Bijlage3 tourdhorizonZonnepanelen

Bijlage 3 horend bij collegevoorstel 7 maart 2023, motie 4.1.24a

Tour d’horizon regelgeving zonnepanelen en communicatie naar burgers Hieronder is in tabelvorm een beknopte inventarisatie gegeven hoe de belangrijkste monumentgemeenten omgaan met zonnepanelen op monumenten. Gelet op de tips die de stakeholders in Delft gaven (‘wees helderder in je communicatie’) zijn de bijzonderheden qua communicatie ook aangegeven. Als eerste volgt het rijksbeleid (kort samengevat: ‘altijd een omgevingsvergunning nodig’) en daarna de gemeenten Utrecht, Gouda, Leiden, Haarlem en Maastricht. En tot slot de werkwijze van Delft (per januari 2023). Algemeen Rijkbeleid (RCE-leidraad): Bescherming monument (rijksmonument, gemeentelijk monument of provinciaal monument) niet-monument binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht

‘gewoon’ gebouw (geen monument of beschermd gezicht)

beschermd archeologisch monument

erven of terreinen met kans op archeologische resten of sporen

Wel of geen vergunning nodig Altijd een omgevingsvergunning nodig voor zonne- energie-installaties op het monument en op het erf eromheen. Voor niet-beschermde bouwwerken bij het monument – zoals een later geplaatste garage – kan dit onder bepaalde voorwaarden soms zonder vergunning. Voor gemeentelijke en provinciale monumenten kunnen andere regels gelden. Wel een omgevingsvergunning nodig voor zonne-energie- installaties op het schuine voorof zijdakvlak en op platte daken. Geen vergunning nodig voor deze installaties op het schuine achterdakvlak, zolang: • de collectoren en panelen niet gericht zijn naar openbaar gebied (zoals een straat, gracht of park); • de collectoren of panelen niet uitsteken voorbij de nok, de dakvoet of de dakranden; • de collectoren of panelen direct in of op het dakvlak staan, dus zonder een opbouw ertussen; • de hellingshoek van de collectoren of panelen gelijk is aan die van het dak; • alle overige delen van de installatie – zoals het watervoorraadvat of elektrische apparatuur – binnen in het betreffende gebouw staan.

Geen omgevingsvergunning nodig voor zonne-energie-installaties, zolang: • op schuine daken de collectoren of panelen niet uitsteken voorbij de nok, de dakvoet of de dakranden; • op schuine daken de collectoren of panelen direct in of op het dakvlak staan, dus zonder een opbouw ertussen; • op schuine daken de hellingshoek van de collectoren of panelen gelijk is aan die van het dak; • op platte daken het hoogste punt van de collectoren of panelen niet groter is dan de afstand tot de dakrand; • alle overige delen van de installatie – zoals het water- voorraadvat of elektrische apparatuur – binnen in het betreffende gebouw staan. Meestal een vergunning nodig voor kabel- en leiding- sleuven en funderingen van zonneenergie-installaties op het erf. Bij archeologische rijksmonumenten gaat het om een archeologische monumentenvergunning, bij gemeentelijke archeologische monumenten om een omgevingsvergunning. Geen archeologisch vooronderzoek nodig voor kabel- en leidingsleuven en funderingen van zonne-energie-installaties op het erf, zolang het graafwerk binnen een door de gemeente vastgestelde diepte en oppervlakte blijft.

Individuele gemeenten: Stad Utrecht

Gouda

Leiden

Haarlem

Vergunning en regelgeving Vergunning aanvragen bij: • Monument -> altijd • Stads-/Dorpsgezicht -> Alleen indien niet vanaf openbare weg zichtbaar • Historische buitenplaatsen, tuinen en parken -> contact met afdeling Vergunning altijd icm. advies welstandscie. Aparte beleidsregel zonne-energie om de algemene belangen van instandhouding beeldkwaliteit versus individueel belang helder te krijgen. Zit in overkoepelende beleidsregel “Erfgoed en duurzaamheid” • Gestructureerd via vergunningsplichtig, vergunningvrije activiteiten, sneltoetscriteria (wanneer vergunningvrij) • Regels voor niet-monumenten in beschermde binnenstad -> zichtbaarheid vanaf openbare weg • 9 beoordelingscriteria (bijv. optimale balans tussen energieëfficiency, kostenefficiëncy en monumtentale waarden) • 12 extra eisen/algemene uitvoeringsrichtlijnen (bijv. aanvraag aanvullend bouwhistorisch advies) • Indieningsvereisten Zit in Welstandsnota • Alle zaken eerst via welstandscommissie • Vergunningvrij behalve bij monument en gebouw binnen rijksbeschermd stadsgezicht (binnenstad) en 2 wijken in schil. Vergunning hier verleend op basis van zichtbaarheidscriteria en onderverdeling naar kaart met zogenaamde ‘dakvlaktypen’ • Naast zichtbaarheid ook verdere richtlijnen mbt.

Uitvoering, type en kleur paneel • ‘innovatie-clausule’ -> producten die integraal onderdeel uitmaken van de architectuur van het pand zijn pas mogelijk na toetsing in commissie Aanvulling op nota Ruimtelijke Kwaliteit/ Nota Dak. • Vergunningplichtig bij monument en beschermd stadsgezicht.

Bijzonderheden communicatie Heldere landingspagina Zonnepanelen en monumenten. Positieve grondhouding: “plaatsen is vaak mogelijk, wel zijn er regels”. Vanaf de openbare weg zichtbaar: dan gelden extra regels. Heldere en beknopte beleidsregels, deze volgt de RCE advieslijn. Doorklikbaar naar lijst met rijks- en gem. monumenten en beeldbepalende gebouwen Doorklikbaar naar kaart met monumenten en beschermde stads- en dorpsgezicht. Doorklikbaar naar (algemene) tekst over vergunningaanvraag. PM: Utrecht heeft via webinars de eigenaren actief geïnformeerd na vaststelling van de nieuwe regels Landingspagina ‘’Duurzaam maken monument”. Daarin via FAQ doorlink naar thema’s en specifieke pagina zonnepanelen. Tone of voice is “we vinden duurzaamheid belangrijk, daarom regels soepeler gemaakt” Doorklikbaar naar kaart met monumenten Doorklikbaar naar zonnepanelenkaart (geschikt, mogelijk geschikt en niet geschikt) Vrij algemene landingspagina. Indien de burger meer wil weten, dan volgt alleen een pagina met beleidsregels. Deze zijn vrij technisch maar helder opgeschreven. Perspectief is eerst omschrijving van de vergunningsvrije zaken dan de situaties die vergunning vragen. Gouda stuurt sterk aan op contact met omgevingsloket. Voor verduurzaming gelden lagere leges. Landingspagina na trefwoord “monumenten en zonnepanelen” is er niet.

Via algemene pagina “beoordeling op uiterlijk en schoonheid bij (ver-) bouwen” kun je doorklikken op kopje ‘zonnepanelen in beschermd stadsgezicht’. Zonder toelichting wordt dan doorverwezen naar h7 uit de welstandsnota en de zonnepanelenkaart (met drie categorieën: niet toegestaan, toegestaan, in beginsel toegestaan). Kaart is nog in ontwikkeling. Tone of voice is streng en algemeen aan de voorkant, uitzonderingen blijven mogelijk.

Landingspagina na trefwoord “monumenten en zonnepanelen” is een thematische pagina voor de monumenteigenaar die wil verduurzamen. Daarin: • Stappenplan voor energiebesparen en monumenten;

• •

Alle zaken eerst via welstandscommissie Vergunning verleend op basis van zichtbaarheidscriteria en onderverdeling naar kaart met zogenaamde ‘dakvlaktypen’

Maastricht

Altijd vergunning nodig. • Zonnepanelen uitsluitend toegestaan als ze niet zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. • Daarnaast mogen ze de monumentale waarden niet aantasten (zowel fysiek als visueel). • Niet toegestaan bij historisch waardevolle dakbedekking • Eventueel plaatsing op een aanbouw aan de achterzijde • Toetsing via restauratierichtlijnen

Delft

Triage-model. Toetsing eerst aan sneltoetscriteria. Past plaatsing binnen die criteria, dan kunnen eigenaren plaatsen en worden ze “niet gehouden aan vergunningsplicht”. Voldoet men niet aan sneltoets, dan is plaatsing nog altijd mogelijk, maar via het (in NL gebruikelijke) vergunningentraject met individuele beoordeling. Criteria geborgd in de welstandsnota Delft • Beschermd stadsgezicht of monument: Geen vergunning nodig als je voldoet aan welstandseisen. • Eerst sneltoetscriteria en als je daaraan niet voldoet, toetsing door de AOK (vergunningplicht)

• • • • •

Advies bij monumentenloket op dinsdagmiddagen Subsidies (specifiek duurzaamheid als monumentenleningen) Wat doet gemeente -> energiecoaches en duurzaamheidsloket Bewonersstory’s (in algemene zin aardgasvrij maken) Visie van Haarlem op weg naar aardgasvrij

Tone of voice is ‘ja, mits’ ipv. ‘in principe niet’ -> “[…]wil de gemeente de mogelijkheden voor zonnepanelen verruimen. De bijzondere kwaliteit van het beschermde stadsgezicht en de monumenten willen we hierbij behouden. Om toepassing van zonnepanelen te stimuleren willen we zo duidelijk mogelijk aangeven waar zonnepanelen wel en niet passen. Daarnaast willen we de vergunningverlening zo eenvoudig mogelijk maken.” Haarlem zet de communicatie in binnen de bredere duurzaamheid (aardgasvrij) doelstelling. Via zoekterm “monument en zonnepanelen” kom je terecht op algemene pagina ‘bouwen en verbouwen monument’. Daarop: • Sterke nadruk op aanpakken van de zwakste schakel in de energiehuishouding; • Nadruk op uitvoeren pakket aan maatregelen qua duurzaamheid • Aparte website www.degroenemenukaart.nl. Hierop is illustratief per pandtype een maatregelenpakket duurzaamheid (waaronder zonnepanelen) en stappen te lezen. Tone of voice is streng. Men wijst op technische schade die kan ontstaan, het maatwerkkarakter van monumenten (‘elk pand is anders’/geen standaardoplossingen). Ook wordt sterk verwezen naar de integraliteit van maatregelen en de balans daarin. Zo zeggen de uitvoeringsrichtlijnen “Als uitgangspunt geldt dat het te behalen effect van de verschillende maatregelingen optimaal is.

Hierbij levert het principe van het aanpakken van de zwakste schakel in de energiehuishouding het grootste effect op”. De nadruk ligt op het kiezen van een maatregel, die vanuit monumentaal oogpunt het meest wenselijk is. Via zoekterm “monumenten en zonnepanelen” kom je direct op een algemene landingspagina zonnepanelen en zonnecollectoren. Deze kan daardoor verwarrend werken want is geschreven voor niet-monumentenbezitters. Op de algemene pagina: • Geen vergunning nodig als je aan welstandseisen voldoet, vervolgens: • Direct doorklikken naar welstandseisen beschermd stadsgezicht; • De Uitvoeringsrichtlijnen Monumenten zijn doorklikbaar. Nadeel daarvan is de omvang van het stuk en dat niet een uitsnede alleen over zonnepanelen is aangegeven. • De bewoner kan ook via de omgevingscheck invullen of hij vergunning nodig heeft of niet. Deze applicatie op onze site verwijst echter naar landelijke regelgeving waardoor burgers op het verkeerde been worden gezet (immers: ze worden meteen het pad van vergunningverlening en leges betalen op gestuurd).

•

Uitzondering vormen de rijksbeschermde stadsgezichten (zoals bijv. Agnetapark)

•

Er is een kans dat bewoners op een verouderde pagina met sneltoetscriteria terecht komt. (Deze moet weggehaald worden.)

Tone of voice is zakelijk. Door eisen alleen bulletsgewijs te beschrijven lijkt een logische redeneerlijn verloren te gaan. De landingspagina ontbeert ‘context’ of voorbeelden die mensen meenemen. Er is ook geen hiërarchie aangebracht waardoor de opbouw verwarrend kan werken. Zo slaat de eerste zin “als u aan de regels voldoet, heeft u geen vergunning nodig” op zowel gewone panden als monumentpanden. We maken niet duidelijk over welke ‘regels’ we het hebben. Daarna volgt het niet voldoen aan welstandseisen. Zijn dit dan de ‘regels’? Kortom: De huidige pagina lijkt té beknopt te zijn opgesteld en geeft té veel info zonder logica of ordening. Een infografic treffen we pas aan diep verborgen in de welstandseisen. Deze infografic beoogt in één oogopslag alle sneltoetscriteria weer te geven. Hij is feitelijk juist maar door de overmaat aan informatie niet helder. Voorbeeld verbeelding criteria uit Haarlem (links) en Delft (rechts):

Landingspagina’s: Utrecht: https://ap.lc/dZJdI Gouda: https://ap.lc/8uSuP Haarlem: Monumenteneigenaar - Gemeente Haarlem Delft: Zonnepanelen en zonnecollectoren | Gemeente Delft