Bijlage 1C - Toelichting voorstellen Programmabegroting 2024-2027

Bijlage 1C Toelichting voorstellen Programmabegroting 2024-2027 De voorstellen in de Kadernota 2023 die starten in 2024 e.v. worden betrokken bij de definitieve besluitvorming over de Programmabegroting 2024-2027. Hierna staat een toelichting op deze voorstellen. Reserveringen In de Kadernota worden reserveringen voorgesteld voor de vastgestelde opgaven en majeure investeringen. Deze worden hieronder nader toegelicht. Opgaven In de Programmabegroting 2023-2026 zijn drie opgaven afgesproken: de gebiedsprogramma's DelftWest en Innovatiedistrict Delft (IDD) en de Energietransitie. In aanvulling op de middelen die vorig jaar beschikbaar zijn gesteld voor overleg in de wijk en de basisinfrastructuur van Delft-West en programmakosten voor IDD, is het voorstel om € 10 miljoen voor Delft-West en € 8 miljoen voor IDD te reserveren ten laste van de incidentele dekkingsmogelijkheden in het eigen vermogen. Een deel van de reserveringen is bedoeld voor bekostiging van een aantal concrete initiatieven dat bijdraagt aan de doelstellingen voor Delft-West en IDD. Voor Delft-West gaat dit over capaciteit voor cultuur, inclusie en emancipatie en armoedebestrijding (inclusief schuldhulpverlening), het programma Langer en Weer Thuis, het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte en een bijdrage aan nieuwbouw wijkcentrum BuitenGewoon (mede in relatie tot ontwikkeling Buurtfabriek).

Voor IDD staat hieronder een nadere toelichting. Voor zover de initiatieven starten in 2023 zijn ze onderdeel van de begrotingswijziging bij deze kadernota (zie bijlage 1A). Hieronder worden de achtergronden voor deze reserveringen in bredere context toegelicht. Opgave Delft-West Met de visie ‘Wij West - Gelijke kansen in Delft’ zetten we samen met bewoners, instellingen en organisaties uit de wijk in op jeugd en leren, bestaanszekerheid, fijn en veilig wonen, een plek voor iedereen om te wonen, te leren en te werken en vanuit vertrouwen samen optrekken. We werken samen aan een aanpak voor twintig jaar. De visie Wij West wordt in werkateliers vanuit de wijk vertaald in een uitvoeringsplan 2024-2028. Als gemeente geven we een impuls aan armoedebestrijding, maatwerk bij schuldhulpverlening, gelijke toegang tot goed onderwijs en collectieve jeugdhulparrangementen op scholen, vangnet in de wijk voor kwetsbare huishoudens, cultuuraanbod dat mensen in de wijk verbindt. We stimuleren sport en bewegen in de openbare ruimte en een nieuwe ontmoetingsplek. Ook de vergrijzing en de behoefte aan geclusterde woonvormen hebben onze aandacht. We reserveren € 10 miljoen voor impulsen, cofinanciering en het uitvoeringsplan Wij West. We leggen verbinding met de hele stad. Het is ons streven om wat goed werkt in Delft-West ter inspiratie te gebruiken in andere delen van de stad.

Zo profiteert iedereen van de kracht van Delft door langjarig met elkaar samen te werken en sociaal en fysiek in Delft-West te investeren. Het Rijk ondersteunt ons in de organisatie van het programma. Er blijven aanvullende middelen nodig om onze doelen te bereiken. We dienen hiervoor aanvragen in bij het Rijk. Opgave Innovatiedistrict Delft Het Innovatiedistrict Delft is een samenwerking met de provincie Zuid-Holland, de Technische Universiteit Delft (TUD), de Bedrijvenkring Schieoevers (BKS) en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Gezamenlijk geven we het IDD vorm en inhoud. Delft heeft een unieke en innovatieve economie met de TU Delft Campus en de Biotech Campus als belangrijke spelers. Tegelijkertijd zien we dat de inwoners van Delft te weinig profiteren van deze innovaties, dat de groei van de werkgelegenheid in Delft achterblijft en dat betaalbare bedrijfsruimte

1

schaars is. Wij zien kansen om kennis, innovatie en ondernemerschap beter te laten renderen voor alle inwoners in Delft, de regio en de rest van Nederland. We werken langjarig samen om Delft-Zuidoost te ontwikkelen tot een aantrekkelijke plek om te wonen, werken, ontmoeten, leren en ondernemen. Tot een sterk verbonden gebied met Delft en de regio. Een gebied waarin de schaarse ruimte beter benut wordt, waarin we inzetten op talentontwikkeling en ruimte voor innovatie en waarin we sterk inzetten op verduurzaming. Om hier concreet vorm aan te geven gaan we beginnen met een aantal projecten. We werken een visie uit voor de Vulcanusweg, Schieoevers-Zuid en de Rotterdamseweg om te zien hoe deze plekken kunnen bijdragen aan de sociale samenhang en groeikansen in de stad. We maken capaciteit vrij voor Smart Makers Delft omdat we leeromgevingen willen stimuleren voor de innovatieve maakindustrie. We geven een impuls voor het grond- en vastgoedbeleid (samenwerken aan de stad) en aan de noordkant van de stad zetten we in op de ontwikkeling van de Biotech Campus. Wij dragen bij aan het initiatief van Planet.bio omdat we duurzame innovaties willen versterken, kansen zien voor de werkgelegenheid voor zowel praktisch geschoolden als wetenschappelijk opgeleiden als dat we de verbinding tussen de stad en het onderwijs willen stimuleren.

Om het innovatiedistrict te ontwikkelen, moeten we investeren. Voor deze ontwikkeling reserveren wij € 8 miljoen om in komende jaren samen verder te bouwen. Ook hier zijn aanvullende middelen nodig om onze doelen te bereiken. We trekken samen op met partners in de stad bij het indienen van aanvragen bij het Rijk, zoals voor de regiodeal en voor talentontwikkeling en innovatie. Investeringen Voor twee projecten met majeure betekenis voor de stad hebben we al veel stappen gezet. Deze projecten gaan we afmaken, waarvoor we noodzakelijke reserveringen voorzien. Prinsenhof In lijn met de motie van de raad “Prinsenhof toevoegen aan de risicoagenda” vergt een grootschalig en complex project als het Prinsenhof een stevige risicoreservering. In dat kader zijn in de vorige programmabegroting en het recent aangeboden jaarverslag 2022 via de risicoparagraaf al inzichten met u gedeeld. Zoals daarin toegelicht, spelen met name de hoge inflatie en de marktomstandigheden. Deze oorzaken leiden naar verwachting tot stijgende bouwkosten en langere doorlooptijden door de krapte op de markt. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat het hierbij gaat om het waarmaken van de eerder door uw raad vastgestelde noodzakelijke functionaliteiten voor het museum en niet om een verbreding van de scope. Vanuit behoedzaamheid en meerjarige blik op de toekomst achten we een reservering van € 10 miljoen benodigd.

Uiteraard zetten we tegelijk onze inspanningen voor verdere cofinancieringsmogelijkheden onverminderd voort. De onzekerheden van dit traject worden ook vanuit deze reservering gedekt. Gelatinebrug Voor de Gelatinebrug is er een gewijzigd Programma van Eisen en inpassingsontwerp. Door extreme prijsstijgingen is de brug duurder geworden. Daarnaast is de benodigde risico-reservering in lijn gebracht met de huidige fase van het project. De doorlooptijd is langer, en de plankosten zijn hierop aangepast. Ook is er gekeken naar de inpassing van de brug in haar omgeving en scopeoptimalisaties. Ondanks het doorvoeren van verschillende optimalisaties lukt het niet om tot een brug te komen die realiseerbaar is binnen het huidig beschikbare budget en aansluit bij de ambities van gebiedsontwikkeling Schieoevers Noord. In februari 2023 heeft het college kennisgenomen van een gewijzigd Programma van eisen en inpassingsontwerp voor de brug, kennisgenomen van de benodigde middelen en de raad met een informatiebrief hiervan op de hoogte gesteld. De brutoimpact wordt op € 9,3 miljoen voorzien. We leggen daarom een reservering van incidenteel € 8 miljoen aan. Tegelijk zetten we erop in om zoveel mogelijk overige dekkingsbronnen vanuit bijvoorbeeld de MRDH BDU te benutten. Ook voorzien we op specifieke onderwerpen benodigde middelen voor 2024 en verder.

Hieronder worden daar nadere duidingen over gegeven. De Stad maken we met elkaar (Nieuw beleid – Bestuurlijke prioriteiten)

2

Na eerste inzet voor 2023 voor ‘De stad maken we met elkaar’ is een vervolg nodig. In 2023 komen we met een uitvoeringsplan. We zetten voor dit thema onder anderen in op goede toegankelijkheid, benaderbaarheid en bekendheid in de stad van bestaand instrumentarium ter ondersteuning van initiatieven en het benutten van de kracht van de stad. Hiertoe wordt € 400.000 voorzien. Daarmee wordt onder meer ook invulling gegeven aan het vervolg op het onderzoek Joods vastgoed (€ 150.000, zie bijlage 1B). Voor de programmabegroting wordt voor overige, ook aan “Samen maken we de stad” gerelateerde onderwerpen, € 250.000 incidenteel voor 2024 voorzien. Kwaliteitsverbetering gymzalen In 2021 en 2022 is onderzoek uitgevoerd naar de kwaliteit van de binnensportvoorzieningen. Van zeven voorzieningen wordt geconstateerd dat deze kwaliteitsverbetering behoeven: • Brahmslaan 44 • De Gaullelaan 1 • Frederik van Eedenlaan 12 • Loevesteinplaats 8 • Raam 20 • Van Alkemadelaan 9 • Van Rijslaan 20 Het gaat daarbij om onder meer het verbeteren van binnenklimaat, verduurzaming (isoleren, zonnepanelen, energieneutraal, gasloos), modernisering van materialen (wifi, digitaal lesgeven) en functionele zaken zoals legionellapreventie, toegangsbeheer op installaties. Deze gymzalen worden integraal aangepakt.

Door hiervoor voor een periode van 7 jaar € 700.000 per jaar te reserveren kan ieder jaar één gymzaal worden verbeterd. Hiervoor worden vanaf 2024 meerjarige (kapitaal)lasten van € 28.000 per 2024 oplopend naar € 112.000 per 2027 voorzien. Definitieve keuzes worden betrokken bij de Programmabegroting 20242027. Nieuwbouw wijkcentrum Buitengewoon (mede i.r.t. ontwikkeling Buurtfabriek) We werken aan een integrale opgave voor de Delfia – Gillesbuurt. Onderdeel daarvan is de vraag wat moet gebeuren met de huidige voorzieningen in de Mozartstrip, waaronder The Culture. Het huidige gebouw van The Culture vraagt onevenredig veel onderhoud (ruim 2/3 van de exploitatiekosten). Daarnaast sluit het niet goed meer aan bij de wensen van gebruikers. Per september 2022 is The Culture omgedoopt naar wijkcentrum BuitenGewoon. Eerste (incidentele) kosten voor dit onderwerp betrekken we bij de programmabegroting 2024-2027, met dekking vanuit de reservering voor DelftWest en/of Fonds 2040. Programma Langer en Weer Thuis Langer en Weer Thuis wordt tijdelijk gefinancierd. Financiering is de komende jaren ook nog steeds nodig, gelet op de vergrijzing. Het gaat om inwoners die met zorg langer zelfstandig blijven of weer zelfstandig gaan wonen. Het vereist samenwerking en nieuwe initiatieven tussen zorg- en woonpartners en gemeente.

Vangnet in de buurt is een onderdeel van Langer en Weer Thuis en heeft een structurele financiering nodig. Middelen zijn nodig voor onder meer de inzet van de programmamanager en organiseren van bijeenkomsten. Voor Vangnet in de Buurt is het geld nodig voor de inzet van en coördinatie op zorg-/welzijnspartijen en ruimte voor de huisvesting van Vangnet in de Buurt. Benodigde middelen betrekken we bij de programmabegroting 2024-2027, met dekking vanuit cofinancieringen (regiodeal/social hub) en deels de reservering voor Delft-West. Seniorenmakelaar We zetten in op doorstroming in de bestaande woonvoorraad, onder meer met de inzet van een seniorenmakelaar. De seniorenmakelaar begeleidt ouderen in het proces van zoeken en verhuizen naar een andere passende woning. Vanaf 2024 wordt structureel € 40.000 voorzien voor de gemeentelijke bijdrage voor de seniorenmakelaar (heeft relatie met ‘Langer en Weer Thuis’). Het definitieve financiële effect voor 2024 e.v. wordt betrokken bij de Programmabegroting 2024-2027. Huurteam Voor de kwaliteit van woningen en de hoogte van de huur gelden wettelijke eisen. In de particuliere huursector is dit te vaak een probleem. De druk op de woningmarkt geeft ruimte aan verhuurders die

3

de grenzen van de wet opzoeken of die overschrijden. Ook komt discriminatie voor in de toegang tot de particuliere huursector. Met een huurteam willen wij huurders ondersteunen in het contact met hun verhuurder. We sluiten aan bij een organisatie die in enkele andere nabijgelegen gemeenten een huurteam actief heeft. Na inzet in 2023, wordt voor 2024 incidenteel € 110.000 voorzien. Op basis van een evaluatie besluiten we daarna over het vervolg. Het definitieve financiële effect voor 2024 wordt betrokken bij de Programmabegroting 2024-2027. Capaciteit communicatieadviseur armoedebestrijding Succesvol gemeentelijk schuldhulpverleningsbeleid begint bij een goed bereik. Vaak is er sprake van een drempel voordat inwoners (tijdig) geholpen willen worden met schulden. Daarom wordt er sinds enkele jaren aanvullend ingezet op communicatie rondom dit onderwerp. Dat werpt z’n vruchten af: het bereik is toegenomen. Uiteindelijk heeft dit positieve effecten voor de gemeente blijkt uit tal van onderzoek. Voor 2024 wordt € 80.000 incidenteel voorzien, te dekken vanuit reservering Delft-West. Het definitieve financiële effect voor 2024 e.v. wordt betrokken bij de Programmabegroting 2024-2027. Versnellen duurzaamheid Vastgoedbedrijf De portefeuille vastgoedbedrijf wordt stapsgewijs verduurzaamd richting energieneutraliteit in 2050.

Concrete stappen voor de eerste fase staan in het uitvoeringsplan 2020-2024. Een groot deel van deze maatregelen wordt uitgevoerd in 2023 en 2024. Vanuit de voorbeeldfunctie is het idee aanvullende stappen te zetten, onder meer door vervanging van alle verlichting in gemeentelijke objecten met energielabel C of lager door LED-verlichting, hetgeen tot een forse besparing op energie (189.000 kWh/jr.) en CO2 (87.000 CO2 p/j) zou leiden. Door eigen middelen beschikbaar te stellen, maakt de gemeente kans op cofinanciering vanuit het Rijk via een DUMAVA-subsidie. We voorzien voor 2025 incidenteel € 1,050 miljoen; dit is mede gekoppeld aan de daadwerkelijke subsidiemogelijkheden. Het definitieve financiële effect wordt betrokken bij de Programmabegroting. Circulaire economie Dit jaar stellen we samen met de stad een uitvoeringsagenda circulaire economie vast. Met de uitvoeringsagenda willen we de koplopers op het gebied van circulariteit stimuleren en tegelijkertijd anderen verleiden en helpen om koploper te worden. De agenda bouwt inhoudelijk voort op de eerder vastgestelde visie circulair. De stimuleringsregeling zal bij het opstellen van de uitvoeringsagenda ontwikkeld worden en richt zich zowel op gemeentelijke initiatieven als op initiatieven uit de stad.

Met de stimuleringsregeling willen we circulaire projecten en initiatieven van de grond krijgen die door een onrendabele top of gebrek geen kans krijgen. Voor de uitvoering van het uitvoeringsplan circulair wordt in 2024 € 300.000 en in 2025 € 250.000 per jaar gereserveerd. Deze middelen worden ingezet voor zowel ambtelijke capaciteit als een verder vorm te geven stimuleringsregeling voor zowel initiatieven uit de stad als gemeentelijke initiatieven. Cultuur actualisatie inzet coalitieakkoord Een bruisende stad - met cultuur, actieve verenigingen, ruimte voor uitgaan en pop - brengt een stad tot leven, zorgt ervoor dat mensen er graag wonen, werken en uitgaan. Het aanbod heeft de laatste jaren zwaar te lijden gehad onder corona en bezuinigingen. Delft veert weer op, maar de cultuursector is nog niet hersteld. Er is behoefte aan cultuur die mensen verbindt, met aanbod in de wijken. Dit moeten we verstevigen, samen met onze culturele partners. Cultuur is een basisvoorziening voor de gezondheid van onze inwoners. Die basisvoorziening brengen we op orde. In 2023 is vanuit het coalitieakkoord eenmalig € 500.000 ter beschikking gesteld. We voorzien opnieuw € 500.000 incidenteel op te nemen; zie voor de eerste extra posten daarbinnen in 2023 bijlage 1B (matchingsbijdrage Lumen € 52.000 en poppodium € 50.000).

Mede gezien de krappe structurele financiële kaders wordt vanaf 2025 een structurele intensivering van € 250.000 voorzien. Verder geldt dat bij de Programmabegroting 2024-2027 voor het onderdeel cultuur in de wijken nog nadere voorstellen zullen komen, waarbij we de reserveringen voor Delft-West en het Innovatiedistrict Delft betrekken. Realisatie Woningbouwprogramma (Nieuw beleid – Bestuurlijke prioriteiten) Versnelling van de woningbouw is nodig. Het bouwtempo is te laag om met 15.000 woningen te groeien in 2018-2040. Het bouwtempo is ook te laag in het licht van het Tussenakkoord Wonen Haaglanden (2021). In de Regionale Realisatieagenda RRA) Wonen Haaglanden (te ondertekenen op

4

14 maart 2023) is afgesproken dat in elke Haaglanden gemeente intensiever gemonitord en bijgestuurd wordt op het bouwprogramma en dat een lokale Bouwtafel wordt opgericht. Een tafel waarin de gemeente met externe partners de kansen voor versnelling bespreekt en waar nodig focus aanbrengt in projecten, via een (tijdelijk) programmamanager woningbouw in combinatie met oprichting van een lokale Bouwtafel. Voor 2024 en 2025 worden hiertoe incidentele impulsen van respectievelijk € 170.000 en € 145.000 per jaar voorzien. Vervangingsinvestering toegangsverleningssysteem (Nieuw beleid – Bestuurlijke prioriteiten) Het is noodzakelijk om de toegangscontrole, lockermanagement en postkastsysteem te vervangen en opnieuw aan te besteden. Voor de vervanging inclusief bijbehorende applicaties/beveiliging is een investering van € 410.000 benodigd voor 2023 met een mogelijke uitloop naar 2024, dit heeft kapitaallasten van € 82.000 per jaar vanaf 2024 tot gevolg. Informatiegestuurd werken en datakwaliteit Informatiegestuurd werken staat hoog op de agenda van de gemeente en de vraag ernaar wordt steeds groter. De komende periode moet de inzet vooral worden gericht op gegevenskwaliteit en governance. Kwaliteit die nodig is om projecten zoals Delft west, Schieoevers en kabeldistrict, Ondermijning, de energietransitie en het sociaal domein in goede banen te kunnen leiden.

Maar denk hierbij ook aan ontwikkelingen rondom de slimme stad, open data en de Wet open overheid (Woo). Voor versterking van de basiscapaciteit voorzien we incidenteel € 210.000 per jaar voor 2024 en 2025. Het definitieve financiële effect wordt betrokken bij de Programmabegroting. Versterking lobby en public affairs Delft kent grote langjarige opgaven. Om deze opgaven te realiseren hebben we andere partijen nodig. De laatste jaren is door college, organisatie en raad hard gewerkt om samen met andere partijen budgetten en ruimte te realiseren. Met als belangrijk vehikel en succes in 2022 de propositie “De kracht van Delfts blauw verzilveren”. Deze propositie heeft al concrete resultaten opgeleverd (zoals de versnellingsgelden en de opname in het programma Leefbaarheid en Veiligheid). Op sommige dossiers zijn we nog hard bezig (zoals de Regiodeal en het Prinsenhof). Onze uitgangspositie biedt kansen, maar schept ook verplichtingen. De komende jaren is daarom extra inzet nodig. Het college zoekt nog meer de samenwerking om de inkomsten en slagkracht te verhogen. Voor 2024 wordt € 200.000 incidenteel voorzien. Het definitieve financiële effect wordt betrokken bij de Programmabegroting 2024-2027.

5