Een Delftse (op)voedingsbodem

4661870

Een Delftse (op)voedingsbodem Beleidskader Jeugdpreventie

Een Delftse (op)voedingsbodem

Inhoudsopgave 1 Inleiding en achtergrond

2

2 Van manifest naar praktijk

4

3 Organisatie, monitoring & bekostiging

10

Bijlage – Het preventieve veld

13

Bijlage – Behaalde resultaten

14

Bijlage – Overzicht (subsidie)aanbod

17

1

Een Delftse (op)voedingsbodem

1 Inleiding en achtergrond Het Delftse jeugdbeleid bestaat uit drie pijlers. Ten eerste is er de lokale pijler in de vorm van het Manifest ‘Opvoeden en opgroeien in Delft - Uitgangspunten voor de duurzame inrichting van het stelsel’ (hierna: Manifest). Het Manifest beschrijft de gedeelde visie van de gemeente en de maatschappelijke partners op opvoeden en opgroeien in Delft. De tweede pijler wordt gevormd door het Actieplan Sociaal Domein, in bijzonder de maatregelen Jeugd. Deze maatregelen hebben als primair doel de financiële duurzaamheid van het lokale jeugdhulpstelsel te versterken en te bestendigen. Dit doen we door een beweging te maken van zware naar lichte zorgvormen. De derde pijler wordt gevormd door onze H10 Regiovisie ‘De toekomst is nu!’ (hierna regiovisie). Deze regiovisie beschrijft de ambities en actielijnen voor de regionale transformatie van de jeugdzorg. Het beleidskader Jeugdpreventie: ‘Een Delftse (op)voedingsbodem’ (hierna: beleidskader) is de concrete uitvoering van de eerste pijler, onze lokale visie, zoals beschreven in het Manifest. Onze visie wordt gevormd door onze overtuiging dat ouders de eerstverantwoordelijken zijn voor de gezonde ontwikkeling van hun kinderen, dat opgroeien met vallen en opstaan mag verlopen en dat we hierbij vertrouwen op de kracht van preventief handelen.

Passende zorg, zo licht (preventief) mogelijk en zwaar als nodig, geven we vorm langs de uitgangspunten zoals ‘normaliseren’ en ‘goed genoeg’. Dit alles is noodzakelijk om ook in de toekomst een financieel houdbaar stelsel van jeugdhulp te kunnen blijven garanderen. Deze rode lijn loopt duidelijk door alle drie de pijlers en de pijlers zijn ook nauw met elkaar verbonden. Wij zijn blij dat het is gelukt om een breed maatschappelijk en regionaal gedragen visie en aanpak te ontwikkelen voor deze gedeelde uitdaging. Op het gebied van Jeugdhulp zijn wij als gemeente namelijk zeer afhankelijk van regionale en landelijke ontwikkelingen en zijn onze lokale sturingsmogelijkheden beperkt. Dit beleidskader is dan ook geschreven in tijden van schaarste, waarin de financiële context ons heeft gedwongen soms scherpe keuzes te maken over welke interventies we inzetten en welke niet. Mocht deze financiële context wijzigen, bijvoorbeeld door een interventie vanuit de Rijksoverheid, dan zullen wij tot een herziening komen van dit beleidskader. De kracht van preventie De rechtstreekse impact van preventief handelen is niet altijd één-op-één zichtbaar te maken. En als dat wel zo is, laten de effecten vaak jaren op zich wachten. Toch is het maatschappelijk rendement van het bieden van ondersteuning en zorg aan jeugdigen en/of ouders relatief hoog in een jonge leeftijdsfase of bij zwangerschap.

Risico’s en problemen zijn dan vaak klein in vergelijking met die op latere leeftijd1. Met deze

1

Zie hiervoor meer toelichting over de ‘Heckman-curve’ https://www.youtube.com/watch?v=KL7axKXIgmA

2

Een Delftse (op)voedingsbodem

wetenschap is de Jeugdwet dan ook in belangrijke mate gebaseerd op de aanname dat meer inzet op preventie leidt tot lagere kosten voor het hele jeugdhulpstelsel. Recent onderzoek2 naar het landelijk jeugdstelsel concludeert dat de uitgangspunten die tot besparingen kunnen leiden, zoals normaliseren3 en beter gebruik maken van eigen kracht, onderbelicht zijn gebleven op landelijk en lokaal niveau. De beoogde transformatie vraagt om het ontwikkelen van nieuw effectief jeugdbeleid met bijbehorende werkwijzen, samenwerkingsverbanden en infrastructuur. Een gemeente bereikt effect met het doorlopen van een lerend (cyclisch) proces, waarin ruimte is voor evaluatie en het doorvoeren van (grote of kleine) aanpassingen in het beleid. Al voordat de uitkomst van dit onderzoek bekend werd zijn we in Delft met dat proces gestart. De aanleiding daarvoor was het groeiend gebruik van jeugdhulp. Daarnaast wilden we meer aandacht voor beschermende factoren die de kans op een positieve ontwikkeling van jeugdigen vergroten en tegenwicht bieden aan risico’s waaraan jeugdigen worden blootgesteld. Hoe we hiermee zijn gestart en hoe we in de toekomst het Delftse jeugdstelsel verder willen vormgeven leest u in dit beleidskader4. Doelgroep Het Delftse jeugdpreventiebeleid richt zich op alle jeugdigen in de leeftijdsgroep 05 tot 18 jaar: dat zijn er maar liefst 15.315 op 1 januari 2020.

Voor jeugdigen in relatie tot hun ouders of en/in de basisschoolleeftijd (tot en met 12 jaar) gebruiken we de term ‘kinderen’. De oudere jeugd noemen we ‘jongeren’. De ouders6 spelen een essentiele rol in het leven van de Delftse jeugd. Ouders hebben de eerste verantwoordelijkheid voor het bevorderen van een leeftijdsadequate, gezonde ontwikkeling van hun kinderen en hun talenten en veerkracht. Op 1 januari 2020 telde Delft 58.742 huishoudens, waarvan 15% samenwonend met kinderen. Wanneer jongeren of ouders advies of ondersteuning nodig hebben, ligt het werk uiteindelijk in handen van organisaties die mede-opvoeder zijn van jeugdigen. Deze staan open voor alle jeugdigen en hun ouders en hebben zorg of hulp niet als doel. Voorbeelden zijn scholen, kinderopvang en het jeugd- en jongerenwerk. Deze basisvoorzieningen vormen samen met informele verbanden en vrijetijds- en levensbeschouwelijke organisaties de pedagogische civil society7. Leeswijzer In hoofdstuk 2 leest u op welke wijze wij de uitgangspunten in het manifest worden vertalen naar de praktijk. In het derde hoofdstuk presenteren we de organisatie, monitoring en bekostiging van het beleidskader. In de bijlagen vindt u meer informatie over de niveaus van preventie (bijlage 1), een terugblik op het vorige beleidskader (bijlage 2) en meer inzicht in ons preventief aanbod rond opvoeden en opgroeien (bijlage 3).

Rapportage ‘Stelsel in groei’ - Een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg (AEF, december 2020). In tegenstelling tot problematiseren en medicaliseren bedoelen we met normaliseren dat we accepteren dat problemen rond opvoeden en opgroeien onderdeel zijn van het leven. Zie het manifest voor concrete voorbeelden. 4 Zie ook de Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden 2021-2026. 5 Inclusief -9 maanden waarmee we de zwangerschapsperiode bedoelen. 6 Omwille van de leesbaarheid spreken we van ‘ouders’. Hier bedoelen we: ‘ouders/verzorgers’. 7 Kortom: organisaties die een rol kunnen spelen als mede-opvoeder van jeugdigen. 2 3

3

Een Delftse (op)voedingsbodem

2 Van manifest naar praktijk De uitgangspunten in het manifest dienen als inhoudelijk kompas bij het maken van beleidskeuzes. We hebben hiermee een meetlat waarlangs we nieuwe beleidsinitiatieven of projecten rond opvoeden en opgroeien kunnen toetsen. In dit hoofdstuk houden we dan ook de indeling van het manifest aan: onze basis, onze aanpak, onze professionals. De bevindingen zijn gebaseerd op gesprekken met ketenpartners en gemeentelijke kennis, ervaringen en cijfers. Per uitgangspunt maken we concreet hoe we ons preventief aanbod8 op dit uitgangspunt willen vernieuwen, versterken, borgen of afronden.

2.1 Onze basis Uitgangspunt 1: Wij bevorderen dat jeugdigen zich leeftijdsadequaat ontwikkelen, in goede fysieke en mentale gezondheid. Daarbij besteden we nadrukkelijk aandacht aan de ontwikkeling van talent en veerkracht. We luisteren actief naar jeugdigen zelf. Bevindingen: Wanneer we ons preventieve aanbod toetsen aan de uitgangspunten van ‘Onze basis’ zien we een universeel aanbod in verschillende levensfases, gericht op talent en veerkracht. Bij de doelgroep 0-4 jaar is de rol van de gemeente voor de leeftijdsadequate ontwikkeling georganiseerd via de JGZ. Zij geeft uitvoering aan de wettelijke taken zoals vaccinaties. Vanaf de leerplichtige leeftijd van 5 jaar zit de monitoring op dit uitgangspunt versleuteld in het onderwijs via de jongerencontactmomenten9. Jeugdigen (ervaringsdeskundigen) denken direct mee over het gemeentelijk beleid via Jong Doet Mee, dat in regionaal verband adviseert en themabijeenkomsten organiseert. Indirect denken ze mee door de jongerencontactmomenten in het voortgezet onderwijs en de periodieke gesprekken met de Adviesraad Sociaal Domein. Daarnaast organiseren we in de regio Haaglanden periodiek kwalitatief en kwantitatief cliënt-ervaringsonderzoek. Actie(s) Type We toetsen ons beleid structureel bij jongeren, ouders en Versterken ervaringsdeskundigen.

Het toetsen van beleid bij jongeren wordt nu per Q1 2022 incidenteel gedaan, gelet op dit uitgangspunt willen we dit structureel organiseren. Uitgangspunt 2: Wij zien ouders als de eerstverantwoordelijken voor het bevorderen van een leeftijdsadequate, gezonde ontwikkeling bij hun kinderen en het stimuleren van talenten en veerkracht. Ouders doen waar mogelijk een beroep op hun sociale netwerk. Ook de basisvoorzieningen in de pedagogische civil society hebben de belangrijke taak om daaraan bij te dragen. 8 9

Zie bijlage 3 voor ons preventief aanbod rond opvoeden en opgroeien. In groep 2 en 7 van het basisonderwijs en 2 contactmomenten in het voortgezet onderwijs. Dit zijn vragenlijsten en gesprekken met de jongere en een jeugdverpleegkundige.

4

Een Delftse (op)voedingsbodem

Bevindingen: Er is in Delft de afgelopen jaren meer aandacht gekomen voor de positie van ouders. Ondersteuningsplannen van de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs besteden hieraan expliciet aandacht. Daarnaast is dit uitgangspunt ook opgenomen in de Regiovisie Jeugdhulp Haaglanden. Actie(s) Type Het vergroten van het bereik van de wettelijke contactmomenten Borgen tussen 0 en 4 jaar omdat dit een belangrijke basisvoorziening is. Vanuit de pilot Weerbaar Opvoeden voor vaders is de eerste groep Afronden per afgerond en opgenomen in de bestaande structuur. Een tweede is 2022 groep is niet gestart. Er zijn in 2 wijken moedergroepen georganiseerd waar moeders Borgen of elkaar ontmoeten en vraagstukken rond opvoeden uitwisselen. Een afronden in 3e groep is niet gestart. De rol van de coördinator wordt 2022 geëvalueerd voor nader inzicht in de mogelijkheden om de moedergroepen structureel te begeleiden. Monitoren van ouderbetrokkenheid bij onderwijsvraagstukken via Vernieuwen in de Samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs om op basis van 2022 het inzicht waar nodig dit meer stimuleren. Uitgangspunt 3: We zijn het erover eens dat we niet elke kwetsbaarheid of moeilijkheid moeten problematiseren of voorzien van een label. Wij gaan ervan uit dat ouders en jeugdigen veel zelf kunnen. Zij kunnen samen met mensen in hun omgeving oplossingen vinden voor alledaagse problemen.

Professionals, vrijwilligers en ouders en jeugdigen zien het belang van het normaliseren van alledaagse vragen, zorgen en problemen rond opvoeden en opgroeien. Verwijzers en andere professionals in de sector handelen actief vanuit dat perspectief. Bevindingen: We zien dat professionals met hun eigen invalshoek, expertise en (opleidings)achtergrond allemaal een ander beeld hebben van wat ‘normaal gedrag’ is. Preventief handelen (actie, direct erop af!) en normaliseren staan daarmee op gespannen voet met elkaar. De huidige projecten die we hiermee in verband kunnen brengen willen we anders gaan organiseren met nieuwe initiatieven op lokaal en regionaal niveau (via de regiovisie). Actie(s) Type Dialoogtafels organiseren over het thema normaliseren om te Vernieuwen, komen tot een gezamenlijke betekenis van normaliseren die we start Q1 2022 vertalen in houding en gedrag Project Extra tutor in de kinderopvang voor begeleiding van peuters Afronden per met opvallend gedrag is onvoldoende ingezet in de afgelopen 2 2022 jaar Het project coördinatie tussen informele en formele zorg heeft niet Afronden in tot het gewenste projectresultaat geleid 2021

5

Een Delftse (op)voedingsbodem

2.2 Onze aanpak Uitgangspunt 4: We benutten de kracht van preventie. Voorzieningen die voor alle Delftenaren beschikbaar zijn, versterken de veerkracht van jeugdigen en ouders. Daarnaast zorgen we voor een gericht preventief aanbod voor jeugdigen en ouders die specifieke problemen hebben of risico’s lopen, op verschillende leefgebieden. Bevindingen: We bieden gericht preventief aanbod, met name voor de groep aanstaande en/of jonge ouders. Goede voorbeelden zijn Homestart van Humanitas en het aanbod vanuit de coalitie Kansrijk Start. Voor de jongere tussen 12 en 18 is het gerichte preventie aanbod is een aandachtspunt. Hierop hebben we ingespeeld door het aanbod van het Jongeren Informatie Punt (JIP) uit te breiden. Actie(s) Type Eenmalige subsidie stichting Talent and Dreams t.b.v. universele Afronden 2021 preventie afronden vanwege focus op versterken van selectieve preventie initiatieven Continueren van Homestart en Homestart+ trajecten Borgen Vanuit Kansrijke Start is aanbod van het Jongeren Informatie Punt Borgen vanaf (JIP) uitgebreid. We zetten dit voort in 2022 en onderzoeken of dit 2022 structureel kunnen financieren

Uitgangspunt 5: We zorgen voor een laagdrempelig, toegankelijk aanbod van opvoed- en opgroeiondersteuning. We bieden plekken waar ouders en jeugdigen met kleine vragen en zorgen terechtkunnen. Bevindingen: Er zijn meerdere signalen van inwoners (onder andere via de Adviesraad Sociaal Domein) en ketenpartners dat de vindbaarheid en toegankelijkheid van het preventieve aanbod beter kan. Het online aanbod rond opvoedvraagstukken is beperkt. Het verbeteren van de vindbaarheid en toegankelijkheid is een van onze eerste prioriteiten. Actie(s) Type Met het doel de laagdrempeligheid van onze preventie partners Vernieuwen, voor jongeren en ouders te vergroten creëren we een (online) start Q4 2021 platform waar zij hun vragen kunnen stellen over opgroeien en opvoeden.

Denk hierbij aan organisaties als de JGZ en JIP en het inzichtelijk maken van Delfts preventieve aanbod in een app (Kwikstart) Updaten van de sociale kaart met preventief aanbod jeugd en Versterken, Q3 eenvoudig beschikbaar stellen voor gezinnen en ketenpartners 2022 Continueren van een opvoedpunt in de wijk Buitenhof dat gestart Borgen in 2022 is door de partners in de Communityschool Ontwikkelen van een opvoedpunt in de wijk Poptahof, bijvoorbeeld Initiëren, bij de Parkschool Q3 2022 Verbinding met veiligheidsthema’s door onder andere voorlichting Versterken, van Halt in het voortgezet onderwijs 2022 We onderzoeken samen met ketenpartners of er voldoende Vernieuwen, alternatieve (geïndiceerde) preventieve interventies beschikbaar start Q4 2021 zijn voor het afschalen en voorkomen van specialistische ambulante jeugdhulp. Denk hierbij aan gezinscoaches, 6

Een Delftse (op)voedingsbodem

buurtgezinnen of sociaal maatschappelijk werk. Vervolgens prioriteren we met maatschappelijke partners op welke thema’s we het aanbod willen ombuigen of versterken Uitgangspunt 6: We vinden het belangrijk om opvoed- en opgroeiproblemen en risico’s vroeg te signaleren. We zetten ondersteuning in na vroegtijdige signalering. Daarmee voorkomen we dat problemen en risico’s in een latere fase escaleren. Professionals van basisvoorzieningen in de pedagogische civil society gaan met ouders in gesprek over hulp en ondersteuning die niet alleen gericht is op problemen en risico's, maar ook op het bieden van perspectief en het voortbouwen op aanwezige kansen, talenten en veerkracht. Daarbij houden we het uitgangspunt van normaliseren (3) nadrukkelijk in het oog. Bevindingen: Meerdere basisvoorzieningen hebben aandacht voor vroegsignalering van problematiek op een of meerdere leefgebieden. Denk hierbij aan onderwijs, Delft voor Elkaar, GGD, JGZ en sportverenigingen. De werkwijze voor schoolverzuimonderzoeken is geoptimaliseerd. Actie(s) Type Uitvoeren van nieuwe wettelijke taak prenataal huisbezoek door de Vernieuwen, Jeugdgezondheidszorg (JGZ) 2022 Het project waarin extra begeleiding is georganiseerd voor peuters Afronden, met opvallend gedrag wordt afgerond vanwege onvoldoende inzet 2022 Uitgangspunt 7: Ons uitgangspunt is het ‘goed genoeg’-principe.

Dat geldt zowel bij het verlenen van lichte hulp als bij het toewijzen van meer specialistische hulp. Ouders en jeugdigen hebben een belangrijke stem in het bepalen wanneer in hun situatie sprake is van goed genoeg. Ook bepalen zij mee wat er eventueel voor nodig is om dat te realiseren. Bevindingen: Acties omtrent het ‘goed genoeg’-principe hebben we op dit moment bij Delft Support belegd vanuit het Actieplan Sociaal Domein en het lokaal contractmanagement. Die acties hebben daardoor een focus op jeugdhulp. Op lokaal en preventief gebied vraagt dit om een alternatief aanbod, waarmee eerder en/of meer afschaling mogelijk is. Actie(s) Type In accountgesprekken met gesubsidieerde en gecontracteerde Versterken, partners wordt inzicht verkregen hoe partners hier in de praktijk 2022 invulling aangeven Delft Support monitort hoe het richtinggevend kader (een norm Borgen, 2022 voor de zorgindicatie per zorgproduct) wordt toegepast bij het toetsen van aanvragen van gespecialiseerde zorg

2.3 Onze professionals Uitgangspunt 8: We willen dat professionals vanuit een (gezins)systeemgerichte blik werken. Dat geldt voor mensen die problemen en risico’s signaleren én voor de professionals die de melding hierover ontvangen. Naast het gezin heeft ook de bredere omgeving invloed op de ontwikkeling van jeugdigen. Wanneer we problemen en risico’s bij het opgroeien en opvoeden signaleren of verhelpen, moeten we ook het systeem om de jeugdige heen goed bekijken. Daarmee 7

Een Delftse (op)voedingsbodem

voorkomen we dat we de oorzaken van problemen en de mogelijke oplossingen alleen bij de jeugdige zoeken. En zo brengen we de beschermende factoren en sterke kanten van de jeugdige en het systeem direct in beeld. Als we met een systeemgerichte blik kijken, kunnen we sneller passende hulp verlenen. Bevindingen: Het toepassen van de GIZ (Gezamenlijk Inschatten Zorgbehoefte) methodiek is vanuit jeugdproblematiek een breed gedragen instrument dat het systeemgericht werken in de uitvoeringspraktijk ondersteund. Vanuit de maatschappelijke ondersteuning zijn methodieken zoals de zelfredzaamheidmatrix en positieve gezondheid ondersteunend. Scheidingsproblematiek van ouders is een bekend thema waarvoor landelijk veel aandacht is. Ook in Delft hebben we hierin geïnvesteerd in de afgelopen jaren. We werken continu aan verbeteringen van het aanbod en de samenhang van aanbod rond dit thema. Actie(s) Type Team Jeugd Delft Support en JGZ blijven de GIZ-methodiek Borgen hanteren in de fase van vraagverheldering Er zijn meerdere vormen van ondersteunen beschikbaar bij Borgen scheidingen door verschillende partners, van Delft voor Elkaar tot het Kenniscentrum Kind en Scheiding. We blijven de samenhang en het gebruik monitoren van het aanbod rond scheidingsproblematiek Uitgangspunt 9: Als specialistische hulp nodig is, zorgen we ervoor dat deze passend is en op het juiste moment geboden wordt.

We bieden zo snel als nodig hulp die is afgestemd op de problemen of risico’s van de ouders en/of jeugdigen. Dat geldt ook als hulp van buiten het jeugddomein nodig is. Uiteraard gelden ook hier de uitgangspunten normaliseren (3) en ‘goed genoeg’ (7). Bevindingen: Delft heeft sinds 2017 het Actieplan Sociaal Domein waarin met diverse maatregelen op jeugdhulp aan passende zorg en kostenbesparingen wordt gewerkt. Delft Support speelt hierin een sleutelrol als toegangsorganisatie voor gespecialiseerde jeugdhulp. Aan dit uitgangspunt wordt ook vanuit de Regiovisie invulling ingegeven. Actie(s) Type Continueren en aanscherpen van de jeugdmaatregelen uit het Versterken, 2022 Actieplan Sociaal Domein

Uitgangspunt 10: Wanneer we signaleren dat de ontwikkeling en/of veiligheid van jeugdigen wordt bedreigd, zorgen we voor een zorgvuldige taxatie van signalen en risico’s. Als de signalen blijken te kloppen, en als ouders en professionals vanuit de basisvoorzieningen in de pedagogische civil society deze bedreigingen niet kunnen wegnemen, bieden we ondersteuning. Dat doen we bij voorkeur met instemming van ouders, maar indien nodig in het gedwongen kader Bevindingen: Delft heeft hierin veel geïnvesteerd als voorlopergemeente van de methodiek Beter Samenspel voor Veilig Opgroeien. Daarbij maken het lokale team en de Gecertificeerde Instellingen (jeugdbeschermingsorganisaties) gezamenlijk een analyse en risicotaxatie. Daarnaast evalueren we de werkwijze van de jeugdbeschermingstafel voor continue doorontwikkeling. De verdere uitwerking en

8

Een Delftse (op)voedingsbodem

implementatie van het landelijke toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is de komende jaren van grote invloed op dit vlak. Actie(s) Type Met het doel patronen in gezinnen te doorbreken wordt de Borgen methodiek Beter Samenspel voor veilig opgroeien bij Team Jeugd en Sociaal Team van Delft Support geïmplementeerd Aanbevelingen evaluatie Jeugdbeschermingstafel oppakken, Vernieuwen, Q2 denk hierbij aan het behoud van kennis over de 2022 jeugdbeschermingsketen bij uitvoerende werkers en het beperken van de administratieve lasten Uitgangspunt 11: We erkennen dat bij het opvoeden en opgroeien van de Delftse jeugd veel partners betrokken zijn – ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid. Hun onderlinge samenwerking is cruciaal voor een goede ondersteuning. Daarom versterken we de samenwerking tussen professionals, onder meer door kennismaking en uitwisseling te faciliteren. Verschillende professionele invalshoeken komen in de samenwerking tot hun recht. Het resultaat van de samenwerking is daardoor meer dan de som der delen. Bevindingen: De afgelopen jaren hebben we in Delft geïnvesteerd in de verbinding tussen ketenpartners rond opvoeden en opgroeien. Denk hierbij aan het onderwijs met behulp van de Strategische Onderwijsagenda, de huisartsen vanuit het project ‘Versterken verwijzing huisartsen’, Kansrijke start, et cetera.

Naast succesvolle projecten en inzichten heeft dit ook geresulteerd in een projectencarrousel. Met behulp van het manifest kunnen we scherpere inhoudelijke keuzes maken voor het starten van een project en zo de kans op het borgen vergroten. Actie(s) Type Met het manifest als kapstok voor verbinding tussen Vernieuwen, Q2 jeugdpreventie en jeugdhulp wordt een evaluatie georganiseerd 2022 met betrekking tot de taken en taakinvulling van Delft Support op het gebied van jeugd. We onderzoeken met Delft voor Elkaar en Delft Support hoe de Vernieuwen Q2, cliëntondersteuner betrokken kan worden in gezinnen, bij of ter 2022 voorkoming van geïndiceerde (jeugd)hulp. Om meer inzicht te krijgen tussen problematiek die speelt in de Vernieuwen, Q4 wijken, op scholen het preventief aanbod en jeugdhulp 2021 stimuleren we scholen hun zorgpopulatie in kaart te brengen aan de hand van het Nederlands Jeugd Instituut onderzoek We faciliteren een pilot op het Grotius Praktijkonderwijs met doel Q4 2021 – Q4 de vraag van de zorgpopulatie en het aanbod van Delftse 2023 ketenpartners te optimaliseren We stimuleren innovatie, kennisontwikkeling en het toepassen Borgen van recentelijke (wetenschappelijke) ontwikkelingen

9

Een Delftse (op)voedingsbodem

3 Organisatie, monitoring & bekostiging Ten slotte geven we in dit hoofdstuk aan hoe we vanuit de gemeente verder invulling geven aan de organisatie, monitoring en bekostiging van ons jeugd(preventie)beleid. Organisatie We hebben met onze opvoedpartners een belangrijk stap gezet voor de Delftse jeugd door samen het manifest te ondertekenen. Zo hebben we de gezamenlijke visie vertaald naar een handelingsperspectief. We kunnen echter binnen de gestelde financiële kaders niet alle acties uit het voorgaande hoofdstuk tegelijkertijd uitrollen. Daarom nemen we als gemeente het initiatief voor een gezamenlijk vervolg. Dat doen we op de volgende manieren: • We inventariseren welke acties de betrokken organisaties (nog gaan) organiseren om het manifest naar de praktijk te vertalen; • We maken afspraken om een gezamenlijke agenda vorm te geven met behulp van data en vanuit gedeelde behoeften; • We geven aan wat dit betekent voor jeugdigen, ouders en professionals en benoemen hoe we hen betrekken; • We maken een gefaseerde planning op basis van planning in hoofdstuk 2 en sluiten zoveel als mogelijk aan bij bestaande gremia. Monitoring Vanuit gemeentelijk beleid is vastgesteld dat we de resultaten structureel (2-jaarlijks) en integraal analyseren via ‘de staat van Delft’. We voorkomen hiermee dat ieder beleidsveld zijn eigen tijdlijn volgt.

De resultaten van deze sociale monitor laten zien hoe het gemeentelijk beleid rondom zorg en maatschappelijke ondersteuning in de praktijk (uit)werkt. In aanvulling op dit vastgestelde beleid gaan we met de raad in gesprek over hun informatiebehoefte op het onderwerp jeugdhulp en -preventie. De conclusies en aanbevelingen van het Delftse Rekenkamerrapport ‘informatievoorziening jeugdzorg’ (juli 2021) vormen hierin het vertrekpunt. Uiteraard hebben we gedurende deze periode ook specifieke aandacht voor de gevolgen van de coronacrisis. Door de monitoring op de inzet van de middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs en het steunpakket mentaal welzijn geven we hier invulling aan. Bekostiging Hieronder een overzicht van de bestaande middelen voor het jeugddomein die verwerkt zijn in de begroting 2021: 1. Jeugdpreventiebegroting 2. Inzet Delft Support Team Jeugd 3. Jeugdhulp Een groot deel van deze middelen komen voort uit het inzetten op wettelijke taken jeugdpreventie en jeugdhulp (blauw). Voor een deel van de middelen is sprake van een combinatie van wettelijke taken en aanvullende preventieve taken (oranje). Tot slot is er een deel middelen jeugdpreventie waarvoor geen wettelijke taak is (groen). 10

Een Delftse (op)voedingsbodem

Totaaloverzicht begroting Jeugd (x1000) Onze basis Wettelijke taken jeugdpreventie Overig jeugdpreventie Inzet Delft Support Team Jeugd Jeugdhulp Onze aanpak Jeugdpreventie Jeugdhulp Onze professionals Jeugdpreventie Jeugdhulp Totaal (x1000)

2021

2022

€ 2.009 € 196 € 2.61111 € 28.171

€ 2.00910 € 196 € 2.611 € 30.725

€ 1.019 € 794

n.t.b.12 € 824

€ 5 € 712 € 35.517

n.t.b. € 362 € 36.726

Toelichting Deze tabel laat zien dat we het grootste deel van de bestaande middelen inzetten voor jeugdhulp. Dit betreft voornamelijk (‘onze basis’) de kosten jeugdhulp die jeugdhulpaanbieders, Veilig Thuis en jeugdbeschermingsorganisaties maken voor het leveren van zorg en ondersteuning aan Delftse cliënten. Daarnaast maken we kosten voor bijvoorbeeld de regionale programmaorganisatie, Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (SBJH) en transformatie en innovatie. We zien een stijging van de jeugdhulpkosten in ‘onze basis’ door autonome groei. De daling van de jeugdhulpkosten onder ‘onze professionals’ is een direct gevolg van regionale keuzes voor een klein programmabureau en sterke vermindering van inhuur van externe partijen. Delft Support heeft een belangrijke rol als wettelijke verwijzer naar jeugdhulp en als casusregisseur (zowel vanuit Team Jeugd als Sociaal Team). Daarnaast leveren zij ook (opvoed)ondersteuning in het preventieve kader. Naast de concrete interventies vanuit het jeugddomein zijn er ook activiteiten en interventies vanuit andere domeinen die bijdragen aan het gezond en veilig opgroeien van Delftse jeugdigen.

Denk bijvoorbeeld aan het jeugd en jongerenwerk, de inzet van buurtsportcoaches, positieve gezondheid, sociaal medische indicaties voor kinderopvang, het aanbod voor- en vroegschoolse educatie, de community school en de diverse regelingen om jeugdigen die in armoede leven te laten meedoen. Het voert te ver om hier de middelen uit andere domeinen in cijfers uit te drukken, die primair dan wel secundair bijdragen aan jeugdpreventie. Tegelijkertijd blijft het bij het maken van financiële keuzes op andere domeinen van belang dat we ons hiervan bewust zijn.

10

Indexering voor 2022 en verder is nog niet bekend en daarom niet meegenomen in dit overzicht. Naast deze basisinzet vanuit Team Jeugd (exclusief overhead) wordt er ook andere inzet gepleegd voor het jeugddomein binnen Delft Support, namelijk vanuit het Sociaal Team. Wat de inzet van Sociaal Team voor jeugd is en voor de Wmo wordt niet gemonitord. De precieze inzet voor jeugd door het Sociaal Team is dus niet concreet in cijfers uit te drukken en niet in deze tabel opgenomen. 12 Deze bedragen worden nader bepaald op basis van het nog beschikbare bedrag (€1.022.454) passend bij de uitgangspunten van het Manifest opvoeden en opgroeien Delft en voorliggend beleidskader. 11

11

Een Delftse (op)voedingsbodem

Jeugdpreventiebegroting De middelen uit de jeugdpreventiebegroting gebruiken we voor zowel wettelijke als niet-wettelijke preventieve inzet. Wettelijke taken zijn bijvoorbeeld het uitvoeren van contactmomenten door de jeugdgezondheidszorg en de inzet van de verwijsindex. Deze wettelijke taken vormen het grootste deel van de kosten binnen de jeugdpreventiebegroting. Daarnaast voeren we een heel scala aan interventies en activiteiten vanuit de resterende middelen voor jeugdpreventie. De preventiebegroting bedraagt op dit moment 3,2 miljoen euro totaal. Voor 2021 is de begroting opgesteld zoals hieronder weergegeven. Voor 2022 nemen we de ruimte om alles buiten de basis/wettelijke inzet te toetsen aan dit beleidskader en de keuzes van een nieuw college. Om die reden is het beschikbare budget van ruim 1 miljoen opgenomen als nog nader te bepalen. Op die manier zorgen we dat de inzet die we plegen past bij onze visie en uitgangspunten.

Jeugdpreventie (x1000 Onze basis Wettelijke taken Talenten, veerkracht en sociaal netwerkversterking Onze aanpak Kansrijke Start Laagdrempelige opvoed- en opgroeiondersteuning Preventie en onderwijs14 Overig Onze professionals Versterken ketensamenwerking Totaal (x1000)

2021

2022

€ 2.009 € 196

€ 2.009 € 196

€ € € €

136 589 247 47

n.t.b.13 n.t.b. n.t.b. n.t.b.

€ 5 € 3.228

n.t.b. € 3.227

Deze bedragen worden nader bepaald op basis van het beschikbare bedrag (€ 1.022.454) passend bij de uitgangspunten van het Manifest opvoeden en opgroeien Delft en voorliggend beleidskader. 14 In dit bedrag zit € 200.000 voor de Communityschool. Dit is een structureel budget vanuit Kansen voor Buitenhof Sociaal waarop vanuit jeugdadvies gestuurd wordt. 13

12

Een Delftse (op)voedingsbodem

Bijlage – Het preventieve veld Figuur 1: Preventie en Jeugdhulp (Bron: intreerede Gilsing, 2019)

Het preventieve domein (zie figuur 1) bestaat uit alle formele en informele voorzieningen die bijdragen aan het voorkomen van problemen op het gebied van onder andere gezondheid, ontwikkeling, opvoeding en taal. Gilsing (2019) onderscheidt grotendeels vier lijnen, waarvan wordt aangenomen dat ze bijdragen aan het voorkomen of beperken van opvoed- en opgroeirisico’s en -problemen: 1. Versterken van basisvoorzieningen: investeren in de pedagogische basisinfrastructuur die bijdraagt aan normalisering, ontzorging en demedicalisering. 2. Universele preventie: bevorderen van gezond en veilig opgroeien van alle jeugdigen (door vroegtijdige signalering problemen, bevorderen gezonde leefstijl). Collectieve preventie krijgt vorm in algemene, voor iedereen toegankelijke voorzieningen. 3. Selectieve preventie: voorkomen van (het verergeren van) problemen bij groepen waarin bepaalde risicofactoren voorkomen. Dit krijgt vorm in een groepsgericht aanbod. 4. Geïndiceerde preventie: voorkomen van (het verergeren van) problemen bij individuen bij wie bepaalde risicofactoren voorkomen. Specialistische jeugdhulp is alleen toegankelijk met een indicatie van een wettelijke verwijzer. Voor jeugdigen zijn dit huis- en jeugdartsen, medisch specialisten, de gecertificeerde instellingen, (jeugd)rechters en de toegangsorganisatie Delft Support.

13

Een Delftse (op)voedingsbodem

Bijlage – Behaalde resultaten Terugblik jeugdpreventienotitie ‘nu en straks’ Vanaf 2015 heeft Delft op het gebied van preventieve jeugdactiviteiten een aantal ontwikkelingen in gang gezet met daarin drie accenten: 1. Een aangepast financieel kader als gevolg van bezuinigingen (stoppen, bundelen, ontschotten). 2. Daarnaast neemt de gemeente een andere rol (als regisseur), wat ook leidt tot een andere positionering van uitvoeringspartners (nieuwe taken, meer eigenaarschap). 3. Ten slotte is er meer samenwerking binnen dit domein (herschikking middelen). Om de samenhang binnen het jeugddomein te bevorderen, hebben we de afgelopen jaren ingezet op de volgende beleidsdoelen: • De organisaties maken in onderlinge samenwerking een samenhangend en op de vraag van burgers afgestemd programma van preventie-activiteiten; • Deze organisaties leggen in hun preventie-activiteiten de verbinding met de ondersteuning en zorg van organisaties die werkzaam zijn in maatwerk/vangnet en omgekeerd; • De gemeente en de organisaties maken samen een monitoringsplan om de maatschappelijke en financiële effecten van preventie zichtbaar te maken. Wat hebben we hierin al bereikt? Hier presenteren we enkele voorbeelden van (beleids)ontwikkelingen en initiatieven.

Ondersteuningsstructuur samenwerking passend onderwijs Op basis van specifieke problemen of beperkingen kan een leerling een meer specifieke aanpak of extra onderwijsondersteuning nodig hebben. Sinds het schooljaar 2014-2015 hebben we als stad en op elke school gewerkt aan goede, samenhangende ondersteuning om gecombineerde onderwijs- en zorgarrangementen aan te bieden. Om het gezamenlijke werkproces bij de ontwikkeling van gecombineerde onderwijs- en zorgarrangementen te stroomlijnen, hebben we een stroomschema ontwikkeld. Dit vormt het uitgangspunt voor het werken in het begeleidings/schoolondersteuningsteam bij gecombineerde onderwijs- en zorg-arrangementen. De community school In 2016 hebben de verschillende kernpartners van de community school (basisschool de Horizon, Stichting Delftse Peuterspeelzalen, JGZ15 en Delft voor Elkaar) een intentieverklaring voor hun samenwerking opgesteld en ondertekenend. De community school is een middel om een integraal en samenhangend aanbod te realiseren, dat aansluit bij wat de kinderen op deze school nodig hebben. Dit heeft onder andere geleid tot extra inzet en samenwerking rondom peuters met opvallend gedrag en/of wanneer er zorgen zijn over de ouders en indirect over de kinderen.

15

JGZ: Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West.

14

Een Delftse (op)voedingsbodem

Herziening regeling Sociaal Medische Indicatie (SMI) In 2016 hebben we het beleid van de regeling Sociaal Medische Indicatie (SMI) kinderopvang herzien, om de aanpak beter te laten aansluiten op de sociale visie van Delft en de werkwijze ‘één gezin, één plan, één regisseur’. De uitvoering hebben we ondergebracht bij Delft Support. Een indicatie baseert zich op de ontwikkeling van het kind in relatie tot de sociaal-medische situatie van de ouder(s) en houdt rekening met inzet van de eigen kracht van het gezin. Zo kan een SMI een tijdelijk vangnet bieden als onderdeel van de aanpak van het onderliggend probleem waarbij Delft Support een rol speelt. Deze regeling vormt daarmee een middel om zwaardere inzet te voorkomen. Regie op preventie In het project Regie op Preventie richt een JGZ-regisseur zich op de voortgezet onderwijs (VO)-scholen in Delft. Voor leerlingen van 12-18 jaar wordt een voorlichtingsaanbod georganiseerd op alle mogelijke gezondheidsthema’s die spelen binnen de school. De regisseur zorgt voor de afstemming tussen de vraag van school en het aanbod van ketenpartners. Toen we in 2016 Regie op Preventie startten, bleek dat de VO-scholen nauwelijks overzicht hadden welke preventie-activiteiten binnen de school gegeven werden.

Inmiddels zijn de meeste VO-scholen vertrouwd geraakt met een jaarplanning, waarbij er één overzicht is van preventie-activiteiten binnen de school. In het schooljaar 2017-2018 namen acht scholen deel; inmiddels zijn alle VOscholen aangesloten. In 2020 heeft dit geleid tot een rapportage ‘Preventie thema’s Delftse jeugd’. Hierin staan de thema’s die leven onder jongeren, zoals stress/welbevinden, genotsmiddelen, sociale media en seksualiteit, en hoe scholen hierop inspelen met behulp van voorlichting. Verzelfstandiging Delft Support In 2016 en 2017 hebben we uitgebreid onderzoek gedaan naar de best passende organisatievorm voor de toegang. Daarna hebben we een afwegingsproces doorlopen. Dit heeft geleid tot de volgende taakomschrijving: • Delft Support geeft informatie en advies; • De medewerker brengt (outreachend) samen met de inwoner (en eventueel het huishouden waarvan hij deel uitmaakt) de zorgbehoefte in beeld. Zij zoeken samen naar een (maatwerk-)oplossing; in één ondersteuningsplan (sociaal domein-breed) waarin zij resultaten hebben afgesproken; • De medewerker kan in het proces naar een ondersteuningsplan al ondersteuning bieden, of tegelijkertijd gericht maatwerk inzetten waar nodig; • De medewerker blijft de regisseur op dit plan en bespreekt de voortgang met de inwoner en de betrokken partijen. Hij/zij spreekt aan waar nodig.

Aanpak 16-2716 In 2018 hebben we een inventarisatie uitgevoerd naar de uitdagingen voor jongvolwassenen op weg naar duurzame participatie, in relatie tot de stappen die zij binnen hun eigen mogelijkheden kunnen zetten. Dit vraagstuk omvat: 1. Het vinden van (regulier) werk vanuit thuiszitten; 2. De overgang van school naar (regulier) werk; 3. Het behoud van een plek in het onderwijs; 4. De terugkeer naar het onderwijs vanuit thuiszitten;

16

De focus in dit beleidskader ligt op de leeftijd 0-18. De ondersteuning en daarin de samenhang stopt echter niet bij 18 jaar.

15

Een Delftse (op)voedingsbodem

5.

De ondersteuning bij de overgang van jeugdhulp met verblijf, jeugdbescherming, jeugdreclassering en dagbesteding voor jeugdigen met leerplichtontheffing naar onderwijs, werk of dagbesteding voor volwassenen.

Bij elk van deze onderdelen kan het nodig zijn om naast de reguliere dienstverlening (gemeentelijke taken) continuïteit van zorg te bieden bij de overgang naar volwassenheid, het vinden van passende huisvesting of een toereikend inkomen. Dit doen we door maatwerkvoorzieningen te treffen. Een concreet voorbeeld is de verstrekken van aanvullende bijzondere bijstand voor levensonderhoud en/of woonlasten aan jongvolwassenen van 18 tot 20 jaar. Dit geldt voor jongeren voor wie het noodzakelijk is dat zij niet op het adres van hun ouders wonen en waarvan de ouders niet aan hun onderhoudsplicht voldoen. Een ander voorbeeld is het Jongeren Perspectief Fonds voor jongvolwassenen van 18-27 jaar met problematische schulden, die gemotiveerd zijn om een startkwalificatie te halen of aan het werk te gaan. Kansrijke Start Het maatschappelijk rendement van het bieden van ondersteuning en zorg aan jeugdigen en/of ouders is relatief hoog in een jonge leeftijdsfase of tijdens de zwangerschap. In navolging van het landelijke actieprogramma Kansrijke Start hebben we in oktober 2019 in Delft de lokale coalitie Kansrijke Start opgericht. Deze samenwerking tussen acht lokale en regionale organisaties heeft tot nu toe geresulteerd in een gedeelde ambitie, versterkte onderlinge samenwerking en meer zicht op het beschikbare aanbod voor (aanstaande) ouders.

Gezamenlijk kijken we welke opgaven we in Delft hebben, om elk kind een kansrijke start te geven in het leven. Tegelijkertijd is het programma Kansrijke Start voor Ouders (Kasto) ontwikkeld waarin JGZ en Delft voor Elkaar zwangeren in een kwetsbare positie en (jonge) ouders langdurig (2,5 jaar) begeleiden op diverse leefgebieden. Tot slot wordt vanuit Kansrijke Start ook specifiek ingezet op de geboortezorg en de periode voor en tijdens de zwangerschap.

16

Een Delftse (op)voedingsbodem

Bijlage – Overzicht (subsidie)aanbod De ontwikkeling van jeugdigen vindt plaats in verschillende fases, van baby tot tiener en (jong)volwassene, met daarbij verschillende ontwikkelingsdoelen en bijbehorende opvoedopgaven (zie onderstaande tabel). Vanuit een positieve benadering richten wij ons daarbij op beschermende factoren in het opgroeien van jeugdigen. Daarom besteden wij in Delft veel aandacht aan de ontwikkeling van talent en veerkracht. Iedere jeugdige is uniek en wij beseffen dat jeugdigen verschillen in de mogelijkheden die zij hebben in hun ontwikkeling. Wat leeftijdsadequaat is wordt daarom gestaafd in elk individueel geval, waarbij we breed kijken naar de ontwikkeling van de individuele jeugdige. Het overzicht17 is opgebouwd aan de hand van de levensfases van jeugdigen. Het biedt inzicht in welke ondersteuning beschikbaar is per leeftijdsgroep en welk type preventie het betreft. Basisvoorzieningen Wettelijke taken

Levensfase

Inzet op beschermende factoren

Contactmomenten 0-19; jeugdgezondheidszorg;

alle leeftijden

3) Pro sociale normen

rijksvaccinatieprogramma; verwijsindex.

4) Erkenning van en waardering voor positief gedrag

Universele preventie Initiatief Kinderopvang:

spelenderwijs

ontwikkelen

en

Levensfase

Inzet op beschermende factoren

0-4 jaar

1) Sociale binding

voorbereiden op de basisschool.

4) Erkenning van en waardering voor positief gedrag 7) Competenties

Jeugdgezondheidszorg – Onderzoek schoolverzuim:

4-12 jaar

9) Schoolmotivatie

alle leeftijden

3) Pro sociale normen

Onderzoek naar aantallen en redenen schoolverzuim om zo preventie te coördineren. Steunsystemen; Moedergroepen; Weerbaar Opvoeden: ouderbijeenkomsten, uitwisseling over

4) Erkenning van en waardering voor

(opvoed)thema’s en versterken van sociaal netwerk

positief gedrag

en waar nodig verbinding met zorg

5) Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen in de omgeving

Bewegingsonderwijs en sportverenigingen:

alle leeftijden

breed scala aan activiteiten voor sporten en bewegen

1) Sociale binding 2) Pro sociale normen 6) Constructieve tijdsbesteding

DOK, OPEN en VAK;

alle leeftijden

DOK - cultuureducatie onder schooltijd, taaleducatie,

6) Constructieve tijdsbesteding 7) Competenties

leesplezier VAK - buitenschoolse cultuureducatie OPEN - gezamenlijk aanbod voor brede doelgroep Cultuureducatie onder schooltijd; algemene (talent)ontwikkeling en laagdrempelig kennismaken met kunst en cultuur.

17

Het overzicht is een momentopname en niet geheel uitputtend.

17

Een Delftse (op)voedingsbodem

Activiteiten georganiseerd door buurtverenigingen

alle leeftijden

en zelforganisaties

1) Sociale binding 6) Constructieve tijdsbesteding

Jongeren op gezond gewicht (JOGG); Gezonde

alle leeftijden

School; Regie op Preventie: voorlichting op scholen

3) Pro sociale normen 10) Positieve identiteit

rondom gezondheid (fysiek en geestelijk) Jongerenwerk

en

inzet

buurtsportcoaches;

12-18 jaar

CANIDREAM

1) Sociale binding 7) Competenties 10) Positieve identiteit

We Can Young: weerbaarheidstraining voor jongeren

12-18 jaar

rondom thema’s als respect, seksualiteit en relaties.

1) Sociale binding 7) Competenties 10) Positieve identiteit

Jongeren Informatie Punt; folder bijna 18 jaar;

16-27 jaar

campagne kom uit je schuld (EMMA): voorlichting en

5) Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen in de omgeving

individuele ondersteuning

Selectieve preventie Initiatief Integrale

vroeghulp:

begeleiding,

advisering

(en

Levensfase

Inzet op beschermende factoren

kinderen -9

5) Steun van belangrijke volwassenen

eventueel. diagnostisering) van gezinnen met een kind

maanden tot 12

met

jaar

(dreigende)

ontwikkelings-

of

gedragsvraagstukken

en voorzieningen 7) Competenties 10) Positieve identiteit

Individuele begeleiding; video hometraining; home-

kinderen -9

1) Sociale binding

start: ondersteuning, praktische hulp en coaching voor

maanden tot 12

3) Pro sociale normen

(aanstaande) ouder(s).

jaar

5) Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen

Kenniscentrum Kind en Scheiding: coördinatie

thema

scheiding

van

alle leeftijden preventie

tot

7) Competenties 10) Positieve identiteit

jeugdhulp (incl. inloopspreekuren en trainingen voor kinderen) Kinderen in armoede: diverse regelingen, waaronder

alle leeftijden

schoolkostenregeling, jeugdsportfonds, jeugdcultuurfonds, vakantieactiviteiten, huiswerkbegeleiding. kindpakket (fietsregeling en computerregeling) en AV-Delft Communityschool

4-12 jaar

Een integraal en samenhangend aanbod van diensten

8) Cognitieve vaardigheden 10) Positieve identiteit

door school en ketenpartners Vitalis: maatjesproject met als doel te voorkomen dat

6-18 jaar

deze risicokinderen en -jongeren (verder) in problemen

1) Sociale binding 5) Steun van belangrijke volwassenen

komen.

en voorzieningen in de omgeving 6) Constructieve tijdbesteding

School’s Cool; Mentoring: voorkomen van schooluitval en het vergroten van de kansen van leerlingen in groep

12-18 jaar

5) Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen in de omgeving

8 van de basisschool tot en met het voortgezet

8) Cognitieve vaardigheden

onderwijs.

9) Schoolmotivatie

18

Een Delftse (op)voedingsbodem

Geïndiceerde preventie Initiatief

Levensfase

Inzet op beschermende factoren

Individuele begeleiding:

kinderen -9

3) Pro sociale normen

Stevig Ouderschap, Kansrijke Start voor Ouders,

maanden tot 18

4) Erkenning van en waardering voor positief

bemoeizorg:

jaar

gedrag

ondersteuning,

praktische

hulp

en

coaching voor (aanstaande) ouder(s), specifiek voor zorgmijders Sociaal Medische Indicatie

0-12 jaar

Voor- en vroegschoolse educatie Versterken toeleiding en vergroten bereik VVE

2,5-4 jaar

8) Cognitieve vaardigheden

Schoolsucces staat voorop: ondersteunen van recent uithuisgeplaatste kinderen op de basisschool tijdens hun schoolloopbaan.

4-12 jaar

4) Erkenning van en waardering voor positief gedrag 8) Cognitieve vaardigheden 9) Schoolmotivatie

Villa Pinedo: buddyprogramma en ouderbegeleiding

4-18 jaar

rondom scheidingsproblematiek

1) Sociale binding 5) Steun van belangrijke volwassenen en voorzieningen in de omgeving

Jongeren Perspectief Fonds

16-27 jaar

Een innovatieve aanpak voor jongeren van 18 tot 27 jaar die door schulden belemmerd worden in hun maatschappelijke ontwikkeling Jongerenacademie: begeleiding van (niet)

16-27 jaar

uitkeringsgerechtigde jongeren gericht op terugkeer naar school / behalen startkwalificatie; maatwerk aanpak voor statushouders, PRO/VSO-leerlingen et cetera.

19