Concept Nota van beantwoording zienswijze Mobiliteitsvisie en Visie EV

Ambities VEV sluiten aan bij koers Rijswijk ln de VEV worden drie ambities benoemd die naadloos aansluiten bij de koers die de gemeente Rijswijk vaart: 57

Verdienvermogen van de regio vergroten Rijswijk zet in op toekomstbestendige werklocaties die aansluiten bij de behoeften van ondernemers. Daarnaast richt de gemeente zich op levendige, gemengde gebieden waar werken, ondernemen en wonen samengaan. Dit sluit aan bij de MRDH-strategie om functiemenging en verduurzaming te stimuleren via regionale samenwerking. Zo draagt Rijswijk bij aan een aantrekkelijk en concurrerend regionaal vestigingsklimaat. Recent is geïnvesteerd in de kwaliteit van de Plaspoelpolder, met steun van de MRDH' Ook is er verouderd vastgoed aangekocht en herontwikkeld tot een duurzame werklocatie. Beide voorbeelden versterken het vestigingsklimaat en sluiten aan bij het principe 'het juiste bedrijf op de juiste Plek'. Daarnaast speelt Business Park Haaglanden (BPH) een belangrijke rol als platform voor energietransitie als breed vraagstuk tot concrete oplossingen en een diversiteit aan netwerken leidt. Rijswijk investeert daarbij actief in innovatie, technologie en duurzaamheid, met een focus op techniek en energie. Samen met de MRDH stimuleert de gemeente digitalisering, de ontwikkeling van campussen en ruimte voor proeftuinen en innovatieve maakindustrie. Rijswijk speelt hierin een actieve en zichtbare rol.

Versterken toekomstbestendig arbeidspotentieel De beoogde campusomgeving rondom station Rijswijk fungeert als waardevolle schakel tussen onderwijs en de energietransitie, onder meer op het gebied van warmte en duurzaamheid. Tegelijkertijd wordt gekeken hoe de bestaande voorzieningen op At the Park kunnen worden doorontwikkeld tot een breder campusmilieu, waarmee de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven verder wordt versterkt. ln dit kader wordt ook gewerkt aan gezamenlijke vergroening van bedrijventerreinen en campussen, met projecten die inspelen op klimaatadaptatie en leefbaarheid. Reactie algemeen bestuur Wij constateren met u dat uw koers in lijn is met de Visie Economisch Vestigingsklimaat en zien uit naar verdere samenwerking. Samenvattend Samenvattend is de opgestelde Visie Economisch Vestigingsklimaat van de MRDH een toekomstgericht document waarin samenwerking centraal staat. De visie biedt een stevige basis voor het gezamenlijk realiseren van concrete resultaten en het verder uitwerken van de benoemde thema's. Wij kijken met vertrouwen uit naar de volgende stappen in dit proces Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor de uitgesproken waardering en zien uit naar verdere samenwerking. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Ontsluiting van wijken Op pagina 44 van de visie wordt een sterke wens uitgesproken voor de ontwikkeling van corridors en knooppunten.

Wij erkennen het belang van het corridordenken om te zorgen voor een snel en betrouwbaar vervoerssysteem. Wij willen voorkomen dat er te veel focus op de corridors komt te liggen en het de aandacht afleidt van de ontsluiting van wijken. De visie beoogt ontsluitend openbaar vervoer te vervangen met oplossingen als deelmobiliteit en maatwerkvervoer. Mocht dit daadwerkelijk een oplossing bieden dan zijn wij voor. Het is naar ons oordeel voorbarig om te veronderstellen dat dit in alle situaties een passende oplossing biedt. Rijswijk vraagt een analyse van het ontsluitend vervoer zodat er op basis daarvan een goed onderbouwde strategie kan worden opgesteld. Reactie algemeen bestuur We erkennen het belang van een evenwichtige focus naast corridors en knooppunten. De visie kiest daarom voor een robuuste ruggengraat van verbindend Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV), als basis voor verdichting van wonen en werken. Dit HOV-netwerk wordt aangevuld met andere vormen van actieve en publieke mobiliteit (lopen, (e-)fiets, deelmobiliteit, vraagafhankelijk vervoer, et cetera). Een analyse van het huidige ontsluitend vervoer wordt gestart en verwerkt in het uitvoeringsprogramma. Via de aanpak van corridors wordt gekeken naar wat past bij lokale behoeften.

Rol van de auto Hoewel de nadruk terecht ligt op actieve en publieke mobiliteit, ontbreekt een helder toekomstbeeld van de rol van de auto in de regio. Meerdere keren wordt in de Mobiliteitsvisie gerefereerd aan de rol van de auto in het dagelijks stedelijk vervoer benoemd (p. 13, 22,25,31, 39, 41). De auto vormt een belangrijk vraagstuk, met name vanwege de grote ruimtevraag. Ook Rijswijk streeft, net als andere gemeenten, naar meer ruimte voor voetgangers-, fietsers, het openbaar vervoer en 58

deelmobiliteit. Dit betekent echter niet dat de auto geen rol meer speelt in onze mobiliteit. Rijswijk zet in op het verbeteren van de infrastructuur voor het autoverkeer. Onderdeel daarvan is, bijvoorbeeld, de gewenste ondertunneling van de Prinses Beatrixlaan, zoals dat nu in samenwerking met Den Haag en de MRDH wordt uitgewerkt. Rijswijk vraagt om een concrete toekomstvisie op de auto en daarbij de ondertunneling van de Prinses Beatrixlaan in ogenschouw te houden. Reactie algemeen bestuur In de Mobiliteitsvisie kiezen we voor het inzetten op actieve en publieke mobiliteit. Het inzetten op deze vormen van mobiliteit betekent niet dat de auto geen rol meer speelt. Door een deel van de reizigers een hoogwaardig alternatief te bieden, ontstaat er immers meer capaciteit op het wegennet voor verkeer dat niet eenvoudig kan overstappen. Investeringen in de infrastructuur voor de auto blijven daarom in het kader van de Mobiliteitsvisie mogelijk, onder de voorwaarde dat dit het mobiliteitssysteem als geheel versterkt. Dit geldt dus ook voor de Prinses Beatrixlaan. Tot slot merken we op dat de betrokken partijen in de ‘Bestuursovereenkomst Prinses Beatrixlaan Rijswijk’ hebben afgesproken een gezamenlijk perspectief voor de bereikbaarheid na 2030 te definiëren. Hierbij merken we op dat we gezamenlijk verschillende mogelijkheden bestuderen, waaronder een ondertunneling.

Verdeling bevoegdheden gemeenten en MRDH De MRDH heeft de wens uitgesproken om in de toekomst meer de regie naar zich toe te trekken. Wij zien niet direct de voordelen van meer regie vanuit de MRDH op het gebied van zorgvervoer en leerlingenvervoer. Het belang van (sub)regionale regie is volgens ons nog steeds waardevol. Wel steunen wij het voornemen van de MRDH om een mensgericht vervoerssysteem in lijn met brede welvaart te ontwikkelen (p. 36). Dit voornemen zien wij graag terug in de samenwerking. Rijswijk vraagt een gezamenlijk onderzoek tussen de MRDH en de gemeenten naar de wijze van samenwerking. In het onderzoek moet goed afgewogen worden wat de taken en rollen van de MRDH en de gemeenten zijn. Op basis van het onderzoek kunnen keuzes worden gemaakt Reactie algemeen bestuur We hebben niet de wens om meer regie naar ons toe te trekken, maar willen voor alle mensen die in deze regio wonen, werken en leven een optimaal verbonden mobiliteitssysteem realiseren. We willen dat alle vormen van vervoer optimaal georganiseerd, toegankelijk en inclusief zijn. Daarom stellen we in de visie voor een onderzoek te doen naar (on)mogelijkheden van een koppeling tussen openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, kleinschalig vervoer, gedeeld vervoer en bedrijfsvervoer voor publieke mobiliteit.

Vervolgens kunnen we gezamenlijk als 21 gemeenten bepalen welke vervolgstappen we nemen voor een mensgericht vervoerssysteem. Investeringskracht De voorgestelde ambities vragen om aanzienlijke financiële middelen. Het blijft onduidelijk hoe deze investeringen worden geborgd en welke bijdrage van gemeenten wordt verwacht. Daarbij onderschrijft de visie overduidelijk het belang van de betrokkenheid en van het Rijk en de Europese Unie voor het verkrijgen van extra financiële middelen. Vooral binnen het corridor-denken - het investeren in de mobiliteitsknooppunten en het afstemmen op elkaar van vervoer - kan betrokkenheid van deze partijen tot extra financiën leiden. Rijswijk vraagt om op basis van de mobiliteitsvisie een regionale investeringsagenda op te stellen waarin concrete plannen worden benoemd met de wijze van financiering. Hierin zien wij graag ook de mogelijkheden en kansen voor rijks- en Europese financiering terug. Wij waarderen de inzet van MRDH om een gezamenlijke visie op mobiliteit te ontwikkelen en erkennen de complexiteit van de opgaven. Tegelijkertijd achten wij het van groot belang dat de bovengenoemde aandachtspunten worden meegenomen, zodat de visie niet alleen ambitieus, maar ook uitvoerbaar en toekomstbestendig is.

Reactie algemeen bestuur We erkennen dat de voorgestelde ambities aanzienlijke investeringen vereisen en begrijpen de behoefte aan duidelijkheid over financiering. Daarom richt keuze 5 zich op investeringskracht. In het uitvoeringsprogramma werken we een concrete investeringsagenda met acties en opties voor financiering uit, onder andere bij het Rijk en Europa. Rotterdam 59

Algemeen Allereerst willen wij u bedanken voor de uitnodiging om te reageren op de ontwerp Mobiliteitsvisie en de ontwerp visie op het economische vestigingsklimaat. Het is geen eenvoudige taak om met 21 gemeenten tot een eenduidig beeld te komen, met alle fysieke, sociale, economische en culturele verschillen die er zijn. Onze complimenten dat u ondanks dat alles een gedeelde lijn hebt kunnen vinden die de regio letterlijk en figuurlijk met elkaar verbindt. Ondanks verschillende opvatting is en blijft de regionale samenwerking waardevol voor de deelnemende gemeenten, haar inwoners en onze partners. Gecombineerde zienswijze U heeft de raad gevraagd om een zienswijze voor de regionale ontwerp Mobiliteitsvisie, en voor de regionale ontwerp visie op het economisch vestigingsklimaat. Wij hebben ervoor gekozen om deze te combineren in één reactie, vanuit efficiëntie maar ook vanuit de samenhang die er bestaat tussen deze twee onderwerpen. Een aantrekkelijk economisch klimaat hangt samen met de juiste bereikbaarheid van de juiste locaties. De ontwerp Mobiliteitsvisie en de ontwerp visie op het economisch vestigingsklimaat zijn gelijktijdig parallel ontwikkeld en baseren zich op dezelfde fundamenten, zoals de Strategische Agenda 2023-2026 en de regio-specifieke uitdagingen.

De structuur van beide visies is met elkaar verbonden, waarbij een toekomstbeeld wordt gepresenteerd, gevolgd door strategische keuzes. Omdat de twee ontwerp visies echter aparte documenten zijn met eigen vaststelling zullen we de twee achtereenvolgens voorzien van reactie, zonder verder te veel in te gaan op de samenhang tussen die twee. Reactie algemeen bestuur We danken u hartelijk voor uw complimenten voor het vinden van een gedeelde lijn ondanks de diversiteit van de 21 gemeenten. We stellen het op prijs dat u de samenhang tussen de ontwerp Mobiliteitsvisie en de ontwerp Visie Economisch Vestigingsklimaat ziet, en het belang hiervan onderstreept. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Strategische keuzes In de visie op het economisch vestigingsklimaat herkennen en delen wij de geformuleerde ambities en het centraal stellen van vijf clusters in de regio als motor voor regionale economische ontwikkeling. We zien kansen en meerwaarde voor de MRDH als de inzet nadrukkelijk wordt gericht op strategische keuzes Ruimte voor werken en Innovatie en technologie. Reactie algemeen bestuur Wij delen met u dat de focus op de 5 regionale clusters (en de verbinding daartussen) zal bijdragen aan het versterken van het economisch vestigingsklimaat.

Focus rol kerntaken MRDH Voor de verdere uitwerking van de visie willen we benadrukken dat het van belang is dat de MRDH binnen haar rol, kerntaken en mogelijkheden blijft en haar rol en toegevoegde waarde goed onderbouwt en complementair is aan de rol van andere partijen in het regionale speelveld. Focus is nodig om impact te kunnen maken gegeven de beperkte middelen en capaciteit van de MRDH. Wij noemen enkele voorbeelden. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat de inzet vanuit de MRDH moet passen bij de kerntaken en verantwoordelijkheden. Dit draagt ook bij aan de impact die wij met elkaar kunnen maken voor het vestigingsklimaat. Waar al initiatieven lopen, zal het uitgangspunt steeds moeten zijn of en hoe we meerwaarde kunnen creëren, bijdragend aan de ambities, zoals in de visie genoemd. Toekomstbestendig arbeidspotentieel Het versterken van het toekomstbestendig arbeidspotentieel is onmiskenbaar een opgave en belangrijk voor de economische ontwikkeling van de regio, maar we zien al veel gebeuren op dat vlak door de arbeidsmarktregio's en de provincie (HCA). Binnen het thema arbeidsmarkt zijn er al zoveel initiatieven dat het risico bestaat dat je als nieuwe partij in dit speelveld niets toevoegt. Voorkomen moet worden dat we initiatieven gaan oppakken die anderen al doen.

Activiteiten binnen dit thema moeten daarom in dienst staan van de andere thema's ruimte voor werken en innovatie en technologie. De campusaanpak is daar een goed voorbeeld van en ondersteunen wij ook. Reactie algemeen bestuur

60

Wij onderschrijven dat het versterken van het toekomstig arbeidspotentieel belangrijk is. Onze inzet is gerelateerd aan de 5 regionale clusters en zal steeds een duidelijke meerwaarde moeten hebben. Hier zullen wij scherp op zijn. Gebiedsgerichte aanpak In de concept visie is ook opgenomen dat de MRDH, gemeenten en partners samen mobiliteitscorridors en gebieden gaan verkennen en samen afspraken maken over mobiliteit, ruimtelijke ontwikkeling en economische opgaven. De inzet van de MRDH bij deze gebiedsgerichte aanpak moet passen bij haar verantwoordelijkheid, rol en mogelijkheden en bijdragen aan de doelen van de economische visie (de vijf economische clusters). Bindende afspraken kunnen alleen aan de orde zijn als deze binnen de bevoegdheden van de GR staan. De MRDH kan geen nieuwe bevoegdheden claimen zonder expliciete toestemming van de deelnemende gemeenten. Reactie algemeen bestuur De MRDH kan inderdaad geen nieuwe bevoegdheden claimen. Afspraken over bijvoorbeeld een gebiedsgerichte aanpak moeten steeds passen binnen de mandaten van de betrokken partijen. Het spreekt voor zich dat de bestuurlijke gremia binnen de MRDH steeds de afweging maken of en hoe inzet hierbij past. Afstemming met InnovationQuarter, gemeenten en EBZ Binnen het thema innovatie en technologie is het van belang de inzet van de MRDH goed af te stemmen met de inzet van InnovationQuarter (IQ).

Het is niet efficiënt als de MRDH taken op zich neemt die al bij IQ belegd zijn. Duidelijke afspraken en transparante afspraken met IQ zijn hiervoor nodig die ook in afstemming met de gemeenten worden gemaakt. Ook de lobby naar Europa dient goed afgestemd te worden met de inzet van gemeenten en EBZ. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat alle partijen in het veld de inzet goed op elkaar moeten blijven afstemmen. Zo maken wij bijvoorbeeld met InnovationQuarter jaarlijks afspraken over hun inzet voor de doelen van de MRDH en vindt binnen EBZ ook afstemming plaats, onder andere via onze bestuurlijke vertegenwoordiging. Hoe helder de doelen voor onze regio zijn bij de diverse partijen, hoe krachtiger we kunnen opereren ten behoeve van het economisch vestigingsklimaat. Advies nieuw financieel instrumentarium Ons advies is verder ook om in de uitwerking de kennis en ervaring van gemeenten mee te nemen. Het zal bijvoorbeeld een grote opgave zijn Europese en private middelen binnen te halen. Hiervoor is een gedegen aanpak nodig. Maak gebruik van de kennis van gemeentenop dit vlak. Betrek ook de gemeenten en maak gebruik van hun kennis bij de aanpassing van de bijdrageregeling en het ontwikkelen van een nieuw financieel instrumentarium. Onderzoek welk financieel instrumentarium mogelijk is binnen de huidige GR in relatie ook met de inwonersbijdrage.

Reactie algemeen bestuur Wij zullen uiteraard graag gebruikmaken van de expertise binnen de gemeenten voor wat betreft de ontwikkeling van instrumentarium. In het uitvoeringsprogramma zullen wij hier eerste nadere uitwerkingen geven, in samenhang met de gemeenten. Tenslotte De twee ontwerp visies gaan richting geven voor de komende periode. Samen met het nog uit te werken vervolg op de Strategische Agenda, zal dit het beeld vormen van de regio voor de toekomst. Daarmee is dit ook een leidraad voor de komende generaties bestuurders in de MRDH. Wij wensen u veel wijsheid in het vertalen van de ongetwijfeld zeer verschillende zienswijzen vanuit alle 21 gemeenten, en zien uw nota van reactie graag tegemoet. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw zienswijze. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Ontwerp Mobiliteitsvisie MRDH 2050 In uw ontwerp Mobiliteitsvisie MRDH stelt u dat mobiliteit van wezenlijk belang is voor de regionale ontwikkeling, en dat deze de komende jaren diverse opgaven kent. Denk aan onze internationale verbondenheid, de vergrijzing die steeds sterker voelbaar wordt, de schaarste aan ruimte, de druk op de woning- en arbeidsmarkt, toenemende ongelijkheid en de uitdagingen op ecologisch vlak. Wij herkennen deze opgaven, en de noodzaak om hier op te acteren.

61

De voorgestelde keuzes laten voor de gemeente Rotterdam duidelijk zien welke richting MRDH in wil slaan voor het verbeteren van het georganiseerde vervoer voor en in de regio. Wij willen hier wel expliciet benadrukken dat het hier inhoudelijk gaat om een visie waarin vooral nog veel onderzocht moet worden op haalbaarheid en betaalbaar, maar zeker ook op betrokkenheid en draagvlak binnen de regio. Reactie algemeen bestuur We waarderen dat gemeente Rotterdam de opgaven herkent. De voorgestelde keuzes schetsen inderdaad een richting voor regionaal vervoer, maar de visie blijft primair een kader voor verdere uitwerking en onderzoek naar haalbaarheid, betaalbaarheid en draagvlak. Betrokkenheid van alle gemeenten blijft essentieel in het vervolgproces. Doelgroepenbenadering Het is van belang om niet enkel te redeneren vanuit de keuzes die wij als organisaties maken op systeem- en netwerkniveau, maar ook vanuit de keuzes die onze inwoners in de toekomst zullen maken. Een doelgroepenbenadering is wat ons betreft noodzaak om voldoende inzicht te krijgen in de werkelijke behoeften van de burgers in onze regio en te begrijpen welke keuzes hieruit voort kunnen vloeien. Het is van belang dat in de uitwerking van de visie wordt geredeneerd vanuit het besef dat sociale groepen en gebieden in samenhang moeten worden bezien.

Dat is de enige manier om te komen tot passende oplossingen die dekkend zijn voor al onze inwoners. Reactie algemeen bestuur We erkennen dat inzicht in de behoeften van burgers, naast systeem- en netwerkkeuzes, essentieel is. Bij de corridoraanpak en het uitvoeringsprogramma besteden we aandacht aan doelgroepen aan de hand van een doelgroepenanalyse. Focus op Hoogwaardig Openbaar Vervoer In de mobiliteitsvisie ligt de vervoerskundige focus op het verbeteren van kansrijke bus-en tramlijnen tot snelle tramlijnen en metrobussen. Voor het begin en einde van de reis-waar geen metro, snelle tram of bus rijdt- wordt bij voorkeur gebruik gemaakt van actieve vervoersmiddelen zoals (deel)fietsen of lopen. Als zwakke buslijnen verdwijnen dan moeten de alternatieven juist passend zijn voor de meest kwetsbare doelgroepen die afhankelijk waren van deze bussen. Het belang van een doelgroepenbenadering kan ook worden ingestoken van uit het perspectief van autoafhankelijkheid. Bij een gebrek aan goede OV-alternatieven is de keuze voor de auto er ook één die bestaat naast de keuze voor actieve of publieke mobiliteit. Zeker ook gezien het gegeven dat mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt door afnemende OV- maar ook autobereikbaarheid van banen mogelijk verder worden gemarginaliseerd.

Reactie algemeen bestuur De meest passende en economisch efficiënte vorm van vervoer blijven we aanbieden. Dit kan dus een reguliere ontsluitende bus blijven. Keuze 1: de regio organiseert alle vormen van vervoer De raad herkent dat er op regionale schaal kansen zijn voor het beter afstemmen en organiseren van doelgroepen vervoer. Zeker in de meer buitenafgelegen kernen (zoals Hoek van Holland en Rozenburg) kan afstemming met buurgemeenten voordeel opleveren voor onze inwoners. We stemmen in dan ook met een verkenning naar de (on)mogelijkheden van een koppeling tussen openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, kleinschalig vervoer, gedeeld vervoer en/of bedrijfsvervoer voor publieke mobiliteit. Hierbij moet worden geredeneerd vanuit de kwaliteit van de dienstverlening, en niet vanuit efficiency. Ook moet vooraf gedefinieerd zijn welke onderzoek stappen noodzakelijk zijn om te komen tot gezamenlijke beeldvorming over de wijze waarop een dergelijk systeem vorm kan krijgen. Het gaat daarbij niet alleen om de hoe-vraag maar ook de of-vraag blijft relevant. Oftewel, willen we het op deze manier? De visie laat nog open hoe een regionale samenwerking moet vormkrijgen in termen van rollen, verantwoordelijkheden en bekostiging. In de verkenning moet deze organisatorische en bestuurlijke complexiteit niet worden onderschat.

Voor elke vorm van samenwerking zal er voldoende draagvlak moeten zijn bij de deelnemende partijen. Doelgroepenvervoer betreft vaak kwetsbare groepen, waar de raad en het college van Rotterdam zich nadrukkelijk verantwoordelijk voor voelen. Ongeacht de vorm van de samenwerking, is het essentieel dat bestuurlijke sturing en politieke controle voldoende geborgd zijn. Het is voor Rotterdam dan ook geen uitgemaakte zaak dat een eventuele regierol vanzelfsprekend bij MRDH terechtkomt. Reactie algemeen bestuur We waarderen de steun voor een verkenning naar de koppeling van openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, kleinschalig vervoer, gedeeld vervoer en/of bedrijfsvervoer voor publieke mobiliteit. De onderwerpen kwaliteit en gemeentelijke zeggenschap worden meegenomen in de verkenning. In de verkenning nemen

62

we stappen om tot een gezamenlijk beeld van de opgaven en mogelijke oplossingen te komen. Vervolgens bepalen de 21 gemeenten gezamenlijk welke vervolgstappen worden genomen. Keuze 2: Publieke en actieve mobiliteit is er voor iedereen, 24/7 We stemmen in met een aanpak die gericht is op het gezamenlijk bouwen aan een samenhangend systeem van publieke en actieve mobiliteit, met inachtneming van de uitkomsten van het onderzoek bij keuze 1. De voorgestelde vorm van dit systeem ligt dan ook niet vast. De raad wil onderstrepen dat publieke mobiliteit toegankelijk blijft voor al onze inwoners, bedrijven en bezoekers. Het versterken van de OV hoofdstructuur waarbij de inzet gericht is op het verbeteren van kansrijke bus- en tramlijnen past binnen het beleid van de gemeente Rotterdam. De ontsluitende lijnen binnen de gemeente zijn echter voor veel inwoners ook van groot belang. Bereikbaarheid voor alle doelgroepen blijft essentieel. Bij inzet op actieve en publieke mobiliteit als alternatief voor dunne lijnen, kan verwacht worden dat een reiziger (meer) gebruik zal gaan maken van de auto. De raad acht een solide analyse noodzakelijk voor de rol van de auto binnen de regionale en stedelijke context. De positie van P+R om die extra autoverplaatsingen aan de rand van de stad op te vangen moet hierin een centrale rol spelen.

Bij deze keuze is er in de ontwerp Mobiliteitsvisie weinig aandacht voor verschillende gebiedstypen en doelgroepen, terwijl de verschillen hiertussen zeer groot kunnen zijn. In het landelijke gebieden is de auto misschien een acceptabel alternatief, in de Rotterdamse (hoog)stedelijke context is dat zeer ongewenst. Inzet op actieve (lopen en fietsen) en publieke mobiliteit als vervanging voor het verdwijnen van dunne lijnen is in hoog stedelijk gebied dan ook geen volwaardig alternatief. Het is van belang dat in de visie ook aandacht is voor de auto als keuzealternatief waarbij wel scherpte wordt aangebracht als het gaat om rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Lokaal autobeleid is en blijft bevoegdheid van de gemeente zelf. Ten slotte zijn er op dit moment heel veel problemen met roltrappen en liften op (metro)stations. Dit is niet alleen een probleem van nu, maar vraagt om een visie en oplossingen voor de lange termijn. De raad vraagt u als economisch eigenaar daarom specifieke aandacht voor dit probleem op te nemen in de mobiliteitsvisie." Reactie algemeen bestuur We waarderen het dat u mee wilt bouwen aan een samenhangend systeem van publieke en actieve mobiliteit. Het versterken van de OV-hoofdstructuur met kansrijke bus- en tramlijnen sluit aan bij de visie.

Waar reguliere, ontsluitende buslijnen de meest passende en economisch efficiënte vorm van vervoer zijn, blijven we dat aanbieden. Alternatieven zoals actieve mobiliteit worden gepromoot waar dunne lijnen niet aansluiten op de behoefte. In de Mobiliteitsvisie worden extra teksten toegevoegd over de rol van de auto en de positie hiervan. De regionale mobiliteitsvisie biedt het (boven)regionale kader en netwerk, waarbinnen het lokale beleid van Rotterdam en de regionale visie elkaar versterken. Het lokale autobeleid  zoals parkeerbeleid of de inrichting van de openbare ruimte  een bevoegdheid van de gemeente zelf is en blijft. Fysieke toegankelijkheid zien we als randvoorwaarde voor het functioneren van het héle publieke vervoerssysteem. Keuze 3: Mobiliteit is het vliegwiel voor ontwikkeling in de regio We staan positief tegenover uw voorstel voor een corridor aanpak waarin per corridor gezamenlijk wederkerige afspraken worden gemaakt over investeringen en ruimtelijke ontwikkelingen. Een voorbeeld hiervan is de verstedelijking rond de Oude lijn en in de Oostflank. U stelt in deze ontwerp visie nog geen corridors vast; deze worden in een vervolgproces bepaald. De raad mist erg een voorstel voor dit proces en een duidelijk afwegings- / prioriteringskader om te komen tot deze corridors. Reeds lopende corridors moeten met verve worden doorgezet.

Voor de gemeente Rotterdam ligt de prioriteit bij de corridors de Oude Lijn en de Oostflank/Stadsbrug en OV. De scope van de wederkerige afspraken moet maatwerk zijn per corridor, met respect voor de verantwoordelijkheden en bevoegdheden van alle partijen. Gemeenteraden zijn uiteindelijk verantwoordelijk voor het vaststellen van gemeentelijk beleid. Hier moet door MRDH rekenschap aan worden gegeven. Om een corridor aanpak te laten slagen is langjarige commitment noodzakelijk, van alle betrokken partijen. Reactie algemeen bestuur We waarderen de positieve houding ten aanzien van de corridoraanpak. Lopende corridors zoals de Oude Lijn en Oostflank/Stadsbrug worden doorgezet, conform de huidige plannen. In de visie zijn nog geen corridors vastlegt. Deze worden verder uitgewerkt in de gebiedsaanpak van het uitvoeringsprogramma, met duidelijke afspraken per corridor. De scope biedt maatwerk, met respect voor de bevoegdheden van gemeenteraden, die verantwoordelijk blijven voor lokaal beleid. Keuze 4: Volle inzet op technologie De raad erkent het belang en de waarde van technische innovatie om de regio bereikbaar en leefbaar te houden. De gemeente Rotterdam is bereid om binnen gezamenlijk gestelde kaders hieraan bij te dragen, en in vooruit te lopen als onderdeel van een koplopersgroep. Wel maken we ons zorgen over de onderbouwing 63

van de ontwerp visie op dit onderwerp. U stelt ambitieuze doelen, maar er is geen duidelijk proces of stappenplan hoe u deze doelen willen halen of hoe ze onderbouwd zijn. Dit valt met name op bij de ambities voor autonoom rijden. Te veel focus op technische innovatie kan leiden tot uitstel van investeringen in bestaande opgaven. Ga voor de basis op orde uit van bewezen technieken, waarbij toegankelijkheid en inclusie een belangrijke randvoorwaarden zijn en blijven. En houd rekening met doelmatigheid en beschikbare capaciteit. Dit vraagt om het aanbrengen van scherpte en een duidelijk afwegingskader. We kunnen niet alles doen en dat vraagt om duidelijke keuzes met inachtneming van bovenstaande opmerking over doelmatigheid. Reactie algemeen bestuur We zijn blij met de bereidheid van Rotterdam om als koploper bij te dragen. De ambitie voor innovaties zoals autonoom rijden is onderbouwd met pilots en trends, maar een gedetailleerde uitwerking volgt in het uitvoeringsprogramma. Keuze 5: Schouders eronder voor investeringskracht De raad steunt een regionaal investeringsagenda die we opstellen samen met partners in de regio, inclusief uitvoeringsstrategie voor de komende decennia. Daarbij hebben we vraagtekens bij de betaalbaarheid van de ontwerp visie.

Er wordt opgeroepen tot een intensieve lobby voor een indexering gelijk aan het gemeentefonds, maar vooralsnog hangt een forse bezuiniging boven het hoofd. In de visie blijft onbelicht hoe de uitwerking van keuze 5 zich verhoudt binnen die financiële context. Er is in de ontwerpvisie geen inschatting gemaakt wat de acties in de visie kosten qua investeringen, en wat het oplevert qua exploitatie. Daarmee wordt het ook niet duidelijk hoeveel extra financiering nodig is om de visie tot werkelijkheid te brengen. Afhankelijkheid van Rijk voor financiering blijft. Aanboren van nieuwe financieringsbronnen is sterk afhankelijk van lobby en mate van concurrentie voor dezelfde middelen en daarmee ook onzeker. Onder het thema 'Gedifferentieerde betaling' stelt u een verkenning voor naar vormen van betaling voor gebruik voor alle infrastructuur. Voor OV valt dit vanzelfsprekend binnen uw mandaat. Voor andere infrastructuur is dat nadrukkelijk niet zo. Toch zien we een belangrijke meerwaarde in het gezamenlijk onderzoeken met Rijk en andere regio's van de mogelijkheden en effecten, vergelijkbaar met de invoering van nul-emissie zones. Zonder afstemming is het risico op een woud aan verschillende regels en systemen groot, en kan concurrentie gaan ontstaan tussen regio's onderling.

'Betalen naar gebruik' moet dan ook niet alleen worden onderzocht in termen van haalbaarheid maar ook in de publieke gevoeligheid dat kleeft aan dit onderwerp. Daarbij hoeven we het wiel niet opnieuw uit te vinden, en zijn er genoeg voorbeelden (London of New York) waarbij het een positief effect heeft gehad. Reactie algemeen bestuur We waarderen de steun voor een regionale investeringsagenda met uitvoeringsstrategie en delen uw zorgen over de betaalbaarheid. De visie roept op tot een intensieve lobby voor indexering (gelijk aan het gemeentefonds), en de dreigende bezuiniging maakt dit een urgent aandachtspunt. De visie zet de hoofdlijnen uit; deze concrete financiële uitwerkingen zullen een essentieel onderdeel vormen van de volgende fase, met name bij het gezamenlijk opstellen van de corridoraanpakken. Samenvattend We zijn in onze bovenstaande opmerkingen kritisch op uw visie en voorgestelde acties. We vinden het belangrijk om deze expliciet te benoemen. Niet omdat we per definitie tegen de voorgestelde keuzes zijn, vooral omdat we de noodzaak herkennen om het georganiseerde vervoer in de regio echt beter te maken. Ook de gemeente Rotterdam wil daaraan bijdragen. De belangrijkste conclusie is dat we in deze visie samen willen gaan werken aan de haalbaarheid van uw voorstellen.

Daarbij is het wel van belang om duidelijk uit te lijnen welke onderzoekstappen noodzakelijk zijn om hier gezamenlijk achter te komen. U moet beter in kaart brengen welke doelgroepen er leven, wonen en werken in onze regio en welke behoeftes hieruit voortvloeien. Een wijziging in het systeem betekent soms ook dat een reguliere reiziger uit het systeem verdwijnt en kiest voor eigen oplossingen. Ten slotte is het van essentieel belang dat er in het vervolg van het proces wordt toegezien op het behouden en versterken van commitment en eigenaarschap, zowel bestuurlijk als in het bredere publieke debat. Dit is noodzakelijk voor een juiste sturing op een mogelijke gezamenlijke regierol. Bestuurlijk moet er ruimte zijn voor de 21 gemeenten om actief te sturen op de uitwerkingen en genomen besluiten. Laten we daarmee een stevig fundament bouwen waar toekomstige bestuurders op kunnen voortbouwen en tegelijk niet uit het oog verliezen waar we het voor doen. De uitgesproken ambities zijn namelijk alleen maar haalbaar in gezamenlijkheid met de 21 gemeenten en onze inwoners. 64

Reactie algemeen bestuur We waarderen de zienswijze van de gemeente Rotterdam en de gedeelde ambitie om het georganiseerde vervoer in de regio te verbeteren. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak, waarbij draagvlak bij alle 21 gemeenten essentieel is. De visie inclusief acties wordt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma, met aandacht bij de corridoraanpak voor het in kaart brengen van doelgroepen en hun behoeften. Commitment en eigenaarschap, bestuurlijk en publiek, borgen we door actieve sturing vanuit alle gemeenten in het vervolgproces, met ruimte voor input en besluitvorming. Dit vormt een stevig fundament voor toekomstige bestuurders, altijd gericht op het welzijn van onze inwoners. De ambitie is alleen haalbaar in gezamenlijkheid – laten we die kracht benutten. Schiedam Algemeen Wij hebben uw brief ontvangen waarin u vraagt om onze zienswijze te geven op het concept-ontwerp Visie op het Economisch Vestigingsklimaat (VEV) en het concept-ontwerp van de Mobiliteitsvisie. Met deze brief maken wij graag van deze mogelijkheid gebruik. Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie.

Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Goede samenwerking De VEV is met zorgvuldigheid, deskundigheid en in goede samenwerking met en tussen gemeenten en regionale stakeholders tot stand gekomen en verfijnd. De visie is geborgd door diverse externe onderzoeken naar de staat van de regio, trends en ontwikkelingen en economische analyses van de afzonderlijke gemeenten. Daarbij wordt de bredere context en de verbinding met andere beleidsvelden goed geduid. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. Economische clusters Dit heeft geresulteerd in een helder beeld van het regionale economische profiel: vijf voor de regio kenmerkende, toekomstbestendige en door te ontwikkelen sterke bedrijfsclusters. Twee hiervan, Duurzaam maritiem en haven en Innovatieve en hoogwaardige maakindustrie zijn in Schiedam sterk vertegenwoordigd, met het hightech offshore cluster in de Schiedamse Havens en het mechatronicacluster in het SchieDistrict. Wij zetten vanuit gemeentelijk beleid al enige jaren in op versterking en doorontwikkeling van deze innovatieve maakindustrieclusters, wat goed aansluit bij de VEV. Wij onderschrijven daarbij ook het economische en brede maatschappelijke belang voor de regio van de drie overige bedrijfsclusters: Hightech horticulture, Digitale technologie & veiligheid en Overheid, vrede en recht.

Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. Drie strategische keuzes Naast het regionale economische profiel biedt de VEV een sterk handelingsperspectief van de regio, door drie strategische keuzes: ruimte voor werken, innovatie en technologie als gamechanger, en versterken van toekomstbestendig arbeidspotentieel, gericht op de clusters. Wij verwachten dat wij, als gezamenlijke regiogemeenten binnen de MRDH, met deze visie (inter-)nationale impact kunnen maken. De VEV biedt daarbij een stevig kader voor regionale acties en inzet gericht op een sterk, aantrekkelijk en toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat. Dit als voorwaarde voor en aanjager van brede welvaart en toekomstig verdienvermogen. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven uw reactie. Tot slot Tot slot vinden wij dat de visie goed aansluit bij ons gemeentelijke economische beleid (economische visie en omgevingsvisie) en omgekeerd. Alle input die wij hebben geleverd, is voldoende verwerkt en derhalve hebben wij geen aanvullende opmerkingen. Reactie algemeen bestuur 65

Wij danken u voor uw reactie. Algemeen Mobiliteitsvisie De voorliggende concept-ontwerp Mobiliteitsvisie benoemt de huidige en toekomstige uitdagingen en geeft richting aan de keuzes die moeten worden gemaakt. Wij herkennen ons in de probleemanalyse en de doelen van de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie. Deze komen in grote lijnen overeen met de in 2020 vastgestelde Schiedamse Mobiliteitsvisie. Zo bouwt de corridor-aanpak door op de weg die met MIRT-verkenning Oude Lijn en de ombouw van de Hoekselijn is ingezet. Deze aanpak kan rekenen op onze steun. Het is goed om te zien dat ons voorstel voor de ontwikkeling van de Noordrandcorridor, die met de ontwikkeling van Station Kethel als toegangspoort aansluit bij de Schiedamse Omgevingsvisie, als kansrijk toekomstscenario in de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie is opgenomen. Op een aantal onderdelen zien wij echter ook grote verschillen met onze eigen visies waarop we hieronder verder zullen ingaan. Reactie algemeen bestuur De erkenning van Schiedam voor de probleemanalyse en de doelen van de Mobiliteitsvisie, evenals de geconstateerde overeenkomsten met de Schiedamse Mobiliteitsvisie 2020, worden gewaardeerd. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie De visie mag geen uitvoeringsprogramma zijn De visie mag geen uitvoeringsprogramma zijn.

Een visie moet in onze ogen een strategisch document zijn, dat een gedeeld beeld geeft hoe tegen strategische en structurele uitdagingen wordt aangekeken en welke antwoorden hierop gegeven zouden kunnen worden. Het behoort richting te geven en scenario's te schetsen. Het hoofdstuk 5 'Doen' van het concept-ontwerp bevat verschillende actielijsten die ook gelezen kunnen worden als uitvoeringsprogramma. Niet alleen gaat dit verder dan het doel van een visie, maar ook laat de visie ons impliciet instemmen met keuzes waarover nog geen instemming is. Tegelijk hebben deze ingrijpende gevolgen voor de gemeenten. Wij kunnen niet met de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie instemmen als visie en uitvoering niet van elkaar worden gescheiden. Reactie algemeen bestuur De to-do lijsten in hoofdstuk 5 zijn geen uitvoeringsprogramma, maar geven een beeld van de eerste stappen die nodig zijn om tot realisatie van de visie te komen. Het daadwerkelijke uitvoeringsprogramma volgt na verdere afstemming en besluitvorming. Dit biedt ruimte voor gemeenten om input te leveren en keuzes te valideren, passend bij lokale behoeften en regionale ambities.

De visie gaat verder dan de bevoegdheden van de MRDH Hoewel wij begrip hebben voor het voorstel om de verregaande integratie van verschillende vormen van doelgroepen- en maatwerkvervoer en de bijbehorende centrale regievoering als oplossingsrichting te verkennen, zijn wij van mening dat de in deze visie voorgestelde richting verder gaat dan de bevoegdheden van de MRDH toelaten. Het omvat ambitieuze keuzes, opgaven en acties die verder gaan dan de beleidsterreinen van de Vervoersautoriteit en Economisch Vestigingsklimaat. De concept-ontwerp Mobiliteitsvisie begeeft zich, met het integreren van vervoersvormen met doelgroepenvervoer, ook op delen van het sociale domein. We constateren dat het vaststellen van de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie ook gevolgen zou kunnen hebben voor onder andere de uitvoering van de WMO en WLZ in gemeenten. De bevoegdheden voor de uitvoering van deze wetten berusten echter bij de raden en colleges van de gemeenten en niet bij het AB van de MRDH. Vaststelling van de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie alleen kan en zal in geen geval overdracht van deze bevoegdheden en beleidsverantwoordelijkheid vanuit de gemeenten richting de MRDH betekenen. De bovenstaande principiële punten staan voor ons de instemming met de concept-ontwerp Mobiliteitsvisie in de weg. Wij verzoeken u dan ook te reageren op de door ons ingebrachte zienswijze.

In afwachting van uw reactie, vertrouwen wij erop u voldoende te hebben geïnformeerd. Reactie algemeen bestuur U raakt een terecht punt over de verhouding tussen de Mobiliteitsvisie en de autonome bevoegdheden van gemeenten. De voorgestelde richting in de visie respecteert de autonome bevoegdheden van gemeenten. De visie kan en zal, zoals u terecht stelt, in geen geval leiden tot een overdracht van bevoegdheden of beleidsverantwoordelijkheid vanuit de gemeenten (voor Wmo en Wlz) naar de MRDH. Het voorgestelde onderzoek naar de (on)mogelijkheden van een koppeling tussen openbaar vervoer, doelgroepenvervoer, kleinschalig vervoer, gedeeld vervoer en bedrijfsvervoer voor publieke mobiliteit is bedoeld als een verkenning naar synergie, kwaliteitsverbetering en het vergroten van het aanbod voor reizigers. Het doel is niet om taken van het sociale domein over te nemen, maar om binnen

66

onze rol als Vervoersautoriteit te onderzoeken hoe we de organisatie van het vraagafhankelijk vervoer (als onderdeel van de totale publieke mobiliteit) kunnen optimaliseren. Vlaardingen Algemeen In uw aanbiedingsbrief van 15 september 2025 nodigt u ons uit om onze zienswijze kenbaar te maken op de (concept) ontwerpen Visie Economisch Vestigingsklimaat en Mobiliteitsvisie. Wij komen graag aan uw verzoek tegemoet. De definitieve vaststelling door uw bestuur is voorzien op 13 februari 2026, na bespreking in de adviescommissies op 20 januari 2026. Graag complimenteren wij u met het tegelijkertijd ter zienswijze voorleggen van beide majeure MRDH visies. Daarmee wordt de kerntaakopvatting van de MRDH benadrukt. Met de Visie Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie maakt u een ambitie uit de Strategische Agenda 2023-2026 concreet: 'Meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven'. Voor het eerst ontwikkelt u gezamenlijk twee samenhangende visies die een vooruitstrevend en ambitieus toekomstbeeld schetsen. Via de gebiedsgerichte/corridor-aanpak worden de keuzes zichtbaar vertaald naar de verschillende gebieden in de MRDH.

Wij zien beide visies, juist in hun samenhang, niet alleen — of sterker: niet zozeer — als uitwerking van de actuele Strategische Agenda, maar als gerichte opmaat voor en kernkaders van de nieuw vast te stellen Strategische Agenda 2027-2030. Daarin immers moet de operationele vertaling gemaakt worden voor de kortere termijn, vanuit de meer abstracte lange termijn doelstellingen van de beide visies. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw reactie. We zijn blij met uw complimenten over het gelijktijdig voorleggen van de Visie Economisch Vestigingsklimaat en Mobiliteitsvisie, waarmee we de kerntaak van de MRDH benadrukken: meer welvaart en welzijn, zoals vastgelegd in de Strategische Agenda 2023-2026. De samenhangende, ambitieuze toekomstbeelden, vertaald via de gebiedsgerichte/corridor-aanpak, vormen een solide basis. We delen uw visie dat deze niet slechts een uitwerking zijn van de huidige agenda, maar ook de basis zijn voor de actualisatie van de Strategische Agenda en het opstellen van een uitvoeringsprogramma. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat Inhoud visie en proces De visie is gebaseerd op drie kernambities: 1. Vergroten verdienvermogen 2. Aanjagen onbenut potentieel 3. Aansluiten arbeidspotentieel op economische behoefte Om die te realiseren worden de volgende drie keuzes gemaakt: 1.

Ruimte voor werken: actief sturen op innovatie, duurzaamheid en maatschappelijke meerwaarde door schaarse ruimte gericht in te zetten voor economische clusters en toekomstbestendige locaties. 2. Innovatie en technologie: doelgerichte innovatie op het versterken van het verdienvermogen van regionale economische clusters, met nadruk op technologische toepassing en maatschappelijke Transities. 3. Versterken arbeidspotentieel van de toekomst: inzette op innovatiecampussen en -districten die onderwijs, bedrijfsleven en maatschappelijke opgaven verbinden, waarbij de focus ligt op samenwerking tussen mbo, hbo en wo om talentontwikkeling te versterken en af te stemmen op de behoeften van economische clusters. De rode draad wordt gevormd door de onderliggende economische clustering: a) Duurzaam Maritiem & Haven b) Hightech Horticulture c) Innovatieve Maakindustrie d) Digitale Technologie & Veiligheid e) Overheid / Vrede / Recht

67

Het is ons opgevallen dat het proces rondom de totstandkoming van de visie hier en daar niet optimaal is verlopen. Daarbij had ook meer rekening gehouden kunnen worden met door betrokkenen voorgestelde aanpassingen en was gegeven rekenschap over daarbij moverende argumenten om voorgestelde aanpassingen niet te verwerken ook waardevol geweest. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat het tempo rondom de totstandkoming van de visie erg hoog lag. In volgende trajecten zullen wij inzetten op voldoende ruimte voor dialoog. Gezamenlijke uitwerking Niettemin zijn wij positief over de toekomstige horizon die in de visie wordt geschetst. Bij verdere ontwikkeling en uitwerking zal een gemeenschappelijk draagvlak onder 21 gemeenten cruciaal zijn. Een aanscherping van de verdeling van verantwoordelijkheden tussen de 21 gemeenten en de MRDH uitvoeringsorganisatie draagt daar o.i. aan bij. Dat draagvlak wordt ook mede bepaald door voldoende concreetheid bij de uitwerkingen van de brede visiedoelstellingen. Reactie algemeen bestuur Wij zijn het met u eens dat het hierop volgende uitvoeringsprogramma voldoende concreet moet zijn in aanpak én verantwoordelijkheden en dat dat in hoge mate zal bijdragen aan het draagvlak. Het uitvoeringsprogramma zal dan ook in nauwe samenspraak met de gemeenten worden uitgewerkt.

Afbakening clusters We onderkennen de kracht van de specifieke afbakening in genoemde vijf clusters, welke we even wel niet in exclusieve geografische gebieden vertaald willen zien. Weliswaar zijn daar uiteraard belangrijke voorwaarden aanwezig, maar clusters dienen een open ruimtelijke dynamiek in zich te dragen. Het gaat om inhoudelijke focus, niet om territoriale uitsluiting. Mede in dat licht pleiten wij ervoor om de cluster Hightech Horticulture te hernoemen tot Hightech Agrifood. Het biedt een breder toepassingsperspectief en het sluit ook beter aan op het thema van voedselzekerheid en voedselveiligheid. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat clusters niet exclusief geografisch afgebakend kunnen worden. Wel hebben wij op kaart indicatieve begrenzingen aangegeven, maar niet als harde lijn. De clusterbenaming ‘Hightech Horticulture’ wordt aangepast naar ‘Hightech Horticulture en agrologistiek’. Samen met agrologistiek vormt Hightech Horticulture een versterkend ecosysteem waarin productie (hightech horticulture) en distributie (agrologistiek) elkaar aanvullen. Zoals in hoofdstuk 7 aangegeven, gaat Hightech Horticulture verder dan traditionele glastuinbouw; het omvat het hele innovatieve systeem van duurzame voedselproductie. Agrofood speelt hierin een vanzelfsprekende en belangrijke rol.

Zodra voedselproductie samenkomt met technologie en data – zoals bij precisielandbouw, slimme kassen en alternatieve eiwitten – ontstaat een sterke verweving met agrofood. Samen vormen deze sectoren een krachtig netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en technologieontwikkelaars die werken aan de voedseluitdagingen van de toekomst. Lokale groeivraag Gelet op de beperkte uitbreidingsruimte voor werklocaties die Vlaardingen nog heeft, wil de gemeente Vlaardingen deze schaarse ruimte primair benutten voor de lokale groeivraag, uiteraard mede ingevuld via principes van 'beter benutten' en 'het juiste bedrijf op de juiste plek'. Reactie algemeen bestuur Wij begrijpen dat u ook ruimte wilt bieden voor de lokale groeivraag. Dit is ook van belang, want een goede basis voor de 5 regionale clusters en een goed vestigingsklimaat is ook een sterke stads- en dorpsverzorgende economie. Koppeling visies Terecht wordt in deze beleidsvisie op het economisch vestigingsklimaat een link gelegd met de (concept) Mobiliteitsvisie: bereikbaarheid is essentieel, mits gekoppeld aan slimme ruimtelijke inrichting, technologie en gedragsverandering. Onterecht wordt gesteld dat mobiliteit geen doel op zich is; dat is wel zo, het is een wezenlijk onderdeel van algemeen gewaardeerde en nagestreefde welvaart. Mobiliteit is een belangrijke voorwaarde voor en integraal onderdeel van het economische systeem.

Die verwevenheid is van betekenis. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat mobiliteit een belangrijke voorwaarde is voor het economisch systeem. Brede Welvaart en verdienvermogen

68

Daarnaast valt het ons op dat de visie lijkt te suggereren dat maatschappelijke waarde belangrijker wordt gevonden dan economisch gewin. Op pagina 12 staat "En in al onze keuzen is maatschappelijke waarde leidend - slim en toekomstbestendig verdienen - in plaats van louter economisch korte termijn gewin." Wij beklemtonen graag dat het versterken van het regionaal verdienvermogen echter centraal moet (blijven) staan. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat het regionaal verdienvermogen centraal staat. Daarom is het vergroten van het verdienvermogen ook benoemd als een ambitie in deze visie. Wij streven uiteraard ook naar een duurzame economie, waarin ook brede welvaart van belang is. Circulaire economie Ook de positionering van de circulaire economie behoeft aanscherping in deze visie. Het gaat immers niet om de circulaire economie als een afzonderlijke sector, maar om de transitie naar een volledig circulaire economie in 2050, conform de rijksdoelstelling. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het belang van circulariteit in de economie. Deze opgave zien wij als onderdeel van de transitie binnen de regionale clusters en zal ook in die zin onderdeel uitmaken van de inzet. Huisvesting arbeidsmigranten Ook missen wij aandacht voor een concurrerend vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten, terwijl dit essentieel is om het arbeidsaanbod in de regio te borgen.

Wij vragen hier ook aandacht voor, omdat er nadrukkelijke samenhang bestaat tussen het faciliteren van bepaalde sectoren met het vraagstuk van de huisvesting van arbeidsmigranten. Reactie algemeen bestuur Arbeidsmigranten zijn belangrijk voor de regionale economie. Huisvesting van arbeidsmigranten is een opgave die primair bij andere overheden ligt. Vanuit het versterken van de regionale clusters zullen wij deze opgave dan ook onder de aandacht blijven brengen, waar het de regionale doelen ondersteunt. Inhoudelijke opmerkingen Mobiliteitsvisie Ondersteunende keuzes U stelt dat deze schouderinvesteringen (5) de keuzes 1 t/m 4 mogelijk maakt. Wij zijn van mening dat ook keuze 4 ondersteunend is voor het kunnen realiseren van de keuzes 1, 2 en 3. Wij verzoeken dan ook dit onderscheid helder in de visie tot uitdrukking te laten komen, door vast te leggen dat er drie keuzes worden gemaakt — analoog aan de Visie Economisch Vestigingsklimaat — waarbij twee voorwaardelijke condities (techniek en investeringsagenda) worden geëxpliceerd, ten dienste van de primaire keuzes. Reactie algemeen bestuur Wij begrijpen uw zienswijze en waarderen het dat u verschillende soorten keuzes onderscheidt. We benadrukken, zoals beschreven in de inleiding van hoofdstuk 4 en weergegeven in de afbeelding op pagina 32, dat de keuzes van de mobiliteitsvisie alle 5 een bepaalde insteek kennen.

Keuze 1 richt zich op de rol van de regio in het mobiliteitsdomein. Keuze 2 op de inhoudelijke focus voor mobiliteit. Keuze 3 benadrukt juist de raakvlakken met andere domeinen. Keuze 4, zoals u zelf terecht aangeeft, gaat over de techniek die nodig is voor de realisatie van de visie en keuze 5 geeft aan dat investeringskracht benodigd is. Samen maken de 5 keuzes dat alle facetten voor de realisatie van beleid zijn benoemd. Corridoraanpak De Mobiliteitsvisie biedt gemeenten belangrijke kansen én keuzes. Zo ook voor Vlaardingen. De corridorbenadering biedt aanknopingspunten voor de HOVverbinding richting Rotterdam en het toekomstig station Kethel. Daarnaast is het verkennen van nieuwe mobiliteitsvormen, zoals deelvervoer en smart hubs in ontwikkelgebieden, een belangrijk aandachtspunt. Ook kan de strategische ligging van het nieuwe station Kethel worden aangegrepen om de realisatie van de noordelijke Metropolitane Fietsroute (MFR) te bevorderen. Met genoegen zien we in de visie erkend dat er in de regio behoefte is aan nachtnetverbindingen (bus, metro). Reactie algemeen bestuur We waarderen uw positieve ontvangst van de corridoraanpak in de Mobiliteitsvisie, die inderdaad kansen biedt zoals de HOV-verbinding naar Rotterdam en het toekomstige station Kethel.

De behoefte aan nachtnetverbindingen, zoals bus en metro, wordt erkend in keuze 2 en blijft een aandachtspunt voor verdere uitwerking. We zien uit naar verdere samenwerking. 69

Publiek vervoer Om een brede verkenning naar `inclusief Publiek Vervoer' te bevorderen, is het waardevol om het (lokaal) parkeerbeleid van alle gemeenten bij de gezamenlijke zoektocht in ogenschouw te nemen. Het is cruciaal dat belangrijke maatschappelijke voorzieningen (zoals scholen en ziekenhuizen) bereikbaar blijven via alle vormen van mobiliteit. Reactie algemeen bestuur We waarderen de suggestie om (lokaal) parkeerbeleid mee te nemen in de verkenning naar inclusief publiek vervoer. De Mobiliteitsvisie biedt het (boven)regionale kader en netwerk, waarbinnen het lokale beleid en de regionale visie elkaar versterken. Dit onderwerp kan goed een plek krijgen in de uitwerking van de corridoraanpak. De visies verbonden Zoals we al aangaven, vinden we de onderbouwing en het benadrukken van de samenhang van beide visies belangrijk. Gelet op verschillen in financieel-bestuurlijke betrokkenheid én in absolute uitgaven zien we evenwel een disbalans. In de Visie Economisch Vestigingsklimaat wordt de Mobiliteitsvisie terecht, maar enigszins terloops vermeld. In de Mobiliteitsvisie wordt in algemene zin de nut en noodzaak van goede mobiliteitsvoorzieningen voor een belangrijk deel ten dienste gesteld van het economisch nut. De clusters — geen corridors — hebben ook in de Mobiliteitsvisie een belangrijke plek.

We zien daarbij een zekere spanning tussen de 'dynamische inhoudelijk-economische clusters' en de prominente sturing die vanuit de onderscheiden `geografische corridors' voor de mobiliteit wordt beklemtoond: mobiliteit wordt immers aan verstedelijking, ruimtelijke ordening en sociaaleconomische doelen gekoppeld. Wij vragen expliciet aandacht voor deze samenhang. We zouden in het vervolg van de bestuurlijke behandeling dan ook graag preciezer geduid zien hoe de MRDH deze spanning ziet en gaat oplossen. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. We gaan, om de samenhang tussen beide visies te versterken, werken aan één gezamenlijk uitvoeringsprogramma. Tot slot Wij hopen dat onze opmerkingen en suggesties een bijdrage leveren aan de MRHD-beleidskaders als fundament voor langjarige versterking van economische ontwikkeling en mobiliteitskracht in onze regio. Na vaststelling door het AB van de MRDH zullen beide visies, in het perspectief van de uitwerking en ontwikkeling van het Actieplan Evaluatie, de contouren aandragen voor de nieuwe Strategisch Agenda 2027-2030. Wij zien daar naar uit. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw opmerkingen en suggesties als waardevolle bijdrage aan de beleidskaders.

Na vaststelling door het Algemeen Bestuur op 13 februari 2026 zullen de visies contouren aandragen voor de actualisatie van de Strategische Agenda en het uitvoeringsprogramma. We kijken ernaar uit om dit proces gezamenlijk vorm te geven. Wassenaar Algemeen Mobiliteitsvisie De gemeente Wassenaar onderschrijft het belang van een gezamenlijke regionale visie op mobiliteit. Wij waarderen in het bijzonder de aandacht voor de bescherming van groen en recreatie en de nadruk op actieve en publieke mobiliteit. Dit sluit aan bij de waarden die Wassenaar vertegenwoordigt als groene, internationale en gastvrije gemeente. De gemeente is ook positief over de integrale benadering van mobiliteit, met name het verbinden van verschillende systemen en het wegnemen van schotten. Algemeen Visie Economisch Vestigingsklimaat De gemeente Wassenaar is blij dat de MRDH het initiatief genomen heeft om een Visie op het Economisch Vestigingsklimaat (VEV) op te stellen. Wassenaar is een mooie, groene, internationale gemeente dat met een unieke top woon- en leefomgeving en internationaal onderwijs biedt aan de hele metropoolregio. Dit draagt bij aan behoud van een goed economisch vestigingsklimaat en dat zien we graag onderstreept en uitgewerkt in de economische visie.

Reactie algemeen bestuur Wij danken u hartelijk voor uw zienswijze en kijken ernaar uit om samen met u en de andere gemeenten verder te werken aan de uitwerking van de Visie Economisch Vestigingsklimaat en de Mobiliteitsvisie. Inhoudelijke opmerkingen Visie Economisch Vestigingsklimaat 70

Afstemming met omliggende regio's In uitdagende economische tijden is het van belang dat er een gedeelde economische visie voor de Metropoolregio is, zodat onze economische groei als regio niet achterblijft bij de rest van Nederland. Als vanuit de Verenigde Staten, India of China naar onze 21 gemeenten wordt gekeken, dan is de MRDH al één economische regio over gemeenten grenzen heen. Ook willen we daarom aandacht vragen voor goede afstemming en samenwerking van onze prioriteiten met de regio's om de MRDH heen die voor het buitenland ook tot onze regio behoren zoals bijvoorbeeld de Metropoolregio Amsterdam of Holland Rijnland. Dat is belangrijk voor de regio als geheel en een verbindende gemeente als Wassenaar op het grens tussen de MRDH en Holland Rijnland. De inbedding van onze activiteiten in het grotere geheel is belangrijk. Graag dit expliciet opnemen in de economische visie. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven het belang van goede afstemming met omliggende regio's. Wij zien dit vooral als een invulling van hoe we zaken voor elkaar krijgen. Wij zullen in hoofdstuk 7.4 toevoegen dat ook de omliggende regio's belangrijk onderdeel uitmaken van het landschap rondom de MRDH. Rol Wassenaar in cluster Overheid/vrede en recht Verder levert gemeente Wassenaar een bijdrage aan de internationale structuur.

Zo valt Wassenaar binnen het cluster ‘Overheid / Vrede / Recht, mede omdat zij ruim 40 residenties van ambassadeurs en ambassades huisvest en een ruim aanbod aan internationaal onderwijs biedt in het verlengde van het cluster in Den Haag. We zien dit graag opgenomen in de visie. Deze internationale oriëntatie onderstreept het belang van een sterke, samenhangende economische Visie voor de regio, waarin ook de unieke bijdragen van gemeenten als Wassenaar worden meegenomen en benut. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven de bijdrage van Wassenaar aan dit cluster en zullen dit bij de beschrijving in hoofdstuk 7.1 toevoegen. Heldere afbakening in rollen/inzet Bedrijvigheid, innovatie, banen en groei in elke gemeente versterken ook onze regio als geheel. De conceptontwerp VEV heeft drie ambities in zich: Het vergroten van het verdienvermogen van de regio, het aanjagen van (onbenut) potentieel en het beter laten aansluiten van het arbeidspotentieel op de economische behoefte. De VEV richt zich op vijf clusters namelijk Duurzaam Maritiem & Haven, Hightech Horticulture, Innovatieve en Hoogwaardige Maakindustrie, Digitale Technologie & Veiligheid en Overheid / Vrede / Recht. Zowel de geformuleerde ambities als de clusters worden door Wassenaar onderschreven.

Het vraagt wel om helderdere keuzes en duidelijke afbakening van welk bestuursorgaan of gremium wat doet; geen zaken dubbel doen en heldere prioriteiten stellen in de uitvoering van de voorliggende visie. Reactie algemeen bestuur Wij onderschrijven dat steeds heldere keuzes gemaakt moeten worden over de rollen die de MRDH oppakt en haar inzet. Dubbel werk moeten we voorkomen. Drie strategische keuzes Om deze ambities te realiseren worden drie strategische keuzes voorgesteld. Ten eerste, ruimte bieden voor werken, waarbij de werklocaties centraal staan. Ten tweede, Innovatie en technologie zodanig inzetten dat het een ‘gamechanger’ wordt. Door dit toe te passen op maatschappelijke uitdagingen, ontstaan er nieuwe marktkansen. Ten derde, het versterken van het arbeidspotentieel van de toekomst. Dit moet worden bewerkstelligd door de aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt te verbeteren. Zoals aangegeven juicht gemeente Wassenaar het inzetten op deze laatste strategische keuze van harte toe. Reactie algemeen bestuur Wij danken u voor uw reactie. Gebiedsgerichte aanpak Om al het bovenstaande mogelijk te maken, wordt er bewust door de MRDH gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak. Ofwel een maatwerkaanpak waarbij de behoeften van de gebieden leidend zijn, ook als de behoeften elders in de MRDH anders zijn.