Delva Visie

TEAM DELVA + GEBEIDSMANAGERS

VISIE OP DE OPGAVE

visie op de opgave De Gasthuisplaats is een markante locatie in het hart van Delft, met een rijke gelaagdheid in cultuurhistorie, stedelijke dynamiek en toekomstige potentie. Ooit onderdeel van het Sint-Hippolytusgasthuis, heeft deze plek door de eeuwen heen verschillende functies gehad en maakt het vandaag de dag onderdeel uit van het bredere ensemble van binnengebieden in het cemtrum Delft. In zijn huidige vorm is de Gasthuisplaats een open, deels versteende ruimte (parkeerplaats) die uitnodigt tot reflectie op de rol die deze plek kan spelen in het publieke leven van de stad. De Gasthuisplaats fungeert als schakel tussen belangrijke culturele, educatieve en toeristische voorzieningen in Delft. Tegelijkertijd is het een entree tot de binnenstad, een ontmoetingsplek voor bewoners en bezoekers, en potentieel een groene verblijfsplek van betekenis. Hoog tijd dus om het Gasthuisplaats een kwaliteitsimpuls te geven en te transformeren naar een plek waar de rijke historie en de functionaliteit van de 21e eeuw samenkomen. Het verleden,

heden en toekomst van deze bijzondere locatie brengen we samen in deze visie met kwaliteit, identiteit en gebruikswaarde. De nieuwe Gasthuisplaats moet een levendige, toegankelijke plek worden die zowel het culturele verhaal van de stad vertelt als uitnodigt tot dagelijks gebruik – door jong en oud, Delftenaar en bezoeker. We zijn verheugd dat de Gemeente Delft ons heeft gevraagd om mee te doen en een visie te geven op deze prachtige plek. We kijken uit naar een sterke samenwerking samen met de buurt! 7 KRACHTLIJNEN - GASTHUISPLAATS VAN MORGEN Om de volledige potentie van de Gasthuisplaats te laten zegevieren, zijn zeven krachtlijnen gedefinieerd. Deze herdenken de historische structuur en functie van de Gasthuisplaats en transformeert deze op bedachtzame, maar vooruitstrevende wijze tot een robuuste en hedendaagse, verbindende verblijfsplek. De punten dragen we mee per fase ter toets en ontwikkelen we ze door samen met de omgeving.

identiteit van de plek met historie als inspiratie 1 ontwerpen met oog op beheersbaarheid

Groen en Klimaatbestendig

7

2

nu

6

vijf sferen en een slimme zonering

3

Slimme positionering nieuwe architectuur

straks

Ontmoeten en doorwaadbaarheid 1

5

4

Flexibliteit

IDENTITEIT VAN DE PLEK MET HISTORIE ALS INSPIRATIE

De rijke historie van de Gasthuisplaats vormt het fundament voor het nieuwe ontwerp. Ooit onderdeel van het SintHippolytusgasthuis, ademt de plek eeuwen aan zorg, samenkomst en stedelijke ontwikkeling. Niet het letterlijk terugbrengen van het verleden staat voorop, maar het herinterpreteren van de historische gelaagdheid in een hedendaags ontwerp dat past bij de stad van nu. We laten ons inspireren door de klassieke structuur van het gasthuisterrein – met zijn omslotenheid, routes en positionering van gebouwen – en vertalen deze naar een openbare ruimte die toegankelijk, betekenisvol en toekomstbestendig is.

Thomée blijft aandringen. Uiteindelijk worden in 1895 en 1896 de eerste verbouwingen uitgevoerd onder leiding van de gemeentearchitect M.A.C. Hartman. Er komen nieuwe barakken en de apotheek en de operatiekamer worden vernieuwd. Het lokaal voor

1. Identiteit van de plek met Historie als inspiratie. VIeren besmettelijke ziekten wordt afgebroken en het kleine grachtje dat onder de Brabantse Turfmarkt door het terrein op liep, wordt gedempt. Enkele jaren later geeft de raad alsnog van de poorten en herdenken van de Gasthuiskapel als toestemming voor grootscheepse nieuwbouw. Op 19 juli 1898 vindt de aanbesteding plaats hedendaagse ontmoetingsruimte. voor de bouw van een nieuw gebouw voor interne en chirurgische zieken en het afbreken van de eeuwenoude mannenzaal.

• 1252 Stichting Gasthuis vanuit Koningsveld.

De Gasthuisplaats wordt opnieuw een plek met karakter: verbonden met zijn verleden, maar ontworpen voor de gebruikers van vandaag. Historische lijnen, hoogteverschillen en bouwsporen worden subtiel zichtbaar gemaakt in het ontwerp. Daarbij worden gevels weer verbonden met de openbare ruimte en krijgt het plein opnieuw betekenis als schakel tussen stad, erfgoed en dagelijks leven. Zo blijft de genius loci behouden én beleefbaar.

• Doorlopende ziekenzorg tot 1968.

Situatie 1900 (Bron: Stadsarchief Delft)

Een plek vol geschiedenis: Gasthuisplaats uit verschillende tijdsperiodes Als de nieuwbouw gereed is wordt de mannenzaal gesloopt om plaats te maken voor een grote Een plek vol geschiedenis

GASTHUISPLAATS DELFT

Een plek vol geschiedenis

voortuin met een sierlijk smeedijzeren hek langs de Koornmarkt. Door die gang van zaken komt het hoofdgebouw midden op het gasthuisterrein te staan, deels verscholen achter de gemeentelijke HBS. In het Bouwkundig Weekblad verschijnt een lovende bespreking van het moderne patiëntvriendelijke resultaat dat een voorbeeld 1 -zou4moeten zijn voor steden met een omvang als Delft. Twintigste eeuw De ontwikkeling in het ziekenhuiswezen staat niet stil. In 1921 wordt een opleiding voor

TEAM DELVA + GEBIEDSMANAGERS

VISIE OP DE OPGAVE

2 VIJF SFEREN EN EEN SLIMME ZONERING De Gasthuisplaats wordt ingericht als een ensemble van vijf sferen die samen een krachtig en veelzijdig stadslandschap vormen. Iedere sfeer heeft een eigen identiteit, afgestemd op specifieke gebruiksfuncties, doelgroepen en de directe context. Door slimme zonering ontstaat een logisch en prettig gebruik van de ruimte, waarbij verblijf, ontmoeting, spel en rust in balans zijn. De groene kapel is een open, uitnodigende plek zonder monumentale bomen, waar ruimte is voor samenkomst en gemeenschappelijkheid. Centraal staat een deels overkapte kas met een lange buurttafel – een plek waar buurtbewoners elkaar ontmoeten, samen eten of activiteiten organiseren. De klimaatbestendige moestuin vormt een productieve zone waar educatie, biodiversiteit en zelfbeheer samenkomen, de refentie bij het Poptahof in Delft is hier een uitstekend voorbeeld van. De sfeer spelen in het groen biedt een natuurlijke speelplek, organisch opgenomen in het landschap, met ruimte voor ontdekking en beweging.

2.Diverse sferen dmv oa functie en type beplanitng (van moestuin, bloementuin tot speeltuin, ontmoetimgstuin en regentuin)

Grenzend aan het Cultuurlab, bevindt zich het amfitheater. Deze plek wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van bestaande bomen, die zorgen voor beschutting, intimiteit en een groene setting. Het amfitheater vormt een uitnodigende ruimte voor kleinschalige optredens, buurtinitiatieven en culturele ontmoetingen – een levendig knooppunt waar binnen- en buitenruimte elkaar versterken. Het helend stadsbos vormt de groene, verzachtende overgang tussen de sferen én tussen het plein en de omliggende bebouwing. Deze zone filtert het stedelijke geluid, verhoogt de biodiversiteit en verbindt het stedelijke weefsel met het landschap. Het stadsbos zorgt voor luwte, verkoeling en rust. Zo ontstaat een gevarieerd, logisch en intuïtief beleefbaar geheel – een nieuwe, groene publieke ruimte die past bij de rijke stedelijke context én de wensen van de Delftenaar. 3 SLIMME POSITIONERING NIEUWE ARCHITECTUUR De nieuwe bebouwing rondom de Gasthuisplaats krijgt een strategische en zorgvuldige inpassing binnen het ontwerp. Architectuur fungeert hier niet als op zichzelf staand object, maar als middel om de openbare ruimte te structureren, activeren en betekenis te geven. De nieuwe volumes zijn bescheiden van schaal, met een sterke focus op menselijke maat, oriëntatie, entrees en gebruik. Binnen het plan worden twee zoekgebieden voorgesteld.

Het eerste betreft het herstel van de historische toegangspoort, in combinatie met eenzijdige woningen tegen het Cultuurlab. Deze maken de overgang tussen publieke en private ruimte leesbaar en activeren de rand van het plein op een informele en stedelijke manier. Het tweede zoekgebied betreft bebouwing langs de behouden muur tussen de historische poort en de synagoge. Hier kunnen nieuwe volumes zorgvuldig worden verweven met het bestaande muurfragment, waarbij de oorspronkelijke deuren in de muur worden hergebruikt als entrees van de gebouwen. Dit versterkt de historische identiteit en verbindt verleden, heden en toekomst. In beide gevallen geldt dat de bouwhoogte nooit hoger mag zijn dan de naastgelegen bebouwing. Zo wordt de menselijke schaal geborgd en blijft het plein als open ruimte toegankelijk. De overgang van privé naar collectieve ruimte wordt GASTHUISPLAATS DELFT

3. Mogelijke woonontwikkeling als bewakers van het sociaal en veilig hof: Gasthuisplaats.

ontworpen volgens het principe van de Delftse stoep: een subtiele tussenruimte die eigenaarschap stimuleert, ruimte laat voor ontmoeting en een geleidelijke overgang vormt tussen woning en straat. Door middel van verhoging, groen, zitplekken of ornamentiek wordt het publieke domein verfijnd en verrijkt. Tot slot wordt ingezet op houtbouw als constructieve en esthetische drager van de nieuwbouw. Hiermee wordt gekozen voor een duurzame, circulaire en warme bouwstijl die aansluit bij de ambachtelijke sfeer van Delft én bij de duurzame ambities van de Gasthuisplaats. 4 FLEXIBILITEIT De nieuwe Gasthuisplaats is meer dan een groene binnenwereld: het is een plek met een hoge mate van flexibiliteit en kan verschillende gebruiksintensiteiten aan. Op rustige dagen fungeert de ruimte als een intieme siertuin, waar bezoekers dwalen tussen sierlijke beplanting, op een bank een boek lezen of genieten van de stilte in de luwte van het groen. Op drukkere momenten verandert de sfeer: de royale maat van het hoofdpad maakt comfortabel passeren mogelijk, lange banken vangen de zon en nodigen uit tot ontmoeting en verblijf, terwijl het centrale veld ruimte biedt voor kleinschalige activiteiten. Deze open, gelaagde structuur maakt het plein bestand tegen verschillende scenario’s van gebruik, weersomstandigheden en seizoenen. Tegelijkertijd is er ruimte voor verdieping en

2-4

TEAM DELVA + GEBIEDSMANAGERS

VISIE OP DE OPGAVE

coproductie: in samenwerking met buurtbewoners wordt de invulling van de Groene Kapel verder ontwikkeld via participatie. De structuur leent zich voor uiteenlopende invullingen die elkaar kunnen afwisselen of naast elkaar bestaan. Als eerste verkenning denken we aan de volgende typologieën binnen de Groene Kapel: 1. De Kunstkapel – een plek voor creatieve sessies zoals schilderworkshops of poëzie-avonden. 2. De Buurtkapel – voor buurtactiviteiten, kleinschalige optredens of gezamenlijke maaltijden. 3. De Sport- en Spelkapel – een flexibele zone voor yoga, dans, of sportieve buurtinitiatieven. 4. De Groenkapel – met een deelkas voor stekjes en gereedschap, waar bewoners samen met de gemeente zorgdragen voor het groen en onderhoud van de Gasthuisplaats. Deze invullingen maken van de Gasthuisplaats een plek die meebeweegt met de stad, gedragen wordt door haar bewoners en steeds opnieuw betekenis kan krijgen.

5. ontmoeten en doorwaadbaarheid; Het hof schrijft zich in, in het hart van Delft als betekenisvolle groene ontmoetingsplek.

6 GROEN EN KLIMAATBESTENDIG De Gasthuisplaats wordt een rijk en klimaatbestendig stadslandschap, waar natuurinclusiviteit en biodiversiteit centraal staan. Er wordt ingezet op een sterke ecologische basis, met een gevarieerd palet aan bomen, heesters en kruidachtige soorten die leefruimte bieden voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. Hierbij hanteren we het principe van de vijf V’s: Voedsel, Voortplanting, Veiligheid, Variatie en Verblijf – als uitgangspunt voor het vergroten van biodiversiteit. De bestaande bomen blijven waar mogelijk behouden. In het ontwerp worden subtiele glooiingen aangebracht, waarmee we variatie in bodemhoogte en microklimaat creëren, zónder de historische laag aan te tasten die zich circa 40 cm onder het huidige maaiveld bevindt. Dit levert niet alleen gunstige omstandigheden voor bomen en heesters op, maar ook waardevolle gradiënten voor een rijker ecosysteem.

4. Het herdenken van de kapel als flexibele interventie

5

ONTMOETEN EN DOORWAADBAARHEID

De Gasthuisplaats krijgt een duidelijke en toegankelijke hoofdstructuur: een brede, groene route die de bestaande historische poort verbindt met een nieuwe poort aan de overzijde van het plein. Deze hoofdas fungeert als centrale ruggengraat van het park, geschikt voor dagelijks gebruik én inzetbaar voor nood- en hulpdiensten. Beide entrees worden herkenbaar vormgegeven en zijn indien nodig afsluitbaar. De hoofdroute is opgenomen in het fijnmazige, organisch vormgegeven padenstelsel van het park, maar onderscheidt zich door haar royale breedte. Hierdoor ontstaat vanzelf een heldere hiërarchie, zonder afbreuk te doen aan de informele, landschappelijke opzet van de plek. Binnen dit netwerk vormt een druppelvormige rondgang een subtiele verwijzing naar de organische ontwerpstijl die historisch verbonden is aan de Gasthuisplaats. Deze lus maakt een prettig en afwisselend rondje mogelijk door de verschillende sferen van het park: van de Groene Kapel tot het helend stadsbos. De omliggende stegen, die historisch deel uitmaakten van het park, worden opnieuw helder ingepast in het geheel. Ze krijgen een herkenbare plek binnen het stedelijk weefsel, in lijn met hoe stegen elders in de Delftse binnenstad functioneren.

GASTHUISPLAATS DELFT

In de klimaatbestendige moestuin wordt bewust gekozen voor medicinale beplanting, als verwijzing naar de zorgfunctie van de historische Gasthuisplaats. De tuin krijgt daarmee niet alleen een educatieve waarde, maar ook een symbolische laag die het verleden verbindt met de toekomst. Regenwater wordt lokaal geïnfiltreerd of hergebruikt voor de moestuin, en verhardingen zijn waterpasserend. Zo ontstaat een plek die bestand is tegen extreme weersomstandigheden én uitnodigt tot rust, ontdekking en zorg voor de natuur.

6. Groen en klimaatadaptief; Diversiteit in sferen van beplanting ten behoeven van biodiversiteit en gebruik. Onder ander moestuin, regentuin, bloementuin.....

3-4

7 ONTWERPEN MET OOG OP BEHEERSBAARHEID Het ontwerp van de Gasthuisplaats houdt vanaf de eerste schets rekening met de beheersbaarheid op lange termijn. Een duurzame groene ruimte ontstaat alleen wanneer deze niet alleen mooi, maar ook haalbaar en efficiënt te onderhouden is. We zetten daarom in op een ‘coaching van groen’ in plaats van traditioneel onderhoud. Er wordt gekozen voor een sterke mix van robuuste, inheemse plantensoorten met een vergelijkbare groeikracht. Deze vormen snel een dicht en vitaal plantendek, wat onkruiddruk vermindert en het onderhoud vereenvoudigt. Daarnaast zoeken we naar aanvullende vormen van beheer naast het gemeentelijke pakket. De Gasthuisplaats biedt ruimte voor kleinschalige buurtinitiatieven, educatie en zorggroen. In combinatie met de moestuin en de groene kapel ontstaat een plek waar bewoners kunnen meewerken aan beheer en betrokkenheid vanzelfsprekend wordt. Er kan gedacht worden aan een vorm als ‘Vrienden van de Gasthuisplaats’ of samenwerking met lokale organisaties, scholen of dagbesteding. Zo maken we van beheer ook een sociaal en activerend onderdeel van het plein. Afbeelding: Visiekaart Gasthuisplaats Door het ontwerp integraal af te stemmen op gebruik én onderhoud, ontstaat een groene plek die niet alleen vandaag aantrekkelijk is, maar ook toekomstbestendig én gedragen door haar gebruikers.

Axonometrie: Samenkomst van de 7 krachtlijnen in een integrale visieschets

Visualisatie visie vanaf Brabantse Turfmarkt kijkend naar bestaande poort GASTHUISPLAATS DELFT

Visualisatie visie vanaf bestaande poort kijkend naar Brabantse Turfmarkt 4-4