Eindverslag evaluatie ASD Delft

Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Delft

Jessica Aarnink Jacqueline Kessel Teuntje Schrijver juni 2024

Inhoudsopgave 5. Aanbevelingen............................................................................... 19 5.1 Aanbevelingen voor de gemeente Delft............................................................................................. 19 5.2 Aanbevelingen voor de Adviesraad Sociaal Domein.......................................................... 20 Bijlage 1.............................................................................................................22

Inhoudsopgave 1. Aanleiding.....................................................................................3 1.1 Onderzoeksvragen................................................... 3 1.2 Verantwoording........................................................... 3 1.3 Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Delft 2019............................................................................. 4 2. Adviezen ASD Delft........................................................ 5 2.1 Adviezen 2020-2023........................................... 5 2.2 Reacties van het college............................... 7 2.3 Regionale onderwerpen............................... 10 3. Kernwaarden......................................................................................11 3.1 Representativiteit..................................................... 11 3.2 Kwaliteit................................................................................ 13 3.3 Synergie............................................................................... 14 3.4 Onafhankelijkheid.................................................. 15 4. Beantwoording onderzoeksvragen.............. 17 4.1 Functioneert de ASD naar tevredenheid?...............................................................

17 4.2 Worden de kernwaarden van de Adviesraad Sociaal Domein Delft nageleefd?....................................................................... 17 4.3 Welke rol kan de Adviesraad Sociaal Domein Delft spelen in onderwerpen waarbij de gemeente Delft onderdeel uitmaakt van regionale structuren?...................................................................... 18

2

1 Aanleiding De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) Delft is een onafhankelijk orgaan, dat gevraagd en ongevraagd advies geeft aan het college van burgemeester en wethouders. Het gaat daarbij om advies over het beleid van de gemeente binnen het sociaal domein. Dat raakt alle onderwerpen die te maken hebben met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Participatiewet en de Jeugdwet. Het doel van de Adviesraad sociaal domein (ASD) Delft is als volgt vastgesteld in de verordening:

1.1 Onderzoeksvragen De opdrachtgever heeft de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: I. Functioneert de Adviesraad Sociaal Domein Delft naar tevredenheid? II. Worden de kernwaarden van de Adviesraad Sociaal Domein Delft nageleefd? III. Welke rol kan de Adviesraad Sociaal Domein Delft spelen in onderwerpen waarbij de gemeente Delft onderdeel uitmaakt van regionale structuren?

De burger- en cliëntenparticipatie heeft als doel inwoners te betrekken bij de beleidsvorming binnen het sociaal domein, de kwaliteit van het beleid te verhogen en het draagvlak te versterken.

1.2 Verantwoording Dit verslag is een evaluatie van de Adviesraad Sociaal Domein Delft en de interactie met de gemeente, gebaseerd op een bureauonderzoek, interviews en een bezoek aan een vergadering van de ASD.

In de Verordening burger- en cliëntparticipatie sociaal domein Delft (2016) is vastgesteld dat het functioneren van de Adviesraad elke vier jaar wordt geëvalueerd. Het stuk dat voor u ligt is het resultaat van de van evaluatie die de afgelopen maanden heeft plaatsgevonden. We gaan in op het algemeen functioneren van de ASD, de kernwaarden en de regionale ontwikkeling in relatie tot de ASD.

De analyse omvat een terugblik op de evaluatie van vier jaar geleden, de Monitor Gemeentelijke Adviesraden, de adviezen die de ASD de afgelopen vier jaar heeft uitgebracht en de reacties van het college daarop. De Monitor Gemeentelijke Adviesraden wordt niet besproken in dit verslag. De meest recente Monitor is uitgebracht in november 2020 en sindsdien is er veel veranderd in het sociaal domein. Aanvullend aan het bureauonderzoek zijn zeven interviews uitgevoerd en is een gezamenlijk gesprek gevoerd met vijf 3

gemeenteraadsleden. De interviews zijn via Teams afgenomen. Er is gebruik gemaakt van een semigestructureerde opzet, die vooraf is afgestemd met de opdrachtgever. De interviews zijn opgenomen met toestemming van de betrokkenen voor latere analyse. De lijst met geïnterviewden vindt u in bijlage 1. In de interviews is uitgebreid ingegaan op de kernwaarden van de ASD zoals die zijn vastgelegd in de verordening en is gevraagd naar de rol van de ASD binnen regionale ontwikkelingen.

1.3 Evaluatie Adviesraad Sociaal Domein Delft 2019 Het evaluatieonderzoek uit 2019 richtte zich op vijf aspecten: de relatie met inwoners, het opvangen en behandelen van signalen, de effectiviteit van advisering, de interactie met de gemeente, en interne werkwijzen. We hebben er in overleg met de opdrachtgever voor gekozen om in deze evaluatie uit te gaan van de vier kernwaarden uit de verordening. Deze kernwaarden zijn vergelijkbaar met de aspecten uit de evaluatie uit 2019.

Tijdens dit proces is een vergadering van de ASD Delft bezocht en is een bijeenkomst van een subcommissie bijgewoond om meer inzicht te verkrijgen en de observaties mee te nemen in de analyse. Daaropvolgend is een eindverslag opgesteld met beantwoording van de onderzoeksvragen en aanbevelingen, waarbij we indien mogelijk hebben verwezen naar de aanbevelingen uit de vorige evaluatie in 2019. Tijdens het onderzoek heeft regelmatig afstemming plaatsgevonden met de opdrachtgever, waarbij onder andere literatuurlijsten, te bestuderen documenten, de lijst met geïnterviewde personen, de vragenlijst voor interviews, en het concept eindverslag zijn besproken.

Belangrijke conclusies van het onderzoek uit 2019 zijn dat veel landelijke uitdagingen ook in Delft spelen, zoals vroegtijdige betrokkenheid bij beleid en het vervullen van diverse rollen binnen de ASD. Over het algemeen wordt de ASD gewaardeerd binnen de gemeente, met sterke punten zoals maatschappelijke betrokkenheid en onafhankelijkheid. Ruimte voor verbetering is er op het gebied van effectiviteit en samenwerking. Zowel de gemeente als de Adviesraad zijn terughoudend in het wijzigen van de positie van de ASD, maar er is behoefte aan duidelijkere afspraken over betrokkenheid en communicatie. De ASD heeft stappen gezet om zichzelf te profileren en naar buiten te treden, en alle betrokken partijen tonen bereidheid om het gesprek aan te gaan en verdere stappen te zetten, wat vertrouwen geeft.

4

2 Adviezen ASD Delft Als onafhankelijk adviesorgaan brengt de ASD gevraagd en ongevraagd advies uit. Zoals in artikel 3 van de verordening staat ‘[…] bij voorkeur samenhangend en integraal […]’ Adviezen kunnen betrekking hebben op gemeentelijke regelgeving, beleid, plannen en de uitvoering daarvan. De ASD adviseert niet over klachten en bezwaarschriften van individuele burgers.

2.1 Adviezen 2020-2023 De specifieke adviezen per jaar zijn hieronder weergegeven in tabel 1. Het jaar 2022 is opvallend omdat daarin slechts één advies is uitgebracht. De oorzaken hiervoor zijn dat 2022 een verkiezingsjaar én een Coronajaar was en er weinig nieuw beleid is gemaakt of grote veranderingen zijn voorgesteld. De adviezen van de ASD richten zich steeds meer op het brede sociaal domein. Van de 26 adviezen die de ASD Delft de afgelopen jaren heeft uitgebracht, waren er drie adviezen ongevraagd, de resterende adviezen zijn een reactie op een adviesvraag van de gemeente Delft. Het aantal ongevraagde adviezen zegt overigens niets over de kwaliteit. De drie ongevraagde adviezen in Delft zijn qua onderwerp heel breed en zeer relevant voor het sociaal domein.

In de afgelopen vier jaar, van 2020 tot 2023, heeft de ASD Delft in totaal 26 adviezen aan de gemeente Delft, gericht aan het college, gegeven. Niet alle adviezen hebben geleid tot een reactie van de gemeente.

Adviezen 2020

2021

2022

2023

1

Delfts Sportakkoord

Beleidskader Jeugdpreventie

Ongevraagd advies over de sociale basis in Delft

Besteding extra middelen armoede en schulden

2

‘Een stad met verschillen. Een verkenning van tweedeling en meerdeling in Delft’

Beleidsplan Wet inburgering 2022-2026

Concept verordening Jeugdhulp 2023

3

Gezondheidsnotitie 2020-2026

H4 inkoopvisie WMO

Europese aanbesteding hulpmiddelen WMO

5

Adviezen 2020

2021

4

Iedereen Delftenaar

Herstelplan Delft

Advies ASD Delft op gewijzigde beleidsregel Terugvordering van de gemeente Delft

5

Normenkader Huishoudelijke hulp en ondersteuning

Nota taal werkt 2.0

Nota Armoede

6

Nota Schuldhulpverlening voor ondernemers

Regionale ambtelijke afstemming

Advies op de woonvisie 2023-2028 “Goed wonen in Delft”

7

Van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis

Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden

Sociale basis 2

8

Regiovisie Transformatie BW en MO

Beleidsregels vrijlating giften en schadevergoedingen

9

TONK regeling

10 Totaal aantal per jaar

2022

2023

WMO verordening 2021 7

10

1

8

Tabel 1. Adviezen ASD 2020-2023 per jaar per onderwerp

De ASD geeft advies aan het college van burgemeester en wethouders met betrekking tot het beleid in het sociaal domein, dat alle onderwerpen bestrijkt die gerelateerd zijn aan Inhoudelijke gebieden

2020

2021

Wonen, Zorg en Welzijn

6

Werk en Inkomen Jeugd

de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de Jeugdwet. In tabel 2 is te zien over welke inhoudelijke onderwerpen de ASD heeft geadviseerd. 2022

2023

Totaal

8

1

15

1

1

4

6

1

1

1

3

1

2

Sociale basis

1

Tabel 2. Adviezen ASD 2020-2023 per jaar per inhoudelijk gebied

6

De meeste adviezen gaan over het thema wonen, zorg en welzijn. Opvallend is de actieve rol die de ASD oppakt waar het gaat over de sociale basis.

van de Adviesraad, wordt aan de Adviesraad en aan de Gemeenteraad gemotiveerd aangegeven waarom en op welke onderdelen van het advies wordt afgeweken.’ Zoals uit onderstaande tabellen blijkt, wordt niet op elk advies binnen de termijn een reactie ontvangen. In tabellen 3, 4, 5 en 6 vindt u voor een aantal adviezen een deel van de gemeentelijk reactie.

2.2 Reacties van het college In de verordening (artikel 10) is vastgelegd dat het college binnen zes weken een schriftelijke reactie op een uitgebracht advies geeft. ‘Wanneer het College afwijkt van het advies

Adviezen 2020

Reacties van het college

Delfts Sportakkoord

ln uw brief stelt u voor dat de combinatiefunctionaris(sen) de ASD periodiek (2x per jaar) informeert over de voortgang op de drie thema's. De gemeente kan zich in uw voorstel vinden. De combinatiefunctionarissen worden hiervan op de hoogte gesteld.

Gezondheidsnotitie 2020-2026

Wij stellen voor om dit onderwerp de komende jaren sowieso periodiek te agenderen om zodoende voeling te houden met de stand van zaken in de uitvoering.

Nota Schuldhulpverlening voor ondernemers

Het is fijn dat u onze lijn ondersteunt en het toejuicht dat de Financiële Winkel van Delft (FWvD) ook schuldhulpverlening voor ondernemers op zich gaat nemen. Het college vindt de twee aandachtspunten ook belangrijk. Uw aandachtspunten zijn daarom onderdeel van de nota en de uitwerking van de nota.

Van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis

Wij maken graag gebruik van uw aanbod om mee te denken over de ontwikkelingen op gebied van Vangnet in de Wijk en/of vergelijkbare aanpakken in relatie tot beschermd thuis. Er staat voor de komende tijd een aantal gesprekken gepland met !eden van de ASO en ook met de gemeenteraad waarin we verder spreken over Langer & Weer Thuis.

Tabel 3. Reacties van het college op ASD Delft per advies in 2020 (ASD Delft, 2020)

7

Adviezen 2021

Reacties van het college

Beleidskader Jeugdpreventie

Niet beschikbaar

Beleidsplan Wet inburgering 2022-2026

De gemeente onderschrijft de door de ASD geformuleerde aandachts- en zorgpunten. De adviezen van ASD zijn waardevol en nemen we mee in de verdere voorbereiding van de uitvoering van de wet.

H4 inkoopvisie WMO

In uw slotzin pleit u ervoor dat wij speciaal aandacht schenken aan inwoners die niet in staat zijn tot voldoende zelfredzaamheid en niet goed kunnen meedoen in de samenleving. Wij zien dit als de essentie van de Wmo en onderstrepen dit van harte.

Herstelplan Delft

Niet beschikbaar

Nota taal werkt 2.0

Wij zijn het met u eens dat het zorgelijk is dat het aantal jongeren dat in feite laaggeletterd van school komt toeneemt. Daarom is dit onderwerp in de strategische onderwijsagenda 2019-2022 geagendeerd in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid.

Regionale ambtelijke afstemming

Wij komen u graag tegemoet in uw wens een gestructureerd contact te hebben in onze regionale Samenwerkingsverbanden. Voor de diverse onderwerpen werken wil in verschillende samenstellingen Samen met andere gemeenten in de regio.

TONK regeling

Niet beschikbaar

Tabel 4. Reacties van het college op ASD Delft per advies in 2021 (ASD Delft, 2021)

Adviezen 2022

Reacties van het college

Advies aan de formateur - De Sociale basis in Delft

Uw brief is aangeboden aan de formerende partijen in het Onderhandelingsproces. Het college ziet de ASD Delft als een belangrijk adviesorgaan om de betrokkenheid van inwoners te vergroten.

Tabel 5. Reacties van het college op ASD Delft per advies in 2022 (ASD Delft, 2022)

8

Adviezen 2023

Reacties van het college

Besteding extra middelen armoede en schulden

Niet beschikbaar

Concept verordening Jeugdhulp 2023

Het overgrote deel van deze verbetermogelijkheden geeft input voor de toelichting of nadere regels, deze punten zullen worden meegenomen.

Europese aanbesteding hulpmiddelen WMO

Wij delen uw mening met betrekking tot dit standpunt. De kwaliteit is minstens zo belangrijk als de prijs. Deze aanbeveling nemen wij dus zeker ter harte.

Advies ASD Delft op gewijzigde beleidsregel Terugvordering van de gemeente Delft

Niet beschikbaar

Nota Armoede

Wij vinden uw vier adviezen en bijbehorende aandachtspunten ook belangrijk. Zoals hierboven aangegeven nemen wij uw adviezen mee daar waar ze nog geen onderdeel zijn van de Nota Armoede.

Sociale basis

De inzet op preventie krijgt een steeds prominentere rol. We zijn het met u eens dat de sociale basis in Delft effectief versterkt dient te worden. Uw advies heeft voor aanscherping van ons inzicht gezorgd. De gemeente Delft gaat dan ook een traject opstarten om te komen tot een visie en tot nieuw beleid versterking sociale basis.

Tabel 6. Reacties van het college op ASD Delft per advies in 2023 (ASD Delft, 2023)

Het college geeft regelmatig aan het advies van de ASD te gebruiken of op zijn minst in overweging te nemen. Elk advies is puntsgewijs beoordeeld en er worden redenen gegeven voor het al dan niet opvolgen ervan. Dit illustreert dat de gemeente de ASD serieus neemt en de adviezen van de ASD waardeert. De reacties van het college zijn niet altijd scherp geformuleerd en missen een concrete planning zodat het voor de ASD niet altijd duidelijk is wat er wanneer met de adviezen gaat gebeuren. Een zin als ‘uw advies wordt meegenomen’ geeft daarvoor te weinig houvast.

dat ze weinig (individueel) worden benaderd door de ASD. De ASD geeft aan dat ze, na een kennismaking met de gemeenteraad, zelden vragen krijgen vanuit de gemeenteraad. Het is wellicht een idee om een beeldvormende vergadering te beleggen voor de werkgroep sociaal domein om de wederzijdse verwachtingen te verhelderen. Raadsleden realiseren zich enerzijds dat de ASD het college adviseert en niet de gemeenteraad. Anderzijds zouden ze graag de mogelijkheid onderzoeken om rechtstreeks de adviezen te ontvangen, in ieder geval de ongevraagde adviezen. Tot slot moedigt een aantal raadsleden de ASD aan ‘minder voorzichtig’ te zijn. Bijvoorbeeld over de adviezen waar geen gemeentelijke reactie op is gekomen. Daar mag de ASD duidelijker over communiceren.

Gemeenteraadsleden hebben ook veel waardering voor de kundige adviezen van de ASD. Zij geven aan dat het advies van de ASD hen kan ontlasten doordat er al zo zorgvuldig naar een onderwerp is gekeken. Ze geven verder aan het jammer te vinden 9

2.3 Regionale onderwerpen Op een aantal terreinen maakt de gemeente Delft niet als enige beleid maar maakt de gemeente deel uit van een regionale samenwerking. Steeds meer beleid komt in regionaal verband tot stand. Denk aan Beschermd Wonen, Integraal Zorgakkoord, regiovisie en inkoop Jeugdhulp. De samenstelling van deze samenwerking kan verschillen per onderwerp. Het heeft volgens een aantal geïnterviewden daarom geen zin om één regionale Adviesraad te maken. De processen in de regio verlopen niet altijd soepel en advisering van de betrokken Adviesraden speelt bij de regionale projectleiders geen belangrijke rol. Wanneer uiteindelijk regionaal beleid tot stand komt, hebben gemeenten er belang bij geen wijzigingen meer aan te brengen. Ook is er vaak beperkt tijd om advies te vragen.

Ambtelijk is er bij een aantal mensen die wij hebben gesproken weinig bewuste aandacht voor de advisering op regionale onderwerpen. Zij zien vooral mogelijkheden in indirecte invloed van de ASD. Bijvoorbeeld via advisering die de betrokken wethouder mee kan nemen in regionaal bestuurlijk overleg. De ASD Delft is juist pro-actief in het genereren van aandacht voor regionale onderwerpen en het organiseren van regionale samenwerking tussen de adviesraden. Zij vinden het van belang dat er, ondanks praktische argumenten als tijdgebrek en verschillende regiogroottes, door de gemeente voldoende tijd en aandacht is voor advisering op regionale onderwerpen. Als het belangrijk is voor de inwoners van Delft, is het belangrijk om de ASD om advies te vragen. Het is gewenst dat iedere adviesraad zijn eigen, lokale, advies kan geven. De gemeente kan daarin volgens hen steviger optreden.

10

3 Kernwaarden De tweede onderzoeksvraag van deze evaluatie heeft betrekking op het naleven van de kernwaarden van de ASD Delft. In de verordening worden in artikel 8 vier kernwaarden genoemd van de ASD: representativiteit, kwaliteit, synergie en onafhankelijkheid. In de verordening worden de kernwaarden heel kort toegelicht. Met alle geïnterviewden is gesproken over deze kernwaarden en is onder andere gevraagd welk beeld zij hebben bij de kernwaarden.

sociaal domein. Bijvoorbeeld door eigen ervaringen, het sociaal netwerk of door hun werk. De kennis over en betrokkenheid bij de onderwerpen uit het sociaal domein is groot. De leden van de Adviesraad halen daarnaast op verschillende, formele en informele, manieren op wat er in de stad leeft. Zo is er een zogenaamde ‘externe schil’. Daarin zitten tientallen inwoners uit Delft die regelmatig geraadpleegd worden over adviesaanvragen of actuele ontwikkelingen. Daarnaast zijn de leden van de Adviesraad aanwezig bij bijeenkomsten in de stad, zoals die van de OGZ-kerngroep en Café Positief Gezond, om een goed beeld te krijgen van de maatschappelijke vraagstukken. Ook gaan leden van de Adviesraad op zoek naar inwoners die specifiek te maken hebben met bepaalde problematieken. Dit alles vraagt veel tijd van de leden van de Adviesraad.

3.1 Representativiteit In artikel 8 van de verordening staat het volgende over representativiteit: ‘Weten wat er leeft in de stad in alle geledingen en hiertoe actief het oor te luister leggen.’ In het beleidsplan voor 2024 heeft de ASD Delft haar doelstellingen en prioriteiten vastgesteld na een kritische reflectie op de aanpak en werkwijze tijdens de jaarlijkse interne conferentie. De ASD richt zich op de inwoners van Delft, met speciale aandacht voor kwetsbare groepen, en streeft ernaar de maatschappelijke agenda van het college nauwlettend te volgen. De doelgroepen worden actief betrokken bij de beleidsvorming door de adviezen gericht aan het college van B&W.

In artikel 9 van de verordening is vastgelegd dat de Adviesraad in haar advies duidelijk maakt hoe zij het netwerk heeft geraadpleegd. In gesprekken is dat wel zichtbaar maar niet altijd uitgebreid in de adviezen zelf. Geïnterviewden wijzen op de uitdagingen bij het vertegenwoordigen van een diverse groep inwoners. Het sociaal domein is immers heel divers. Ze benadrukken dat individuele

Veel leden van de Adviesraad zijn zelf op de een of andere manier afkomstig uit het

11

ervaringen sterk kunnen verschillen, waardoor het moeilijk is om écht representatief te zijn voor de gehele populatie. Geïnterviewden bij de gemeente geven daarbij mee dat er in de contacten tussen gemeente en ASD soms wordt verwezen naar een casus. Zij vinden het belangrijk om daarin ook de kant van de gemeente mee te nemen (hoor en wederhoor). Dat geldt zowel voor beleid als voor de uitvoering. Zij missen nu het

evenwicht in deze signalen. De leden van de ASD daarentegen zijn van mening dat ambtenaren te weinig buiten komen en van de stad weten. Er is een te grote afstand tussen de wereld van beleid en de wereld achter de voordeur.

”

Soms mis ik objectiviteit van de ASD. De ASD vertegenwoordigt geen individu.

Er wordt erkend dat het lastig is om een volledig representatief beeld te krijgen, met name gezien de emotionele en complexe aard van bepaalde kwesties. Dat geldt specifiek voor de onderwerpen armoede, werk en inkomen. In het bestand van Werkse komen bijvoorbeeld veel mutaties voor. Dat kan het ingewikkeld maken om mensen langdurig te betrekken bij het werk van de ASD. Hoe betrek je dan de goede input bij je adviezen? Bovendien ligt bij deze onderwerp het hebben van een mening gevoelig. De gemeente zorgt aan de ene kant voor het inkomen én controleert aan de andere kant. Dat is een vervelende spagaat voor inwoners. Wat zeker helpt is dat de leden van de subcommissies een groot sociaal netwerk hebben en veel inhoudelijke ervaring.

”

Het belang van het luisteren naar verschillende stemmen en perspectieven wordt benadrukt, inclusief de stemmen van degenen die mogelijk niet direct deelnemen aan de Adviesraad of enquêtes. Dit omvat ook het begrip dat individuen in verschillende omstandigheden verschillende behoeften en ervaringen hebben. De interviews benadrukken de complexiteit van het waarborgen van representativiteit en het belang van het openstaan voor verschillende perspectieven en ervaringen bij het vormgeven van beleid en dienstverlening.

12

”

Wij zien een casus als het topje van de ijsberg, waar de gemeente het ziet als een voorbeeld.

Gemeenteraadsleden vinden dat het advies van de ASD niet mag worden ‘misbruikt’ door de gemeente om invulling te geven aan de paragraaf participatie. Het advies kan daar onderdeel van uitmaken maar mag niet het enige zijn. De raadsleden weten en zien dat de ASD streeft naar representativiteit maar het is in de adviezen niet altijd duidelijk wie de ASD heeft gesproken, in welke fase, en wat daar uitgekomen is. Vertegenwoordiging van alle inwoners is lastig, dat herkennen gemeenteraadsleden zelf ook. De samenstelling van de ASD laat op dit moment volgens hen onvoldoende representativiteit zien.

”

nemen aan verschillende bijeenkomsten en initiatieven.

Er is voldoende budget beschikbaar vanuit de gemeente voor leden van de ASD voor bijvoorbeeld deskundigheidsbevordering, onderzoek en raadpleging. In 2023 is gesproken over mogelijkheden om eventuele overschotten in het budget aan te wenden voor andere doeleinden in plaats van terug te storten naar de algemene reserve. Een belangrijke verandering in de werkwijze van de ASD is ingevoerd in 2023, waarbij leden elkaar maandelijks ontmoeten in brede ASD-vergaderingen. Dit bevordert de dialoog. De ASD is in 2023 actief bezig geweest met het voeren van gesprekken in de stad om een nieuwe tussenbalans op te stellen.

3.2 Kwaliteit De tweede kernwaarde van de ASD heeft betrekking op kwaliteit. In de verordening staat daarover het volgende: ‘Waar nodig en mogelijk worden keuzes gemaakt in de workload en wordt externe deskundigheid ingezet.’

Kwaliteit adviezen Alle geïnterviewden zijn unaniem van mening dat de adviezen over het algemeen van goede kwaliteit zijn en dat ze kunnen leiden tot wijzigingen of heroverweging, denk aan de woonvisie of een toelichting van de verordening op taalniveau B1. Vaak legt de ASD de vinger op de zere plek. De leden worden gezien als zeer kundig en betrokken. Dat blijkt uit hun aanwezigheid en bereidheid tot meedenken. Punt van aandacht is het verschil in eenheid tussen de adviezen. Sommige adviezen zijn heel gedetailleerd, andere juist niet. De gemeenteraadsleden geven mee dat de adviezen soms te voorzichtig zijn, het mag nog concreter. Ander

Workload Over de workload geven de leden van de Adviesraad aan dat die hoog is. Tegelijk zeggen ze erbij dat dat niet komt doordat de gemeente (te)veel advies vraagt. De workload wordt onder andere veroorzaakt doordat de leden veel bezig zijn met informatie ophalen en het spreken met inwoners in combinatie met het feit dat de ASD meer leden kan gebruiken. Uit de interviews blijkt inderdaad dat de leden van de ASD zich actief inzetten om hun kennis op peil te houden door deel te 13

”

De relatie met het ambtelijk apparaat is goed. Net als de kwaliteit van de adviezen. Vaak legt de ASD de vinger op de zere plek.

”

punt van aandacht vanuit de gemeente is dat de adviezen soms een eendimensionale oplossing lijken te geven voor complexe problematiek.

meest recente bijeenkomst van ASD leden en ambtenaren.

De noodzaak van kwaliteitsondersteuning de komende tijd wordt benadrukt, specifiek gezien de verwachte toename van werklast door ontwikkelingen rondom de menselijke maat.

Nieuwe leden worden ondersteund door middel van een buddy-systeem, en bepaalde thema's blijven centraal staan vanwege de benodigde tijdsinvestering.

”

De meeste discussie rondom de kwaliteit van adviezen zit in verschillende verwachtingen die leven bij de gemeente en de leden van de ASD over het doel van de ASD. De gemeente is bijvoorbeeld vooral geïnteresseerd in het inwonersperspectief in de adviezen. Dat wordt gemist, de adviezen lijken dan meer geschreven door beleidsmedewerkers. De ASD vindt regelmatig de inhoud van een nota of een verordening onvoldoende en vindt dat zó belangrijk dat de adviezen daarover gaan. Dat geeft ruis in de communicatie tussen gemeente en ASD.

Er is veel waardering voor het werk en de betrokkenheid van de subcommissies. Elke subcommissie heeft drie of vier keer per jaar een regulier overleg met de betrokken ambtenaar. In dat overleg wordt gesproken over eventuele (komende) adviesaanvragen en over actuele ontwikkelingen. Dit overleg wordt door de ambtenaren als heel positief en constructief ervaren. Het tijdig betrekken van de subcommissies draagt bij aan een kritische houding, wat weer leidt tot beter beleid en goede adviezen.

3.3 Synergie Synergie wordt in de verordening omschreven als ‘effectieve en efficiënte samenwerking tussen de geledingen binnen de Adviesraad.’ Binnen de ASD zijn drie subcommissies actief, verdeeld over de belangrijkste onderwerpen van de ASD. De adviesaanvragen sluiten uiteraard niet altijd aan op deze indeling. In zo’n geval wordt geïnventariseerd welke leden affiniteit hebben met het onderwerp. Over dit onderwerp is ook gesproken op de 14

”

Het advies dat de subcommissie voorbereidt, wordt voordat het wordt aangeboden, altijd gelezen door de hele Adviesraad. Daarnaast worden in het advies opmerkingen en aanvullingen meegenomen van bijvoorbeeld de leden in externe schil.

beschreven hecht de ASD veel belang aan het ophalen van signalen van inwoners. Daarnaast is er regelmatig overleg tussen subcommissies en ambtenaren en tussen leden van de ASD en de verantwoordelijk wethouder. Die goede samenwerking is onder andere van belang omdat de samenleving steeds sneller verandert. Beleid wordt niet meer gemaakt voor tien jaar. Aan de andere kant kan die goede samenwerking juist leiden tot meer institutionalisering en minder onafhankelijkheid. Dat vraagt alertheid van beide kanten.

Samenwerking is een centraal thema binnen de ASD. Tijdens de vergadering op 15 februari 2023 werd het belang benadrukt van het behouden van het perspectief van de inwoners en het onderling op de hoogte houden van signalen tussen de ASD en de gemeente. Verbeterde communicatie werd gestimuleerd, waarbij persoonlijk contact vaak de voorkeur had boven schriftelijke communicatie. Verslaglegging toont aan dat er bijeenkomsten zijn georganiseerd tussen beleidsmedewerkers en ASD-leden om samenwerking te bevorderen. Echter, uitdagingen met betrekking tot communicatie met directeuren worden ook erkend, vooral vanwege tegenstrijdigheden in de regio.

De vraag wat een goed moment is in het beleidsproces voor afstemming met de ASD wordt door iedereen op dezelfde manier beantwoord: zo vroeg mogelijk. De subcommissies wordt vroeg meegenomen in actuele ontwikkelingen en beleidsvoornemens. Op die manier wordt de inbreng van de ASD al gebruikt voordat sprake is van een officiële adviesaanvraag. In de adviezen is dat niet terug te zien. Gemeenteraadsleden vinden het een gemis dat onvoldoende transparant is in welke fasen van het proces leden van de ASD betrokken zijn geweest en hoe en waar zij hun input hebben opgehaald.

In de interviews is een aantal keer gewezen op mogelijk nuttige informatie voor de leden van de ASD waarvan niet duidelijk is of de ASD dit ontvangt en of de informatie dan breed wordt gedeeld. Denk aan betrokkenheid bij de Nationaal programma leefbaarheid en veiligheid en tevredenheidsonderzoeken van Werkse.

Alle geïnterviewden zijn het erover eens dat een advies van de ASD kritisch mag zijn en mag of zelfs moet schuren. Gemeenteraadsleden waarderen dit zeer. Goede en tijdige samenwerking tussen gemeente en ASD wil overigens niet zeggen dat de ASD het overal mee eens is. Bovendien kunnen de signalen die de ASD ophaalt bij de externe schil of bijeenkomsten een nieuwe, onverwachte, invalshoek laten zien.

3.4 Onafhankelijkheid ‘Om de onafhankelijkheid in de praktijk waar te maken komen adviezen zorgvuldig tot stand en is de Adviesraad transparant in de omgang met belanghebbenden.’ Dat is de uitleg die in de verordening wordt gegeven aan het begrip onafhankelijkheid. De Adviesraad is per definitie geïnstitutionaliseerd merkt één van de geïnterviewden op. Zoals hierboven 15

”

Zacht op de relatie, hard op de inhoud.

Aan de ene kant heeft de ASD een informatiebehoefte en aan de andere kant wil de gemeente de ASD niet beïnvloeden. Verantwoordelijkheid voor de onafhankelijkheid van de ASD ligt deels bij de gemeente. Dat kan bijvoorbeeld door de ASD te betrekken in processen en actuele ontwikkelingen, niet in het hoe. De ASD maakt daarnaast zelf altijd een afweging tussen de

”

informatie die zij van de gemeente ontvangen en hun eigen inzichten om onafhankelijke adviezen te geven. Dit wordt geïllustreerd met een voorbeeld waarbij de ASD regelgeving over fouten en fraude in adviezen opneemt, waarbij zowel de belangen van de inwoners worden behartigd als rekening wordt gehouden met mogelijke misbruiksituaties.

16

4 Beantwoording onderzoeksvragen 4.1 Functioneert de ASD naar tevredenheid? De ASD wordt, zoals beschreven in de verordening, gezien als een orgaan dat primair advies geeft aan het college over onderwerpen in het sociaal domein. De relatie tussen de gemeente en de ASD is goed. De relatie met de subcommissies wordt zelfs gezien als cruciaal voor de kwaliteit en effectiviteit van de adviezen. Uit het onderzoek blijkt dat de ASD naar tevredenheid functioneert.

Vroegtijdige betrokkenheid van de ASD in het proces is essentieel voor het leveren van effectieve adviezen. Gemeenteraadsleden geven aan dat ze meer contact zouden willen hebben met leden van de ASD. Ook vinden ze het prettig wanneer wordt bekeken of de (ongevraagde) adviezen van de ASD rechtstreeks naar de gemeenteraad kunnen worden verstuurd. 4.2 W  orden de kernwaarden van de Adviesraad Sociaal Domein Delft nageleefd? Op dit moment wordt in de verordening een heel korte toelichting gegeven op de kernwaarden. In de interviews is expliciet gevraagd wat de kernwaarden betekenen. Daar komen uiteenlopende reacties op. Onze conclusie is dat het goed is om een gesprek te voeren over de vier kernwaarden met gemeente en ASD.

De bestaande verordening over de werking van de ASD is sinds 2016 niet meer aangepast. Dat schuurt vooral wanneer het gaat over wederzijdse verwachtingen en geeft vragen over de effectiviteit van de ASD. Uiteraard zijn er punten die aandacht behoeven. Zo wordt het perspectief van inwoners in de adviezen van de ASD niet altijd herkend. We komen hierop terug in de adviezen.

Representativiteit is een belangrijk streven van de ASD maar is in de praktijk niet altijd gemakkelijk. Hoe bereikt de ASD de inwoners die het wil bereiken? Daarnaast is het voor de lezer van de adviezen onduidelijk hoe en bij wie er input is opgehaald om te komen tot adviezen.

Er zijn uitdagingen bij het betrekken van een breed scala aan inwoners bij adviesprocessen, maar het is duidelijk dat de ASD hier veel moeite voor doet. Over het algemeen verloopt de samenwerking met de gemeente goed, hoewel er soms beperkingen zijn wat betreft tijd en mogelijkheden om advies te geven. 17

De kwaliteit van de leden van de ASD en de adviezen is goed. De kennis, kunde en betrokkenheid van de leden wordt telkens genoemd en benadrukt. De gemeente mist soms diepgang in de adviezen en specifiek het inwonersperspectief. Aan de andere kant mist de ASD bij de gemeente kennis over de wereld achter de voordeur.

Hoewel de ASD invloed heeft op lokale voorstellen en verordeningen, heeft ze weinig rechtstreeks invloed op regionale structuren. De adviezen van de ASD worden uiteraard besproken met de wethouder. Deze kan de adviezen weer bespreken in regionale overleggen, waardoor de invloed van de ASD indirect is. Dit hele proces is complex en omvat verschillende lagen van besluitvorming en afstemming waarbij veel meningen, bestuurlijke afwegingen en adviezen samenkomen. Dit alles is echter geen reden om de ASD niet (tijdig) te betrekken bij regionale onderwerpen. Er is behoefte aan een meer gestructureerde aanpak voor regionale samenwerking tussen adviesraden.

Ook over de contacten tussen gemeente en ASD en rol van de subcommissies is iedereen positief. De synergie tussen de subcommissies is geborgd in het feit dat een advies uiteindelijk altijd een advies van de hele ASD is en niet van een subcommissie. Over de onafhankelijk van de ASD wordt ten slotte aangegeven dat de meeste effectiviteit van de adviezen wordt gezien wanneer de subcommissie zo vroeg mogelijk wordt betrokken. Een advies mag en moet wel kritisch zijn. Bijvoorbeeld omdat de ASD specifiek input bij inwoners heeft opgehaald.

Tijdens de interviews over de rol van de ASD in regionale structuren kwamen verschillende aspecten naar voren van advisering op regionale onderwerpen. Regionaal beleid wordt onvoldoende door de gemeente ingebracht bij de ASD. Redenen die hiervoor worden opgegeven zijn dat daarvoor te weinig tijd is en dat regionale stukken vaak moeizaam tot stand zijn gekomen omdat gemeenten in de regio van elkaar verschillen. Een advies van de ASD zou dit wankele evenwicht kunnen verstoren. De ASD vraagt zich af waarom, als dit zo is, in andere gemeenten de adviesraad wel wordt betrokken bij regionaal beleid. Wanneer onderwerpen belangrijk genoeg zijn voor een adviesvraag, is het gewoon zaak de ASD te betrekken. De gemeente Delft kan daarin een statement maken.

4.3 Welke rol kan de Adviesraad Sociaal Domein Delft spelen in onderwerpen waarbij de gemeente Delft onderdeel uitmaakt van regionale structuren? Een aantal onderwerpen binnen het sociaal domein wordt in regionaal verband opgepakt. Denk aan Beschermd Wonen, inkoop jeugdhulp, IZA/GALA en regiovisie. Soms gaat het om beleidsarme onderwerpen, soms om hele nieuwe onderwerpen. Vaak wisselt de regionale samenstelling van de samenwerking. Één manier van regionale samenwerking tussen adviesraden is daarom haast niet mogelijk. Overigens zijn er ook steeds meer initiatieven die op regionaal niveau input van inwoners ophalen voor beleid. Denk aan JONG doet mee! en de Oudersraad Haaglanden. Deze input is belangrijk voor de lokale adviesraden.

De ASD heeft in de regio een voortrekkende rol als het gaat om regionale onderwerpen en wordt bijvoorbeeld gevraagd om een coördinerende rol te spelen in het advies over gezamenlijke vraagstukken. Onduidelijk is of dat moet leiden tot identieke adviezen aan elke gemeenten.

18

5 Aanbevelingen Op basis van alle informatie doen we in totaal tien aanbevelingen, verdeeld over vijf aanbevelingen voor de gemeente en vijf aanbevelingen voor de ASD. De aanbevelingen voor zowel de gemeente als de ASD zijn niet allemaal nieuw. Een aantal is officieel geregeld in de verordening maar wordt niet altijd nagekomen. Het kan ook gaan om een aanscherping. Daarnaast zijn in de evaluatie vier jaar geleden punten gesignaleerd die nog steeds actueel zijn.

Dit is een vaker gesignaleerd gemis! In de verordening uit 2016 is al vastgelegd dat het College de Adviesraad periodiek een planning voor de voor te leggen adviesvragen verschaft. De ASD heeft hierover verschillende keren aan de bel getrokken. De gemeente deelt wel de lange termijn agenda van de raad met de ASD. Actualiseren verordening ASD De verordening van de ASD is van mei 2016. In de interviews heeft niemand gezegd dat de verordening niet meer voldoet. Aan de andere kant: sinds 2016 is er veel veranderd binnen en buiten het sociaal domein. Denk aan alle ontwikkelingen binnen de Jeugdwet, de relatie met Zorg & Veiligheid, de actualiteiten rondom de Participatiewet en het toenemende belang van regionale samenwerkingen. Daarnaast kan een aantal punten scherper worden vastgelegd in de verordening. Zie het advies hieronder over communicatie. Daarnaast kunnen de kernwaarden concreter worden geformuleerd. Ons advies is daarom om, in nauwe samenwerking met de ASD, een nieuwe verordening op te stellen. Het proces om te komen tot een nieuwe verordening is tegelijk een goed instrument om (opnieuw) met elkaar in gesprek te gaan over wederzijdse rollen en verwachtingen.

5.1 Aanbevelingen voor de gemeente Delft Planning adviesvragen Zoals gezegd is er regelmatig contact tussen de subcommissies van de ASD en de ambtenaren. Bij die overleggen wordt gesproken over actuele ontwikkelingen en over eventuele adviesaanvragen. Er is echter geen volledig overzicht van toekomstige adviesaanvragen. Dat zorgt voor onduidelijkheid bij de Adviesraad. Enerzijds over de te verwachten caseload en anderzijds over de vraag of de Adviesraad bij alle onderwerpen voldoende betrokken is. Ons eerste advies voor de gemeente is om te zorgen voor een doorlopende, inhoudelijke, planning. Op die manier kan de Adviesraad zich beter voorbereiden op het onderwerp. Bijvoorbeeld door informatie in te winnen, bijeenkomsten bij te wonen of gastsprekers uit te nodigen.

19

Gerichte adviesaanvragen Adviesaanvragen van de gemeente aan de ASD gaan vaak over een beleidsnota of een verordening. Als het goed is, komt door het regelmatige overleg met de subcommissies de adviesaanvraag niet als een verrassing. De adviezen sluiten niet altijd aan bij de verwachtingen die de gemeente heeft van de ASD. Dat is jammer voor de tijd en energie die de leden van de ASD in het advies hebben gestoken en het is jammer voor de gemeente en haar inwoners. Ons derde advies is om in de adviesaanvraag gerichte vragen te stellen aan de ASD. Denk aan: Is het leesbaar? Is het uitvoerbaar? Is het begrijpelijk? Is integraliteit van beleid voldoende geregeld? Wat zijn de administratieve lasten voor inwoners? De antwoorden op dergelijke vragen zijn helpend voor de gemeente om (nog) beter beleid te maken dat goed is voor de inwoners. In de verordening staat nu alleen: ‘In de aanvraag wordt expliciet vermeld waarover het advies wordt aangevraagd.’ Uiteraard staat het de ASD vrij om naast de voorgestelde vragen andere adviezen geven.

verordening: ‘De verslagen van de Adviesraad en de uitgebrachte adviezen worden openbaar gemaakt […].’ Dat kan betekenen dat het ergens te vinden is of dat het actief onder de aandacht wordt gebracht. Faciliteer samenwerking adviesraden rondom regionale onderwerpen Een aantal onderwerpen binnen het sociaal domein, denk aan inkoop jeugdhulp, heeft niet alleen betrekking op de gemeente Delft maar op regionale samenwerkingen met andere gemeenten. De omvang van deze regionale samenwerkingen kunnen per onderwerp verschillen. Ook voor deze regionale onderwerpen hebben de adviezen ASD meerwaarde voor de gemeente en de inwoners. Voorwaarde is wel dat de adviesaanvragen tijdig worden gedaan én er inhoudelijk nog ruimte is voor de ASD om te adviseren. Daarnaast is ons advies aan de gemeente om samenwerking tussen de regionale adviesraden te faciliteren zodat er een gedragen regionaal advies mogelijk is. In sommige gevallen gebeurt dit al, bijvoorbeeld bij de regionale woonzorgvisie. De ASD Delft speelt hierin al een rol binnen de regio en de gemeente kan dit versterken door het belang van de adviesraden in regionale overleggen aan te kaarten en de samenwerking tussen adviesraden te stimuleren.

Betrokkenheid, communicatie en opvolging van adviezen De reactie van de gemeente op de adviezen van de ASD Delft verloopt niet altijd op dezelfde manier. Dat moet bijvoorbeeld binnen zes weken maar dat gebeurt niet altijd. Ook is niet altijd voldoende duidelijk wat er gebeurt met de adviezen en waarom. Om meer recht te doen aan het belang van de adviezen voor de gemeente én het werk dat de ASD heeft gedaan, adviseren wij om gezamenlijk afspraken te maken over de gemeentelijke reactie. In de verordening is nu niet vastgelegd waar de reactie van de gemeente uit bestaat. Ook wordt de betrokkenheid bij de adviezen van de ASD vergroot wanneer afspraken gemaakt over actieve communicatie. Nu staat er in de

5.2 A  anbevelingen voor de Adviesraad Sociaal Domein Definieer scherp de rol van de ASD In de verordening is het doel van de ASD als volgt omschreven: ‘De burger- en cliëntenparticipatie heeft als doel inwoners te betrekken bij de beleidsvorming binnen het sociaal domein, de kwaliteit van het beleid te verhogen en het draagvlak te versterken.’ En: ‘De Adviesraad bestaat uit personen die adviseren vanuit de belangen en ervaringen vanuit de inwoners en de verschillende 20

doelgroepen.’ In de adviezen van de ASD wordt dit inwonersperspectief gemist. Het eerste advies aan de ASD is om de rol van de ASD scherp te definiëren. Neem niet de rol van (extern) beleidsmedewerker of jurist over van de gemeente maar focus op de meerwaarde die de ASD kan hebben in het verwoorden van het inwonersperspectief.

het blijft teveel onderbelicht. Daardoor lijkt het soms een advies van professionals en wordt informatie over bijvoorbeeld leesbaarheid en impact op inwoners gemist. Benoem in het definitieve advies het proces dat gelopen is De gemeente en de ASD hebben heel regelmatig contact over actuele ontwikkelingen en adviesaanvragen. Dat kan ertoe leiden dat de inbreng van de leden van de ASD al tijdens het proces is verwerkt. In de adviezen is dat nu helaas niet zichtbaar voor de gemeente en de gemeenteraad. Terwijl daar dus wel degelijk meerwaarde van de ASD zit. Ons advies is om in het definitieve advies van de ASD aan de gemeente op te nemen hoe en wanneer de ASD betrokken is geweest. Zijn er informele tussenadviezen gegeven en wat hebben deze opgeleverd?

Blijf investeren in scholing en training De leden van de ASD bezitten veel kennis en een groot sociaal netwerk. De ASD nodigt daarnaast sprekers uit. Toch adviseren wij om te blijven investeren in scholing en training. Het gaat dan zowel om actuele inhoudelijke kennis als om vaardigheden. Kennis omdat er in het sociaal domein de komende jaren blijvend veel verandert en op de gemeente afkomt en de beleidscyclus, anders dan vroeger, veel sneller gaat. Beleid wordt niet meer gemaakt voor de komende tien jaar. Vaardigheden hebben bijvoorbeeld betrekking op effectiviteit van adviseren en communiceren. Daarnaast is er aandacht nodig voor externe communicatie en samenwerking met andere (lokale) initiatieven. De ASD is één partij in Delft die het inwonersperspectief vertegenwoordigt. Samenwerking met andere initiatieven kan de kwaliteit van adviezen verder verbeteren.

Zet actief in op meer leden De ASD kan maximaal uit 23 leden bestaan. Dat aantal wordt op dit moment niet gehaald. De leden ervaren een hoge workload, onder andere doordat ze aansluiten bij bijeenkomsten. Daarnaast is de representativiteit binnen de ASD zelf op dit moment onvoldoende. Ons advies is om actief in te zetten op meer leden en een meer diverse vertegenwoordiging van inwoners in de stad. Daarvoor zou de wervingsstrategie goed onder de loep genomen kunnen worden. Welke boodschap spreekt inwoners en ervaringsdeskundigen aan? Ook is het belangrijk dat de ASD meer inzet op externe communicatie om het lidmaatschap van de ASD aantrekkelijker te maken. Bij welke onderwerpen wordt de ASD betrokken en welke impact hebben de adviezen van de ASD?

Maak de input van inwoners en initiatieven zichtbaar(der) door deze apart in de adviezen te benoemen Wij adviseren om in het advies apart aandacht te besteden aan de input van inwoners en (lokale) initiatieven. Bijvoorbeeld door onder een apart kopje kort op te nemen hoe en bij wie input is opgehaald. Het is duidelijk dat de ASD veel moeite doet, op verschillende manieren, om in Delft input van inwoners op te halen en deze te gebruiken in haar advies. In het advies aan het college zelf wordt dit soms wel genoemd maar 21

Bijlage 1 Geïnterviewde Interview

Naam

Functie

#1

Harry ter Braak

Voorzitter ASD

#1

Ron Knipscheer

Secretaris ASD

#2

Dianne Slingerland

Senior beleidsadviseur Jeugd

#3

Fred Wosgien

Senior beleidsadviseur Re-integratie en Participatie (Werk)

#4

José van Dijk

Senior beleidsadviseur WMO

#5

Karin Schrederhof

Wethouder

#6

Marc Knijnenburg

Afdelingshoofd Samenleving en Advies

#7

Edith van den Berg

Directeur-Bestuurder DelftSupport

#8

Vergadering ASD bijgewoond

#9

Frank Visser, Malou Janssen, Sem Grootscholten, Cheraldine Osepa, Eva Brussaard

Tabel 7. Lijst van geïnterviewden

22

Gemeenteraadsleden en commissielid

Samen vleugels geven aan verandering 23