definitieve vastgestelde Programmabegroting 2025-2028 Delft incl Amendementen

In 2025 gaan we verder met de uitvoering van de ketenaanpakken: • Kansrijke Start • Valpreventie • Kind naar Gezond Gewicht • Gecombineerde Leefstijlinterventie overgewicht en obesitas volwassenen • Welzijn op recept Regionaal werken partners en gemeenten vanuit de programmalijn Gezond Leven uit het RIGA ook samen aan deze ketenaanpakken. Hiermee wordt de verbinding gemaakt tussen het medisch en het zorgdomein (bijvoorbeeld huisartsen, ziekenhuis en ouderenzorg). Als onderdeel van het GALA zijn we in 2024 gestart met het opstellen van een beleidsvisie op de sociale basis in Delft om aan te geven wat voor stad we willen zijn. Hiermee sluiten we aan bij de transformatie van het sociaal domein. Ook versterken we de bestaande sociale structuren in de wijken door het organiseren van meer informele en formele ondersteuning dichtbij inwoners in de wijk. Dit vraagt om een hernieuwde welzijnsaanpak per 2026.

Doelstellingen Uitvoering gezondheidszorg Naast de landelijke en regionale opgaven die uitwerking krijgen in Delft, voeren we ook onze lokale beleidskaders uit. Zo voeren we het beleidskader Jeugdpreventie en de notitie Gezondheidsbeleid 2020-2026 uit. Uitgangspunt van het gezondheidsbeleid is Positieve Gezondheid. Dit is ook een belangrijk uitgangspunt in het GALA en IZA. In de wijken Voorhof en Buitenhof gaan we in 2025 voor volwassenen verder met de interventies van Positieve Gezondheid in de wijk, samen met bewoners en maatschappelijke partners. Binnen het brede kader van Positieve Gezondheid zetten we de interventies voort uit het lokaal preventieakkoord. In 2025 zetten we in op een meer integrale aanpak van eenzaamheid, door samenwerking met plannen vanuit Positieve Gezondheid en een verbreding van doelgroepen. Daarnaast starten we in 2025 met het herijken van de gezondheidsnotitie. Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West (JGZ) voert in Delft de preventieve wettelijke taak uit voor jeugdgezondheidszorg (0-18). Daarnaast geven zij op verzoek van de gemeente vorm aan aanvullende diensten, zoals de samenwerking tussen het medisch en het sociaal domein.

93

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

Tegelijkertijd houden deze aanvullende diensten ook uitvoering in, zoals de ketenaanpak overgewicht en interventies als Kansrijke Start voor Ouders (Kasto), Prenataal Huisbezoek (het Goede Start gesprek) en Regie op preventie (voorlichting op scholen voor voortgezet onderwijs). GGD Haaglanden is de uitvoerende partij voor de wettelijke taak preventieve gezondheidszorg (18+). De GGD zet vooral in op preventieve maatregelen voor de gezondheid van de bevolking en risicogroepen. Het gaat onder andere om gezondheidsonderzoek van grote groepen mensen. De GGD adviseert ons over publieke gezondheid en voert voor Delft lokale taken uit. Dat zijn taken op het gebied van de Gezonde-Schoolaanpak, sociaal-medisch advies en geweld in afhankelijkheidsrelaties. Ook is de GGD vroegtijdig betrokken bij het ontwikkelen van omgevingsbeleid en bij gebiedsontwikkelingen. Het gaat om bijvoorbeeld binnenhuisklimaat, bescherming geluid- en luchtkwaliteit en bescherming tegen hitte. Vanuit het GALA en het IZA ligt ook de opdracht om via de fysieke leefomgeving te werken aan gezondheid en het terugdringen van de zorgvraag.

Maatregelen Hervormingsagenda en toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming We zien veel knelpunten (bijvoorbeeld wachtlijsten en het hoge percentage kinderen met jeugdhulp) in de jeugdzorg die dringend vragen om actie om het voor onze kinderen en hun ouders beter en makkelijker te maken. Dat vraagt om aan de slag te gaan met de volgende opgaven uit de Hervormingsagenda: • Toegankelijke en beschikbare jeugdzorg voor de meest kwetsbare jeugdigen en gezinnen; • Gezinsgerichte zorg; • Stevige lokale teams die waar nodig ook zelf hulp bieden; • Kinderen groeien zo thuis mogelijk op; • Jeugdigen en ouders kunnen vertrouwen op goede kwalitatieve zorg die daadwerkelijk helpt; • Samenwerking tussen gemeente en aanbieders wordt versterkt; • Verminderen van de bureaucratie en houdbaar financieringsmodel. Met deze opgaven gaan we verder met de beweging die we in Delft al hebben ingezet. Om de knelpunten die we zien in de jeugdbeschermingsketen het hoofd te bieden, is er landelijk het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming ontwikkeld. Naar aanleiding daarvan werken we aan vervlechting tussen het programma Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (HGKM) en de jeugdbeschermingsketen. Ook loopt er een regionale proeftuin om te experimenteren met nieuwe vormen van samenwerking rondom complexe veiligheidscasussen.

Doelstellingen Wmo We blijven inwoners (0-100 jaar) die dat nodig hebben ondersteunen, zowel met jeugdhulp als met Wmo-maatwerkvoorzieningen. Jeugdhulp wordt uitgevoerd door regionaal ingekochte zorgaanbieders, die zowel individuele als groepsgerichte inzet plegen. Ambulante jeugdhulp is de meest voorkomende vorm van jeugdhulp, maar ook verblijfsvoorzieningen, crisiszorg en jeugdbescherming/jeugdreclassering worden waar nodig ingezet. Verwijzers naar zorg handelen vanuit het principe 'licht waar mogelijk, zwaar waar nodig'. Daarmee hebben zij een sleutelpositie in het bepalen waarin voorliggende voorzieningen toereikend zijn voor de inwoners of waar zwaardere vormen van zorg noodzakelijk zijn. Door de stijgende kosten (die niet in verhouding staan tot de inkomsten vanuit het Rijk) zijn we genoodzaakt om zowel lokaal als regionaal (bijvoorbeeld door de aanpak kostenbeheersing) na te

94

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

denken over manieren om kosten te besparen. We stellen hierbij de inhoud centraal en focussen op de meest kwetsbare inwoners. In de regio Haaglanden is in 2024 het plan van aanpak kostenbeheersing Jeugdhulp vastgesteld. De uitvoering is gestart en krijgt in 2025 een vervolg. Lokaal doen we hierop nog een verkenning voor eventueel aanvullende maatregelen en innovaties. Bij de kadernota zijn hiervoor middelen beschikbaar gesteld in de reserve sociaal domein. Hiermee willen we de structurele kosten omlaag gaan brengen. Voorbeelden van maatwerkvoorzieningen (18+) zijn sociaal en persoonlijk functioneren, ondersteuning en regie bij het huishouden, dagbesteding, woningaanpassingen, vervoer en hulpmiddelen. De beweging om maatwerk en algemene voorzieningen beter te verbinden, wordt in 2025 voor de maatwerkdiensten voortgezet. Speciale aandacht gaat bij uit naar de specifieke doelgroep ouderen, bijvoorbeeld middels herstelgerichte interventies en dementievriendelijke gemeente aan te jagen. De nazorg voor ex-gedetineerden wordt verder verbeterd en de verbinding met Wmo-ondersteuning, waar dat nodig is, wordt makkelijker gemaakt.

Maatregelen Toegang Delft Support biedt, als toegangspoort (0-100 jaar) zowel voor jeugd als Wmo, laagdrempelige en passende ondersteuning (jeugd) danwel leidt daarnaartoe (Wmo en jeugd). Daarbij stuurt zij erop dat de ondersteuning ‘licht waar mogelijk, zwaar waar nodig’ is. Delft Support levert gespecialiseerde jeugdhulp niet zelf. Dit gebeurt door regionaal ingekochte zorgaanbieders. Ook de inzet van de doorbraakmethode gaat door. Met name het Sociaal Team zet deze methode in bij multidisciplinaire problemen van inwoners. Delft Support werkt nauw samen met preventie-, onderwijs-, zorg- en veiligheidspartners. Voor de verdere verbinding van het medisch en sociaal domein, in het kader van het RIGA, vragen we ook inzet van Delft Support. Komend jaar zet Delft Support extra capaciteit in voor de ondersteuningsbehoefte van bewoners bij ingrijpende renovaties van woningen (Meldpunt Bezorgd) en het voorkomen van overlast door verward of onbegrepen gedrag. Door extra financieel specialisten ontstaat daarnaast meer capaciteit voor hulp bij financiële zorgen. Wmo Centrumgemeentetaken Delft voert voor (en in samenwerking met) de gemeenten in de DWO-regio (Delft, Westland, Oostland) enkele taken uit als centrumgemeente. De taak van de centrumgemeente is het financieren van voorzieningen die hieronder vallen en het voeren van regie op het beleid.

De taken als centrumgemeente gaan over Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) en hieraan gelieerde taken, zoals verslavingszorg en ketenzorg GGZ, maatschappelijke opvang, beschermd wonen beschermd thuis en vrouwenopvang/huiselijk geweld kindermishandeling en Veilig Thuis (zie kopje toekomstscenario kind en gezinsbescherming). Vanuit OGGZ wordt verder gewerkt aan de ketenaanpak GGZ/bemoeizorg. Met de in 2024 verkregen ZonMW-subsidie wordt in 2025 een pilot uitgevoerd met een wijk-GGZ’er, om eerder te kunnen reageren op signalen over personen met verward of onbegrepen gedrag. De afgelopen jaren hebben we een stijging gezien van het aantal personen met verward of onbegrepen gedrag. Hiertoe is een plan van aanpak gemaakt dat in 2025 wordt uitgevoerd. Voor Beschermd wonen beschermd thuis gaan we in de DWO-regio door met de transformatie: de ontwikkeling naar ‘zo thuis en lokaal mogelijke ondersteuning in de wijken’. Ondanks landelijke vertraging zetten we deze koers onverminderd door. Vanuit die beweging loopt het project om ook de toegang tot beschermd wonen en beschermd thuis 'door te decentraliseren' naar de regiogemeenten. Voor de opvang van dak- en thuislozen geven we invulling aan het landelijk programma 'Iedereen onder een dak'.

Hiertoe worden in Delft en de regiogemeenten flexwoningen gerealiseerd, werken we met de methodiek Housing First en zetten we Vangnet in de Buurt in waar dat nodig is.

95

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

Doelstellingen Delft-West Binnen Delft-West zetten we met inwoners van de stad op dit beleidsterrein in op een gezondere en socialere stad. Dit betekent extra inzet op bijvoorbeeld collectieve jeugdhulp- en onderwijsvoorzieningen (specifiek groeigroepen Horizon). Verder is vanuit Preventie met gezag versterking op jongerenwerk gerealiseerd en zetten we in op sleutelfiguren in de wijk. Ten slotte continueert het programma Langer en Weer financieel onder Delft-West. Ondanks dat het programma betrekking heeft op de gehele stad, wordt dit gefinancierd vanuit Delft-West vanwege de sterke onderlinge inhoudelijke en geografische verbinding. Vanuit de SPUK Kansrijke Wijk zetten we in op het jonge kind, armoede en weerbaarheid.

96

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

7.3 WAT MAG HET KOSTEN Overzicht baten en lasten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

Baten

4.162

4.827

1.926

1.926

Lasten

129.743

128.130

124.908

124.558

Saldo

-125.582

-123.302

-122.982

-122.632

Overzicht mutaties (bedragen × € 1.000)

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

-114.900

-112.668

-113.123

-112.787

Gezonde en sociale stad Reeds besloten: Stand Programmabegroting 2024-2027 Begrotingswijzigingen t/m 1 juli 2024 Gemeentefonds - septembercirculaire 2023

-419

-280

-279

-280

-5.524

-5.386

-4.610

-4.610

- Werkdrukverlaging jeugdbescherming (taakmutatie)

-143

-134

-135

-136

- Wmo hulpmiddelen (taakmutatie)

-33

- Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU)

-22

-22

-22

-22

- Vrouwenopvang (DU)

-30

-27

-27

-27

Nominale ontwikkeling

-5.007

-4.992

-4.992

-4.977

347

207

207

207

-123.302

-122.982

-122.632

Kadernota 2024 Nog te besluiten voorstellen: Gemeentefonds - meicirculaire 2024

Bestaand beleid - Overig Bijsturingsmaatregelen - Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten Totaal - Gezonde en sociale stad

150 -125.582

Toelichting op de mutaties Kadernota 2024 (-/- € 5,524 miljoen) In de kadernota zijn voorstellen opgenomen voor subsidies Sociaal domein, Welzijn en Cultuur, extra correcties loon- en prijsontwikkeling Sociaal domein, Delft Support cao, Wmo, opbrengst Hervormingsagenda Jeugd, stelpost SPUK's, opbrengst transitie, autonome groei jeugd, Delft Support (Meldpunt Bezorgd, voorkomen overlast verward of onbegrepen gedrag), doorlopende lijn zorg in onderwijs en voorstellen voor de opgave Delft-West (15e begrotingswijziging 2024). Nog te besluiten voorstellen: Werkdrukverlaging jeugdbescherming (-/-€ 143.000) Met de raadsbrief van 7 februari 2024 (RIS2406075) bent u geïnformeerd over het collegebesluit om in te stemmen met het landelijk tarief en de werkdrukverlaging jeugdbescherming. Het Rijk en de VNG hebben op 23 oktober 2023 hierover bestuurlijke afspraken gemaakt. Op die manier komt er voor de jeugdbeschermers voldoende tijd en ruimte beschikbaar om de meest kwetsbare kinderen die in hun ontwikkeling worden bedreigd, goed te beschermen en deze gezinnen te ondersteunen. Wmo hulpmiddelen (taakmutatie) / Jeugdhulp kinderen in een AZC (DU) en vrouwenopvang (DU) (-/€85.000)

97

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

Dit betreft bijstellingen in de maatstaven, waardoor de uitkering aan Delft is bijgesteld. Voor jeugdhulp kinderen in een asielzoekerscentrum (AZC) krijgen we vanaf dit jaar structureel budget vanuit het Rijk. Nominale ontwikkelingen (-/-€ 5.007.000) De nominale ontwikkeling betreft de aanpassing van de budgetten aan het prijspeil voor 2025. Een nadere toelichting is opgenomen in het hoofdstuk Financiële positie. Kostenstijgingen binnen het sociaal domein, en in het bijzonder met betrekking tot jeugdhulp en Wmo, zijn moeilijk te prognosticeren. Aan de ene kant is sprake van open-einde-regelingen waarbij kosten vergoed moeten worden. Aan de andere kant is er grote afhankelijkheid van onder meer rijkswet- en regelgeving en blijven wij ook maximaal inzetten op kostenbeheersing. Vanwege deze onzekerheden is het meer opportuun de groei vanaf 2026 als risico op te nemen in de risicoparagraaf. Overig (€ 347.000) Dit betreft diverse financieel technische correcties zoals verschuivingen in de formatie en aanpassing kostenverdeelstaat. Realistisch ramen o.b.v. rekeningresultaten (€ 150.000) In de Kadernota 2024 zijn de positieve rekeningresultaten van de afgelopen jaren nader geanalyseerd en is voor de jaarlijks terugkerende positieve resultaten een beperkte verlaging (€ 2,35 miljoen) van de geraamde lasten in 2025 opgenomen. Het voorstel betreft de toedeling op programmaniveau.

98

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

8 SAMENLEVEN, ONDERWIJS EN CULTUUR Bedragen x €1.000 Exploitatie

Begroting 2025

Baten

7.795

Lasten

55.718

Saldo

-47.923

Algemeen Maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan een leefbare en inclusieve stad. We streven naar een passend voorzieningenniveau met kwalitatief goede en voldoende voorzieningen. Ook cultuur in Delft is inclusief en draagt bij aan een stad die aantrekkelijk is om in te wonen, te werken en te bezoeken. We stimuleren Delftenaren om meer te bewegen, als onderdeel van een gezonde leefstijl. En we werken eraan om kansen voor Delftenaren te vergroten, in de komende jaren met een focus op DelftWest. Onderwijs is essentieel voor een goede start in het leven. Hiermee dragen we bij aan de bestuurlijke accenten 'Delft kansrijk voor iedereen', 'een gezonde en veilige stad' en 'economische kracht en bruisende stad'. Relevante beleidskaders ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020-2035 Visie Sport en Bewegen 2017-2025 Investeringsagenda Sportaccommodaties en Uitvoeringsplan Sport Evaluatie Accommodatiebeleid Delft Delftse Educatieve Agenda 2024-2027 Beleidskader OAB-VVE Delft 2024-2027 Gemeente Delft Verordening financiële en materiele gelijkstelling onderwijs Delft Verordening leerlingenvervoer Cultuurkader Delft 2021-2030 Erfgoednota Delft 2020-2030 Toekomstvisie religieus erfgoed Delft

Onder dit programma vallen de volgende onderwerpen: openbaar basisonderwijs, Smart Makers Delft-voorbereidingsbudget, onderwijshuisvesting/ gymlokalen (diverse locaties), onderwijsbeleid en leerlingenvervoer, onderwijsondersteuning, sportaccommodaties, Cultuur (presentatie en -participatie), musea, cultureel erfgoed (inclusief archief , archeologie, monumenten), media en letteren (inclusief bibliotheken), samenkracht en burgerparticipatie (inclusief emancipatie/integratie en eigen kracht jeugd), Gezond en Wel (inclusief Adviesraad Sociaal Domein en buurtsportcoach), overige maatschappelijke voorzieningen (diverse locaties, inclusief welzijnsaccommodaties en bewaakte speeltuinen ), wijken (regie, wijkwerk Voorhof/Buitenhof, gebiedsgerichte aanpak), stimuleringssubsidies en kostenverdeelstaat (ureninzet op het programma).

99

Programmabegroting 2025-2028 vastgesteld incl. Amendementen 7 november 2024

8.1 WAT WILLEN WE BEREIKEN Algemeen Maatschappelijke voorzieningen We zetten in op een goede toegankelijkheid en bereikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen. De groei van het aantal inwoners in de stad zorgt voor een grotere vraag naar maatschappelijke voorzieningen op zowel buurt- als stedelijk niveau enerzijds en een intensiever gebruik van de bestaande voorzieningen anderzijds. Het voorzieningenniveau laten we meebewegen met de veranderende vraag. De gemeente heeft de wettelijke taak voor realisatie en instandhouding van voorzieningen voor onderwijshuisvesting. Aan deze wettelijke zorgplicht geven we invulling met de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Delft 2021 (regelgeving) en integrale huisvestingsplannen (beleid). Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) brengt de huisvestingsbehoefte voor de komende zestien jaar in beeld, verdeeld in perioden van steeds vier jaar. Het IHP is de basis voor beleidsmatige keuzes alsook concrete plannen voor verdere uitvoering. Daarnaast zijn ook de participatie van sportverenigingen in het beheer van de sportaccommodaties en de bijdragen van sportverenigingen aan het oplossen van maatschappelijke problemen uitgangspunten van het sportbeleid. Uitgangspunt voor de Delftse sportaccommodaties is dat deze toegankelijk, functioneel en veilig moeten zijn en daarmee voldoen aan de normering van de sportbonden.

Wijkcentra dragen bij aan de ambitie voor gezondere, leefbare en sociale wijken, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en zich ontplooien, en waar inwoners betrokken zijn bij de woonen leefomgeving. Onderwijs Goed onderwijs draagt bij aan een goede start in het leven. Wij zetten ons in om elk kind naar de school te laten gaan die het beste bij hem of haar past. We hebben daarom aandacht voor kwetsbare kinderen om thuiszitten te voorkomen. Om te voorkomen dat kinderen die op school vastlopen, een individuele jeugdindicatie nodig hebben, en het gevoel krijgen dat zij het probleem zijn, en dat ze niet welkom zijn in het onderwijs, zetten we in op collectieve inzet van jeugdhulp op scholen. Hiermee streven we naar het versterken van de pedagogische basis op de scholen. Cultuur Het Cultuurkader beschrijft de gemeentelijke visie op cultuur voor de komende tien jaar. We zetten in op de volgende ambitie van het Cultuurkader 2021-2030: cultuur in Delft is inclusief, past bij ons DNA en maakt de stad aantrekkelijk om in te wonen, te werken en bezoeken (bestuurlijk accent: economische kracht en bruisende stad). De uitvoeringsagenda voor het Cultuurkader is gericht op de programmalijnen meedoen met cultuur, stedelijke aantrekkelijkheid en cultuur en innovatie. De coördinerende en aanjagende rol gaan we op een bescheiden manier invullen.

Erfgoed Erfgoed Delft (archief, archeologie, monumenten) voert de vier programmalijnen uit van de nota 'Erfgoed maakt Delft geliefd', voor zover daarvoor middelen beschikbaar zijn gesteld. Daarnaast zijn we verantwoordelijk voor onze wettelijke taken, advisering en kaderstelling over erfgoed in gemeentelijke opgaves en projecten. In een dichtbevolkte omgeving die continu in ontwikkeling is, is erfgoed een bron van inspiratie die de stad leefbaar houdt. De lijnen zijn: • • •

programma 1: De Delftse collectie: basis op orde (zorgen voor wettelijke taken; behoud/conservering en beheer, en digitale registratie van collecties en data) programma 2: Delfts erfgoed van en voor iedereen (zichtbaar maken van erfgoed voor een breed publiek, educatie, kennis ontsluiten voor hergebruik) programma 3: Erfgoed als pijler bij gebiedsontwikkeling (culturele waardenkaarten, historisch DNA zichtbaar maken binnen een gebied, inspiratie bieden)

100