Halfjaarrapportage Energietransitie Q1-2 2023
Tekst van het document
Programma Energietransitie Halfjaarrapportage Q1 & Q2 2023
1
Inleiding Voor u ligt de halfjaarrapportage van het Programma Energietransitie voor het 1 e en 2e kwartaal 2023. Sinds 2020 worden de samenhangende projecten en activiteiten georganiseerd als een programma. Het programma energietransitie is een belangrijke bouwsteen om een klimaatneutraal Delft te realiseren, uiterlijk 2050. In 2023 is de energietransitie benoemd tot één van de drie grote opgaven waarvoor Delft zich hard maakt en inzet. Dit is een complexe en veelzijdige opgave, onderhevig aan economische, technologische en maatschappelijke veranderlijkheid. Komende tijd werken we uit wat de opgave in volle breedte vraagt en bezien we of, en zo ja welke aanpassingen we doorvoeren op de organisatie daarvan. Er wordt gewerkt vanuit de volgende visie (i)
We besparen zoveel mogelijk energie
(ii)
We zorgen voor opwekking van duurzame warmte en elektriciteit
(iii)
Waar mogelijk hergebruiken we reststromen.
De route naar 2050 ligt niet vast, maar dient bijgestuurd te worden om te reageren en anticiperen op externe ontwikkelingen en leermomenten. Deze halfjaarrapportage informeert over de voortgang van het programma. Voor een compleet beeld worden de verschillende projecten op de volgende onderdelen gerapporteerd: 1. Algemene stand van zaken: wat is de algemene indruk, hoe staat het project ervoor? 2. Partnerschap: de gemeente bekleedt een regierol, waardoor de samenwerking met partners een prominente rol inneemt. Hoe staan partnerschappen ervoor? 3. Planning: de energietransitie is een tijdsgebonden opgave. Hoe verhoudt de voortgang van het project zich tot de planning? 4. Risico’s en beheersmaatregelen: de complexiteit van de energietransitie brengt onzekerheden met zich. Welke risico’s komen daaruit voort en welke maatregelen worden genomen om deze te mitigeren? 5. Communicatie en participatie: een succesvolle transitie behoeft draagvlak. Hoe betrekken we de bewoners van Delft in de projecten en activiteiten? Welke initiatieven uit de stad omarmen en ondersteunen we? De financiën en capaciteit komen apart aan bod in de jaarlijkse financiële cyclus van het programma.
2
Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................ 2 Algemeen beeld van het programma .................................................................................... 4 Organisatie Programma ........................................................................................................ 5 Totaaloverzicht rapportage ................................................................................................... 6 Samenvatting voortgang en planning .................................................................................... 7 Strategie en Innovatie ........................................................................................................... 8 Werkstromen: activiteiten en projecten ............................................................................... 10 I.
Werkstroom Stadsbreed in Beweging ....................................................................... 10 1.
Communicatie campagne ‘Delft wordt Groen’ ....................................................... 11
2.
Aanpak Energiearmoede ...................................................................................... 14
3.
Verduurzaming Bedrijvenkring Schieoevers .......................................................... 17
4.
Onderzoek Warmtepompen Binnenstad ............................................................... 19
5.
Isolatieplan ........................................................................................................... 20
II.
Werkstroom Techniek............................................................................................... 23 6.
Open Warmtenet Delft (OWD) .............................................................................. 23
7.
Geothermie Delft (GTD) ........................................................................................ 26
8.
Warmtepompcentrale (WPC) ................................................................................ 29
9.
WarmtelinQ ........................................................................................................... 31
10.
Hoogspanningsstation Kerkpolderweg .............................................................. 33
III. Werkstroom Warmte-uitvoeringsplannen .................................................................. 35 11.
Multatulibuurt ..................................................................................................... 35
3
Algemeen beeld van het programma Het programma toont continue voortgang in het portfolio van activiteiten en projecten. Inwoners worden op steeds meer verschillende manieren ondersteund bij verduurzamen. Steeds meer inwoners weten het Energieloket te vinden als hét aanspreekpunt voor hun duurzaamheidsvragen. Collectieve inkoopacties van isolatiematerialen en zonnepanelen leiden tot steeds hogere aantallen deelnemers. Energiecoaches van 015Duurzaam zijn structureel aanwezig in de stad en gecontracteerd tot zomer 2024. Sinds eind 2022 hebben 510 huishoudens die energiearmoede ervaren gebruik gemaakt van energiehulp. Het isolatieplan is vastgesteld door de raad en een nieuw aangestelde projectleider geeft de uitwerking van de instrumenten vorm. In de nasleep van de energiecrisis is de aanpak energiearmoede opgeschaald. Door een structurele samenwerking met woningbouwcorporaties zullen komende winter meer huishoudens in staat zijn een beroep te doen op energiehulpen die direct energiebesparende maatregelen aanbrengen en helpen met aanvragen van gratis, energiezuinig witgoed. Met het buurtpaspoort in de hand werkt de Multatulibuurt aan de tweede fase van haar warmte-uitvoeringsplan: het bepalen van de scope. In de wijk haalt het team vragen, zorgen en meningen op, wordt gratis energiehulp aangeboden en kunnen en kunnen geïnteresseerde inwoners zich aanmelden voor de meedenkgroep.
Het uitvoeringsplan is een integraal proces. In samenwerking met de opgave DelftWest en de gevel-tot-gevel aanpak komen zowel vraagstukken rondom energie als het fysieke en sociale domein aan bod. In de stad is het goed zichtbaar dat WarmtelinQ wordt aangelegd. De aannemers werken door naar het laatste deel van het tracé en er komen definitieve plannen op tafel voor een groenere herinrichting. Het Geothermie Delft (GTD) consortium heeft haar eerste investeringsbeslissing gemaakt en de boring is gestart. NetVerder beoordeelt op dit moment inschrijvingen voor de aanbesteding van het Open Warmtenet (OWD). Het OWD en GTD consortium werken actief om de samenhang tussen de businesscases af te stemmen. Deze eerste halfjaarrapportage is een belangrijke stap naar een overkoepelende systematiek met doelstellingen, voortgangsmetingen binnen projecten en het in kaart brengen van het cumulatieve effect op doelen van duurzame energieopwekking en vermindering van uitstoot. Met ditzelfde doel wordt gelijktijdig gewerkt aan de Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050. Dat geeft zicht in en grip op de opgave die voor ons ligt.
4
Organisatie Programma De projecten en activiteiten binnen het programma energietransitie zijn georganiseerd langs drie werkstromen. Overkoepelend geven strategische documenten (bijvoorbeeld het Warmteplan Delft) richting aan verdere uitvoering en monitoren en bewaken rapportages de voortgang om bij te kunnen sturen. Hieronder is de programmaorganisatie visueel weergegeven.
5
3
2 Aanpak Energiearmoede
3
3 Verduurzaming Bedrijvenkring Schieoevers
3
4
4 Isolatieplan
3
2
4
4
3
3
Communicatie & Participatie
3
No. Projecten
Risico’ s en beheersmaatregelen
Samenwerking / Partnerschap
1 ‘Delft wordt Groen’
1
Planning
Algemene Stand van Zaken
Totaaloverzicht rapportage
Stadsbreed in Beweging 3
4 3
4
3
3
3
2
4
3
3
3
2
4
5 Onderzoek Luchtwarmtepompen Binnenstad Techniek 6 Open Warmtenet Delft 7 Geothermie Delft 8 WarmtelinQ 9 Warmtepompcentrale 10 Hoogspanningsstation Kerkpolderweg Warmte-uitvoeringsplannen 11 Multatulibuurt Uitdaging Matig Goed Uitstekend
6
Samenvatting voortgang en planning Voortgang Stadsbreed in Beweging
Planning
Delft wordt Groen Aanbesteding campagne gestart
Lancering campagne
Q4 2023
Aanpak energiearmoede Evaluatie aanpak
Samenwerking corporaties en 3000 extra huishoudens benaderd
Eind 2023 Q4
Bedrijvenkring Schieoevers Bekrachtiging convenant
Voorstel vervolgacties
Begin 2023 Q4
Onderzoek luchtwarmtepompen binnenstad Oplevering conceptrapport
Memo aanbevelingen aan raad en wethouder
Q4 2023
Isolatieplan Delft Vastgesteld door de raad
Inzicht in uitwerking en implementatie
Eind 2023 Q4
Geothermie Delft Start boring
Puttest en inzicht in capaciteit
Eind 2023 Q3
Open Warmtenet Delft Afwachting investeringsbeslissing
Definitieve gunning
Eind 2023 Q4
Warmtepompcentrale Ontwerpbestemmingsplan voorgelegd aan college; behandeling Fonds 2040 aanvraag
Vaststelling raad
Eind 2023 Q4
WarmtelinQ Aanleg gestart
Aanleg voltooid
Q1-Q2 2024
Hoogspanningsstation Kerkpolderweg Ontwerpbestemmingsplan voorgelegd aan college
Vaststelling raad
Eind 2023 Q4
Afronding fase 2 'bepalen'
Q4 2023
Techniek
Warmte uitvoeringsplannen Multatulibuurt Fase 1 afgerond, buurtpaspoort opgeleverd
7
Strategie en Innovatie Strategische coördinatie tussen partijen in de regio en activiteiten binnen Delft is een noodzaak om een efficiënt, betaalbaar en duurzaam energiesysteem te organiseren. Vooral investeringen in publiek goed zoals infrastructuur voor energieproductie, transport en levering zijn gebaat bij coördinatie. Tegelijkertijd zet het programma zich in om goed te sturen op een verantwoorde en doelmatige besteding van middelen. Hieronder vindt u een overzicht van activiteiten op dat gebied. Regionale Energie Strategie | Omdat deze opgave gemeentegrenzen overstijgt, stippelen gemeenten, provincies en waterschappen – samen met vele andere partners – een route uit naar een klimaatneutrale regio. In dat proces maakt de RES kansen en belemmeringen inzichtelijk voor duurzame warmte, warmte- en elektriciteitsnetten en opslag. De voortgangsrapportage van de RES 1.0 is vastgesteld en naar het Nationaal Programma RES gestuurd. De partners starten nu een onderzoek (plan-MER) naar de milieu-effecten van de RES 1.0. Op het dossier warmte is de verkenningsfase succesvol beëindigd. De volgende stap is het vormgeven van de uitvoeringsorganisatie. Voor Delft is dit van belang om tot afspraken te komen voor een maximale benutting of mogelijke explotatie van gemeentegrens overschrijdende lokale warmtebronnen.
Daarin neemt de Wethouder Duurzaamheid gemeente Delft verantwoordelijkheid als regionaal bestuurlijk aanspreekpunt voor warmte en elektriciteit. Kijkend naar de toekomst hebben de RES deelnemers ingestemd met een plan van aanpak voor 2022-2024 en de financiering van de organisatie. Energiestrategie Delft | Het Warmteplan Delft (2021) gaf inzicht in welke warmteopties financieeltechnisch de voorkeur hebben, per wijk, en waar Delft het best kan beginnen met de warmtetransitie. De Energiestrategie Delft geeft extra handvatten door te inventariseren hoeveel warmte er is, waar deze aanwezig is en hoe deze strategisch en kostenefficiënt verdeeld zou kunnen worden. Ook maakt het ontwikkelingen in de elektriciteitsvraag inzichtelijk en welke infrastructuur nodig is om voldoende capaciteit op het net te behouden. De Energiestrategie Delft wordt naar verwachting eind 2023 / begin 2024 gedeeld met de raad. Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 | Voortvloeiend uit het coalitieakkoord is er begonnen met het opstellen van de routekaart. Deze brengt al het huidige beleid samen, berekent zo nauwkeurig mogelijk de impact en voortgang richting het doel van nul CO2 uitstoot en zet een koers uit voor de toekomst. Met het debat van 27 juni in de Commissie Ruimte en Verkeer is de verkennende fase afgerond.
Dat leverde een inventarisatie van staand beleid, een uitgewerkte inhoudsopgave en democratische inbreng op een aantal cruciale punten. Inmiddels is de opdracht voor fase twee aanbesteed – het doorrekenen en opstellen van de routekaart - en wordt deze naar verwachting eind 2023 / begin 2024 opgeleverd en aan de gemeenteraad voorgelegd.
8
Innovatie | De veranderlijke context van de energietransitie brengt onzekerheid met zich mee, maar biedt ook constant nieuwe kansen. Naast de uitvoering van concrete projecten en activiteiten moet het programma daarom bijsturen op ontwikkelingen, en nieuwe oplossingen en methodieken kunnen opnemen. Momenteel komt dit het duidelijkst tot uiting in de banden met de TU Delft. Daar leeft de kennis die innovatieve oplossingen kan bieden op onderwerpen zoals betaalbare duurzame warmte voor inwoners; het ontwerpen van een robuust energiesysteem door middel van warmte- en elektriciteitsopslag (denk hierbij aan hoge temperatuuropslag of batterijtechnologie); de inpassing van de nodige infrastructuur zoals warmteleidingen en trafokasten in de schaarse boven- en ondergrond; en ook innovatieve oplossingen voor het unieke karakter van monumenten. De gemeente beziet samen met de TU waar de grootste kansen voor innovatie liggen. Concreet werkt de gemeente nauw samen met partners om het project Geothermie Delft te realiseren. Het project is toonaangevend innovatief en de data die de TU verzamelt, kunnen ons veel leren over geothermie in de gebouwde omgeving.
9
Werkstromen: activiteiten en projecten I.
Werkstroom Stadsbreed in Beweging De gemeente heeft de regierol in de energietransitie. Vele partijen dragen verantwoordelijkheid voor een klimaatneutraal Delft en verduurzamen doen we dus gezamenlijk. Samen met inwoners en partners in de commerciële sector, het maatschappelijk middenveld en de publieke sector spannen we ons in om stadsbreed iedereen tot verduurzaming te bewegen. Deze werkstroom bevat niet alleen maatregelen tegen energiearmoede en de verduurzaming van Bedrijvenkring Schieoevers, maar ook vele andere acties die erop gericht zijn dat inwoners steeds meer energie besparen. -
Het Energieloket adviseert inwoners die hun woning willen verduurzamen op het gebied van isoleren, ventileren en zonnepanelen. Ook geven ze inzicht in welke subsidies er beschikbaar zijn. In het eerste halfjaar telde de website 67% nieuwe bezoekers en 14.848 unieke weergaven.
-
Inwoners zoeken vooral naar informatie over subsidies (1374x), isolatieacties (1200x), collectieve inkoop voor zonnepanelen (1099x) of zijn benieuwd naar een persoonlijk adviesgesprek (490x).
-
Het Energieloket organiseert ook collectieve inkoopacties voor zonnepanelen en isolatiemateriaal. Deze hebben in 2022 geleid tot de aanschaf van zonnepanelen door 141 huishoudens en isolatiemateriaal door ook 141 huishoudens. Definitieve cijfers voor 2023 zijn nog niet beschikbaar, er zijn nu 112 offertes geaccepteerd voor isolatiemateriaal en 461 offertes aangevraagd voor zonnepanelen.
-
In de aanpak energiearmoede hebben 510 huishoudens kunnen profiteren van energiebesparende maatregelen en advies, waaronder 110 vouchers voor energiezuinig witgoed.
10
1. Communicatie campagne ‘Delft wordt Groen’ Achtergrond De ‘Delft wordt Groen’ communicatiecampagne is de overkoepelende paraplu voor alle activiteiten op het gebied van duurzaamheid en de energietransitie die de gemeente - in samenwerking met diverse partners - ontplooit. Denk aan projecten als het Open Warmtenet Delft, Geothermie Delft en de warmte-uitvoeringsplannen, maar ook aan projecten op het gebied van biodiversiteit, klimaatadaptatie en het vergroenen van de stad. In de afgelopen jaren zijn er onder de naam ‘Delft wordt Groen’ diverse communicatieactiviteiten ondernomen om inwoners te informeren over verschillende facetten rondom het thema duurzaamheid. Zo is er onder meer een logo gemaakt en is er een goed bezochte Facebookpagina opgericht. Daarnaast is op de gemeentelijke website diverse informatie te vinden, net als op de websites van diverse partners in de stad.
Algemene Stand van Zaken Gezien de vele maatschappelijke ontwikkelingen waarbij duurzaamheid en de energietransitie centraal staan is het doorontwikkelen van ‘Delft wordt Groen’ van belang. Delftenaren moeten via één duidelijke ‘entree’ informatie kunnen vinden, vragen stellen en/of worden doorverwezen naar andere instanties/organisaties. Of het nu gaat om tips voor het vergroenen van de gevel of tips voor het aanbrengen van zonnepanelen en het isoleren van de woning. Daarbij willen we dat het platform ook inspireert en aanzet tot actie en het versnellen daarvan. De campagne dient een bekend merk neer te zetten dat omarmd wordt door inwoners en partners in de stad. Hiervoor is het noodzakelijk om de kernboodschap te formuleren, het huidige logo te restylen en een breed toepasbare huisstijl te ontwikkelen. Hierbij wordt ook de huidige slogan en kernboodschap geëvalueerd en aangescherpt. Daarnaast ontwikkelen we een toegankelijke website en aanvullende social media kanalen, zoals bijvoorbeeld Instagram. Dit biedt een herkenbare en eenduidige basis voor stadsbrede, gedragsveranderende communicatiecampagnes over de energietransitie en duurzaamheid gericht op de verschillende doelgroepen. In Q2 is een aanbestedingstraject doorlopen voor een creatief en strategisch communicatiebureau. In Q3 wordt met de geselecteerde partij de verdere aanpak en conceptontwikkeling bepaald.
Een belangrijk onderdeel van de aanpak is het actief betrekken van partners in de stad en andere in- en externe stakeholders. De verschillende concepten worden ook aan een focusgroep van inwoners voorgelegd, om te testen of de boodschap helder is en duidelijk overkomt. Indien nodig sturen we de concepten bij. In Q4 worden dan het definitieve nieuwe logo, de huisstijl en eerste communicatiemiddelen gelanceerd. Ook wordt de
11
eerste fase van de website gelanceerd in Q4. In 2024 wordt het digitale platform verder doorontwikkeld in meerdere fases. De totale lanceringscampagne heeft een looptijd tot juni 2024. Gedurende het proces blijven de communicatieadviseurs aangehaakt bij de projecten zoals het Open Warmtenet Delft, het isolatieplan en het warmte-uitvoeringsplan om content te bedenken en te laten landen in de overkoepelende campagne.
Samenwerking / Partnerschap De gemeente heeft de coördinatie in handen. We betrekken partijen uit de stad om mee te denken, zoals inwoners, projecten, duurzame initiatieven en organisaties. Om dit proces goed te laten verlopen starten we in Q3 een projectgroep en een stuurgroep op.
Planning 2023 Q2
Start aanbestedingstraject
2023 Q3
Definitieve gunning
2023 Q3 Q4
Start aanpak en ontwikkeltraject,
2023 Q4 2024 Q1
Lanceringscampagne (zowel online als offline): logo/huisstijl, middelen, fase 1 van het digitaal platform, social kanalen Doorontwikkeling digitaal platform, ontwikkeling inhoudelijke deelcampagnes (bijv. Isolatiecampagne)
Risico’s & Beheersmaatregelen Voor het slagen van deze stadsbrede campagne is het van belang dat verschillende afdelingen van de gemeente, maar ook de duurzame organisaties en partners in de stad binnen de tijdlijn actief meewerken. De samenwerking wordt na definitieve gunning verder vormgegeven en versterkt door de oprichting van een projectgroep en stuurgroep, het maken van heldere afspraken, een plan van aanpak en planning.
Communicatie & Participatie De Facebook pagina ‘Delft wordt Groen’ is volop in gebruik. Hiervoor is intensief contact over content met de duurzame organisaties in de stad en de projecten op het gebied van duurzaamheid en energietransitie van de gemeente. Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot 4600+ volgers. In Q3 en Q4 wordt de participatie met de partners en organisaties in de stad verder vormgegeven.
Raakvlakken
12
‘Delft wordt Groen’ is de overkoepelende paraplu voor alle communicatie over duurzaamheid en de energietransitie. Alle projecten die onder deze thema’s hebben raakvlakken met ‘Delft wordt Groen’. Communicatiecampagnes worden daarom altijd in samenhang met ‘Delft wordt Groen’ en met elkaar ontwikkeld. Het is juist van groot belang om inwoners de samenhang uit te leggen, zodat bewoners begrijpen dat bijv. een straat die opengaat en werkzaamheden die daar plaats vinden in relatie staan tot bijv. de aanleg van een warmtenet.
13
2. Aanpak Energiearmoede Achtergrond Op basis van TNO data kampte in 2022 gemiddeld 10% van de Delftse huishoudens met energiearmoede – een toename met 1% t.o.v. 2020. Uitschieters zijn wijken als Buitenhof (21,5%) en Voorhof (13,1%). Inwoners hebben moeite met het betalen van de energierekening en verbruiken veel energie door slechte isolatie. Het project energiearmoede is in 2022 van start gegaan met als doel het ondersteunen van deze doelgroep. De middelen voor de aanpak komen uit een specifieke uitkering (SPUK), een eenmalige uitkering van het Rijk. De activiteiten richten zich op zowel huur- als koopwoningen en het toebedeelde bedrag van €1.428.256,- dient te worden besteed voor 31 december 2024.
Algemene Stand van Zaken Voorbereiding: Met data over inkomen en energielabels is een adresbestand van de doelgroep opgesteld conform de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). De data wezen op tien aandachtsbuurten. Uitvoering en communicatie zijn afgestemd met de woningbouwcorporaties omdat energiearme huishoudens vaak huren in de sociale sector. Ook is er gezocht naar aansluiting met projecten als vroegsignalering, de Financiële Winkel en maatschappelijke hulporganisaties zoals Delft voor Elkaar en de Schuldhulpverlening. Aanpak: Delft is gestart met energiehulpen die bij huishoudens met energiearmoede direct gratis energiebesparende maatregelen aanbrengen en adviseren hoe ander gedrag de energierekening kan verlagen. Er is gekozen voor een individuele benadering. De achterliggende motivatie hiervoor is doelmatigheid en rechtvaardigheid: huishoudens die energietoeslag ontvangen (tot maximaal 130% van het sociaal minimumloon) komen in aanmerking voor energiehulp. Zo worden de beschikbare middelen besteed aan ondersteuning van die inwoners die de energiehulp het hardste nodig hebben. Uitvoering: de uitvoering van het project startte op 1 december 2022 in de tien aandachtsbuurten. In de periode december tot en met juni 2023 ontvingen bewoners een brief waarin verzocht werd om een afspraak te maken met de energiehulpen.
Wanneer de energiehulp langskomt geeft hij uitgebreid advies en installeert meteen eenvoudige energiebesparende maatregelen als tochtstrippen, radiatorfolie, brievenbusborstel etc. Hij adviseert hoe ander gedrag de energierekening kan verlagen. Ook kunnen de bewoners een voucher ontvangen voor vervanging van een oude koelkast of wasmachine met een hoog energieverbruik. De volgende buurten zijn benaderd, in volgorde van uitvoering: •
Gillisbuurt
•
Poptahof-Noord
•
Voorhof-Hoogbouw & Roland Holstbuurt
•
Westerkwartier & Ministerbuurt Oost
14
•
Centrum & Heilige Land & Olofsbuurt
In deze buurten staan 12.145 woningen waarvan 1.479 huishoudens in aanmerking komen voor energiehulpen (zij ontvangen energietoeslag en/of doorlopen een schuldhulpverleningstraject). Stadsbreed is het aantal inwoners dat energietoeslag heeft ontvangen circa 6.800. Tot en met juni 2023 hebben 544 huishoudens uit de aandachtsbuurten energiehulp ontvangen. Ongeveer 15% van de doelgroep heeft dus kunnen profiteren van de actie. Vervolg: Op 4 juli heeft het college de evaluatie van het eerste kwartaal 2023 vastgesteld. De evaluatie concludeert dat het project goed op gang is gekomen, maar dat er een groter bereik van de doelgroep mogelijk is door samenwerking met de woningcorporaties. In een gezamenlijk plan van aanpak is besloten om in geselecteerde woningcomplexen met veel energiearmoede een campagne te starten in najaar 2023. Zo kunnen huishoudens nog voor de winter worden bereikt. Middels een huis-aan-huis benadering worden 3000 extra huishoudens benaderd en is het doel 50% van deze huishoudens te voorzien van energiehulp.
Samenwerking / Partnerschap De gemeente koopt energiehulpen in bij 015Duurzaam, die de hulpen werft uit de pool van Werkse! Momenteel werkt het project met drie fte's vervuld door zes energiehulpen. De woningcorporaties zijn belangrijke partners omdat een groot deel van de doelgroep in hun complexen woont. Door krachten te bundelen, nauwer samen te werken en beter af te stemmen kan de campagne in het komende najaar doelmatiger meer energiearme huishoudens bereiken. De vier woningcorporaties doen allemaal mee en dragen ook financieel bij aan deze campagne.
Planning 2023
Feb
Alle tien aandachtsbuurten zijn benaderd
2023
Q1
Evaluatie van aanpak energiehulpen voor het vervolg
2023
Q4
3000 huishoudens extra benaderen voor Energiehulp
2024
Dec
Uiterlijke datum besteding SPUK-energiearmoede
Risico’s & Beheersmaatregelen Door de individuele benadering bestaat het risico op een lagere response dan met een buurt- of complexgerichte aanpak. Vanwege de voorwaarde dat huishoudens een energietoeslag moeten hebben ontvangen is gebleken dat een conversieratio van 35% maximaal haalbaar is. Een huisaan-huis benadering levert op basis van ervaringen in een pilot en bij andere gemeenten een maximale conversieratio op van 50%. Het risico dat te weinig mensen bereikt worden wordt nu deels ondervangen door een campagne met een complexgewijze aanpak in samenwerking met (en op basis van cofinanciering door) de woningcorporaties.
Communicatie & Participatie 15
Communicatie is gedaan via individuele brieven en de website. Deze aanpak is in Q1 2023 uitgebreid met de Stadskrant, flyers en posters, bijeenkomsten met vrijwilligersorganisaties en de inschakeling van informele sociale netwerken. Voor de aankomende campagne wordt gewerkt aan een brede inzet van communicatiemiddelen in de betreffende woningcomplexen.
Raakvlakken Naast de aanpak van energiearmoede is het Isolatieplan Delft in ontwikkeling. Deze plannen vullen elkaar aan: kleine maatregelen door energiehulpen en het isoleren van de schil van de woning in het Isolatieplan. De lessen die nu worden geleerd in het bereiken van deze doelgroep zijn straks nodig in de uitvoering van het Isolatieplan. De samenwerking met armoedebestrijding en schuldhulpverlening vanuit het sociaal domein wordt voortgezet om zoveel mogelijke koppelkansen te benutten. Voor de besteding van de tweede tranche SPUK middelen liggen er mogelijk raakvlakken met het programma Delft-West.
16
3. Verduurzaming Bedrijvenkring Schieoevers Achtergrond Bedrijvenkring Schieoevers (BKS) kent 160 aangesloten bedrijven die gezamenlijk 11% van de werkgelegenheid van de stad Delft vertegenwoordigen. Door als gesprekspartner en facilitator op te treden kan de gemeente verduurzaming stimuleren, wat een aanzienlijke reductie van uitstoot in de gemeente kan betekenen. Duurzame opwekking van elektriciteit, elektrische voertuigen en elektrificering van bedrijfsprocessen zijn belangrijke thema’s in dit gebied. Elektrificatie in het gebied zal een effect hebben op het elektriciteitsnet, waarbij de capaciteit van het elektriciteitsnet een risico is. Door slim energiemanagement en lokaal opgewekte energie lokaal te gebruiken kunnen partijen het elektriciteitsnet ontlasten en maatschappelijke winst realiseren. Steeds meer bedrijven tonen dan ook enthousiasme om aan de slag te gaan met dit soort ‘smart grids’.
Algemene Stand van Zaken In 2018 is samenwerking tussen gemeente en bedrijvenkring Schieoevers ontstaan op gebied van de energietransitie. Dat begon met het aanbieden van gratis verduurzamingsadvies aan geïnteresseerde bedrijven. Op basis van deze adviezen en andere bronnen zijn scenario’s ontwikkeld die het energieverbruik, duurzame opwek en de effecten daarvan op het elektriciteitsnet voor Schieoevers Zuid in kaart brengen. Het opstellen van een routekaart in 2022 heeft bedrijven enthousiast gemaakt over het idee van smart grids om het elektriciteitsnet te ontlasten. Het laatste halfjaar is langs drie sporen waardevolle informatie opgehaald. Een projectontwikkelaar heeft bij een aantal bedrijven onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de eerste stappen uit de routekaart te zetten. Daarnaast is een Haagse Hogeschool student afgestudeerd op de kansen voor een smart grid met een groter aantal deelnemers. Tenslotte heeft Stedin een pilot voor hun campagne uitgevoerd waarin zij bedrijven wil aanmoedigen hun plannen met Stedin te delen. Uit deze informatie resulteert een impact analyse voor het netwerk en aanbevelingen voor vervolgstappen. Tegelijkertijd wordt er alvast vooruitgekeken. Zo lopen er gesprekken met de organisatie Regionale Agenda Laadinfrastructuur Zuid West (RAL ZW) voor een pilot om bedrijven op weg te helpen met de benodigde laadinfrastructuur.
Samenwerking / Partnerschap De verduurzaming van Bedrijvenkring Schieoevers betreft een groot aantal belanghebbende partijen. Ook vereist het delen van informatie vertrouwen in elkaar. Daarom staat de kwaliteit van de samenwerking centraal. Op bestuurlijk niveau is men positief over de goede organisatie en professionaliteit. De samenwerking is in de eerste helft van het jaar bekrachtigd in een
17
convenant, ondertekend door gemeente Delft, Bedrijvenkring Schieoevers, Rabobank, Haagse Hogeschool en Joulz. De betrokkenheid van Stedin is groot. Voor het vervolg wordt samenwerking met TU Delft onderzocht.
Planning Start project: onderzoek en advies bij bedrijven
2023 Jan 2023 Feb
6
Start stagiair Haagse Hogeschool bij project
2023 Feb
15
Ondertekening convenant en inzet op communicatie.
2023 Apr
Afronding bedrijfsonderzoeken en start impactanalyse
2023 Jul
Oplevering projectresultaten
2023 Aug
Kick- off logistiek EV, kick-off IDD (samenwerking TU)
2023 Sept
Voorstel vervolgacties
Risico’s & Beheersmaatregelen Netcongestie door elektrificeren is een risico dat op andere plekken in Nederland inmiddels gebiedsontwikkelingen en economische groei hindert. Dit project is opgezet om zulke situaties voor te zijn. Nauwe samenwerking met alle partners en in het bijzonder Stedin als netbeheerder is komende jaren van groot belang om daarin te slagen.
Communicatie & Participatie De partners van het convenant communiceren mijlpalen gezamenlijk. Met tekenen van het convenant is de publiciteit opgezocht om de voortgang te vieren.
Raakvlakken De verduurzaming van Schieoevers raakt aan verschillende initiatieven en onderwerpen. Zo wordt afstemming gezocht met gebiedsontwikkeling Schieoevers. In de context van opgave Innovationdistrict Delft met TU Delft wordt gekeken naar samenwerking op gebied van energiemanagement. Er is een Europese subsidie aanvraag vanuit TU Delft gehonoreerd voor project REFORM / Energy Valley. Dit maakt mogelijk dat de TU onderzoek opstart naar lokaal energie management in samenwerking met het project.
18
4. Onderzoek Warmtepompen Binnenstad Achtergrond In het Warmteplan Delft zijn voor alle wijken voorkeursalternatieven voor duurzame warmte bepaald. In de binnenstad komt de analyse uit op all-electric, zoals lucht-water warmtepompen. Belangenverenigingen hebben hun zorg uitgesproken over geluidsoverlast door warmtepompen. Hiervoor is een onderzoek gestart naar de wenselijkheid van lucht-water warmtepompen in de Delftse binnenstad, in samenwerking met belangenverenigingen.
Algemene Stand van Zaken Het onderzoek is in januari 2023 gestart. RHDHV doet een onafhankelijk onderzoek naar de wet- & regelgeving over lucht-water warmtepompen. Op 11 juli 2023 heeft het bureau de conceptresultaten gepresenteerd aan de projectgroep. De belangrijkste uitkomsten zijn: In Q3 wordt de definitieve rapportage door RHDHV opgeleverd waarna de belangenverenigingen hun aanbevelingen meegeven. Dan volgt de inhoudelijke bespreking en besluitvorming over of dit onderwerp een vervolg gaat krijgen.
Samenwerking / Partnerschap De gemeente is opdrachtgever voor het onderzoek. Er is een projectgroep gevormd met drie belangenverenigingen uit de binnenstad, die actief en constructief meedenken over het onderzoek. Het onderzoek wordt door een ingenieursbureau uitgevoerd.
Planning 2023 Q2
Oplevering van het concept rapport
2023 Q4
Aanbevelingen naar college en raad
Risico’s & Beheersmaatregelen n.v.t.
Communicatie & Participatie Het onderzoek wordt gezamenlijk met de belangenverenigingen uit de binnenstad uitgevoerd.
Raakvlakken Uitkomsten hebben mogelijk invloed op het welstand / monumentenbeleid. Ook kan aanvullende regelgeving in het Omgevingsplan gewenst zijn.
19
5. Isolatieplan Achtergrond Delft staat voor een isolatieopgave: Delft telt ongeveer 25.000 woningen met een isolatieniveau onder energielabel C / de Standaard. Dat betekent niet alleen dat deze woningen meer CO 2 uitstoten en onvoldoende geïsoleerd zijn voor een efficiënt aardgasvrij verwarmingssysteem. Het betekent ook dat de energierekening van inwoners omlaag kan. Met het Isolatieplan geeft de gemeente een extra impuls aan het isolatietempo. Met een dozijn aan instrumenten richten we ons op het isoleren van 10.000 van deze woningen naar minimaal label C of de Standaard voor 2030. In het Isolatieplan geven we prioriteit aan de volgende doelgroepen: •
Woningen met de slechtste labels: F en G;
•
Woningen met bewoners met een laag inkomen en energie-label lager dan D: voor deze woningeigenaren is energie-armoede een realiteit of kan dat worden;
•
Buurten waar een warmte-uitvoeringsplan wordt opgesteld;
•
Buurten waar het Open Warmtenet Delft wordt aangelegd.
Algemene Stand van Zaken De gemeenteraad heeft op 15 juni jl. het Isolatieplan goedgekeurd. De uitvoering van het plan, onder meer het verder uitwerken van de instrumenten en de inregeling daarvan, . vindt plaats onder leiding van een projectleider die specifiek hiervoor inzetbaar is. In de volgende rapportage wordt gerapporteerd over de voortgang in de uitwerking en implementatie.
Samenwerking / Partnerschap De inzet voor 2050 is dat al deze 25.000 woningen voldoende geïsoleerd zijn. Dat kan niet zonder dat woningeigenaren daar zelf actie voor ondernemen. Wel kan de gemeente het zo makkelijk mogelijk maken door informatie te verspreiden, bewustzijn te creëren, actie te stimuleren en inwoners te ontzorgen en helpen. De gemeente ontwerpt de instrumenten en regisseert de uitvoering. In de uitvoering werkt de gemeente samen met ervaren, deels lokale, partijen zoals Platform Energietransitie Delft, Deelstroom Delft en het Regionaal Energieloket. Momenteel selecteert de gemeente partijen die de huurders- en VvE-balie kunnen leveren en het ontwikkelen van een kostenneutrale financieringsregeling voor particuliere woningeigenaren die zelf niet kunnen investeren. Op termijn zal mogelijk extra onderzoek naar monumenten vereist zijn; door complexe wetgeving is meer maatwerk nodig. Daarnaast zal externe opdracht worden verleend voor ‘Soorten
20
Management Plannen’ voor alle wijken in Delft, om ervoor te zorgen dat we Delft natuurinclusief isoleren.
Planning 2023 Q3
Start projectleider Isolatieplan
2023 Q4
Inzicht in uitwerking en implementatie
Risico’s & Beheersmaatregelen In de ontwikkeling en uitvoering van het Isolatieplan worden een aantal uitdagingen geanticipeerd die tot vertraging kunnen leiden. Zo is bekend dat extra tijd moet worden ingebouwd om te voldoen aan de Wet natuurbescherming. Ook zijn splitsingsaktes van VvE’s niet altijd afgestemd op de isolatieopgave of is er sprake van versnipperd bezit waardoor een uniforme aanpak niet altijd voor de hand ligt. In de uitwerking van de instrumenten zal extra aandacht gevestigd zijn op beheersmaatregelen om de risico’s in te perken. Tenslotte blijft de Delftse aanpak, zoals die van vele gemeentes, vrijblijvend. We kunnen en willen als gemeente geen inwoners dwingen. Het succes van het plan wordt daarom mede bepaald door de inzet van inwoners. Daar staat tegenover dat we met het instrumentarium voor zo veel mogelijk doelgroepen passende ondersteuning en hulp gaan bieden.
Communicatie & Participatie In het opstellen van het plan heeft er in verschillende vormen participatie en communicatie plaatsgevonden. De Klankbordgroep Energietransitie en Platform Energietransitie Delft leverden bijdragen, de woningbouwcorporaties hebben opmerkingen op de conceptversie gegeven en medewerkers hebben zorgen en vragen opgehaald tijdens een bewonersavond. Eén waardevolle uitkomst van de participatie is dat de doe-het-zelf subsidie als instrument is opgenomen in het plan. Daarnaast zijn er veel suggesties gegeven voor de uitvoerende fase. Niet elke aanvulling of opmerking kan even concreet opgenomen worden in het plan, maar informeert altijd het denken over de uitvoering.
Raakvlakken De uitvoering van het Isolatieplan concretiseert de aanpak zoals uitgedragen in het Warmteplan Delft en draagt bouwstenen aan voor de bredere verduurzamingsopgave van de gemeente. Een deel van de woningen van de eerste 10.000 zijn in het bezit van woningbouwcorporaties. De gemeente overlegt regelmatig met de corporaties over hoe de aanpak van het Isolatieplan raakvlakken heeft met hun nationale verplichtingen om de labels E, F en G uit te faseren. Daarnaast is isolatie een voorwaarde voor aansluiting op efficiënte duurzame warmte en dus voor de warmte-uitvoeringsplannen. Tenslotte beoogt de gemeente
21
niet alleen minder uitstoot, maar ook een lagere energierekening. De aanpak energiearmoede en het Isolatieplan grijpen in elkaar en vullen elkaar aan.
22
II.
Werkstroom Techniek De transitie naar een duurzaam energiesysteem is een maatschappelijke opgave die volop technische oplossingen vereist. De werkstroom techniek is erop gericht projectmatig grootschalige investeringen te faciliteren die duurzame warmte en elektriciteit opwekken en vervoeren naar afnemers. Er lopen nu drie projecten die de eerste grote stap in de transitie naar duurzame warmte moeten bewerkstelligen: het Open Warmtenet Delft, Geothermie Delft en WarmtelinQ. Daar horen drie projecten bij om de ondersteunende nutsvoorzieningen te realiseren. Daarnaast blijft de capaciteit van het elektriciteitsnet op peil doordat Stedin werkt aan een nieuw hoogspanningsstation.
6. Open Warmtenet Delft (OWD) Partners: Gemeente, NetVerder, woningcorporaties
Achtergrond Het Warmteplan Delft heeft per wijk inzichtelijk gemaakt welke duurzame warmte voorziening de voorkeur geniet en op de laagste nationale kosten uitkomt. Waar er ruimte in de ondergrond is en bebouwing dicht op elkaar staat, is een warmtenet veelal een wenselijk alternatief voor aardgas. Dat is het geval voor de meeste woningen in Voorhof en Buitenhof. Delft wil in deze wijken een grote stap met de aanleg van het Open Warmtenet Delft (OWD). Het net is ‘open’ in de zin dat meerdere bronnen het net kunnen voeden en er op termijn meerdere leveranciers kunnen zijn. De gemeente werk samen met twee potentiële bronnen van duurzame warmte:
Geothermie
en
WarmtelinQ. Op
basis
van
de resultaten
van een
eerdere
haalbaarheidsstudie wordt in eerste instantie gekeken naar de geothermie bron. NetVerder - een dochteronderneming van de netbeheerder Stedin - trekt de aanleg van het warmtenet. Het project is in twee fases opgedeeld. Het project bevindt zich nu in fase 1, waar het doel is om zeker 5.000 corporatiewoningen aan te sluiten. Fase 2 beoogt het net uit te breiden om nog eens 10.000 woningequivalenten (particulieren, VvE’s, bedrijven) aan te kunnen sluiten. Dat is opgeteld meer dan 25% van de totale woningvoorraad in Delft.
Algemene Stand van Zaken Fase 1: Het voorlopige ontwerp voor het warmtenet is positief getoetst door de gemeente. NetVerder heeft de aanbesteding voor fase 1 in gang gezet en beoordeelt momenteel de inschrijvingen. Zij verwacht in augustus 2023 de voorbereidingen voor de aanleg van het warmtenet te gunnen aan een aannemer. Vervolgens zal de aannemer het definitieve ontwerp opstellen en de vergunning aanvragen, begin 2024. Ondertussen treft de gemeente voorbereidingen voor de vergunningsaanvraag en blijft gesprekken voeren met nutsbedrijven om de laatste knelpunten voor ondergrondse inpassing op te lossen.
23
Fase 2: Na de besluitvorming van fase 1 kan verder gekeken worden naar een potentiële fase 2. In fase 2 ligt de regie bij de gemeente. Het college en de raad zullen daarom intensief worden meegenomen in de nadere uitwerking.
Samenwerking / Partnerschap Het Open Warmtenet Delft is een consortium met NetVerder als infrastructuurbeheerder, Equans als energieleverancier en de woningbouwcorporaties (Woonbron, Vestia, DUWO en Vidomes) als afnemers. Gemeente Delft adviseert, ondersteunt en denkt mee gedurende het hele proces. De stuurgroep wordt geleid door de wethouder duurzaamheid gemeente Delft als voorzitter. De partners huren gezamenlijk twee externe, onafhankelijke procesregisseurs in. De stuurgroep wordt qua inhoud, uitvoering en logistiek ondersteund en geadviseerd door een projectgroep waar alle partners in deelnemen. Begin 2023 heeft warmteleverancier Equans de samenwerking met het Open Warmtenet consortium beëindigd. Hiermee heeft Equans verschuivingen veroorzaakt in de planning van zowel het Open Warmtenet Delft (OWD) als de Geothermiebron Delft (GTD). Zonder warmteleverancier is er het risico van staking van één of beide projecten. De stuurgroep die beide consortia overkoepelt heeft een nieuwe warmteleverancier op het oog en werkt aan een samenwerkingsovereenkomst. In 2022 werd duidelijk dat de projecten Open Warmtenet en Geothermie Delft wederzijds van elkaar afhankelijk zijn. GTD heeft de afzet aan OWD nodig voor een rendabele business case. En OWD heeft de warmte van GTD nodig.
Daarom is sindsdien de aansturing van beide projecten verankerd in een stuurgroep met bestuurders van beide consortia, voorgezeten door wethouder Zwart.
Planning 2023
Q3
2023
Q4
2024
Q1
2025
Q4
Aanbesteding afgerond. Definitief ontwerp gereed en definitief investeringsbesluit door NetVerder.
Q4
Vergunningsaanvraag en aanleg. Eerste warmtelevering.
Risico’s & Beheersmaatregelen Het is een uitdaging om de businesscase van het warmtenet sluitend te krijgen. Dat komt doordat er hoge investeringskosten zijn, die idealiter over veel afnemers worden uitgesmeerd. Fase 1 valt met 5.000 woningen relatief kleinschalig uit. De business case van het warmtenet is afhankelijk van de business case van de bron, Geothermie Delft, en vice versa. Hierdoor zijn er tussen de consortia duidelijke afspraken nodig over bijvoorbeeld prijs, volume en leveringszekerheid. Dit is een complex proces van dialoog waarvan de voortgang zich lastig laat dicteren. Als gevolg hiervan
24
is de planning meermaals uitgelopen en blijft het risico bestaan dat één van de partijen niet overgaat tot investeren. In de huidige planning zijn alle investeringsbesluiten eind 2023 genomen. Omdat het OWD-consortium het investeringsbesluit neemt op basis van de aanbesteding, vormt de aanbesteding een cruciaal moment. De gemeente doet er alles aan om de randvoorwaarden te creëren voor een succesvolle uitkomst, maar heeft hier als facilitator beperkt grip op.
Communicatie & Participatie Met betrekking tot communicatie ontwikkelt de gemeente een strategisch communicatieplan voor de energietransitie: de Communicatie campagne ‘Delft wordt Groen’ campagne. Deze strategie zal het overkoepelende verhaal van duurzame warmtevoorziening duidelijk uitleggen aan de inwoners. Deze overkoepelende communicatie aanpak wordt nu uitgewerkt en medio november 2023 gelanceerd. Aanvullende communicatie en participatie zullen worden opgestart na het investeringsbesluit.
Raakvlakken Het Open Warmtenet wordt in volledige samenwerking met project Geothermie Delft georganiseerd, zoals hierboven benoemd. Op termijn kan mogelijk ook WarmtelinQ warmte leveren. Hier zijn zowel het warmtenet als WarmtelinQ op ontworpen. De overgang naar schone warmte wordt, buurt na buurt, georganiseerd in warmteuitvoeringsplannen. Dat is een integraal proces: het is in het belang van de snelheid van de energietransitie om win-win-situaties te vinden met belangrijke wijkopgaven. Onderzoek bevestigt dit: een integrale buurtaanpak leidt tot betere resultaten op verduurzaming dan wanneer een buurtaanpak alleen focus heeft op de energietransitie. In Delft zullen in warmte uitvoeringsplannen daarom fysieke en sociale opgaven worden aangepakt, tegelijk met de overgang naar schone energie. Zo loopt in de Multatulibuurt het warmte-uitvoeringsplan samen op met opgave Delft-West en de gevel-tot-gevel aanpak..
25
7. Geothermie Delft (GTD) Partners: TU Delft, Shell, EBN, Aardyn
Achtergrond De regio Zuid-Holland is rijk aan aardwarmte – een mooie kans voor een duurzame warmtevoorziening. Geothermie is het winnen van de warmte die aanwezig is in de aardkorst. Deze warmte is duurzaam, omdat het ontstaat door natuurlijke processen die plaatsvinden in de diepe aardlagen. De temperatuur loopt op met de diepte: hoe dieper, hoe warmer. De TU Delft werkt al langere tijd aan het ontwikkelen van een geothermiebron om haar campus te verduurzamen. Er is een consortium gevormd met TU Delft, EBN, Aardyn en Shell en gezamenlijk werken zij aan het ontwikkelen, aanleggen en exploiteren van een geothermiebron op TU grondgebied. Deze kan, naast het leveren van duurzame warmte aan de TU, ook warmte leveren aan de stad. De eerste fase van het warmtenet zal gebruik maken van geothermische warmte. De schatting is dat er ook voor een fase 2 van het warmtenet warmte beschikbaar is – de precieze capaciteit van de put wordt later dit jaar helder na de benodigde put test.
Algemene Stand van Zaken Bestemmingsplan: De locatie is bepaald op basis van de ondergrond en de warmtevraag uit de omliggende gebieden. Om de boring naar diepe aardwarmte mogelijk te maken moest het bestemmingsplan gewijzigd worden. Het gewijzigde bestemmingsplan is begin 2022 vastgesteld. Vergunningen: Vanwege de grote diepte – meer dan 500 meter – valt dit project onder de Mijnbouwwet en moet het ministerie van Economische Zaken en Klimaat de vergunning ervoor verlenen. Het ministerie behandelt nu de aanvragen voor de winningsvergunning en het winningsplan. De partners verwachten hier binnenkort een besluit over te ontvangen. Aanleg: Het consortium heeft de eerste investeringsbeslissing genomen. Het bouwterrein is ingericht en de boortoren is opgebouwd. Op 21 juni startte de boring. De volgende stap is een zogenaamde ‘puttest’ waarmee wordt getoetst of de hoeveelheid warm water en de temperatuur in lijn is met de verwachtingen. Tegelijkertijd werkt het consortium aan de warmtepompcentrale die nodig is om de warmte te leveren aan TU Delf ten de stad. Warmtepompcentrale (WPC): De warmtepompcentrale (WPC) is een essentiële component om warmte uit de geothermiebron te leveren. Door de WPC in fase 1 te overdimensioneren voor fase 2 kunnen kosten worden verlaagd. Voor de overdimensionering doet het GTD consortium een aanvraag bij Fonds Delft 2040.
Samenwerking / Partnerschap 26
Geothermie Delft BV houdt zich bezig met warmteproductie. Het bestaat uit de aandeelhouders Aardyn (onderdeel van Bouygues), Shell, Technische Universiteit Delft Services BV en Energie Beheer Nederland (onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat). De ontwikkeling wordt in zijn geheel voor rekening genomen door het consortium. Het Open Warmtenet Delft consortium focust op de warmtetransport van de bron naar de woningen. De consortia werken samen en coördineren activiteiten door middel van een overkoepelende stuurgroep, waar wethouder Zwart voorzitter van is.
Planning 2023
Q1
Aanleg ‘Lay down Area’
2023
Q2
Boring
2023
Q3
Investeringsbesluit voor bovengrondse afwerking van de geothermie bron en de bouw van de WPC
2025
Q3Q4
Start exploitatie
Risico’s & Beheersmaatregelen De afhankelijkheid van de business cases van het Open Warmtenet en Geothermie Delft vormen een risico voor beide projecten. Onvoorziene gebeurtenissen in het ene project hebben effect op het andere. Om hier zo adequaat mogelijk mee om te gaan, werken beide stuurgroepen nauw samen en maken beide consortia afspraken om de onderlinge risico’s met elkaar te delen.
Communicatie & Participatie De gemeente betrekt actief partijen in de stad. Met betrekking tot communicatie is een strategisch communicatieplan opgesteld door het consortium met daarin 6 verschillende thema’s, welke zijn gekoppeld aan de fases in het project. 1. Bouw en realisatie 2. Aardwarmte 3. Veiligheid 4. Duurzaamheid 5. Onderzoek 6. Consortium De communicatie kalender wordt afgestemd met het strategische communicatieplan energietransitie van de gemeente Delft met als doel het informeren en betrekken van de doelgroepen. Nu wordt gewerkt aan het afstemmen van de inhoud en manier van berichtgeving richting de belangrijkste doelgroepen.
27
Raakvlakken Zoals genoemd raken de projecten Open Warmtenet en Geothermie elkaar nauw. Voor warmte productie uit de geothermie bron is een warmtepompcentrale nodig, dit project staat aansluitend in deze rapportage.
28
8. Warmtepompcentrale (WPC) Achtergrond De warmtepompcentrale (WPC) is een cruciale schakel tussen Geothermie Delft (GTD) en het Open Warmtenet Delft (OWD). Hij verhoogt de temperatuur van het water van ~75oC naar 90oC. De vereiste temperatuur van 90oC voor de in fase 1 aan te sluiten woningen is overeengekomen met de woningcorporaties die dit nodig achten om de aan te sluiten woningen in de huidige isolatie-staat op koude dagen voldoende warm te kunnen krijgen. In de toekomst zal het woningcorporatiebezit verder worden geïsoleerd waardoor met een lager temperatuurniveau kan worden volstaan. Vervolgens pompt de WPC het water het distributienet in en koelt het terugkomende, afgekoelde water verder af via warmtewisselaars. Zo wordt er meer warmte uit de bron gehaald en opereert deze efficiënter.
Algemene Stand van Zaken Het ontwerp van de warmtepompcentrale is gepresenteerd aan Bouwmeesters van de TU en bij de adviescommissie omgevingskwaliteit van de gemeente. Beide commissies hebben het ontwerp positief beoordeeld. De volgende stap is het aanpassen van het bestemmingsplan voor de warmtepompcentrale. Het ontwerpbestemmingsplan is 4 juli door het college vastgesteld. De procedure van de omgevingsvergunning zal gelijktijdig lopen met die van de bestemmingsplanwijziging. De omgevingsvergunning is ingediend en op volledigheid getoetst. Ondertussen werken de consortiumpartners een aanvraag aan Fonds Delft 2040 uit om de overdimensionering van de WPC mogelijk te maken, zodat deze ook de tweede fase van het warmtenet kan bedienen.
Samenwerking / Partnerschap Equans was de initiatiefnemer en ten tijde van de rapportage nog eigenaar van de WPC en vraagt de bestemmingsplanwijziging en omgevingsvergunning aan. De gemeente neemt een ondersteunende en faciliterende rol aan. Equans heeft aangegeven uit het OWD consortium te stappen en werkt met GTD aan de overname van het WPC project door GTD door middel van een vaststellingsovereenkomst.
Planning 2023
Q3
Bestemmingsplan wordt ter inzage gelegd
2023
Q4
Vaststelling van bestemmingsplan door de raad en verlenen van de vergunning
2025
Q4
Start exploitatie GTD en WPC
29
Risico’s & Beheersmaatregelen Zonder WPC kan er geen warmte vanuit de geothermie bron worden geleverd aan de TU Delft en het Open Warmtenet Delft. De doorlooptijd van de bestemmingsplanprocedure is dus een doorslaggevende factor voor de planning van beide projecten. Het voorkomen van onnodige vertraging in dit proces heeft dan ook alle aandacht, zowel ambtelijk als bestuurlijk.
Communicatie & Participatie De warmteleverancier heeft de lokale omgeving geïnformeerd en een inloopbijeenkomst georganiseerd. Hiervan is een verslag beschikbaar. De gemeente legt het plan in augustus ter inzage en zal begin september een inloopbijeenkomst organiseren conform de standaard participatieprocedure bij bestemmingsplanwijzigingen.
Raakvlakken Duurzame warmte vereist een bron, infrastructuur en technische voorzieningen. Zo zijn er wederzijdse afhankelijkheden tussen de WPC en de projecten Geothermie Delft en het Open Warmtenet Delft; de één kan niet zonder de andere twee. Binnen de gemeente werken de betrokken ambtenaren vaak aan alle drie zodat de samenhang wordt bewaakt. De betrokken consortia werken nauw samen en worden geleid door een gezamenlijke stuurgroep.
30
9. WarmtelinQ Partner: Gasunie
Achtergrond De RES 1.0 constateerde dat onze regio voldoende potentiële bronnen van duurzame warmte heeft. In het bijzonder is aansluiting vanuit de Rotterdamse haven instrumenteel voor het behalen van de regionale doelen, omdat daar veel restwarmte beschikbaar is. Wel vraagt de distributie hiervan om aanleg van bovengemeentelijke warmte-infrastructuur. WarmtelinQ – voorheen Leiding door het Midden C.V. – is een project van Gasunie medegefinancierd door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Het project beoogt een transportleiding aan te leggen tussen Vlaardingen (waar de leiding naar de Rotterdamse haven al ligt) en Den Haag. Het is een sleutelproject binnen de RES en daarmee in de overgang naar een gebouwde omgeving zonder aardgas. De aanleg van WarmtelinQ vraagt om een heen- en een retourleiding door Delft. Het college heeft in november 2018 het principebesluit genomen over de aanleg van het tracé van WarmtelinQ in Delft. De provincie heeft hiervoor in 2021 een Provinciaal Inpassingsplan vastgesteld.
Algemene Stand van Zaken Inpassing: Eerder is overeenstemming bereikt over de inpassing van het tracé: WarmtelinQ komt Delft binnen vanuit het zuiden langs de A4, volgt de Kruithuisweg aan de zuidzijde en vervolgens de Beatrixlaan aan de oostzijde. Aanleg: De aanleg is in 2022 gestart en alle benodigde boringen zijn uitgevoerd. Hierop volgt de aanleg van de leidingen in open ontgraving. De werkzaamheden zullen naar verwachting in 2024 worden opgeleverd inclusief een opnieuw ingerichte openbare ruimte. In de tussentijd is het zuidelijke deel van de Beatrixlaan slechts voor de helft in gebruik. Op dit moment is de aanleg van de transportleiding in het Tanthofpark grotendeels afgerond. WarmtelinQ verwacht het fietspad langs het Kenenburgpad eind van de zomer klaar te hebben en open te stellen. In het najaar start WarmtelinQ met het voetpad en het aanbrengen van de nieuwe beplanting. Herinrichting: Met de herinrichting laten we de bovengrond beter achter dan hoe we het vonden. Het ontwerp behoudt ruimte voor toekomstige ontwikkelingen en er wordt expliciet gekeken hoe het nieuwe groen de ecologische kwaliteit en biodiversiteit kan verbeteren. Het uiteindelijke groene herinrichtingsplan – dat is opgesteld in overleg met betrokken partijen in de stad – zal in Q3 met het college en de raad worden gedeeld.
Voorvallen: Tijdens de werkzaamheden in Tanthofpark heeft WarmtelinQ te maken gehad met twee tegenslagen. De transportleidingen bij de boring aan de Zuidkade zijn vanwege een defect aan beide warmteleidingen volledig verwijderd, hersteld en opnieuw aangebracht. Dit zorgde voor enkele maanden vertraging. Daarnaast maken onder andere de natte
31
weersomstandigheden van het voorjaar het moeilijker om werkzaamheden in de ondergrond uit te voeren. Hierdoor duurt het herstel langer dan verwacht.
Samenwerking / Partnerschap Om de aanleg van WarmtelinQ te faciliteren wordt nauw samengewerkt met Gasunie. Voor een succesvolle realisatie zijn er drie overeenkomsten die de samenwerking vormgeven: een samenwerkingsovereenkomst, een gemeentelijke schadevergoedingsovereenkomst en een uitvoeringsovereenkomst.
Planning 2023 Q2
Constructie warmteleidingen in open ontgraving.
2023 Q3
Start herstellen asfalt en bestratingen.
2023 Q3
Boogboring Colijntunnel
2023 Q3
Q4
Start herstellen groene inrichting
2024 Q1
Q2
Aanleg voltooid
Risico’s & Beheersmaatregelen Het project wordt ontwikkeld voor rekening en risico van WarmtelinQ. De gemeente heeft bij uitvoering van deze samenwerkingsovereenkomst slechts een faciliterende rol. WarmtelinQ draagt het volledige risico en alle kosten verbonden aan de uitvoering van de samenwerkingsovereenkomst en uitvoeringsovereenkomst. Gedurende de uitvoering moet soms gereageerd worden op onvoorziene omstandigheden in de ondergrond waaruit vertragingen voortkomen. De aannemer heeft zich vaardig getoond in het vinden van alternatieve oplossingen.
Communicatie & Participatie WarmtelinQ, haar aannemers en de gemeente communiceren proactief over de aanleg en overlast die dat met zich meebrengt, onder andere via de laagdrempelige Bouwapp. Partners werken samen om de communicatiestrategie te doorlopen. Inwoners zijn ook betrokken bij het project door kijkmomenten te organiseren op het moment dat de boringen werden uitgevoerd.
Raakvlakken Door de aanleg van WarmtelinQ is het zuidelijke deel van de Beatrixlaan tijdelijk slechts voor de helft in gebruik. Er vindt een evaluatie plaats om zicht te krijgen op de benodigde capaciteit van de Beatrixlaan. De resultaten van deze evaluatie worden verwacht in Q3
32
10. Hoogspanningsstation Kerkpolderweg Partner: Stedin
Achtergrond Ondersteund door de gemeente Delft realiseert netbeheerder Stedin een hoogspanningsstation (ook wel transformatorstation) aan de Kerkpolderweg. De capaciteit van het huidige hoogspanningsstation van Tanthof is op termijn te weinig. Door tijdig te investeren is het elektriciteitsnetwerk van Stedin klaar voor de toekomst. Zo wordt een betrouwbare energievoorziening voor inwoners en bedrijven gegarandeerd - ook bij de te verwachten toenemende vraag naar elektriciteit. Het transformatorstation brengt het voltage omlaag van hoogspanning naar middenspanning, zodat het geschikt is om de wijken Tanthof en een deel van Buitenhof in te gaan. Het transformatorstation bedient tevens het nieuw te bouwen pompstation voor WarmtelinQ aan de Laan der Verenigde Naties.
Algemene Stand van Zaken Een uitvoerige variantenstudie wees een kavel aan de Kerkpolderweg aan als beste optie voor het hoogspanningsstation. Om het realiseren van een hoogspanningsstation op deze locatie mogelijk te maken moet het bestemmingsplan worden aangepast. Stedin heeft deze procedure voorbereid. De gemeente werkt aan de anterieure overeenkomst en de benodigde verkoop van gemeentegrond. Het ontwerpbestemmingsplan is op 6 juli door het college vrijgegeven voor publicatie. Na inspraak en verwerking van de zienswijzen zal het bestemmingsplan aan de raad ter vaststelling worden verzonden.
Samenwerking / Partnerschap De gemeente werkt in dit project intensief samen met Stedin. Stedin treedt op als de initiatiefnemer en ontwikkelaar en trekt daarmee de bestemmingsplanprocedure. De gemeente ondersteunt Stedin in de publiekrechtelijke procedures.
Planning 2023 Q3
Start bestemmingsplanprocedure + ter inzage legging
2023 Q4
Vaststelling bestemmingsplan door gemeenteraad
Risico’s & Beheersmaatregelen Het elektriciteitsnet is kwetsbaar door de toenemende belasting. Voor de nabije toekomst is een grotere belasting voorzien door de aansluiting van het pompstation van WarmtelinQ en de grotere vraag naar elektriciteit als gevolg van de energietransitie. Dit leidt tot een grotere, maar nog steeds relatief kleine kans op storingen en uitval. Een vlotte vaststelling van het bestemmingsplan en daaropvolgende realisatie is dus van belang.
33
Communicatie & Participatie Vooruitlopend op de vrijgave van het ontwerpbestemmingsplan heeft Stedin een participatiebijeenkomst georganiseerd. Nadat het ontwerpbestemmingsplan is gepubliceerd zal de gemeente nog een inloopavond organiseren.
Raakvlakken Er zijn geen raakvlakken met andere projecten. Het project valt wel binnen het bredere thema elektriciteit. Programmamedewerkers werken samen met Stedin om de ontwikkelingen op dat thema in kaart te brengen en te anticiperen op knelpunten.
34
III.
Werkstroom Warmte-uitvoeringsplannen 11. Multatulibuurt Achtergrond Om buurt voor buurt over te gaan op schone energie werkt de gemeente met warmteuitvoeringsplannen (WUPs). In dit plan leggen we samen met de buurt vast wat er stap voor stap moet gebeuren om de woningen aardgasvrij te maken. We (i) stellen een buurtpaspoort op met zowel de fysieke als sociale kenmerken, (ii) bepalen de kaders en scope, (iii) ontwerpen samen de oplossing en (iv) voeren die uit. De Multatulibuurt is als eerste buurt geselecteerd vanuit het Warmteplan en een Stadsanalyse sociale factoren, en deze keuze wordt ondersteund door de woningcorporaties en bewoners. Het proces voor een warmte uitvoeringsplan is een integraal proces. Het is in het belang van de snelheid van de energietransitie om win-win-situaties te vinden met belangrijke wijkopgaven. In Delft zullen in warmte uitvoeringsplannen daarom fysieke en sociale opgaven worden aangepakt, tegelijk met de overgang naar schone energie. Zo loopt in de Multatulibuurt het warmte uitvoeringsplan samen op met opgave Delft-West en de gevel-tot-gevel aanpak. Een dergelijk brede en integrale aanpak vraagt van alle vakgebieden om breed te denken en intern te coördineren. Passend bij de aanpak is ook de participatie breed van opzet, waarbij de bewoner centraal staat en initiatieven van inwoners worden aangejaagd en ondersteund.