Evaluatieverslag en advies pilot Afval op Afroep binnenstad Delft

Ruimte en Economie Advies bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

Telefoon 14015

College van Burgemeester en Wethouders

Datum

Onderwerp

26-10-2021

Evaluatieverslag en advies pilot Afval op Afroep binnenstad Delft

Ons kenmerk

4672217 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Inleiding Deze notitie bevat de belangrijkste bevindingen en conclusies van de pilot ‘Afval op Afroep’ in de binnenstad. Ook worden vijf toekomstscenario’s gepresenteerd en is een advies opgenomen voor het vervolg. Met de pilot is verkend of dit inzamelsysteem bijdraagt aan de doelen van het afvalbeleid Grip op Grondstoffen en of het schaalbaar is voor de hele binnenstad om de reguliere ‘zakkenroute’ te vervangen. Er is geëxperimenteerd met verschillende aanbiedregels, collectiemomenten en inzamelvoertuigen. De volgende vier speerpunten, grotendeels gebaseerd op de afvaldriehoek, lagen ten grondslag aan de pilot: ✓ Meer grondstoffen, minder restafval – 75% afvalscheiding en 100 kg restafval per inwoner per jaar ✓ Duurzame vervoersbewegingen – geen uitstoot, efficiënte uitvoering ✓ Een schone openbare ruimte – geen vuil/zakken straat ✓ Tevreden inwoners – minimaal gelijkblijvende service

Pilotfasering - toelichting De pilot behelst in het Marktgebied 295 aansluitingen. Bewoners dragen hun huisvuil aan de deur over aan de collectant (drie collectiemomenten per week). De pilot is twee keer verlengd om een kostenreductie te onderzoeken. Er is geëxperimenteerd met twee sets van aanbiedregels en twee voertuigtypes. In februari 2021 is de scope uitgebreid met 350 aansluitingen in het Oosteindegebied waarbij de aanbiedregel geldt dat bewoners het huisvuil aanbieden voor de gevel van de woning (en kiezen uit twee collectiemomenten per week). Dit moest leiden tot meer ingezameld afval per uur. Qua vervoerscapaciteit is ervaring opgedaan met de elektrische bakfiets en een elektrisch klein voertuig (LEV). De grotere capaciteit van de LEV zorgt voor minder vervoersbewegingen. Ook maakt de LEV de hubs in de vorm van aanhangwagens overbodig. Ze rijden namelijk met een volle lading naar de Milieustraat en keren na storting weer terug. Sinds februari 2021 is in beide gebieden ook glas en textiel ingezameld en medio april 2021 zijn medewerkers van Avalex als collectant gestart. Daardoor heeft Avalex beter inzicht gekregen in het proces.

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

4672217

Bevindingen en conclusies Scheidingsresultaten In nevenstaande tabel (data april 2021) staan cijfers over de kwaliteit en het scheidingspercentage van het ingezameld huisvuil. Sinds de start is de kwaliteit van de grondstoffen uiterst zuiver. Vrijwel direct werd een zuiverheid van 99+% bereikt. Het verwerken van de stromen zorgde niet voor afkeur bij de eindverwerker. De grondstoffen zijn Oosteinde Markt direct bruikbaar voor recycling. Zuiverheid 99,5 % 99,7% In Oosteindegebied bieden bewoners gemiddeld meer restafval aan dan in grondstoffen 107 kg 78 kg het Marktgebied. Een verklaring is dat VANG restafval kg/pp/jaar de samenstelling van huishoudens 92% anders is. Bovendien wordt hier wordt Participatiegraad 96% Aansluitingen die 12% 9% pas vijf maanden ingezameld. Het niet deelnemen optimum is mogelijk nog niet bereikt. Beeldkwaliteit De netheid van de buitenruimte is bepaald met een nul- en effectmeting. In het Markgebied laat de monitoring een duidelijke afname zien van de hoeveelheid (zwerf)afval, omdat er geen zakken meer op straat liggen. Het aantal meldingen over vuil is afgenomen. Dit betekent minder benodigde inzet door KCC, reiniging en handhaving. In het Oosteindegebied is dit positieve effect minder zichtbaar.

Op basis van meldingen en een bewonersenquête (lees verder) zien we dat het aanbieden van zakken op straat kan leiden tot zwerfafval, omdat zakken worden opgevreten door dieren. Het gaat vooral om doorzichtige (gekleurde) zakken voor GFT en PMD. Voor de restafval zakken geldt dit in mindere mate. Beleving Tevredenheid rondom de inzamelwijze stimuleert bewoners om afval te scheiden. Aan de hand van een digitale enquête in april 2021 is getoetst hoe bewoners het nieuwe inzamelsysteem beoordelen ten opzichte van de reguliere inzameling. In totaal zijn 240 enquêtes ingevuld. De belangrijkste conclusies: • Bewoners geven Afval op Afroep gemiddeld een hoger rapportcijfer dan het oude afvalsysteem, namelijk respectievelijk een 7,5 en een 6,6; • 77% wil blijven deelnemen aan deze nieuwe wijze van inzamelen; • Bewoners is gevraagd of ze de voorkeur geven aan de aanbiedregel die geldt in het andere pilotgebied. In het Marktgebied geeft 49% van de respondenten aan dat zij liever aanbieden voor de gevel van de woning. Andersom geeft slechts 3% van de respondenten in Oosteindegebied de voorkeur aan de aanbiedregel waarbij de collectant aanbelt. Dit is een opvallend gegeven; • Uit de enquête blijkt dat de bloktijden (midden op de dag) onvoldoende aansluiten bij de behoefte van mensen, vooral in Oosteindegebied. Ook geeft een deel aan dat juist de avonduren niet aansluiten op hun agenda.

Operationeel Hieronder de belangrijkste conclusies en aanbevelingen op operationeel vlak: • Bewoners melden het huisvuil aan via een externe applicatie. Uit de enquête blijkt dat veel respondenten dit omslachtig vindt. De aanmeldprocedure en applicatie zou verder aangescherpt kunnen worden. Hoe dan ook lijkt het beter

2/7

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

4672217

•

•

•

•

•

om aanmelden alleen in stand te houden bij een scenario waarbij de collectant aanbelt. Aanmelding past namelijk goed in een scenario met persoonlijk contact en individuele feedback; Het huisvuil wordt door de collectant geregistreerd. Daarmee was te toetsen of het inzamelsysteem duurzaam is en welk effect het heeft. Echter, is gebleken dat het registreren veel tijd kost. Ook in het scenario waarbij afval voor de gevel wordt aangeboden, wordt geen tijdswinst geboekt. Het wegen per vracht is voldoende om te monitoren hoe de binnenstad presteert. De registratiemethode zou moeten worden versneld. Verder zou een periodieke steekproef van zakkenregistratie een alternatief kunnen zijn; De zuiverheid van de grondstoffen wordt bij de inzameling ongeacht de aanbiedregel altijd door de collectant beoordeeld en kan leiden tot afkeur (de grondstof wordt dan als restafval afgevoerd). Bij aanbieden voor de deur is er minder ruimte voor (communicatieve) interventies richting de bewoner om te blijven sturen op het (goed) scheiden van het huisvuil; Met het aanbieden voor de gevel ligt er huisvuil voor een bepaalde tijd op straat. Er ontstaat hier enige frictie: enerzijds wenst de gemeente afval zo kort mogelijk op straat te hebben (schone straatbeeld en zwerfafvalpreventie als gevolg van kapotgescheurde zakken). Anderzijds streeft Avalex een efficiënte inzameling na tussen 07.30-16.00.

Als dit tijdvak verkort moet worden, dan heeft dat invloed op de in te zetten capaciteit. Glas wordt vaak gebroken aangeboden en tijdens de inzameling leidt dit tot een verhoogde kans op letsels als snijwonden. Mits er geen verantwoord alternatief wordt gevonden om het glas veilig te transporteren, is het advies om af te zien van de glasinzameling aan huis. Klein huishoudelijk grofvuil heeft veel impact op de capaciteit van het voertuig (voertuig zit snel vol). Vanuit service- en milieuaspect is het wenselijk om beide fracties aan huis in te zamelen. Daarentegen zijn er voldoende alternatieven ter inzameling. Dit geldt ook voor textiel. Bewoners bieden in de pilot restafval aan in eigen zakken, ze bundelen papier (of in een doos/krat) en PMD en GFT bieden ze aan in gratis doorzichtige zakken. Deze zijn minder sterk dan een gemiddelde restafvalzak. Er is een grotere kans op openscheuren (al dan niet door toedoen van dieren). Aanbieden in een gesloten krat/box is een betere oplossing.

Scenario’s De pilotresultaten zijn positief gelet op de gemeentelijke doelstellingen van Grip op Grondstoffen en de landelijke VANG-doelstellingen. Ook de bewoners zijn over het algemeen positief. Toch zijn er meerdere kritische kanttekeningen te plaatsen gelet op de uitvoering, de logistiek en het gemak voor bewoners. Bij een uitvoering op grotere schaal zijn we gebaat bij een inzamelsysteem waarbij de inzet beter voorspelbaar is dan tijdens de pilot. Met vaste routes en collectiemomenten heeft Avalex meer grip op de logistieke inspanning. Service-verhogende elementen ten behoeve van de scheidingsbereidheid moeten kritisch worden bekeken en tegen de kosten worden afgewogen. Gesteld kan worden dat er een directe correlatie is tussen serviceverhoging1 en kosten.

1

Met serviceverhoging wordt het aanbellen aan de deur gezien als de hoogste vorm van service, een variant die de scheidingsbereidheid sterk stimuleert. Echter, service is een subjectief begrip (niet alle bewoners ervaren aanbellen als positief).

3/7

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

4672217

Vijf scenario’s De pilotresultaten hebben geleid tot vijf toekomstscenario’s voor heel de binnenstad naast scenario 0, ofwel een situatie waarbij de reguliere inzameling wordt voorgezet en niets wordt aangepast. De vijf scenario’s dragen elk bij aan de opgave om de bewoners in de binnenstad voldoende mogelijkheid te geven hun huisvuil gescheiden aan te bieden. Net als de andere wijken in Delft. Echter, de wijze van inzameling verschilt per scenario. Alle scenario’s behelzen de inzameling GFT, PMD, papier en restafval. Voor textiel en glas kunnen bewoners terecht bij ondergrondse containers, net als in de rest van Delft. De vijf scenario’s worden hieronder toegelicht. Scenario 0: De afvalinzameling blijft onveranderd. Dit betekent een wekelijkse inzameling van restafval en tweewekelijks van papier. Met dit scenario wordt niet voldaan aan de scheidingsdoelen. Immers, GFT en PMD worden niet ingezameld (op een beperkt aantal ondergrondse containers na, waarbij voor veel bewoners sprake is van grote brengafstanden). Bewoners krijgen in vergelijking met andere wijken onvoldoende mogelijkheid om afval te scheiden. Scenario 1: Bewoners melden hun huisvuil aan en bieden het gescheiden aan voor de gevel. Dit kunnen alle vier de fracties tegelijk zijn. Zakken in het kernwinkelgebied zijn weg voor 10u, buiten het kernwinkelgebied kan een zak tot circa 16:30 op straat liggen.

Scenario 2: Dit scenario is vergelijkbaar met de huidige pilot: huisvuil wordt na aanmelding gescheiden aangeboden voor de gevel, met uitzondering van het kernwinkel-gebied. Daar wordt het huisvuil gescheiden ingezameld door aan te bellen, zodat er nooit zakken op straat liggen. Scenario 3: Een inzameling waarbij bewoners het gescheiden huisvuil zonder aanmelding op één moment in de week voor de gevel aanbieden. Alle fracties worden tegelijkertijd met een LEV ingezameld. Scenario 4: Een inzameling waarbij bewoners het huisvuil aanbieden op clusterplekken, elke fractie wordt op een andere inzameldag door een achterlader ingezameld (dus de bewoner kent vier inzameldagen); Scenario 5: Een scenario waarbij sprake is van maatwerk met een inzameling als volgt (totaal twee inzamelmomenten per week zonder aanmelding): • GFT en Papier bieden bewoners één keer per week gelijktijdig aan voor de gevel, de inzameling gaat met LEV’s, GFT wordt aangeboden in een box, papier gebundeld om rommel op straat te voorkomen; • Restafval en PMD wordt aangeboden op clusterplekken en ingezameld met een achterlader. Om het gemak voor bewoners te vergroten wordt geadviseerd om PMD via nascheiding in te zamelen. Dus samen in één wekelijks route.

4/7

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

4672217

Toetsingscriteria en matrix De scenario’s zijn in onderstaande matrix gewogen aan de hand van vijf belangrijke criteria. Onder de matrix volgt een toelichting op deze criteria inclusief een advies en de conclusies op basis van de scores. Die zijn toegekend op basis van nevenstaande tabel.

+

Positief

-

Voldoende

--

Negatief

Aanmelden/registreren: Het advies is een periodieke registratie om gewenste sturingsinformatie te generen (om te toetsen of afval goed wordt gescheiden), tegelijkertijd blijft de administratielast voor de uitvoering beperkt. Het advies is tevens huisvuil in te zamelen zonder aanmelding door de bewoner vooraf, omdat dit kan zorgen voor een extra drempel om deel te nemen. Conclusies: alleen scenario 1 en 2 zijn gebaseerd op aanmelding, die scoren vanwege bovengenoemd advies minder goed dan de andere scenario’s. Rendement grondstoffen: In het stimuleren van de scheidingsbereidheid streven we naar tenminste de VANG-doelstellingen. Conclusies: bij scenario 1 en 2 is de motivatie om afval te scheiden het grootst. Immers, het aangeboden huisvuil is niet anoniem (staat voor de gevel of collectant neemt het aan). Interventies zijn daarom mogelijk. Deze twee zijn echter ook veruit het duurst, zie ‘kosten’. Scenario 4 en 5 leveren een minder goed rendement op, omdat geen/nauwelijks sprake is bijsturing door interventies. Van scenario 5 wordt verwacht dat het bewoners wel aanzet tot afvalscheiding omdat het om slechts twee inzameldagen gaat en papier en GFT aan huis wordt opgehaald.

5/7

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

4672217

Beeldkwaliteit: Vuil op straat door opengescheurde zakken kan leiden tot negatieve bewonersreacties, omdat de beeldkwaliteit wordt aangetast. Het advies is om papier en GFT via boxen/kratten op een gecontroleerde manier aan te bieden op straat. Zo kan het niet gaan verwaaien en kunnen dieren er minder goed bij. Ook is het advies rekening te houden met het criterium ‘vóór 10u afval uit het kernwinkelgebied’, zodat de impact op de openbare ruimte beperkt is. Conclusies: scenario 2 scoort het beste, maar met scenario 5 zorgt de inzet van boxen/kratten voor papier en GFT dat de vervuiling van straten wordt beperkt. Servicebeleving: Hoe wordt de service door bewoners ervaren? Beleving is een subjectief begrip, maar geadviseerd wordt om huisvuil niet met aanbellen te collecteren, omdat men dan thuis dient te zijn. Conclusies: scenario 1, 2 en 3 laten de beste scores zien, scenario 4 de minste. Scenario 5 scoort gemiddeld goed, omdat twee fracties voor de gevel (en PMD niet apart) worden ingezameld. Uitvoeringskosten: Kosten van uitvoering. Op basis van uitgangspunten en berekeningsmethoden van de dienstverleningsovereenkomst Avalex-Delft zijn de verwachte kosten per scenario berekend. De verwerkingskosten, het rendement van de opbrengsten en de overige baten zijn ook bekeken.

Echter, zijn de verschillen tussen de scenario’s op basis van die posten niet zo groot dat het de hoogte van de uitvoeringskosten doet compenseren. Vandaar dat die posten geen impact hebben op de waardering. Conclusies: scenario 5 scoort gemiddeld het beste op het gebied van kosten. Voorkeurscenario en beëindiging pilot De pilot heeft inzicht gegeven in een haalbaar toekomstscenario. Op basis van de bevindingen en de matrix is het advies om scenario 5 te implementeren in de binnenstad en de huidige wijze van inzamelen in het pilotgebied niet voort te zetten en verder uit te rollen. Belangrijkste redenen om de pilot stop te zetten, zijn de hoge uitvoeringskosten en een wisselend beeld qua beleving onder bewoners. Kanttekening: in de binnenstad collecteert InzamelHelden bedrijfsafval op eenzelfde wijze, namelijk op afroep met een inzameling aan de deur. Deze service geldt voor ondernemers die een contract hebben met Remondis. Deze collecte van bedrijfsafval wordt voortgezet, Dit staat dan ook los van dit besluit ten aanzien van huishoudelijk afval. De nascheiding van PMD uit het restafval heeft geen logistiek effect. Door GFT en papier aan de bron te scheiden, wekelijks aan huis, wordt bijgedragen aan een goed scheidingsresultaat (uit de pilot blijkt dat service op grondstoffen zorgt voor een hogere scheidingsbereidheid).

Ook is de verwachting dat er goed scheidbaar PMD uit het restafval is te halen. Met name doordat bronscheiding van GFT extra wordt gefaciliteerd. Dit is een stoorstof bij nascheiding van PMD. De financiële effecten (20% hoger ten opzichte van de reguliere inzameling) worden binnen het budget afvalinzameling opgevangen, specifiek voor het deel beoogd voor de binnenstad. De keuze voor scenario 5 heeft dan ook geen effect op het tarief voor afvalinzameling. Advies aan College: in te stemmen met het advies om scenario 5 in de binnenstad te implementeren en ten behoeve van een gefaseerde uitrol een

6/7

Datum

26-10-2021 Ons kenmerk

project- en communicatieplan op te stellen. Tevens betekent dit dat de pilot Afval op Afroep wordt beëindigd.

4672217

7/7