Document · PDF

Gemeente-Delft-Accountantsverslag-2023-v1.0.3 - kopie

Raadsvergadering 27 juni 2024, gemeente DelftBij agendapunt: Voorstel van het college aan de raad inzake jaarstukken 2023 (2424343)11.735 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag

Accountantsverslag 2023

Gemeente Delft

Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 18 juni 2024

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Aanbiedingsbrief Gemeente Delft Aan de raad en het college van burgemeester en wethouders T.a.v. de heer J. Mimpen (raadsgriffier) Stationsplein 1 2611 BV DELFT 18 juni 2024 Referentie:NLE00024086.1.1 Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2023 (de ‘jaarrekening’) van de gemeente Delft te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 25 september 2023. Daarnaast geven wij invulling aan de aanvullende berichtgeving in de IBI-nieuwsbrief 121 en NBA Alert 48 over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en onze controleverklaring daarbij. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle van uw jaarrekening en is met uw ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder Financiën besproken op 13 mei 2024.

Wij hebben de inhoud van dit verslag besproken tijdens de vergadering van de commissie Rekening & Audit op 29 mei 2024. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle en de constructieve samenwerking gedurende de afgelopen periode. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.

drs. A.E. Gerritsma RA senior director

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking

Onze kernboodschappen Een goedkeurende controleverklaring

Lagere onzekerheden bij prestatielevering in het sociaal domein

Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Delft afgerond. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid verstrekt. Daarnaast geven we ook een goedkeurend oordeel over de rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen te verstrekken. Dit alles onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Verder geldt dat we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben.

In het sociaal domein bedragen de totale onzekerheden inzake prestatielevering van de zorg €457.000. De onzekerheden ontstaan door productieverantwoordingen van zorgleveranciers die nog niet zijn ontvangen en de onzekerheid die voortvloeit uit de persoonsgebonden budgetten.

Bijlagen De onacceptabele onrechtmatigheden blijven onder de verantwoordingsgrens

Dit verslag is uitsluitend opgesteld voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Delft. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Delft.

Het college geeft in de rechtmatigheidsverantwoording een toelichting op de rechtmatigheidsfouten. De begrotingsonrechtmatigheden bestaan voor €14,4 miljoen uit overschrijdingen van lasten van programma’s en voor €1,3 miljoen uit overschrijdingen op investeringskredieten. Deze overschrijdingen zijn als acceptabel gekenmerkt conform de bepalingen in uw financiële verordening. Verder is het bedrag dat onterecht niet Europees is aanbesteed stabiel, dit jaar €1,5 miljoen ten opzichte van €1,4 miljoen vorig jaar. Waardering grondexploitatie volgt voortgang en inflatie In het ruimtelijk domein zien we dat het risicoprofiel van de grondexploitaties is verminderd door reguliere voortgang van projecten. De organisatie heeft actuele thema’s en verwachtingen voor een stijging van grondprijzen en inflatie van bouwkosten evenwichtig meegewogen in de waardering.

Aandacht gevraagd voor kwaliteit administratie Binnen de bedrijfsvoering zien we dat de interne beheersing extra aandacht vraagt. De voorgestelde correcties (1 en 4) hebben betrekking op reclassificatie en andere observaties op afgrenzing 2022/2023. Dit vraagt om consistent boekhouden. Verder loopt er een onderzoek van de belastingdienst met mogelijke procesaanbevelingen tot gevolg. De verwachte financiële consequenties van het onderzoek zijn in de jaarrekening opgenomen. Met de nieuwe aansturing van de afdeling Financiën verwachten we dat de afdeling hierin kan ontwikkelen. Observaties financiële positie De financiële positie is in vergelijking met vorig jaar stabiel. Het weerstandsvermogen en de risico’s dalen ten opzichte van vorig jaar. De ratio weerstandsvermogen is nog steeds uitstekend. De financiële wendbaarheid en de weerbaarheid zijn goed. De meerjarenbegroting is echter niet structureel sluitend. Dit is bij meer gemeenten het geval door de aankomende herziening van het gemeentefonds door het Rijk. Wij adviseren daarom om een project op te zetten om inzichtelijk te maken welke baten en lasten beïnvloedbaar zijn en welke niet. De komende periode zult u met elkaar het gesprek moeten aangaan over de prioriteiten en de te maken keuzes voor de komende jaren, mede gezien de te verwachten schaarste in uitvoeringskracht en financiële middelen.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Onze kernboodschappen (2/2) Samenwerking Sinds 2018 hebben we de organisatie en de commissie Rekening & Audit goed leren kennen. Wij danken u voor de mooie gesprekken. De gemeente Delft heeft een jonge kijk op de stad en de politiek en hoe de organisatie functioneert. Wij signaleren een betrokken houding en de wil om te leren, te begrijpen en te verbeteren. Onze samenwerking was altijd constructief.

2II

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de getrouwheid van de jaarrekening en rechtmatigheid van de specifieke uitkeringen toe.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2023 is goedkeurend

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld

Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid

Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2023 van de gemeente Delft afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring inzake de getrouwheid van de jaarrekening, waarin ook de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.

In totaal hebben we zes controleverschillen geconstateerd die door het college zijn gecorrigeerd. De overzichten van deze fouten en de onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.

Rechtmatigheid specifieke uitkeringen Wij hebben in onze controleverklaring ook een goedkeurend oordeel verstrekt over de baten, lasten en balansmutaties met betrekking tot de specifieke uitkeringen. We hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd in de SiSa-bijlage.

Getrouwheid Oordeel:

Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij er verantwoordelijk voor dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverantwoording, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.

Goedkeurend

20.000 15.000 10.000 5.000 -

Ongecorrigeerde fouten

 = absoluut bedrag fouten of onzekerheden in €1.000

Onzekerheden  = door u vastgestelde goedkeuringstolerantie in €1.000

3II

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. #

Beschrijving

Jaarrekeningpost

Fouten

Correctie overlopende passiva naar vlottende schulden in verband met rubricering

Overlopende passiva Vlottende schulden

23.000.779 (23.000.779)

Correctie voor dubbele boeking in het afsluitproces betreffende loonheffingen en btw in de vlottende schulden

Vlottende schulden Overlopende passiva

5.890.033 (5.890.033)

Te lage parkeeropbrengsten in de naheffingen parkeren

Overlopende activa Parkeeropbrengsten

439.822 (439.822)

Te vorderen btw foutief in de vlottende schulden geclassificeerd

Uitzettingen < 1 jaar Vlottende schulden < 1 jaar

209.037 (209.037)

Voorzieningen – Achterstallig onderhoud sporthallen te laag voorzien

Dotatie voorzieningen Voorzieningen

330.000 (330.000) Subtotaal Resultaateffect

29.869.671 (109.822)

3III

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Beschrijving

Jaarrekeningpost

Fouten Subtotaal Resultaateffect

Vorming voorziening – Boekenonderzoek btw/BCF

Financiën – overige baten en lasten Voorzieningen EV Algemene reserve Financiën – Reserve Mutaties Subtotaal Resultaateffect

Tabel 1 Gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid

29.869.671 (109.822) 3.500.000 (3.500.000) 3.500.000 (3.500.000) 33.369.671 (109.822)

3IV

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking

Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijking betreft de ongecorrigeerde fouten en onduidelijkheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.

Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.

Bijlagen #

Beschrijving

Jaarrekeningpost

Getrouwheidsonzekerheden inzake prestatielevering jeugdzorg en Wmo

Sociaal domein

Totaal

Tabel 2 Ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in de controle

Fouten

Onzekerheden 895.269

895.269

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Uitkomsten controle 2023 In dit hoofdstuk beschrijven we de uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Ruimtelijk domein (1/2) Risicoprofiel daalt door voortgang bestaande grondexploitaties

Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Waardering grondexploitaties is evenwichtig De belangrijkste mutaties in de risico-inschatting van de grondexploitaties zijn toegelicht in de jaarrekening. Om enkele te noemen: toename plankosten door verlenging van de exploitatieduur van Veld 7 en 8 Nieuw Delft, het actualiseren van de grondopbrengsten en de bouwkosten door inflatie bij Maria Duystlaan, en de geplande voortgang in exploitaties. Deze ontwikkelingen zien wij terug in de financiële verantwoording en ramingen van toekomstige opbrengsten en lasten. In figuur 1 – risicoprofiel grondexploitaties is in dezelfde lijn een jaar-opjaardaling te zien in de risicoreservering en de boekwaarde. De verkopen pauzeerden in 2022 tot en met de tweede helft van 2023. Daarna zien taxateurs de marktprijzen licht toenemen. Het college heeft de schattingen van het project Maria Duystlaan geactualiseerd, waarbij de opbrengsten stijgen met €1,1 miljoen. De kosten stijgen evenredig door inflatie en het materialiseren van verwachte risico’s, bijvoorbeeld voor de grondsanering (PFAS). Nieuwe afspraken met ontwikkelaar Veld 7 & 8 Nieuw Delft en opbrengstverantwoording Veld 6.1 Het projectteam is met de projectontwikkelaar van Nieuw Delft in gesprek over de specificaties van het programma en de overeengekomen prestatieafspraken.

De velden 7 en 8 vragen om aanpassingen omdat de businesscase negatief is geworden door opgelopen bouwkosten en vertraging.

Het projectteam heeft maatregelen genomen om de plankosten te minimaliseren tot €1,1 miljoen. Tijdens de controle van de opbrengsten is gebleken dat de verkoop van Veld 6.1, met een opbrengst van €2,3 miljoen, in 2023 is verantwoord terwijl de levering van de gronden eind 2022 heeft plaatsgevonden. Deze gang van zaken heeft geen invloed op het resultaat van het project. Wij adviseren de organisatie de periodeafsluiting nauwkeuriger te doen, zodat opbrengsten in de juiste periode worden verantwoord. Naar aanleiding van deze bevinding hebben wij additionele werkzaamheden verricht rondom de jaarafsluiting met betrekking tot het tijdig boeken van transacties. Dit heeft niet geleid tot aanvullende bevindingen. Tussentijdse winstneming 2023 verwerkt conform BBV-uitgangspunten Het BBV schrijft voor dat in sommige situaties, eerder dan bij het afsluiten van grondexploitaties, tussentijds winst genomen moet worden op basis van de Percentage-of-Completion-methode. In 2023 heeft er terecht geen winstneming plaatsgevonden. Dit komt door de negatieve boekwaarde van individuele projecten of de beperkte voortgang.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023

Ruimtelijk domein (2/2) De gemeente Delft heeft de actuele thema’s meegewogen in de grondexploitaties

Fraude en wet- en regelgeving

De stijgende bouwkosten, de onzekerheden in de markt, de stijgende rente en een aantrekkende vastgoedmarkt zijn de thema’s die impact hebben op uw grondexploitaties. Wij hebben geëvalueerd of op deze onderwerpen voldoende is gereflecteerd in de grondexploitaties. We lichten de onderwerpen hieronder toe: • De residuele grondwaarde daalt bij sommige projecten omdat de verwachte verkoopprijzen niet evenredig meegroeien met de stijging van de bouwkosten. Wel is te zien dat de toekomstverwachting voor de opbrengsten uit grondverkopen verbetert. Dit is te zien in taxatierapporten. Wij hebben vastgesteld dat u een toetsing hebt uitgevoerd op uw grondwaardes. De uitkomsten hebben niet geleid tot afwaarderingen.

Update interne beheersing

•

Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid

Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking

•

Bijlagen

•

De grondexploitaties boeken vooruitgang. Dit maakt dat de risicoreservering ten opzichte van vorig jaar daalt en ook de boekwaarde. Verder is de voorziening voor negatieve projecten toegenomen, dit heeft betrekking op de nieuwe einddatum voor Nieuw Delft in 2028. Hiervoor zijn evenredig extra plankosten ingepland die voorzien worden. Zie figuur 1. De rentes zijn gestegen in vergelijking met de afgelopen jaren. Dit komt door de verhoging die de ECB heeft doorgevoerd om de inflatie onder controle te houden. Met de stijgende rente zijn ook de rentekosten die aan de grondexploitaties worden toegerekend gestegen. Dit is passend verantwoord in uw MPG en waarderingsmodel. Zie de paragraaf parameters hiernaast. Door de toenemende vraag naar elektriciteit is het stroomnet in Nederland overvol geraakt. De gemeente heeft inzicht in wat dit voor de bouwprojecten in Delft betekent. Dit leidt momenteel niet tot vertraging.

De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de parameters zijn geactualiseerd. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald. Vanuit het TMPG wordt een halfjaarlijkse doorkijk gegeven van de grondexploitaties. Hierin zien we dat projectspecifieke risico’s worden geactualiseerd, en overkoepelende risico’s worden benoemd maar niet financieel worden doorgerekend. Wij adviseren u dit wel te proberen, ongeacht de onzekerheden die van toepassing zijn. Hierbij kunt u een bandbreedte of scenario’s hanteren om de risico’s financieel te bepalen.

10.000

Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties

5.000 -

Voorziening neg. plannen

Risicoreservering

-5.000 -10.000 -15.000

2023

Figuur 1 Risicoprofiel grondexploitaties

2022

Boekwaarde

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Sociaal domein De lasten in het sociaal domein nemen licht toe; de risico-inschatting is gereflecteerd in het weerstandsvermogen Sinds de decentralisatie van het sociaal domein zien we een stijging in de uitgaven. De stijging was met name zichtbaar in de uitgaven voor de jeugdzorg. Binnen de Wmo is in 2023 nog geen verschuiving zichtbaar van zwaardere naar lichtere hulp. De groei in het aantal jeugdigen dat zorg nodig heeft blijft stabiel in 2023 en er is sprake van een lage uitstroom. De voorspelbaarheid van de lasten voor jeugdzorg en Wmo blijft een uitdaging voor de gemeente Delft vanwege de invloed van diverse factoren. De gemeente Delft kan tot 2025 kosten met redelijke zekerheid ramen, maar daarna neemt de onzekerheid aanzienlijk toe. Een verdere kostenstijging wordt als risico gezien, en het blijft onzeker of de Rijkscompensatie voldoende zal zijn in de komende jaren. Deze onzekerheden benadrukken het belang van een solide financieel beleid en een adequaat weerstandsvermogen om onverwachte lasten op te vangen.

Jaarverslag

De gemeente Delft heeft op dit aspect aanvullende werkzaamheden verricht en met een set aan interne beheersingsmaatregelen (telefonische enquêtes) de prestatielevering vastgesteld. Daarmee is er meer grip verkregen op de mate van onzekerheid inzake de pgb-lasten.

Sociaal domein Jeugdzorg ZiN

30.085

30.304

29.660

27.758

Jeugdzorg pgb

438

601

500

678

Wmo ZiN

28.498

31.071

28.779

31.904

Wmo pgb

1.158

1.848

1.173

1.537

Totaal

60.179

63.824

60.112

61.877

Vooruitblik

Ook in 2023 blijken er onzekerheden rondom de prestatielevering zorg

Tabel 3 Lasten sociaal domein

Onze samenwerking

De gemeente Delft is voor het vaststellen van de prestatielevering bij de zorg in natura volledig afhankelijk van de productieverklaringen (met bijbehorende controleverklaringen) van aanbieders.

Sociaal domein – Getrouwheid

Bijlagen

Voor alle cliënten die een pgb ontvangen verstrekt de gemeente beschikkingen aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarover verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie die samenhangt met de gedeclareerde zorgkosten is geleverd.

Realisatie Begroting Realisatie Realisatie 2023 2023 2022 2021 (x €1.000) (x €1.000) (x €1.000) (x €1.000)

Onzekerheden 2023

Onzekerheden 2022

Jeugdzorg ZiN en pgb

727.221

2.907.044

Wmo ZiN en pgb

168.048

125.581

Totaal

895.269

3.032.625

Tabel 4 Overzicht van onzekerheden prestatielevering sociaal domein

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Overige ontwikkelingen Lopend belastingonderzoek en afgrenzingsrisico bij inkoopkosten

Belastingonderzoek – Omzetbelasting, btw en loonheffing

Afgrenzingsrisico bij inkoopkosten

Momenteel onderzoekt de belastingdienst de omzetbelasting, het btwcompensatiefonds en loonheffingen over de periode 2020. Hierover is nog geen definitieve rapportage uitgebracht. Wel is het aannemelijk dat de gemeente een naheffing en een boete moet gaan betalen. Het college heeft op basis van de gesprekken met de belastingdienst de hoogte hiervan ingeschat.

Vanuit onze werkzaamheden zien we dat het boeken van kosten in een periode later plaatsvindt dan de periode waarin de gemeente de goederen of diensten heeft ontvangen, namelijk in 2022 ontvangen en in 2023 verantwoord.

Ten tijde van de Najaarsnota zijn de kosten opgenomen als risico in de risicolijst voor een gewogen bedrag (kans maal impact) van €3,5 miljoen. Omdat de oorzaak van de naheffing voor jaareinde ligt moet op basis van de verslaggevingsrichtlijnen een voorziening worden gevormd. Hiervoor hebben wij een correctievoorstel gedaan. Het college heeft de voorziening in lijn met de eerdere raming geraamd op €3,5 miljoen. Naar ons beeld is deze inschatting voorzichtig van aard, zie Schattingen. Voor de begeleiding van het belastingonderzoek heeft de gemeente een projectteam aangesteld. Verder is de organisatie versterkt met nieuwe medewerkers die over de benodigde ervaring en expertise beschikken om herstelwerk uit te voeren.

Met deze observatie doen we een procesaanbeveling om dit als vast onderdeel in de jaarafsluiting, en eventueel de maandafsluiting, mee te nemen en te controleren. Dit komt de kwaliteit van uw verantwoording en budgetevaluaties ten goede. Aanvullende werkzaamheden zijn uitgevoerd om het risico in de afgrenzing tussen 2023 en 2024 vast te stellen en hieruit volgen geen uitzonderingen. Een vergelijkbare observatie is gezien bij de grondexplotatie, daar betreft het een opbrengst. Zie Ruimtelijk domein.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Schattingen (1/2) De schattingen van het college nader uitgelicht

Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid

Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die het college heeft gedaan beoordeeld en concluderen dat deze Tabel 5 Schattingen van het college

Schatting

Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik

Waarde (x €1 miljoen)

Oordeel

Opmerkingen

2023

2022

2023

2022

Afschrijvingen van materiële vaste activa

14,4

13,8



Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.

De waardering van het vastgoed

192,7

177,2



Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd.

De waardering van de grondexploitaties

-3,7

-6,6



Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.

Onze samenwerking Bijlagen

zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.

Controleverschil

Optimistisch

Evenwichtig

Voorzichtig

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Schattingen (2/2) Vervolg Tabel 5 Schattingen van het college

Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein

Schatting

Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen

Waarde (x €1 miljoen)

Oordeel

2023

2022

2023

2022

De waardering van de financiële vaste activa

81,1

82,1



Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen.

De waardering en indexatie van de APPA-voorziening

6,3

6,6



De voorziening voor wethouders pensioenen (APPA) per eind 2023 is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe serviceorganisatie. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. De nieuwe collegeleden zijn meegenomen in de voorziening. Wij zijn akkoord met de uitgangspunten die de gemeente Delft heeft gehanteerd.

De juistheid en volledigheid van de voorziening verlofsparen

0,08

0,05



Wij hebben vastgesteld dat de voorziening is gevormd op basis van de toegekende verplichtingen voor verlofsparen. Bij de vorming van de voorziening is geen rekening gehouden met de bovenwettelijke verlofuren die in potentie kunnen worden omgezet naar verlofsparen. Op basis van de beschikbare informatie achten wij de inschatting door het college voor deze voorziening optimistisch.

De voorziening belastingonderzoek

3,5



Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking

Opmerkingen

Bijlagen

Controleverschil

Optimistisch

Op basis van de beschikbare informatie achten wij de inschatting door het college voor deze voorziening voorzichtig.

Evenwichtig

Voorzichtig

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Rechtmatigheid (1/3) Uw rechtmatigheidsverantwoording voldoet aan de vereisten

Op basis van de financiële verordening legt het college in 2023 verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties via de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Als uw accountant hebben wij de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording meegewogen in ons oordeel over de jaarrekening als geheel (indirect oordeel over de rechtmatigheid). Rechtmatigheidsverantwoording van het college voldoet aan de vereisten Op basis van onze werkzaamheden hebben wij de getrouwheid van uw rechtmatigheidsverantwoording vastgesteld en geconstateerd dat deze het vereiste inzicht geeft. Het college heeft voor in totaal €14,4 miljoen aan begrotingsonrechtmatigheden en voor €1,5 miljoen aan onrechtmatigheden vanuit het voorwaardencriterium boven de verantwoordingsgrens van 1% van de lasten, zijnde €5.100.000, geconstateerd. Een nadere toelichting van de afwijkingen onder de verantwoordingsgrens is opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij hebben inzicht verkregen in de wijze waarop de rechtmatigheidsverantwoording tot stand is gekomen. Daarnaast hebben wij kennisgenomen van het plan van team audit Delft en de uitgevoerde werkzaamheden. Verder staan in het plan de algemene beheersingsmaatregelen van de gemeente om de rechtmatigheidsverantwoording op te stellen en door het college te laten afgeven beschreven.

Om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording vast te stellen hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: • vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld conform de Kadernota Rechtmatigheid 2023; • vastgesteld dat interne controlewerkzaamheden zijn uitgevoerd op de onderdelen van het voorwaardencriterium en/of detailwerkzaamheden op de juistheid en volledigheid van het begrotingscriterium en ten aanzien van Misbruik & Oneigenlijk gebruik (‘M&O’); • de gerapporteerde afwijkingen (fouten en onduidelijkheden) op de onderliggende administratie aangesloten; • deelwaarnemingen uitgevoerd op de uitgevoerde (VIC-)werkzaamheden op het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en M&O. Toelichting op het voorwaardencriterium De toelichting benoemt de ontwikkeldoelstelling van de organisatie om de borging van de aanbestedingsregels verder te ontwikkelen. Bijvoorbeeld door de verdere formalisering en het beheer van een meerjarenverplichtingenregister. Deze informatie sluit aan op ons begrip en wij onderschrijven deze doelstelling. Het totaal aan onrechtmatigheden is stabiel. Toelichting op M&O De toelichting benoemt de preventieve en detecterende maatregelen die het M&O-beleid bevat. Hieruit volgen geen onrechtmatigheden vanuit het M&O-beleid. Op basis van onze werkzaamheden zien wij ook geen onrechtmatigheden.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Rechtmatigheid (2/3) Er zijn onrechtmatigheden in het kader van de begrotingsrechtmatigheid

U hebt over 2023 €15,7 miljoen aan begrotingsafwijkingen geconstateerd. Hiervan is €14,4 miljoen gerelateerd aan overschrijdingen van de lasten op programma’s (zie Tabel) en €1,3 miljoen aan overschrijding van investeringsbudgetten (kredieten). Op basis van de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid heeft het college de afwijkingen die onrechtmatig zijn, juist en volledig opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. In de geactualiseerde Kadernota Rechtmatigheid is de definitie van begrotingsrechtmatigheid aangepast Over- en onderschrijdingen van baten of onderschrijdingen van lasten/investeringen zijn onrechtmatig als deze afwijkingen niet tijdig aan de raad zijn gemeld. Wat onder tijdig wordt verstaan heeft uw raad vastgelegd in de financiële verordening. Hierbij is melden voldoende, een begrotingswijziging is niet noodzakelijk. Er zijn in 2023 geen begrotingsonrechtmatigheden die voortvloeien uit het niet tijdig melden van over- en onderschrijdingen van baten of onderschrijdingen van lasten/investeringen.

Begrotingsonrechtmatigheden die acceptabel zijn In de financiële verordening zijn ook afspraken gemaakt tussen de raad en het college over welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel kunnen worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). De onrechtmatigheden die acceptabel zijn, moeten worden verantwoord in de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij wordt verwezen naar de intern gemaakte afspraken in de financiële verordening en de toelichting in het programmaverslag. Onacceptabele afwijkingen moeten worden toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording zelf. In het overzicht op de volgende pagina zijn de begrotingsonrechtmatigheden inzichtelijk gemaakt. Zie ook onze observaties bij het programmaverslag,

9II

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Rechtmatigheid (3/3) Er zijn onrechtmatigheden in het kader van de begrotingsrechtmatigheid

Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein

Programma

Baten/lasten werkelijk (x €1.000)

Afwijking ten opzichte van de begroting (na wijziging) (x €1.000)

Acceptabel/ onacceptabel

Toelichting

Schone en veilige stad

Lasten: 67.928

Lasten: -3.386

Acceptabel

•

Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen

•

Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag

Werk en inkomen

Lasten: 115.636

Lasten: -4.500

Acceptabel

In samenhang met de baten beschreven in de toelichting Werk en inkomen; baten en lasten compenseren elkaar.

Financiën

Lasten: 6.180

Lasten: -4.824

Acceptabel

In samenhang met de baten beschreven in de toelichting Financiën.

Overhead

Lasten: 47.746

Lasten: -1.734

Acceptabel

Kosten zijn gestegen door de groei van het aantal medewerkers en de groei in het aantal kantoordagen van medewerkers.

Vooruitblik Onze samenwerking

De afrekening van het functioneel leeftijdsontslag (FLO) met de Veiligheidsregio viel hoger uit door een nieuwe CAR-UWO (collectieve arbeidsvoorwaarde). Een structureel tekort voor extra onderhoud groen en water is incidenteel opgevangen.

Bijlagen Totaal: -14.444

Tabel 6 Begrotingsonrechtmatigheden

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Fraude en wet- en regelgeving

Uitkomsten controle 2023

Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Er zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.

Ruimtelijk domein

Onze controleverklaring

Verantwoordelijkheden van het college en de raad

Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij gerapporteerd in onze nieuwe controleverklaring. Hieronder geven wij u inzicht in onze belangrijkste bevindingen.

De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Vanuit PwC hebben we een blog gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. Deze blog belicht de verantwoordelijkheden van de organisatie en hoe u deze kunt aanpakken.

Sociaal domein Overige ontwikkelingen Schattingen Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

De frauderisicoanalyse is sinds vorig jaar een vast onderdeel van de centrale controlematrix. Wij zien dat deze nu jaarlijks meeloopt in de bestuurlijke bespreking. Frauderisicomanagement als onderdeel van uw organisatie Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude. Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode, klokkenluidersregeling, incidentenregistratie, onderzoeksprotocol en frauderisicoanalyse en, voor zover wij dit noodzakelijk achten, de werking getoetst van het frauderisicomanagementsysteem. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd.

Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven. Geen aanwijzingen of signalen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2023 zijn geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Update interne beheersing Geen nieuwe significante tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersing

Uitkomsten controle 2023 Ruimtelijk domein

Geen nieuwe significante tekortkomingen in de interne beheersing

Overige ontwikkelingen

In onze rapportage interim-bevindingen 2023, zoals gerapporteerd aan het college, hebben wij ons beeld gegeven van de interne beheersing van de gemeente Delft.

Schattingen

Naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole hebben wij geen nieuwe belangrijke aandachtspunten in de interne beheersing geconstateerd.

Sociaal domein

Rechtmatigheid Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Geen nieuwe bevindingen ten aanzien van uw IT-omgeving Wij zijn verplicht melding te maken van onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze werkzaamheden richten zich op de algemene ITbeheersingsmaatregelen rondom de systemen. Wij hebben geen nieuwe bevindingen naar aanleiding van deze werkzaamheden.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is opgevallen opgevallen in relatie tot de in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag. informatiewaarde het visie jaarverslag. Daarnaast beschrijvenvan we onze op de financiële Daarnaast beschrijven we onze visie op positie. de financiële positie van de gemeente X.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Financiële positie (1/3) De kengetallen laten een stabiele ontwikkeling zien

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Weerbaarheid is iets afgenomen Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Hierbij hebben wij ook de landelijke cijfers gepresenteerd (zie de tabel hiernaast). De weerbaarheid van de gemeente is iets gedaald, maar nog steeds voldoende. Het saldo van baten en lasten (vóór mutaties reserves) over 2023 is positief. Om te beoordelen of de gemeente Delft in staat is om in te spelen op de toekomstige risico’s, is het belangrijk de solvabiliteit te evalueren in verhouding tot het weerstandsvermogen en de uitdagingen in de meerjarenbegroting. Daarin zien we een stijging naar een solvabiliteit van 45,3% in 2027. De wendbaarheid van de financiële positie verder in kaart brengen Het resultaat van de gemeente Delft over 2023 is €13 miljoen positief. Het resultaat is significant gedaald ten opzichte van 2022 (€23 miljoen positief) en heeft grotendeels een incidenteel karakter. Om de grip op uw financiële positie te vergroten, kan in de financiële paragraaf van raadsvoorstellen het effect van het voorstel op de financiële positie worden opgenomen, ook omdat er in de meerjarenbegroting 2024 en verder nog geen duidelijkheid bestaat over de eventuele compensatie vanuit het Rijk na het jaar 2026.

Wij adviseren daarom een project op te zetten om inzichtelijk te maken welke baten en lasten beïnvloedbaar zijn en welke niet om daarmee de wendbaarheid van de gemeente in kaart te brengen.

De komende periode zult u met elkaar het gesprek moeten aangaan over de prioriteiten en de te maken keuzes voor de komende jaren, mede gezien de te verwachten schaarste in uitvoeringskracht en financiële middelen.

Kengetallen

Gemeente Delft

Landelijk**

2023

2022

2023*

2022

Solvabiliteit

41,2% ●

41,0% ●

34,6%

40,2%

Grondexploitaties

-0,9% ●

-1,3% ●

7,3%

10,7%

Structurele exploitatieruimte

1,5% ●

6,2% ●

1,2%

5,1%

Nettoschuldquote

43,9% ●

42,2% ●

67,1%

50,4%

Nettoschuldquote gecorrigeerd

26,9% ●

25,7% ●

58,2%

41,8%

Belastingcapaciteit

114,6* ●

128,6% ●

100,8%

88,6%

Weerbaarheid

Wendbaarheid

* **

Op basis van de begroting 2023. Bron: https://findo.nl/jive, voor gemeenten met 100.000–120.000 inwoners

Tabel 7 Kengetallen financiële positie

13I

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Financiële positie (2/3) Het weerstandsvermogen is de afgelopen jaren gedaald

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

De gemeente Delft heeft een ratio weerstandsvermogen van 1,7 wat gelijk is gebleven aan vorig jaar. In de berekening wordt het integrale cijfer (algemene dienst plus grondbedrijf) als uitgangspunt genomen. Met een ratio van 1,7 is de gemeente Delft in voldoende mate in staat om incidentele lasten op te vangen. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1, als voldoende bij een waarde tussen 1 en 2, als uitstekend bij een waarde groter dan 2. De financiële risico’s komen voornamelijk voort uit de programma’s ‘Goed Wonen’, ‘Gezonde en sociale stad’ en ‘Samenleven, onderwĳs en cultuur’. De bestaande risico’s hebben variaties vertoond, waarbij sommige risico’s zijn gestegen en andere zijn gedaald, met name voor Schieoevers, het sociaal domein en onderwĳshuisvesting. Deze ontwikkelingen maken het begroten en verantwoorden niet eenvoudig. Wij ondersteunen de organisatie met advies om ook in deze situatie aan de verantwoordingsverplichtingen te kunnen voldoen en tijdig begrotingswijzigingen aan de raad aan te bieden (zie volgende pagina).

Ontwikkeling van het weerstandsvermogen

€ 77.000

2023 € 45.000

€ 82.500

2022 € 49.000

€ 98.800

2021 € 43.700

Weerstandscapaciteit (x 1.000) Figuur 2 Ontwikkeling weerstandsvermogen

Risico's (x 1.000)

13II

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Financiële positie (3/3) Het resultaat van de gemeente Delft laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Het voorspellend vermogen van de gemeente Delft kan worden verbeterd Met de toekomstige onzekerheden over de compensatie vanuit het Rijk na 2026 is het voorspellend vermogen des te belangrijker geworden. Wij hebben uw voorspellend vermogen beoordeeld op basis van een vergelijking tussen de begrote en de gerealiseerde saldi van baten en lasten. Er is een trend zichtbaar waaruit blijkt dat de gemeente Delft consistent voorzichtig begroot, waarbij vooral het jaar 2023 een opvallend jaar is. In de begroting na wijzigingen werd een overschot van €2 miljoen begroot, terwijl uiteindelijk een overschot is behaald van €13 miljoen. Hierdoor kan geconcludeerd worden dat het voorspellend vermogen van de gemeente te verbeteren is. Wat opvalt is dat bij meerdere programma’s een voordeel te zien is ten opzichte van de begroting na wijziging (op het niveau van baten en lasten). De oorsprong van deze forse meevaller zit met name in het programma ‘Goed Wonen’ van €19,8 miljoen (lasten). We adviseren het college om kritisch te kijken naar het voorspellend vermogen. Daarnaast bevelen we aan om te overwegen of de bijgestelde verwachtingen rondom de ruimtelijke projecten meer dan één keer per jaar verwerkt moeten worden in de (begrotings)cijfers, zodat de resultaten financieel kunnen worden bijgesteld.

Voorspellend vermogen van de gemeente Delft 600% 500% 400% 300% 200% 100% 0% -100% -200% -300%

2021

2022

% verschil werkelijk/begroot gemeente Figuur 3 Voorspellend vermogen

2023

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Observaties jaarverslag (1/2) De kwaliteit van uw jaarverslag is goed – Leesbaar door een heldere vormgeving en bondige formulering

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar, daarnaast voldoet het jaarverslag aan de vereisten van het BBV Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag, waaronder de aanvulling Rechtmatigheid in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Deze is nieuw in 2023. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV. De kwaliteit van uw paragrafen is voldoende Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Eerder gaven we al aan dat het jaarverslag van Delft van goede kwaliteit is. Dit blijkt uit: • de heldere vormgeving, waardoor onderwerpen voor de lezer eenvoudig te vinden zijn; • de bondige formulering, die de relevante informatie op de voorgrond plaatst. Echter, er zijn nog twee punten waarop verbetering mogelijk is: • Meer redengevende toelichtingen kunnen worden gegeven om de informatie nog duidelijker te maken. • Een toelichting kan worden toegevoegd waarin het effect op het bereiken van de doelstelling op de lange termijn wordt verwoord.

Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft voldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Delft In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over de risico-inschatting en onze verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude.

Daarbij hebben we ook aandacht besteed aan de toelichtingen die de gemeente Delft heeft opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij vinden dat de toelichting inzake fraude voldoende is. De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude hebben wij in onze controleverklaring ook gerapporteerd over de financiële positie van de gemeente Delft. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Delft alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’; daarnaast zijn alle relevante ontwikkelingen uit de sector en de impact daarvan op de gemeente Delft opgenomen in de toelichting. Wij vinden dat de gemeente in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een passende reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. Informatiewaarde is goed Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Wij missen daarin nog een duiding van wat de effecten zijn en wat bereikt is voor de ‘staat van de gemeente’ als geheel.

Zo merken wij op dat in de jaarstukken de totstandkoming van de indicatoren vaak wordt toegelicht, maar dat weinig wordt ingegaan op wat het college vindt van de ontwikkeling in de kengetallen, hoe doelstellingen worden bereikt op de lange termijn en of de prestaties dit jaar passen binnen de geformuleerde ambitie, zoals op duurzaamheidsgebied.

14I

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Observaties jaarverslag (2/2) Toelichtingen in het kader van de rechtmatigheid

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Paragraaf ‘Bedrijfsvoering’

Toelichting begrotingsrechtmatigheid

Wij hebben vastgesteld dat de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ voldoet aan de vereisten van de Kadernota Rechtmatigheid 2023. Wij hebben het volgende vastgesteld: • De gemeente Delft heeft een toelichting opgenomen op alle afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording voor zover deze de rapportagegrens overschrijden. Daarnaast zijn de maatregelen toegelicht over hoe deze afwijkingen in de toekomst worden voorkomen. • Niet-financiële onrechtmatigheden in verband met het niet naleven van bepalingen in de wet Fido en bijbehorende regelingen moeten worden opgenomen en worden toegelicht in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’.

Volgens artikel 28 van het BBV moeten over- en onderschrijdingen van zowel de baten als de lasten ten opzichte van de begroting na wijziging bij het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening worden toegelicht. W ij hebben vastgesteld dat de toelichting inzake de begrotingsrechtmatigheid voldoet aan de vereisten van het BBV. Het college betrekt de afwijkende baten en de onderschrijdingen van lasten en investeringen die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of niet tijdig zijn gemeld aan de gemeenteraad in de rechtmatigheidsverantwoording. Het college doet dit vanzelfsprekend ook voor de overschrijdingen van lasten en investeringen die niet passen binnen het vastgestelde beleid en de criteria uit de financiële verordening.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Aandachtspunten komend jaar Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen

Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2023 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijziging in (onze) controlestandaarden.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Relevante ontwikkelingen In gesprek met diverse stakeholders over belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Aandachtspunten komend jaar Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen

Lokale overheden hebben een fundamentele rol rond belangrijke maatschappelijke thema’s zoals de woningcrisis, de energietransitie, duurzaamheid en schaarste. In onze podcastserie Breed perspectief op lokale overheden bespreken wij samen met diverse stakeholders, allen vanuit hun eigen perspectief, de realisatie van belangrijke maatschappelijke doelstellingen en het belang van een goede beheersing en verantwoording daarbij om daarop te kunnen sturen en bij te kunnen sturen.

In de dagelijkse praktijk krijgen gemeenten steeds meer te maken met schaarste aan mensen en middelen. In de drie afleveringen die dit voorjaar zijn gepubliceerd, gaat Martine Koedijk in gesprek over hoe lokale overheden omgaan met deze druk op hun uitvoeringskracht en financiële mogelijkheden. Welke oplossingen worden gezocht, welke acties zijn al ingezet en waar lopen ze tegenaan? En wat is daarbij de rol van de gemeenteraad, het college en de organisatie?

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik

Belangrijke aandachtspunten komend jaar Nieuwe notities van Commissie BBV hebben impact op de jaarrekening 2024 e.v. De Commissie BBV heeft in december 2023 drie nieuwe notities uitgebracht. Dit zijn de notities Grondbeleid, Rente en Overhead. De notities hebben geen impact op de jaarstukken 2023 en gaan in vanaf 2024 en verder. We raden u aan om de impact van deze notities op de gemeente inzichtelijk te maken.

Relevante ontwikkelingen Aandachtspunten komend jaar Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen

Duurzaamheid is zichtbaar in uw ambities De gemeente Delft heeft ambities rondom duurzaamheid. Vanuit zowel het eigen handelen als bij het uitdagen van partners van de gemeente. Duurzaamheid is onderdeel van uw planning-en-controlcyclus. U hebt in uw begroting en jaarrekening een specifiek programma opgenomen over duurzaamheid (de Duurzame Stad). In het jaarverslag hebt u de uitkomsten gerapporteerd. De indicator die voor dit programma wordt gebruikt is CO2-uitstoot. Duurzaamheidsverslaggeving is inmiddels verplicht voor grote ondernemingen. De diverse belanghebbenden van de publieke sector zetten duurzaamheid ook meer en meer op de agenda. Het begrip duurzaamheid wordt vandaag de dag breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt daarvoor de term ESG (Environmental, Social, Governance) gehanteerd. Om beter op deze opgaven te kunnen sturen adviseren wij om te onderzoeken in hoeverre andere klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen onderdeel kunnen zijn van de planning-en-controlcyclus.

Om een ongewenste groei van de omvang van de stukken te voorkomen adviseren we met belanghebbenden in gesprek te gaan en samen focus aan te brengen. Deze belanghebbenden zijn divers. Elk met een eigen informatiebehoefte en een gemene deler. Tegelijkertijd zijn de belanghebbenden in de publieke sector goed georganiseerd en geeft dat juist de mogelijkheid om centraal de dialoog aan te gaan. In deze dialoog moeten de duurzaamheidsonderwerpen een plek krijgen. Vaak zit in meer toelichting minder informatie verscholen. Dit onderstreept het belang van de dialoog: op welke duurzaamheidsthema’s willen belanghebbenden geïnformeerd zijn? Zoveel als mogelijk aansluiten bij de standaarden die gelden voor het bedrijfsleven is daarbij cruciaal. Hiermee kan de publieke sector zijn gidsrol voor de beweging in alle aspecten van duurzaamheid verder vormgeven. Figuur 4 PwC’s 4-step approach naar succesvol rapporteren van prestaties en ambities

Strategie bepalen ‘Waar ligt onze ambitie?’

Bouwstenen

Aanbiedingsbrief

Ontwerp interne beheersing ‘Hoe meten we onze prestaties?’

Bepaal kansen en risico’s (quickscan)

Definieer KPI’s

Bepaal ESG-ambitie Bepaal vereisten voor en materialiteit meten prestaties Bepaal waardedrijvers

Beoordeel impact op huidige rapportage

Monitoring ‘Wat moeten we veranderen?’

Ontwikkel externe rapportage ‘Hoe brengen we ons eigen verhaal?’

Definieer processen en governance

Definieer externe ESG-KPI’s

Implementeer ESG in de interne rapportage

Definieer externe rapportagestructuur

Ontwerp intern ESG-dashboard

Stel de externe rapportage samen

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Cybersecurity Voorbereiden op AI

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Relevante ontwikkelingen Aandachtspunten komend jaar Cybersecurity Onze samenwerking Bijlagen

Belangrijke stap in de richting van verantwoord gebruik AI Het Europees Parlement werkt aan regels om risico’s rondom kunstmatige intelligentie (‘AI’) te beheersen en te komen tot verantwoord gebruik. Organisaties (privaat en publiek) die AI-systemen ontwikkelen, exploiteren, gebruiken, importeren of distribueren met impact op EU-burgers kunnen binnen het toepassingsgebied van de AI-wet vallen. De AI-wet gaat uit van een risicogebaseerde aanpak voor het beheer van AI, gericht op het beoordelen van de verwachte risico’s die een bepaalde AI kan opleveren voor de gezondheid, veiligheid of fundamentele rechten van EU-burgers. De AI-wet specificeert ook gebruiksscenario’s en systemen die hiervan zijn vrijgesteld, denk aan de ontwikkeling en het gebruik van opensourcemodellen die niet als grote impact zijn geïdentificeerd om tegelijkertijd innovatie niet te belemmeren. Het merendeel van de clausules van de AI-wet zal naar verwachting twee jaar na de inwerkingtreding ervan worden geïmplementeerd. Dit houdt een korte implementatietijd in om aan de verplichting en de vereisten te voldoen. Het is belangrijk om na te gaan welke acties er noodzakelijk zijn binnen de gemeente om bij AI-beheer en -ontwikkeling aan de wetgeving te blijven c.q. te gaan voldoen.

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze samenwerking

Uitkomsten controle 2023

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers.

Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen

In de huidige tijd van digitaal samenwerken hebben wij een plezierige samenwerking ervaren en is de communicatie tussen de afdeling Financiën, de interne controle en PwC goed verlopen. De communicatielijnen waren kort en dit heeft eraan bijgedragen dat het over het algemeen een meer gestructureerd proces is geweest. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn. In het huidige controlejaar zijn de relaties met de afdeling Financiën versterkt en zijn acties op feedback opgepakt. Dit jaar te noemen is de tijdige aanlevering en de verhoging van de kwaliteit in de SiSa-dossiers. De uitdagingen van vorig jaar omtrent de personele bezetting bij de afdeling Financiën hebben dit jaar in vast dienstverband vorm gekregen. De afdeling is in deze nieuwe samenstelling zichzelf aan het professionaliseren. Dat is een positieve ontwikkeling om te zien. Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2023 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.

19I

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden

Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNT-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie

Accountantsverslag | Gemeente Delft | 2023

Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies

SiSa Geen bevindingen in de SiSa-bijlage

Uitkomsten controle 2023 Jaarverslag Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden

Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2023. In 2023 zijn er veel SiSa-regelingen bijgekomen. Van de 45 huidige regelingen zijn er 12 nieuw ten opzichte van vorig jaar. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening. De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • €12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000; • 10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000; • €125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000. De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen. Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2023 vastgesteld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14299128/1