. Waarom is er dan voor een aanvraag voor een gehandicaptenparkeerkaart buiten de stad een plek en niet in onze eigen stad? Ik sla even een stukje over, omdat ik nog iets anders wil benoemen. De VOORZITTER: U bent al door de tijd heen, mevrouw Gaal. Hou het dus kort. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): Dan lees ik nog één stukje. Daar gaat het om: de menselijke maat en samen sterk, maar soms en de laatste tijd meer dan soms komen mensen er niet meer uit. Wij kunnen nog uren doorgaan om te zeggen wat we vinden. Schimmelwoningen die mensen ziek maken, een ouderencentrum dat veel op zou kunnen lossen, woningen die vrijkomen en weer terug zouden kunnen naar de gewone mensen, ouderen in een mooi seniorencomplex. De VOORZITTER: U moet nu afronden. De laatste zin, mevrouw Gaal. Mevrouw GAAL (Onafhankelijk Delft): De laatste zin is: vraag niet wat jouw stad voor jou kan doen, maar wat jij voor jouw stad kan doen.

En ik wil de ambtenaren bedanken. De VOORZITTER: U kunt gelijk gaan zitten, want er zijn geen vragen. De heer VAN DER WOERD (ChristenUnie): Voorzitter, beste mensen. "Toen bestonden er nog geen problemen." Dat was de motivering van twee tieners op een scholengemeenschap hier in Delft voor het onderwerp van hun profielwerkstuk: de vijftiger jaren. Leerlingen van de bovenbouw vmbo, havo en vwo maken in hun laatste jaar een profielwerkstuk. Denk er nog eens over na, was de reactie van de begeleidende leraren. De tieners kwamen terug met: "De jaren negentig, toen was alles nog mogelijk." Welk perspectief hebben onze jongeren? Dat is eigenlijk de vraag. De ChristenUnie Delft vindt dat we het ons moeten aantrekken dat het jongeren ontbreekt aan perspectief. Twintigers noemen zichzelf al "de ontgoochelde generatie": geen passende woning, grote studieschuld, zware lasten en een aangetast klimaat. Er ontwikkelt zich zo een generatie van afhakers. Daar moeten en kunnen wij als bestuur van de stad Delft iets aan doen. De ChristenUnie Delft wil bereiken dat jongeren geen afhakers worden en een stem hebben in het vormgeven van de toekomst van Delft, dat er wél perspectief is, dat ze wonen, werken en meedoen met het goede leven in een land zonder dat de mogelijkheden van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien, in het gedrang komen.