Gespreksnotitie afvaardiging raad - Verbonden partijen 9-10-2025

Voorbereidende gespreksnotitie voor het gesprek met een afvaardiging van de raad: Grip op verbonden partijen - verkenning van een eventueel vervolgonderzoek door de Delftse Rekenkamer.

1 Inleiding De Delftse Rekenkamer (DRK) heeft in 2022 onderzoek gedaan naar grip op verbonden partijen en aanbevelingen gedaan om de grip van de raad verder te versterken. In het onderstaande kader presenteren we kort de drie hoofdaanbevelingen. In bijlage 1 vindt u de volledig uitgewerkte aanbevelingen zoals die in het rapport van de rekenkamer zijn opgenomen. De DRK krijgt de laatste tijd vragen van raadsleden gerelateerd aan dit onderwerp. De vraag die nu speelt is of een verdiepend vervolgonderzoek nodig is en zo ja waar dat zich op zou moeten richten? Aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek 2022 A. Verbeter de informatiepositie van de raad door per verbonden partij een helder overzicht te bieden met voor de raad de belangrijkste politiek-bestuurlijke zaken. B. Investeer meer in de vertaling van beleidsdoelen van Delft naar uitvoeringsdoelen voor verbonden partijen. Maak daarmee de bijdrage van verbonden partijen aan doelen van Delft helderder en beter zichtbaar. C. Implementeer de wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen.

2 Gespreksagenda Het gesprek richt zich op drie onderwerpen, we lichten deze hieronder kort toe. 1. Reflectie op drie verbonden partijen De rekenkamer heeft in het onderzoek van 2022 drie verbonden partijen (casussen) nader bestudeerd. Zie bijlage 2 voor een beknopte samenvatting van bevindingen uit dat onderzoek. Heeft u op dit moment meer grip op deze verbonden partijen dan 3 jaar geleden? Waarom wel/niet? 2. De nieuwe Nota Bestuurlijke rolneming & verbonden partijen De nieuwe Nota Bestuurlijke rolneming & verbonden partijen is in de commissie EFB besproken in april 2025 en lag in juni 2025 voor aan de raad. In het bijbehorende raadsvoorstel geeft het college het volgende aan: ➢ Invulling te geven aan aanbeveling A en B (zie bovenstaande kader in de inleiding) door de paragraaf verbonden partijen van de jaarstukken te vullen met meer relevante informatie voor de raad zoals het opnemen van concrete risico’s en de koppeling van verbonden partijen met gemeentelijke beleidsdoelen expliciet te maken. Dat laatste is niet in alle gevallen makkelijk te doen en zal daarom stapsgewijs worden uitgevoerd. ➢ Invulling te geven aan aanbeveling C door in de nieuwe nota de mogelijkheid op te nemen van een regionale raadsadviescommissie, regionaal rekenkameronderzoek en de termijnen in de planning & control cyclus te wijzigen. Denkt u dat deze stappen gaan helpen om de grip te versterken?

1

3. Sturing en controle door de raad De raad heeft met de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regeling, en de vertaling van deze wet naar de nieuwe nota, allerlei instrumenten in handen om invloed uit te oefenen op verbonden partijen. Met het rekenkameronderzoek uit 2022 heeft de raad ook verdiepend inzicht hoe de sturing en controle vanuit de gemeente, en de raad in het bijzonder, in de praktijk verloopt. Wat heeft u nog nodig om grip te krijgen en/of te behouden op verbonden partijen?

2

Bijlage 1 Aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek van 2022 Aanbeveling A: Verbeter de informatiepositie van de raad door per verbonden partij een helder overzicht te bieden met voor de raad de belangrijkste politiek-bestuurlijke zaken. Aan de raad: ➢ Vraag het college om de raad te informeren met een helder overzicht per verbonden partij. Doel van het overzicht is raadsleden snel zicht te geven op de politiek-bestuurlijk relevante zaken van een verbonden partij, in plaats dat raadsleden zelf de jaarverslagen van verbonden partijen grondig moeten bestuderen. Stem met het college af met welke frequentie de raad een dergelijk overzicht wil ontvangen. Dat kan per verbonden partij namelijk verschillen, afhankelijk van de politiek-bestuurlijke relevantie van een verbonden partij of van specifieke onderwerpen die aandacht hebben van de raad en het college. Aan het college: ➢ Ontwikkel het door de raad gevraagde overzicht per verbonden partij en actualiseer dat overzicht regelmatig (bijvoorbeeld minimaal twee keer per jaar). Beleg het actualiseren van de overzichten bij de ambtelijk accounthouders van de verbonden partijen. De het rapport opgenomen dashboards zijn bedoeld als onderzoeksinstrument. Deze kunnen ter inspiratie dienen voor het ontwikkelen van een overzicht (informatiekaart) per verbonden partij.

Aanbeveling B: Investeer meer in de vertaling van beleidsdoelen van Delft naar de uitvoeringsdoelen van verbonden partijen. Maak daarmee de bijdrage van verbonden partijen aan doelen van Delft meer helder en beter zichtbaar. Aan de raad: ➢ Vraag het college om de beleidsdoelen van Delft, waaraan verbonden partijen een bijdrage moeten leveren, op een evalueerbare wijze te formuleren en dit te doen in termen van maatschappelijke doelen (voor zover dat nog niet is gedaan). Dit is een onderdeel van de genoemde informatiekaart. ➢ Vraag het college om de beleidsdoelen van Delft te vertalen naar uitvoeringsdoelen voor de verbonden partijen, en wel op zo’n wijze dat de bijdrage van de verbonden partijen aan de door Delft gestelde maatschappelijke doelen helder is (voor zover dat nog niet is gedaan). Ook dit is een onderdeel van de genoemde informatiekaart. Aan het college: ➢ Vertaal de beleidsdoelen van Delft naar evalueerbare uitvoeringsdoelen voor de verbonden partijen (voor zover dat nog niet is gedaan) en neem deze doelen op in de genoemde informatiekaart. TOELICHTING Zoals aangegeven in de conclusies, zijn er al goede voorbeelden waarbij er helder zicht is op de bijdrage van verbonden partijen aan de beleidsdoelen van de gemeente Delft. Er zijn echter ook voorbeelden waarbij dat niet het geval is.

Dat laatste rechtvaardigt de aanbeveling om meer te investeren in het vertalen van beleidsdoelen van Delft naar de uitvoeringsdoelen voor verbonden partijen. Dit start in feite met het evalueerbaar formuleren van beleidsdoelen van Delft, dus al aan de voorkant van het proces van kaderstelling door de raad. Formuleer deze in termen van maatschappelijke doelen: wat willen we bereiken voor de samenleving van Delft en hoe kunnen we zien en controleren of we dat hebben bereikt? Vertaal de maatschappelijke doelen vervolgens naar uitvoeringsdoelen voor de verbonden partij en de middelen die Delft 3

beschikbaar wil stellen voor de realisatie van deze doelen. De ervaring leert dat als de raad en het college dit proces doorlopen er tevens politiek relevante vraagstukken op tafel komen, waarmee de raad ook in staat wordt gesteld om politieke keuzes te maken. In de onderstaande figuur illustreren we dit met een vereenvoudigd voorbeeld.

Aanbeveling C: Implementeer de wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Aan de raad: ➢ Vraag het college om een implementatieplan omtrent de wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen. ➢ Pak als raad de wijzigingen op die leiden tot meer samenwerking tussen de raden van deelnemende gemeenten in verbonden partijen: het instellen van een gezamenlijke adviesen onderzoekscommissie. Start hierover het overleg met de desbetreffende raden. Aan het college: ➢ Start met de implementatie van de wijzigingen van de Wet gemeenschappelijke regelingen en informeer de raad over de voortgang middels een implementatieplan. De wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen leiden tot substantiële wijzigingen voor de nota Verbonden partijen van de gemeente en de gemeenschappelijke regelingen. De wijzigingen zijn per 1 juli 2022 van kracht geworden en een aantal wijzigingen hebben nogal wat voeten in de aarde. Een deel van de wijzigingen kunnen in samenhang met de nog niet opgevolgde aanbevelingen uit eerder onderzoek van de DRK worden geïmplementeerd. Het gaat daarbij in het bijzonder om de aanbeveling van de DRK die gaan over samenwerking tussen fracties en tussen raden in de regio.

Dit sluit aan op de wetswijziging waarmee de raad in staat wordt gesteld een voorstel te doen voor het oprichten van een gezamenlijke advies- en onderzoekscommissie en daarmee de krachten meer te bundelen. 4

Bijlage 2 Bevindingen uit casusstudie De DRK heeft in het onderzoek van 2022 drie verbonden partijen (casussen) nader bestudeerd. Hieronder een beknopte samenvatting van een aantal kernbevindingen. Stedin NV In 2022 constateerde de onderzoekers dat de gemeente nauwelijks grip heeft op Stedin. Stedin bevindt zich namelijk in een door de landelijke overheid sterk gereguleerde omgeving en het is een privaatrechtelijk vorm gegeven verbonden partij. De raad heeft daarmee minder sturingsmogelijkheden. De gemeente heeft geen invloed op de gereguleerde doelen en activiteiten van deze verbonden partij. Het gaat dan om een betrouwbare, duurzame en betaalbare levering van elektriciteit en gas. Wel kan de gemeente invloed uitoefenen op niet-gereguleerde activiteiten zoals het project Open Warmtenet Delft. Ook heeft Stedin behoefte aan kapitaal om de energietransitie uit te voeren. In 2022 was het plan hiertoe om preferente aandelen uit te geven aan bestaande aandeelhouders, nieuwe aandeelhouders aan te trekken en het Rijk een bijdrage te vragen. De raad is actief in sturing en controle op deze verbonden partij. Daar waar de raad invloed kan uitoefenen doet de raad dat ook. Zo heeft de raad via een motie toezegging van het college gekregen de kapitaalinjecties vast te kunnen stellen en hiertoe is een nieuwe Financiële Verordening vastgesteld.

Avalex In 2022 constateerde de onderzoekers dat de gemeente grip heeft op deze verbonden partij. De gemeente stelt het eigen beleid op het terrein van afvalinzameling vast en vertaald dit naar een dienstverleningsovereenkomst op maat. Daarnaast is het een publiekrechtelijk vorm gegeven verbonden partij. Het valt daarmee onder de Wet gemeenschappelijke regelingen waardoor de raad van rechtswege sturingsinstrumenten in handen heeft. De raad is matig actief in sturing en controle op deze verbonden partij. De aandacht van de raad gaat vooral uit naar de governance. De raad heeft nauwelijks aandacht voor de meerwaarde van samenwerking in deze verbonden partij en of maatschappelijke opgaven en uitvoeringsdoelen van de gemeente Delft worden gerealiseerd. De informatievoorziening naar de raad is hiertoe ook niet voldoende lokaal toegesneden: wat is precies bereikt voor de gemeente Delft? YES!Delft In 2022 constateerde de onderzoekers dat de grip op deze verbonden partij niet stevig en ook nog verder zal verslappen. De gemeente kan sturen met een prestatiesubsidie en daarbij doelen afspreken. De prestatie subsidie zal echter worden afgebouwd waardoor op termijn de grip minder sterk zal worden.

Daarnaast zijn de beleidsdoelen die de gemeente in de prestatiesubsidie meegeeft onvoldoende evalueerbaar waardoor het niet is vast te stellen in welke mate de beleidsdoelen van Delft worden gerealiseerd met de deelneming in YES!Delft. De informatievoorziening is van onvoldoende kwaliteit om te kunnen sturen op deze verbonden partij. Het is aan de hand van de informatie voor de raad niet te beoordelen wat de meerwaarde van deelneming in deze partij is voor de gemeente Delft. De raad is verder niet actief in sturing en controle op deze verbonden partij. 5