Cultuurkader Delft 2021 - 2030

Presenteren

Figuur creatieve cyclus | Bron: VNG

Gebiedsontwikkeling en cultuur Cultuur nemen we mee in de (gebieds)ontwikkeling van Delft. Of dat nu de ontwikkelingen in Delft Campus of die in Schieoevers-Noord zijn. De omgevingsvisie, gebiedsvisies en Agenda Delft 2040 bieden concrete handvatten om cultuur in te bedden in huidige en toekomstige gebiedsontwikkelingen, onder andere door het hanteren van een referentienorm voor ruimte die ingezet wordt voor cultuur. Als we concreet kijken naar ontwikkelingen in de stad, dan zetten we in op verbouw van Museum Prinsenhof Delft en het Rietveld Theater en de nieuwbouw van Filmhuis Lumen. Theater de Veste - Stadsbal Delft | Fotografie: Washand Ramlagan

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

24

Daarnaast is een multifunctionele middenzaal met bijpassende technische mogelijkheden zeer wenselijk voor theater­ voorstellingen, waar nu geen ruimte voor is. Een dergelijke zaal kan ook meer popconcerten mogelijk maken. Inwoners geven aan het aanbod livemuziek/popconcerten onvoldoende te vinden.16 Hier is zeker verbetering nodig. Popconcerten zijn laagdrempelig en voorzien in een duidelijke cultuurbehoefte. Naast het uitbreiden van zaalcapaciteit zien we kansen voor versterking van het popklimaat door het programmeren van popconcerten in de verschillende zalen in Delft, door een popsector waarin samenwerking de norm is.

‘Je zou in het cultuurbeleid tegenstellingen kunnen waarnemen, namelijk cultuur versus vastgoedontwikkeling, binnenstad versus buitenwijken, onderscheidend aanbod willen maken versus eigen inwoners. In plaats van tegenstellingen kun je beter uitgaan van zaken die complementair aan elkaar zijn want zonder elkaar kunnen ze niet bestaan. In onderscheidend aanbod gaat het altijd om de makers, maar het aanbod en de makers kunnen niet bestaan zonder haar omgeving, of dat nu de wijk is of de gebouwen.’ (gesprek Stedelijke Aantrekkelijkheid, 11 november 2020)

Deze wensen sluiten goed aan bij het dna en de aantrekkelijkheid van de stad en kunnen een mooi toekomstperspectief vormen. De samenwerking tussen de VAK en DOK in OPEN kan verder worden versterkt, passend bij de veranderende samenstelling en behoeften van de stad. Daarbij moet idealiter ook gekeken worden naar het ontwikkelen van aanbod van beide instellingen buiten de muren van OPEN. Bij het schrijven van dit cultuurkader zijn de programmering en activiteiten in OPEN echter niet begroot. Door de bezuinigingen op DOK en het beperkte budget bij De VAK is het lastig hier invulling aan te geven. In de gesprekken met De VAK en DOK houden we dit onderwerp op de agenda. We bezien op welke manier we hier op de langere termijn invulling aan geven.

16 Rapport Cultuurparticipatie Delft 2019.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

25

Aanpak Speerpunten uitvoering programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid: 2021-2024 Doelen

Aanpak en fasering

Output

Basis / ambitie / inzet corona

Beschikbaarheid middelen

Inspelen op de gevolgen van corona op de korte en (middel)lange termijn.

Analyse herstel cultuursector uitvoeren om via scenario’s de effecten van de coronacrisis op de middellange termijn in beeld te brengen.

Inzet corona

Coronareserve

Tijdens de coronacrisis behoud werkgelegenheid van makers.

Met makersregeling opdrachten voor makers.

Inzet corona

Coronareserve

Onderscheidende programmering in combinatie met gerichte marketing voor herstel bezoekerseconomie.

Cultuuraanbod passend bij het dna van Delft

Inzet corona

Coronareserve Afweging bij najaarsrapportage

Verbouw Rietveldtheater.

Toekomstbestendig theater

Basis

Middelen beschikbaar

Integraal plan op cultuur in de fysieke ruimte met een duidelijke referentienorm in de gebiedsontwikkeling. De inzet op een podiumkunstenvoorziening in Schieoevers vormt hier onderdeel van. We sluiten aan bij de omgevingsvisie, gebiedsvisies en Agenda Delft 2040.

Integraal plan op cultuur in de fysieke ruimte of Integraal Huisvestingsplan. Vervolg nader te bepalen

Basis

Middelen beschikbaar voor planvorming.

• Cultuur tijdens en na corona • Onderscheidend aanbod • Vindbaar aanbod • Bezoekers en bewoners • Stad in ontwikkeling

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

26

2021-2030 Doelen

Basis / ambitie / inzet corona

Beschikbaarheid middelen

Toekomstbestendig museum

Basis

Bij Kadernota 2021 middelen beschikbaar voor noodzakelijke renovatie en restauratie. Een particuliere schenking maakt ook de museale functie toekomstbestendig.

Nieuwbouw Filmhuis Lumen

Toekomstbestendig filmhuis

Basis

Middelen beschikbaar via Fonds 2040

Programmering Theater de Veste basis op orde i.v.m. kostenstijgingen.

Toekomstbestendig theater

Basis

Geen middelen beschikbaar

Versterking popklimaat en -aanbod met programmering in de verschillende podia in Delft en met samenwerking tussen de verschillende partijen die zich met pop bezighouden.

Popaanbod

Basis

Geen middelen beschikbaar

Land Art Delft borgen continuïteit

Toekomstbestending LAD

Ambitie

Geen middelen beschikbaar

Faciliteren creatieve cyclus door verbetering makersklimaat en ondersteuning makers in brede zin.

Faciliteiten en ruimte (letterlijk en figuurlijk) voor makers. Gefaseerde toepassing Fair Practice Code (zie meedoen)

Ambitie

Geen middelen beschikbaar. Alleen voor makersregeling via coronareserve

Voortzetten en ontwikkelen onderscheidend aanbod en ontwikkeling programmering in stillere periodes op basis van publieksonderzoek dat specifieke doelgroepen aanspreekt. Ook themaperiodes.

Cultuuraanbod passend bij het dna van Delft

Ambitie

Middelen beschikbaar binnen budget toerisme

Aanpak en fasering

Output

Verbouw Museum Prinsenhof Delft tot een toekomstbestendig museum.

• Cultuur tijdens en na corona • Onderscheidend aanbod • Vindbaar aanbod • Bezoekers en bewoners • Stad in ontwikkeling

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

27

3.3 Cultuur & Innovatie: waar cultuur, wetenschap en Delft elkaar ontmoeten

Delft is een dynamische stad waar verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden zijn. Vindingrijkheid en durf in techniek, handel, wetenschap en kunst hebben de stad welvaart gebracht en bekendheid over de hele wereld. Met alle kennis en creativiteit is Delft een echte kweekvijver van talent. Delft durft te pionieren en dat zorgt voor belangrijke uitvindingen. Met de stad als proeftuin lossen we maatschappelijke vraagstukken op en dragen we bij aan de welvaart en het welzijn van inwoners. Technologie, innovatie en creativiteit bepalen de ontwikkeling van de stad. Dat was vroeger zo, en ook nu nog. De verwevenheid tussen cultuur, innovatie, wetenschap en technologie wordt steeds sterker en vanzelfsprekender. De slogan Delft Creating History zegt het nog steeds heel treffend. Innovatie en cultuur maken de stad.

Innovatie, technologie, historie en creativiteit zijn de kenmerken van het DNA van Delft. Met cultuuruitingen, waarin deze kenmerken een belangrijke rol spelen, kan Delft zich onderscheiden van andere steden. Als mensen van buiten Delft aan Delft denken, dan komt toch het eerste die historische kant van de stad naar voren: de binnenstad, het verleden van ons land – met Willem van Oranje als belangrijk historisch figuur – en het karakteristiek Delfts blauw. Dat alleen al maakt Delft uniek. Daarnaast is er ook het vooruitstrevende en innovatieve karakter, dat via onderwijsinstellingen, zoals de TU, op verschillende plekken in de stad tot uitdrukking komt en al eeuwen karakteristiek is voor Delft. Het combineert in zichzelf dus al historie met innovatie. Naast het op deze wijze vormen van het unieke karakter van

Delft, levert Cultuur & Innovatie ook een belangrijke bijdrage aan het ontwikkelen van oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken van de stad en van de wereld daarbuiten. Cultuur heeft van zichzelf veel gemeen met wetenschap en innovatie. Bijvoorbeeld de drang tot vernieuwing en de kritische en onderzoekende blik op maatschappelijke ontwikkelingen. Deze staan aan de basis van zowel de kunsten als wetenschap en creativiteit. Er is meer mogelijk in de samenwerking met onderwijs, wetenschap, bedrijven en andere partners aan maatschappelijke vraagstukken. Dan kan het gaan over een betere leefomgeving in de wijken, het zoeken naar toepassingen voor technologieën of het bijdragen aan het zowel praktisch als theoretisch nadenken over bredere thema’s, zoals duurzaamheid.

Highlight Festival – Stroomtijd van DEFRAME | Fotografie: Fred Leeflang

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

28

Door over en weer gebruik te maken van de kwaliteiten van de verschillende partijen ontstaat een wisselwerking waarin synergie tot stand kan komen. Onderzoek en experiment liggen aan de basis van wetenschap, innovatie en cultuur. Om samenwerking mogelijk te maken, is wel ruimte nodig, zoals makerspaces of broedplaatsen. Daarnaast bestaat er behoefte aan kennisdeling en het aanbrengen van inhoudelijke focus in de stedelijke samenwerking en programmering, bijvoorbeeld in de vorm van een cultuur- en innovatieplatform.

Ambitie

Om het beeld van Delft als historische stad te kantelen naar een stad waar historie met innovatie verweven is, is extra aandacht nodig voor innovatie. Hiervoor zijn verschillende evenementen en activiteiten ontwikkeld om dat innovatieve karakter in de stad te ervaren. Dat gebeurt bij activiteiten op de TU-campus, in onze culturele instellingen en bij festivals. De stad bruist op haar eigen wijze. Op de podia die Delft rijk is en ook door de stad zelf als podium te gebruiken, om zo het verrassingseffect te vergroten en meer mensen in aanraking te brengen met wat cultuur en innovatie kunnen doen. Daarbij kunnen we nog meer al bestaande locaties inzetten, bijvoorbeeld Lijm en Cultuur. Andere nieuwe of nieuw te ontwikkelen

locaties met een innovatief en creatief profiel kunnen mogelijk ook voor een brede inbedding in de stad ingezet worden. Te denken valt aan House of Delft, Armamentarium, NeXt!Delft en Schieoevers-Noord. Dit moeten we nader onderzoeken. ‘Het ontbreekt in Delft een beetje aan een creatieve plek waar verschillende kunstvormen bij elkaar komen. De vraag is wel of we één centrale plek willen en waar dat dan zou moeten zijn, of dat we (bestaande) netwerken van plekken activeren. Middels broedplaatsenbeleid kan het experimenteren bevorderd worden. Met broedplaatsen creëer je plekken die betaalbaar zijn, zodat vrij geëxperimenteerd kan worden.’ (gesprek Cultuur & Innovatie, 13 november 2020)

Delft is het podium voor cultuur en innovatie. Dit zie je en beleef je in de stad. We slaan een brug tussen wetenschap én cultuur om het bredere publiek te bereiken en maatschappelijk te innoveren. Het karakter van Delft als innovatieve (maak)stad komt tot uiting doordat de culturele infrastructuur en de innovatieve en creatieve bedrijvigheid elkaar weten te vinden en samen kunnen experimenteren. Ook in de gebieds­ ontwikkelingen komt de wisselwerking tussen cultuur en innovatie tot uitdrukking.

Doelen We richten ons daarvoor op de volgende doelen: Op het podium: Delft presenteert zich met een activiteitenaanbod dat past bij het dna van Delft en dat de spannende wisselwerking tussen cultuur en innovatie laat ervaren. Cultuur en innovatie dragen bij aan een bruisende stad. Museum Prinsenhof Delft Tentoonstelling MOJO | Fotografie: Marc Bolsius

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

29

Zichtbaarheid in de stad: Het stedelijk programma voor cultuur en innovatie presenteert zich als één geheel door het aanbrengen van bundeling en focus. Het aanbod is zichtbaar en goed vindbaar voor bezoekers en bewoners.

Science Centre Delft – Tentoonstelling

Onderdeel van gebiedsontwikkelingen: In de fysieke ontwikkeling van de stad brengt cultuur Delft als innovatieve stad over het voetlicht. Daarbij stimuleren we waar mogelijk samenwerking tussen innovatieve en creatieve ondernemers en organisaties en culturele en creatieve makers. En we onderzoeken op welke locaties dit mogelijk is. In de gebiedsontwikkelingen kan de wisselwerking tussen cultuur en innovatie tot stand komen. De manier waarop dat gebeurt kan uiteenlopen van structurele ingrepen in de open­ bare ruimte die het innovatieve karakter tot uitdrukking brengen, tot het rekening houden bij de (her)ontwikkeling van gebieden met plaatsen voor innovatieve startups en kleinschalige creatieve maakbedrijven. Op deze plekken gedijen kunstenaars en creatief zelfstandigen naast meer ambachtelijke werkers. Dit verbetert de effectiviteit en maakt kruisbestuivingen mogelijk, die ook weer tot innovatieve oplossingen kunnen leiden.

We onderzoeken de komende jaren wat nodig is voor het verder ontwikkelen van dergelijk (broedplaatsen)beleid. Placemaking17 kan hierin een vliegwiel zijn. Het geeft kleur aan het te ontwikkelen gebied en het helpt bij de economische ontwikkeling. ‘Het is goed te benoemen dat er al heel veel samenwerking, bundeling en focus is, zoals bijvoorbeeld de BètaBalie waar veel partijen uit de stad programma in maken. Zichtbaarheid of een agenda kan hierbij helpen om te weten wat er is. Maar ook een plek waar ideeën binnengebracht kunnen worden en waar gezamenlijke redactie plaatsvindt. Op deze manier kun je een slag maken door cultuur en innovatie veel meer als één geheel naar buiten te brengen.’ (gesprek over Cultuur & Innovatie, 13 november 2020)

Het beter vermarkten van het aanbod van Cultuur & Innovatie draagt bij aan de zichtbaarheid ervan. Het opzetten van een ‘Cultuur- en Innovatieplatform’ – waaraan meerdere partijen (culturele instellingen, onderwijs, bedrijven en andere partners) zich verbinden – kan daar een onderdeel van zijn. Een dergelijk platform bundelt wat deze partijen te bieden hebben. Zij kunnen werken aan een gezamenlijk programma met duidelijke focus en verbeterde zichtbaarheid. Die zichtbaarheid verbindt de innovatieve activiteiten meer met de stad en de inwoners. Ook kan de bezoeker zijn beeld van Delft als primair historische stad herzien naar dat van een stad waar ook heel veel nieuws en innovatiefs te ontdekken is. Hierbij hebben we ook aandacht voor educatie. Door educatief aanbod kan het thema Cultuur & Innovatie aantrekkelijker worden voor een diverser publiek. Een belangrijke drempel om aanbod op dit gebied te bezoeken, zoals het ontbreken van voorkennis, kunnen we daarmee wegnemen. Voor bezoekers nemen we mogelijke drempels weg als er een divers aanbod is op een thema dat zij interessant vinden. Dit kan ook het verblijven in Delft stimuleren.

17 Placemaking is een methode om met gebruikers te werken aan de verbetering van de openbare ruimte. Het legt verbinding tussen gebruikers en openbare ruimtes, waarbij de gebruiker de belangrijkste rol heeft.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

30

Aanpak Speerpunten uitvoering programmalijn Cultuur & Innovatie: 2021-2024 Aanpak

Output

Basis / ambitie / inzet corona

Beschikbaarheid middelen

Placemaking met C&I programma en makersfaciliteiten in gebiedsontwikkeling kan een tijdelijk vliegwiel zijn.

C&I programma dat bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van gebied in ontwikkeling.

Basis

Placemaking: Opdracht en bekostiging komt uit project.

Ontsluiting kennis naar brede inzet bestaande en nieuwe locaties voor programmering C&I-aanbod.

Onderzoek. Vervolg nader te bepalen

Ambitie

Middelen beschikbaar voor verkenning. In de tijd is nadere financiële vertaling nodig.

Doelen

Aanpak

Output

Basis / ambitie / inzet corona

Beschikbaarheid middelen

• Op het podium

Ontsluiting C&I-kennis en een duidelijke focus en zichtbaarheid. Door ondersteunen van een C&I platform.

C&I-platform

Basis

Eenmalig voor opzetten platform. Geen middelen beschikbaar voor structurele ondersteuning

Broedplaatsenbeleid ontwikkelen om de creatieve cyclus en het makersklimaat beter te faciliteren. Placemaking kan een tijdelijk vliegwiel zijn.

Broedplaatsenbeleid: Vervolg nader te bepalen.

Basis

Geen middelen beschikbaar. Er is een nadere financiële vertaling nodig.

Verstevigen programmering en netwerk rondom Cultuur & Innovatie.

Themaperiode met een C&I activiteitenaanbod.

Ambitie

Geen middelen beschikbaar

Doelen • Op het podium • Onderdeel van gebiedsontwikkelingen • Zichtbaarheid in de stad

2021-2030

• Onderdeel van gebiedsontwikkelingen • Zichtbaarheid in de stad

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

31

4. Uitvoering en middelen Delft Fringe Festival – Prima Donna’s | Fotografie: Kim Hipke

Cultuur, Cultuurkader motor van Delft Delft in ontwikkeling 2021 - 2030

32

De gemeente zit nu in financieel zwaar weer en heeft stevige keuzes gemaakt. Het staat vast dat de gemeente de komende jaren een sober financieel beleid moet voeren. Dit cultuurkader houdt daar rekening mee, maar kijkt met het oog op de ontwikkeling en uitdagingen van Delft ook vooruit met een visie voor tien jaar. Dit geeft perspectief aan de sector in een uitdagende tijd en geeft de ruimte om invulling te kunnen geven aan gemeentelijke ambities.

4.1 Uitvoeringsagenda Tijdens het externe oriëntatieproces voor dit cultuurkader hebben we samengewerkt met de cultuursector, die grotendeels georganiseerd is in de Cultuurtafel Delft, en met diverse partners uit andere domeinen. De programmalijnen en speerpunten voor de uitvoering zijn tot stand gekomen door gesprekken met het veld en ook aangescherpt op basis van sessies met de cultuursector en andere partners. Wij zien de sessies als een opmaat naar een meer structurele uitwisseling tussen partijen en domeinen en als aanjager om het netwerk te versterken. Door het in sessies samenkomen rondom de programmalijnen bijvoorbeeld jaarlijks te doen, kunnen we tussentijds met elkaar bespreken welke stappen er gemaakt zijn en waar nog knelpunten zitten in de uitvoering van dit cultuurkader. Dit willen we inbedden in de uitvoering van het cultuurkader de komende jaren.

Met de verschillende stakeholders gaan we in gesprek over de gezamenlijke uitvoering van de programmalijnen. We maken concrete afspraken over de rol, het mandaat en de rand­ voorwaarden die nodig zijn voor de uitvoering van de programma­lijnen.

Aansluiting landelijk cultuurbeleid We streven ernaar dit cultuurkader in de pas te laten lopen met het landelijke cultuurbeleid. Delft is onder meer via de regionale samenwerking aangesloten op het proces om het landelijke cultuurbeleid vorm te geven. Aansluiting bij deze vierjaarlijkse kunstenplanperiode van de rijksoverheid is wenselijk en noodzakelijk voor instellingen die ook willen aanvragen bij landelijke fondsen, zoals het Fonds Podiumkunsten, het Mondriaan­fonds of bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Daarnaast werken we samen met bijvoorbeeld het Fonds voor Cultuurparticipatie en het ministerie van OCW aan het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit dat dezelfde vierjarige cyclus volgt.

Stadsarchief de hort op

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

33

Fasering en prestatieafspraken in relatie tot de uitvoering

4.2 Middelen

We gaan binnen de uitvoering uit van een aantal fases. Dit kwam al bij de programmalijnen aan de orde. Een belangrijke factor hierbij is dat het toekomstig herstel en succes van de cultuursector sterk wordt beïnvloed door de diverse externe factoren die samenhangen met corona. Maar ook vanwege de planningshorizon van cultuuraanbod.

Sober financieel beleid

De VNG-publicatie corona, cultuur en gemeenten stelt het als volgt: “Producties worden lang tevoren voorbe­reid, artiesten moeten zeer tijdig worden geboekt. Exposities, zeker blockbusters, worden jaren van tevoren opgetuigd om bijvoorbeeld bruiklenen te kunnen organiseren. Publiek wordt lang van tevoren geïnformeerd om alvast te kunnen reserveren. En lesprogramma’s en educatieve activiteiten kennen vaak een lange voorbereidingstijd. Al die langcycli­sche processen zijn door de crisis ruw verstoord”.18 We gaan ervan uit dat diverse activiteiten en projecten van cultuurpartners bijdragen aan de uitvoering van dit cultuurkader. Dat zijn reeds bestaande activiteiten of zaken die passen binnen de voor de komende jaren uit te werken programmering van partners. Voor een deel wordt dan ook, voortbouwend op de aanpak van het vorige cultuurkader, gestuurd op de uitvoering via de prestatieafspraken met instellingen. Binnen de prestatie­ afspraken kunnen onderdelen mogelijk verschuiven om verder uitvoering te geven aan de ambities en doelen. Daarover maken we afspraken via de jaarlijkse subsidiëring.

18 VNG Gids corona, cultuur en gemeenten. Informatiegids over gemeentelijke coronasteun aan de lokale culturele infrastructuur, 2021

De gemeente moet haar uitgaven de komende jaren beperken om financieel in balans te zijn. In de komende jaren houdt de gemeente weinig ruimte om extra te investeren. Daarnaast hebben de bezuinigingen impact op de cultuursector. Desondanks zien we genoeg mogelijkheden om te starten met de uitvoering van dit cultuurkader door tijdens en na corona met name in te spelen op het toekomstig herstel in de sector. Daarnaast gaan we waar mogelijk de verbinding aan met andere terreinen, zoals toerisme, economie, evenementen, erfgoed en het sociaal domein, om te komen tot een brede financiering. Ook gaan we, samen met onze partners, actief op zoek naar aanvullende externe financiering. Daarbij kan gedacht worden aan provinciale, landelijke of Europese subsidies. Waar mogelijk kunnen we een rol spelen door culturele partners in contact te brengen met Delftse commerciële organisaties.

Bezuinigingen We houden nauwlettend in de gaten wat het effect is van de bezuinigingen. Een gezonde financiële huishouding van gesubsidieerde instellingen is altijd een aandachtspunt. Via het accounthouderschap schenken we daar aandacht aan en sturen we hierop. Publieke en private fondsen dragen veelal bij aan projecten van organisaties, als daar een bijdrage van de gemeente tegenover staat. Er bestaat een risico dat door de gemeentelijke bezuinigingen deze multiplier onder druk komt te staan. Dit heeft onze aandacht.

Rijksmiddelen coronasteun De coronacrisis is bepalend voor de eerste jaren van de uitvoering van het cultuurkader. Op de korte termijn zetten we alleen in op acties die bekostigd kunnen worden uit de coronamiddelen die het Rijk hiervoor specifiek beschikbaar heeft gesteld, zoals het steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl. Het Rijk noemt culturele activiteiten nadrukkelijk voor de inzet van deze middelen. We weten nog niet hoe lang de coronacrisis aanhoudt en hoe de cultuursector weer ‘open’ mag. Tot nu toe is de cultuursector van Delft overeind gebleven door inventieve programmering en aanvullende middelen die het Rijk beschikbaar heeft gesteld. We verwachten dat voor de weerbaarheid van de sector en het aanpassen aan het nieuwe normaal ook vanaf 2022 middelen van de rijksoverheid nodig zijn. We volgen dit nauwlettend.

Fysieke ruimte Eventuele investeringen in de culturele fysieke infrastructuur bezien we in samenhang met de gebiedsontwikkelingen en de financiering van voorzieningen in de breedte, waaronder cultuurvoorzieningen. Om een passend voorzieningenniveau te kunnen borgen, stellen we een referentienorm maatschappelijke voorzieningen op. Deze verankeren we binnen het proces van de gebiedsontwikkelingen en andere relevante ruimtelijke ontwikkelingen. Bij de referentienorm maken we onderscheid tussen voorzieningen die op buurtniveau nodig zijn en stedelijke voorzieningen. Daar volgt een financiële vertaling uit en leidt uiteindelijk tot een investeringsplan cultuur, binnen de financiële kaders die dan gelden.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

34

Zoals eerder genoemd, geeft placemaking met onder andere cultuur kleur aan te ontwikkelen gebieden en helpt het bij de economische ontwikkeling. Omdat placemaking onderdeel is van gebiedsontwikkeling komt de opdracht en bekostiging daar ook uit voort.

Daarnaast zijn er incidentele middelen beschikbaar voor de verbouwing van het Rietveld Theater in 2021 en wordt in het investeringsbudget Fonds 2040 rekening gehouden met een aanvraag voor een eenmalige investeringssubsidie van Filmhuis Lumen en een garantstelling voor een lening.

Prinsenhof Delft. De particuliere gift is een geweldige impuls voor het museum en maakt mede mogelijk dat ook de museale functie toekomstbestendig gemaakt kan worden. Hiermee kan de positie van het museum worden behouden en verder worden versterkt.19

Meerjarenbegroting en relatie met de uitvoering

Kadernota

Incidentele inzet corona

In de onderstaande tabel staan de (indicatieve) bedragen die de komende jaren voor de verschillende onderdelen van cultuur geraamd zijn.

Voor het op orde krijgen van de basis zijn aanvullende middelen nodig. Om het voortbestaan van de VAK te kunnen borgen wordt in de Kadernota 2021 via een afzonderlijk voorstel voorgesteld om het minimaal benodigde budget vanaf 2023 vrij te maken.

De corona periode vraagt op korte termijn in de fase tijdens en na corona inzet om in te kunnen spelen op het toekomstig herstel in de sector. Het gaat dan om de volgende incidentele activiteiten die uit de incidentele middelen Rijkssteun corona worden bekostigd: • Verbetering makersklimaat tijdens corona • Sectoranalyse herstel cultuursector • Verkenning stand van zaken amateurkunst • Onderscheidend aanbod voor herstel bezoekerseconomie en innovatie en versterking cultuursector • Laagdrempelig preventief aanbod jeugd

Uit deze tabel blijkt dat het cultuurbudget vastzit in structurele subsidies. Er is een zeer beperkt budget aanwezig om vrij te besteden, bijvoorbeeld voor het doen van verkenningen en onderzoek. Op dit moment is het niet mogelijk om middelen vrij te maken. Wellicht ontstaat daar in komende jaren wel ruimte voor. Binnen de prestatieafspraken kunnen onderdelen mogelijk wel verschuiven om deels uitvoering te geven aan het kader.

Wat betreft de verbouwing van Museum Prinsenhof Delft zijn in de Kadernota 2021 de middelen vrijgemaakt voor de noodzakelijke restauratie en renovatie van het monument. Daarnaast krijgt de gemeente Delft een zeer grote particuliere schenking van 10 miljoen Euro voor Museum

Cultuur/media werkbudget meerjarenbegroting 2021-2025 (excl. Erfgoed Delft):

2021

2022

2023

2024

2025

730.017

730.017

530.017

530.017

530.017

Media (DOK, Omroep Delft)

4.152.492

4.122.492

3.722.492

3.322.492

3.322.492

Podiumkunst (o.a. Theater De Veste, Theaternetwerk, SPOD)

1.812.029

1.812.029

1.812.029

1.812.029

1.812.029

274.423

214.423

214.423

214.423

214.423

3.756.456

3.861.806

3.860.295

3.871.964

3.857.824

367.086

163.916

160.756

160.756

160.756

11.092.503

10.904.683

10.300.012

9.911.681

9.897.541

De VAK

Beeldende kunst (o.a. 38CC, WAD, Prinsenkwartier, onderhoud kunst) Museum Prinsenhof Delft Overig cultuursubsidies (o.a. Delfts Peil, cultuurhelden) Totaal

19 2122454 Voorstel van het college aan de raad inzake Van visie naar ontwerp Prinsenhof Delft start Ontwerpfase Gemeente Delft (notubiz.nl).

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

35

In de coronarapportages bij de Kadernota en de najaars­ rapportage wordt de raad gevraagd om hiervoor middelen vrij te maken uit de coronareserve.

Basis op orde Voor alle overige zaken om de brede basis op orde te krijgen, die passen binnen de uitgezette lijn van dit cultuurkader zijn geen middelen beschikbaar binnen de bestaande cultuur­ begroting. Het gaat daarbij met name om de volgende zaken.

Ambitie De in de programmalijnen geschetste acties laten zien wat nodig is om alle ambities uit dit cultuurkader te realiseren en in de pas te laten lopen met de ontwikkelingen in de stad. De benodigde middelen hiervoor moeten we nader bepalen. In het geval dat er in de toekomst meer financiële ruimte ontstaat, dan kunnen voorstellen die passen binnen de ambities van de programma­ lijnen nader worden uitgewerkt.

Basis op orde

4.3 Monitoring en evaluatie

Meedoen met Cultuur • Cultuurhuis verankeren in de wijken • Toepassing Codes

Monitoring en evaluatie van de doelstellingen vindt plaats aan de hand van de gemeentelijke beleidscyclus en gericht onderzoek, zoals de tweejaarlijkse DIP-enquête cultuurparticipatie en -waardering. Waar mogelijk werken we op het gebied van onderzoek en evaluatie samen met andere beleidsterreinen binnen de gemeente. Zo hebben we – gezien de relatie tussen de beleidsterreinen – in het DIP-onderzoek ook het onderwerp evenementen meegenomen. Daarnaast streven we naar gericht onderzoek naar de maatschappelijke effecten van de programmalijnen.

Stedelijke Aantrekkelijkheid • Ontwikkeling popklimaat • Verbouwing Museum Prinsenhof Delft tot een toekomstbestendig museum • Theater de Veste basis op orde in verband met kosten­stijgingen • Afweging nieuwbouw Theater de Veste i.r.t. gebiedsontwikkeling Schieoevers-Noord. • Integraal plan cultuur in de fysieke ruimte Cultuur & Innovatie Ondersteuning C&I platform Onderzoek ontwikkelen broedplaatsenbeleid

We stimuleren dat de culturele partners ook metingen doen naar de waardering van het culturele aanbod onder hun bezoekers en naar de (maatschappelijke) impact van culturele activiteiten. Dit doen we bijvoorbeeld via de prestatieafspraken met culturele instellingen. Daarnaast ligt het voor de hand om met de bij de uitvoering betrokken partners per programmalijn tussentijds en in 2030 te evalueren in welke mate de doelstellingen bereikt zijn. In 2024 evalueren we het beleid, aan de hand van een voortgangs­ rapportage. Hiermee willen we ook tegemoetkomen aan de wens van de sector om het beleid in de pas te laten lopen met het landelijke cultuurbeleid. Deze rapportage leggen we ter informatie voor aan de gemeenteraad.

In de monitoring nemen we in 2022 de hierboven genoemde sectoranalyse herstel cultuursector mee. Zo krijgen we een goed beeld van de effecten van de crisis op de middellange termijn voor de culturele instellingen.

Overkoepelend Inzet partners t.b.v. uitvoering cultuurkader

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

36

Bijlagen Museum Prinsenhof Delft – Tentoonstelling Pieter de Hooch

Cultuur, Cultuurkader motor van Delft Delft in ontwikkeling 2021 - 2030

37

Bijlage 1 Evaluatie Cultuurkader ‘Focus op Cultuur’ In 2020 is een evaluatie van het cultuurkader 2016-2019 Focus op Cultuur uitgevoerd. De evaluatie is besproken met diverse cultuurpartners die zich de afgelopen jaren ingezet hebben als ambassadeur van het cultuurkader. Hun opmerkingen en aanbevelingen hebben we verwerkt in de evaluatie. Het college heeft de evaluatie vastgesteld en ter informatie naar de raad gestuurd. In het vorige cultuurkader werkten we met programmalijnen. Deze systematiek behouden we, met enkele aanpassingen. Het is niet noodzakelijk om alle programmalijnen drastisch te veranderen. Toch zijn enkele aanpassingen wel wenselijk. Een aparte programmalijn Cultureel Erfgoed is niet nodig de komende jaren, omdat inmiddels de Erfgoednota Erfgoed maakt Delft geliefd is opgesteld. Wel blijft dit als discipline belangrijk in het cultuurkader. Cultuureducatie en talentontwikkeling hebben een belangrijke en logische plek binnen het cultuurbeleid. Zonder breedte is er immers geen top. Het ligt wel voor de hand dat we de komende jaren meer nadruk leggen op gelijke kansen en een sterkere synergie met de programmalijn meedoen met cultuur. Dat sluit goed aan bij onze wens en de noodzaak om een inclusief cultuurbeleid te voeren.

De programmalijn Cultuur en technologie uit het cultuurkader 2016-2019 hangt heel nauw samen met de kernwaarden technologie, innovatie en creativiteit, en daarmee vooral met de programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid (en in beperkte mate met cultuureducatie). Ook zien we een relatie met het toeristische stadsmarketing- en evenementenbeleid. Cultuurpartners zien dit onderwerp als zeer passend bij Delft en vinden het waard om hiermee door te gaan. Wel met de aangepaste naam Cultuur & Innovatie, die beter aansluit bij hedendaagse ontwikkelingen en een wat bredere scope geeft. De programmalijn Stedelijke Aantrekkelijkheid vormde de ‘satéprikker’ door de diverse programmalijnen. De vele projecten hebben daardoor een bijdrage geleverd aan het behalen van diverse andere doelen dan alleen die van stedelijke aantrekkelijkheid. De aanpak met het themajaar bleek ook in dat opzicht succesvol. Wel is het van belang om samenwerking en onderscheidend en thematisch programmeren duurzaam te borgen. Hierbij is ook de samenhang met de nieuwe toeristische visie, het evenementenbeleid en stadsmarketingbeleid van belang. De afgelopen jaren was het niet vanzelfsprekend dat de cultuursector als geheel een netwerk vormt, met één aanspreekpunt voor het bredere maatschappelijke veld.

Dit is niet goed voor de maatschappelijke positie van de cultuursector en is een gemiste kans. Samenwerking met andere domeinen blijft bijvoorbeeld mede hierdoor nog in de kinderschoenen staan. In dit cultuurkader willen we hieraan aandacht geven. Positief is dat de cultuursector zich in 2020 tijdens de coronapandemie heeft georganiseerd in de Cultuurtafel Delft. Voor de uitvoering van het cultuurkader was aanvankelijk geen nieuw budget beschikbaar. Toch is veel gerealiseerd. Dit was mede mogelijk door inzet van eenmalige subsidie. Maar ook budget voor uitvoering van het evenementenbeleid en het toeristisch beleid is ingezet voor cultuur, bijvoorbeeld tijdens het Gouden Eeuwjaar. Verder heeft ook het Rijk financieel bijgedragen en hebben de culturele partners bijgedragen in capaciteit. Vanaf 2019 besloot het college tot (deels tijdelijk) extra middelen voor cultuur. Een (bescheiden) basisbudget voor capaciteit en projecten had de uitvoeringsagenda een betere start kunnen geven en samenwerking met partners, binnen en buiten de cultuursector, sneller op gang kunnen brengen. Voor een effectieve gemeentelijke regierol zijn middelen nodig om de uitvoering op gang te brengen. Het is niet altijd mogelijk en wenselijk om de inzet van de ambassadeurs te borgen binnen de bestaande prestatiesubsidie en -afspraken van culturele instellingen.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

38

Bijlage 2 Onderzoek cultuurparticipatie Delftenaren Het beeld over cultuurparticipatie tussen 2015 en 2019 blijft stabiel. Delftenaren blijven over de jaren heen even positief over de kwaliteit van de podiumkunsten. In 2019 gaf men het cijfer 7,4 en in 2017 een 7,3. Voor de variatie van het cultuuraanbod gaf men in 2019 en 2017 een 7,1. Delftenaren kennen ook het aanbod dat er is. Daarnaast herkent het merendeel van de Delftenaren de ambities die zijn beschreven in het cultuurkader. Zo vindt bijvoorbeeld 67% van de respondenten dat het cultuuraanbod in Delft bijdraagt aan een aantrekkelijke binnenstad en 56% vindt dat Delft een culturele stad is. Wat betreft het culturele aanbod lijkt een crossoverprogrammering bij de meeste Delftenaren aan te slaan. Ze reageren binnen een aantal stellingen opvallend positief over de organisatie van themajaren, terwijl op de andere stellingen de reactie vooral neutraal is. Themajaren bieden bij uitstek de kans om zogenoemde crossover-activiteiten te organiseren.

Verbeteringen zijn altijd mogelijk. We zien hierin voldoende mogelijkheden om mee te nemen in dit cultuurkader. Hieronder volgt een opsomming van verbeterpunten: • Bewoners geven aan het aanbod livemuziek/popconcerten onvoldoende te vinden. • Daarnaast valt op dat de cultuurparticipatie in de wijken aanzienlijk verschilt. In Tanthof en Buitenhof is de deelname relatief laag ten opzichte van andere wijken. • De bekendheid met de activiteiten en deelname aan het cultuuraanbod kunnen beter. Er kan bijvoorbeeld een verbeterslag gemaakt worden in hoe de informatievoorziening van cultuuraanbod met name online is georganiseerd. • Als we iets verder teruggaan in de tijd, naar 2008/2010, dan zien we de volgende trends in de DIP-onderzoeken: • Het bezoekersaantal is afgenomen: respectievelijk 5% voor het bezoek aan voorstellingen en 13% voor bibliotheek­ bezoek. • De frequentie van deelname aan kunstzinnige activiteiten is afgenomen. Het aantal deelnemers is echter weer gestegen en is op het niveau van 2010.

Op basis van de resultaten van de enquête kunnen we opmaken dat het nodig is om in te spelen op: • het (frequenter) ‘meedoen’ aan kunstzinnige activiteiten in het algemeen en in sommige wijken in het bijzonder; • het tekort aan aanbod van livemuziek; • informatievoorziening en toegankelijkheid van cultuuraanbod. Zo kan de deelname aan en mogelijk ook de waardering voor kwaliteit en variëteit in het cultuuraanbod in de komende jaren nog verder stijgen.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

39

Bijlage 3 Externe oriëntatie cultuurkader Het cultuurkader is na een extern oriëntatieproces tot stand gekomen. Daarvoor hebben in 2020 en 2021 diverse gesprekken, evaluatie- en actualisatie bijeenkomsten, programmalijn­ sessies en een raadssessie plaatsgevonden. De deelnemende organisaties waren:

Er zijn vier sessies georganiseerd, toegespitst op de programmalijnen van het cultuurkader: Stedelijke Aantrekkelijkheid, Cultuur & Innovatie en Meedoen met Cultuur (inclusie, diversiteit en talentontwikkeling).

Stedelijke aantrekkelijkheid Doel van het gesprek was te onderzoeken hoe onderscheidend en toegankelijk het aanbod in Delft op dit moment is, welke doelgroepen bereikt worden en hoe de samenwerking verbeterd kan worden of welke aanpassingen nodig zijn om meer samenhangend aanbod te creëren.

Deelnemers externe oriëntatie Cultuurkader Culturele veld

Ander domein

Delfts Peil / Cultuurhuis

De VAK

Rietveld Theater

Architect

SCMD

Delft Chamber Music Festival

Koninklijke Harmoniekapel

Royal Delft

Delft Marketing

Studium Generale

Delft Fringe

38 CC

Science Centre

Delft voor Elkaar

TU (en studenten)

DOK

Lijm en Cultuur

SPOD

Delftse Bruggen

Vrouwen Platform Delft / Human House

Highlight Festival

Cultuurlab

Stichting Pop Promotie Delft

Delftse Buur

Werkse!

Erfgoed Delft

Museum Paul Tétar

Theater de Veste

Humanitas

CanIDream

Museum Prinsenhof Delft

Theaterfestival Delft / Mooi Weer Spelen

JGZ

Ciccionina

Museumnacht

World Art Delft

KopieKoffie/PrintPlezier

Beeldend kunstenaars

Prinsenkwartier

Rode Feniks

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

40

De volgende aanbevelingen zijn gedaan: • Geef ruimte aan makers en verbeter het makersklimaat. • Betrek lokale kunstenaars bij stedelijke programmering. • Personele ruimte is nodig om verbindingen te leggen. • Creëer een vlakkevloer- of multifunctionele zaal voor aanbod voor met name jongere doelgroepen. • Stimuleer en versterk crossovers en samenwerking.

Cultuur en innovatie Cultuur en innovatie is de kunstvorm van de toekomst. Deze crossover gaat volgens de deelnemers alleen maar groeien. Het is een uitgelezen kans voor Delft om hierin voorop te lopen. Doel van het gesprek was te onderzoeken hoe we het aanbod op het gebied van Cultuur en innovatie meer kunnen versterken, meer zichtbaar kunnen maken, meer de samenwerking kunnen vinden en in te bedden in het culturele leven. Dit waren de aanbevelingen: • Presenteer technologie en innovatie op een frisse manier aan een breder publiek. • Bundel initiatieven een aantal keer per jaar. • Zorg voor meer regie en meer gezamenlijke afstemming rondom programmering. • Realiseer een creatieve en betaalbare plek of broedplaats waar verschillende kunstvormen bij elkaar komen en vrij geëxperimenteerd kan worden. • Breng samen met de TU het creatieve klimaat van de campus beter over het voetlicht in de stad. • Zet cultuur als vehikel in om wetenschap en technologie over het voetlicht te brengen. • Sla een brug naar de inwoners, dus de brug tussen wetenschap én cultuur om het bredere publiek te bereiken. Zorg ervoor dat de hele maatschappij kan ‘meeverdienen’.

Inclusie, diversiteit en talentontwikkeling – focus op verbinden Deze sessie komt voort uit de programmalijn Meedoen met Cultuur. Doel van de sessie was met culturele en sociale partners te onderzoeken hoe meer dwarsverbanden gelegd kunnen worden, zodat nóg meer Delftenaren kansen krijgen om mee te doen en hun talenten te ontwikkelen. Tijdens deze bijeenkomst is onderzocht wat er speelt in Delft, wat beter kan, en waar men tegenaan loopt. De bijeenkomst was toegespitst op het verbinden van bewoners en groepen. Dit waren de aanbevelingen: • Gezamenlijk werk maken van representatieve culturele organisaties. Representatie is een goede graadmeter in hoeverre we slagen in diversiteit en inclusie. • Het is van belang met cultuur alle lagen van de bevolking te bereiken, zo ook de mensen met de kleine portemonnee. • Zorg voor herkenbaarheid. Breng jongeren in eerste instantie in aanraking met cultuur, waarin zij zich herkennen. Als je iets wilt bereiken, moet je de mensen deel laten uitmaken van het plan, het creëren, en de ruimte laten om te ontwikkelen. • Het ontbreekt aan mankracht om communities te creëren en intensieve relaties op te bouwen. De buurtsportcoach en de cultuurcoach zijn erg belangrijk om vanuit de leefwereld mensen meer in aanraking met cultuur te laten komen en om netwerken bij elkaar te brengen.

• De gemeente kan een rol spelen om verschillende leefwerelden bij elkaar te brengen. • Voor een breed bereik is het belangrijk om cultuur te programmeren in de wijken op plekken waar mensen al komen. • Maak programmering mogelijk die idealiter bestaat uit een combinatie van de wijken ingaan en programmering in de cultuurgebouwen.

• Geef een vervolg aan de bijeenkomst(en) over representatieve instellingen, waarbij een spreker van de Code Diversiteit en Inclusie uitgenodigd kan worden. • Na de coronaperiode met elkaar een kop koffie drinken. Vanuit mens en vorming denken, en niet vanuit disciplines of werelden.

Inclusie, diversiteit en talentontwikkeling – focus op wegnemen van ‘drempels’ Tijdens deze sessie spraken we over het bevorderen van toegankelijkheid en het wegnemen van ‘drempels’. Om cultuur in Delft meer inclusief te maken, zijn nog diverse drempels te slechten. Tijdens de sessie worden diverse inspirerende voorbeelden genoemd waar dankzij de verbinding tussen cultuur en sociaal domein meedoen mogelijk wordt gemaakt voor inwoners die een grote afstand ervaren. Dit waren de aan­ bevelingen: • Zet cultuur ook in voor participatie. Door cultuur kunnen mensen op een laagdrempelige manier een netwerk opbouwen. Wanneer verbinding ontstaat, kunnen mensen weer beter meedoen en komen zij beter in hun vel te zitten, waardoor mensen zich beter kunnen ontwikkelen richting zinvolle dagbesteding. • Taal moet je insteken vanuit preventie en vanuit plezier. Niet alleen op scholen, ook binnen de voorschoolse opvang kan het beter ingebed worden. Cultuur is vaak niet talig, denk aan dans of muziek. Laat zien dat cultuur veel meer is en dat je niet voor alles de Nederlandse taal machtig hoeft te zijn. • De marketing van cultuur is vaak heel talig. Het verdient aanbeveling om in de marketing andere vormen van communicatie te vinden. De culturele sector, maar ook de gemeente, kan hier een rol in spelen.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

41

• De Delftpas kan meer of beter gepromoot worden. Maatwerk in de marketing ervan kan helpen om gebruik te stimuleren. • Doe iets voor een ander. Bijvoorbeeld via het initiatief van het ‘uitgesteld kaartje’ in de week van het geld. • Betrek sleutelfiguren om diversiteit te bevorderen en polarisatie tegen te gaan. • Slecht de drempel om kennis te maken met het cultuuraanbod. Sluit aan bij wat mensen leuk vinden en geef ruimte voor het experiment en betrek makers daarbij. • Cultuur hoeft niet altijd locatie-gebonden te zijn. Je kunt ook op locatie van bijvoorbeeld Werkse! of Humanitas programmeren. • De gemeente kan een rol spelen als aanjager van meer inclusieve cultuurorganisaties. We willen vanuit gemeenschappelijkheid werken aan het slechten van drempels. Het moet dan ook niet alleen uit de cultuursector komen, ook andere partners kunnen hier een rol in spelen.

Op basis van de sessies kunnen we stellen dat er een breed gevoelde noodzaak is om gezamenlijk meer te bereiken. En er worden kansen gezien om dit meer structureel aan te pakken. Vanuit een breed cultuurbeleid en een gedeelde opvatting over de brede waarde van cultuur voor de stad en stedelijke ontwikkeling willen organisaties een bijdrage leveren aan wat maatschappelijk speelt in Delft, maar ook hoe Delft zich nog beter kan profileren. Met name op het vlak van ‘meedoen’ en ‘cultuur en innovatie’ kwam dit tot uiting. Bij Stedelijke aantrekkelijkheid ook, maar daar lag de focus (logischerwijs) ook op de culturele sector, de culturele infrastructuur, het makersklimaat en wat daar speelt en nodig is in deze uitdagende tijd en op langere termijn.

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

42

Bronnen Literatuur

Websites

• Culturele Infrastructuur Delft. Een verkenning, Berenschot (2021) • Handreiking Basis voor Cultuureducatie, LKCA, p. 10 (2016) • Health Evidence Network synthesis report 67, What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? World Health Organization (2019) • Kadernota Innovatie Sociaal Domein 2017-2030, deel III Basis: sterke basis voor een sociale stad (2017) • Monitor Actieplan Cultuurbereik 2002, Erasmus Universiteit Rotterdam (2003) • VNG Gids corona, cultuur en gemeenten. Informatiegids over gemeentelijke coronasteun aan de lokale culturele infrastructuur, VNG (2021)

• Bevolkingsontwikkeling; regio per maand (cbs.nl) • Code Diversiteit en Inclusie • Code Governance cultuur • Evaluatie Cultuurkader Delft 2016-2019 • Fair Practice Code • Kamerbrief-over-steunpakket-sociaal-en-mentaal-welzijn-en-leefstijl.pdf • Nota doorontwikkeling evenementenbeleid (2017) • Rapport Cultuurparticipatie Delft 2019 • Regionale bevolkingsprognose | PBL Planbureau voor de Leefomgeving

Cultuurkader Delft 2021 - 2030

43

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Delft Postbus 78, 2600 ME Delft Telefoon 14015 Internet www.delft.nl Mei 2021 Foto’s Voorpagina, van links naar rechts: The Legends online, Rietveld Theater | Fotografie: Eric van Nieuwland Cultuurhuis Delft - Zomerweken Delfia | Fotografie: Esther Cuijper Theater de Veste - Première Buurman en Buurman | Fotografie: Tessa Veldhorst Science Centre Delft – Tentoonstelling Madonnari Festival | Fotografie: Esther Cuijper Royal Delft - Het ambacht TEDxDelft | Fotografie: @verkijk Cultuurhuis Delft - Abtswoude kleurt | Fotografie: Esther Cuijper Highlight Festival | Fotografie: Pepijn Feijen