Bijlage 1 Terugblik openbare ruimte 2025 (6426226)

Voorwoord

Terugblik openbare ruimte 2025

De openbare ruimte is van ons allemaal. Straten, pleinen, parken, bruggen en speelplekken bepalen hoe prettig, veilig en gezond onze stad is om in te wonen, werken en verblijven. In ons contact met bewoners, ondernemers en raadsleden zien we grote betrokkenheid bij wat er in de openbare ruimte speelt. Daarom hebben we deze ‘Terugblik openbare ruimte 2025’ opgesteld. Hiermee laten we zien wat er het afgelopen jaar is gedaan om de openbare ruimte goed te beheren, te onderhouden en waar nodig te vernieuwen. Afgelopen jaar is er in heel Delft gewerkt aan een aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving. Bij integrale herinrichtingsprojecten combineren we noodzakelijke werkzaamheden, zoals rioolvervanging, met verbeteringen op het gebied van groen, verkeersveiligheid en toegankelijkheid. Dit vraagt om een zorgvuldige voorbereiding en goede afstemming met de omgeving, en levert zo duurzame resultaten op. Daarnaast gaat het werk aan het dagelijks beheer van de stad door. Het schoonhouden van de openbare ruimte, het onderhoud van groen en verharding, afvalinzameling en het snel oplossen van meldingen vragen elke dag om inzet en vakmanschap. Samen met onze aannemers en het serviceteam zorgen we ervoor dat Delft voldoet aan de afgesproken beeldkwaliteit en dat bewoners kunnen rekenen op een goed onderhouden leefomgeving.

Op het gebied van afval en circulariteit zijn verdere stappen gezet. Slimme afvalbakken dragen bij aan een schonere stad en efficiënter beheer. Met pilots, opruimacties en gerichte communicatie ondersteunen we bewoners bij het beter scheiden van afval en het voorkomen van overlast. Deze aanpak past binnen het vastgestelde beleid Grip op Delfts Afval. Ook is geïnvesteerd in innovatie en duurzaamheid. Denk aan gelijkstroom in de openbare verlichting, slimme verkeersoplossingen voor fietsers, klimaatbestendig bomenbeheer en de vergroening van straten en pleinen. Samenwerking met de stad is daarbij steeds meer een vast onderdeel van onze werkwijze geworden. Participatie, omgevingsmanagement en zelfbeheer door bewoners zijn structureel verankerd in onze aanpak. Zo werken we niet alleen aan de fysieke kwaliteit van de openbare ruimte, maar ook aan betrokkenheid en samenhang in buurten. In 2026 gaan we verder met dit werk. Zo bouwen we stap voor stap aan een openbare ruimte die klaar is voor de toekomst en die bijdraagt aan een leefbaar Delft voor iedereen. Frank van Vliet Wethouder Openbare Ruimte Gemeente Delft TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

2

Onzichtbaar en onmisbaar

Onderhoud en vernieuwing riool De gemeente Delft is verantwoordelijk voor het inzamelen, transporteren en verwerken van afvalwater en hemelwater in de stad. In Delft ligt ongeveer 500 kilometer aan riool, bestaande uit gemengde leidingen, waarbij afval- en regenwater samen worden afgevoerd, uit aparte afvalwaterleidingen en hemelwaterleidingen. Het goed functioneren van dit netwerk is essentieel voor een gezonde, veilige en leefbare stad. Bij onderhoud en vernieuwing van het riool werken we steeds vaker toe naar een gescheiden rioolstelsel. Daarbij worden afvalwater en regenwater apart afgevoerd. Afvalwater gaat naar de rioolwaterzuivering, terwijl regenwater zoveel mogelijk lokaal wordt verwerkt of afgevoerd naar oppervlaktewater. Dit vermindert de belasting van het rioolstelsel, balanceert het grondwater, verkleint de kans op wateroverlast en draagt bij aan een schoner milieu. Waar volledige scheiding niet direct mogelijk is, wordt stap voor stap toegewerkt naar deze situatie, bijvoorbeeld bij herinrichtingsprojecten en groot onderhoud. Bekijk hier de video ‘Het gescheiden rioolsysteem’ Drainage Transportleidingen Duurzaamheid en toekomstbestendigheid staan centraal in deze aanpak. Een goed voorbeeld hiervan is het gebruik van Drainage Transportleidingen (DT-leidingen).

Al ruim 15 jaar worden nieuwe hemelwaterleidingen uitgevoerd als DT-leidingen: buizen met kleine openingen die regenwater afvoeren naar watergangen en tegelijkertijd bijdragen aan het reguleren van de grondwaterstand. In de herfst en winter, wanneer het grondwater hoog staat, zorgen deze leidingen ervoor dat pieken in het waterniveau worden afgevlakt. In de lente en zomer, bij lage grondwaterstanden, wordt het opgevangen regenwater juist toegevoegd aan het grondwater. Ook watergangen kunnen zo helpen om een lage grondwaterstand aan te vullen. Hof van Delft en het Westerkwartier zijn hiervan duidelijke voorbeelden. Door op deze manier te werken, combineert Delft veilig en efficiënt rioolbeheer met slim water- en klimaatbeheer. Het rioolstelsel wordt hierdoor niet alleen betrouwbaar gehouden, maar draagt ook actief bij aan een klimaatbestendige en leefbare stad. Deze manier van werken vormt de basis voor alle onderhouds-, vervangings- en renovatieprojecten in Delft. Bekijk hier de video ‘Waarom doen wij in Delft aan klimaatadaptatie?’ 3

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

4

Relinen

Riolering en archeologie

Naast vervanging van het rioolstelsel is in de binnenstad van Delft ook gewerkt aan de renovatie van het riool door middel van relinen. Relinen is een techniek waarbij een flexibele kunststof kous in de bestaande rioolbuis wordt aangebracht. Deze kous hardt uit tot een sterke, naadloze binnenlaag die vergelijkbaar is met beton. Hierdoor wordt de rioolbuis van binnenuit vernieuwd, zonder dat de straat opengebroken hoeft te worden. Met deze methode krijgt het riool een levensduurverlenging van minimaal 50 jaar.

Onder de grond komen we niet alleen boomwortels en oude muurtjes tegen, maar soms ook bijzondere archeologische vondsten. Bij de rioolvervanging op het Doelenplein zijn bijvoorbeeld menselijke skeletten aangetroffen, vergelijkbaar met eerdere vondsten op het Bagijnhof.

Op basis van uitgevoerde rioolinspecties is besloten het rioolstelsel aan de noordzijde van de Oude Delft op deze manier te renoveren. In 2025 is een groot deel van de werkzaamheden uitgevoerd. In totaal is circa 2.900 meter riool gerelined en zijn 94 deelrenovaties uitgevoerd. Deze waren onder andere nodig vanwege wortelgroei, vetophopingen en scheurvorming. De werkzaamheden zijn in september gestart en binnen zeven weken grotendeels afgerond. Enkele resterende werkzaamheden worden in 2026 uitgevoerd.

Dit soort ontdekkingen laat zien dat elke rioolvervanging ook een kijkje biedt in het verleden van de stad. Daarom wordt voorafgaand aan werkzaamheden, zoals recent op de Gasthuisplaats, archeologisch onderzoek gedaan. Zo combineren we noodzakelijk onderhoud met het zorgvuldig behouden en zichtbaar maken van de geschiedenis van Delft. Wie meer wil weten over archeologische vondsten tijdens werkzaamheden, zoals dit oude riool uit 1850-1900, kan terecht op de pagina van Erfgoed Delft: Opgraving Doelenplein Erfgoed Delft en omstreken. Onzichtbaar en onmisbaar in cijfers

499.721 m 114.237 m 17.542 m riool in totaal

gemengd riool

duiker

62.565 m 165.753 m drain

hemelwaterriool

119.239 m

7594 m

vuilwaterriool

5

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

12.251 m persleiding

overig

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

6

Als onderhoud een kans wordt - rioolvervanging en integrale herinrichtingsprojecten De gemeente Delft staat de komende jaren voor een grote rioolvervangingsopgave. In meerdere buurten wordt het riool vervangen, omdat het huidige stelsel grotendeels is aangelegd in de jaren ’60 en ’70, en toe is aan vernieuwing. Deze werkzaamheden grijpen we aan als een kans om buurten in één keer toekomstbestendig in te richten. Dat doen we met een integrale aanpak, waarbij rioolvervanging wordt gecombineerd met het vernieuwen van straten en stoepen, vergroening en verbeteringen op het gebied van klimaatadaptatie en verkeersveiligheid. We werken toe naar integrale herinrichtingsprojecten – voorheen bekend als ‘geveltot-gevel’. Deze manier van werken wordt steeds meer de standaard binnen de gemeente Delft en passen we niet alleen toe bij rioolvervanging, maar ook bij andere projecten in de openbare ruimte. Met deze aanpak laat Delft zien dat rioolvervanging meer is dan technisch onderhoud: het is een kans om samen met bewoners te werken aan sterke, groene en toekomstbestendige buurten. Wat gebeurt er in de Delftse buurten? In 2025 is het eerste integrale herinrichtingsproject afgerond in Tanthof dat als voorbeeld dient voor onze duurzame en toekomstbestendige vernieuwingsaanpak. In Hof van Delft vervangt de gemeente het riool gefaseerd.

In de afgelopen jaren is in veel straten al gewerkt aan rioolvervanging, vergroening en de aanleg van fietsstraten. In 2026 start de gemeente met de laatste fase van dit project. Het definitief ontwerp voor Voorhof Zuidoost is in 2025 afgerond en vastgesteld door het college. Het vernieuwen van de speelplekken start in het voorjaar en na de zomer van 2026 start de uitvoering van de rioolvervanging.

7

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

In Voorhof Zuidwest wordt momenteel gewerkt aan het eerste ontwerp. Daar zijn we in gesprek met bewoners over de plannen en ideeën. In Buitenhof zijn in 2025 de inrichtingsprincipes vastgesteld door het college, waarna de participatie is gestart om het eerste ontwerp voor de hele Buitenhof te bespreken. Momenteel wordt gewerkt aan een meer gedetailleerde uitwerking per wijk binnen Buitenhof. Ook deze voorlopige ontwerpen zullen weer met de bewoners worden besproken. Vooruitlopend op de werkzaamheden zijn er in Buitenhof in 2025 al verschillende sport- en speelvoorzieningen verbeterd. Daarnaast wordt in 2026 het riool in de Brahmslaan versneld vervangen.

Het planproces bij integrale herinrichtingsprojecten Bij integrale herinrichtingsprojecten proberen we alle werkzaamheden in de openbare ruimte bij elkaar te brengen. Vervolgens kijken we met de inwoners in de wijk en de specialisten op het stadskantoor wat er nog meer nodig is in de wijk: zijn alle straten nog logisch ingedeeld, moet er meer of minder worden geparkeerd in de wijk, kunnen we meer groen toevoegen, zijn er voldoende speelplekken en bankjes, zijn er zorgen over veiligheid of verkeersveiligheid, zijn er specifieke plekken die aandacht nodig hebben? We brengen alles in kaart, vandaar het woord ‘integraal’. Vervolgens kijken we of we voldoende geld hebben om alle wensen uit te kunnen voeren. De kosten van een integrale herinrichting kunnen oplopen tot tientallen miljoenen euro’s. We gaan daarom niet over één nacht ijs en doorlopen een zorgvuldig proces, dat iedereen via de BouwApp kan volgen. Eerst verkennen we de wensen en eisen voor het project. Vervolgens maken we een eerste schetsontwerp en rekenen we de kosten door. Als we alle wensen en eisen kunnen realiseren met het beschikbare budget, kunnen we gelijk door. Anders moeten we, soms moeilijke, keuzes maken. Dat doen we altijd samen met onze wethouders.

Het ontwerp wordt vervolgens in stappen steeds gedetailleerder uitgewerkt: van een schetsontwerp (eerste indruk) naar een voorlopig ontwerp (op maat en meer detail), tot een definitief ontwerp (civieltechnisch gedetailleerd). Voor de eerste twee ontwerpen wordt altijd participatie georganiseerd. Wensen proberen we zoveel mogelijk te honoreren, mits we er voldoende geld voor hebben en het past binnen ons beleid. Het definitieve ontwerp presenteren we ook aan de buurt, dat is dan ter informatie: ‘zo wordt het’. Zodra het definitieve ontwerp is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders, maken we een bestek. Aannemers kunnen op basis van dit bestek een offerte indienen. Zodra de aannemer is geselecteerd, gaat de daadwerkelijke uitvoering van start.

Van eerste verkenning tot start van de uitvoering van integrale herinrichtingsprojecten zit vaak een aantal jaren. We werken van grof naar fijn. In het begin van het proces is het makkelijker om wensen en ideeën mee te nemen dan later in het proces, omdat dan sommige keuzes zijn gemaakt en vaststaan.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

8

Van idee naar realisatie

Herinrichting Kalverbos

9

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Het Kalverbos stond dit jaar volop in de schijnwerpers. Niet alleen omdat het een belangrijke entree vormt van de binnenstad, maar ook omdat hier in 2025 een flinke herinrichtingsopgave in uitvoering ging. Ons uitgangspunt hierbij was slim combineren: als de Provincie Zuid-Holland aan de Reineveldbrug werkt en HTM het spoor vernieuwt, vernieuwen wij het kruispunt en sluiten we de openbare ruimte op de Spoorzone aan. Werk met werk maken. Bij de start spraken we af: dit gebied verdient een integrale aanpak. Geen losse puzzelstukjes, maar één samenhangend verhaal dat als onderlegger dient voor alle deelprojecten. De tijd was kort, de opgave complex. Dus gingen we meteen aan de slag. In 2024 volgden een wijkwandeling, inloopavond en tussentijdse gesprekken met bewoners en het toegankelijkheidsnetwerk elkaar op. In november 2024 is het definitieve ontwerp gepresenteerd. Ondernemers, omwonenden en andere stakeholders dachten mee en hielpen ons plannen te maken die niet alleen mooi zijn op papier, maar ook werken in de praktijk. In april 2025 begonnen de fysieke werkzaamheden buiten. Met aannemingsbedrijf Van Gelder vonden we een aannemer die zowel railinfra als civiele werken beheerst.

Het kruispunt bij de Wateringsevest en de Nieuwe Plantage werd vernieuwd, er kwam een vrijliggend en veilig fietspad, de groenstructuur werd doorgetrokken en we konden toe met een spoor minder bij de tram. Het asfalt en de installatie die de verkeerslichten regelt, werden vernieuwd en een deel van de bomen is verplant binnen het projectgebied. Bovendien voegden we deze winter ruim 60 bomen en meer dan 2.000 vierkante meter groen toe. Dankzij de expertise van Van Gelder, gecombineerd met zorgvuldig omgevingsmanagement en slimme verkeersfasering, haalden we als gecombineerde opdrachtgevers de belangrijkste mijlpalen vóór de ingebruikname van de Reineveldbrug én de start van de zomerdienstregeling voor de tram.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

10

Integrale herinrichting Henry Dunantlaan en omgeving De Henry Dunantlaan ligt in een mooie wijk met de nodige technische uitdagingen. Volwassen hagen en grote tuinen groeien hier soms letterlijk over de stoep. In deze omgeving is gewerkt aan een rioolprobleem dat al langer speelde. Met de aanleg van een gescheiden rioolstelsel, waarin we hemelwater scheiden van afvalwater, is een zwaar belast punt in het oude rioolsysteem ontlast. Regenwater kan nu twee kanten op in plaats van één, waardoor piekbuien veel beter worden opgevangen. Daarnaast is een drainagetransportleiding aangelegd. Daarmee kunnen grotere hoeveelheden water worden verwerkt en houden we de grondwaterstand beter onder controle. Allemaal maatregelen om de klimaatadaptatie van deze wijk te vergroten.

toezicht en maatregelen rond Niet Gesprongen Explosieven maakten deel uit van het project. Waar het kon, hebben we het trottoir meteen vergroend. Bij twee pleintjes heeft de buurt uitgebreid met ons meegedacht. Het persoonlijke contact was hierbij onmisbaar. Het resultaat mag er zijn: nieuwe speeltoestellen, extra bomen, waterdoorlatende verharding en pleintjes die weer echt bij de wijk horen. De Henry Dunantlaan en omgeving laten zien hoe techniek, klimaatadaptatie en bewonersparticipatie samenkomen in één project. Met gerichte ingrepen maakten we de buurt klaar voor de toekomst.

Tijdens de uitvoering kwamen veel verschillende vakgebieden samen. Het werk bestond uit graafwerkzaamheden, het vrijmaken van kabels en leidingen, het maken van huisaansluitingen en het plaatsen van nieuwe rioolbuizen. Ook archeologisch Afronding integrale herinrichting Fuutlaan en omgeving In 2025 opende de gemeente Delft een nieuw plantsoen aan de Lepelaarstraat en Reigerlaan, het vormde een feestelijk sluitstuk van een geslaagde integrale herinrichting. Nadat de gemeente en Duurzaamheidscentrum De Papaver de Steenbreektrofee wonnen in de categorie ‘Professionals’ met het project ‘Rioolvervanging: educatie én vergroening in de wijk Tanthof-Oost’, ging dit project van start. De jury roemde het project als een inspirerend voorbeeld waarin verschillende werelden samenkomen.

enthousiast mee: honderden kinderen hielpen bij het vergroenen van hun schoolpleinen en leerden ondertussen van alles over klimaat en water. Hof van Delft ‘De groene droom’ In 2025 kreeg het parkeerpleintje tussen de Paxlaan en de Singelstraat in Hof van Delft een flinke make-over, tegelijk met de vervanging van het riool. Het idee om het plein te vergroenen kwam op gang toen een buurtbewoner de derde prijs won bij de prijsvraag van stichting Groenkracht.

Met extra geld en de enthousiaste inbreng van bewoners werd samen met het rioolvervangingsteam een plan gemaakt. Het grijze parkeerterrein maakte plaats voor een klimaatbestendig pleintje met meer bomen, meer groen en waterdoorlatende parkeerplekken. De nieuwe beplanting volgt in 2026.

(Tijdelijke) herinrichting Gasthuisplaats Naar aanleiding van de motie ‘Gasthuisplaats wordt eindelijk groen’ uit 2022 zijn dit jaar de eerste stappen gezet om de Gasthuisplaats uit te laten groeien tot een groene ontmoetingsplek voor de hele stad. Drie gerenommeerde landschapsarchitectenbureaus hebben elk een eigen visie op de toekomst van deze bijzondere plek gepresenteerd, waarbij de rijke historie en interessante archeologische ondergrond inspiratiebron én belangrijke randvoorwaarden waren. Bewoners van Delft kozen de visie ‘Gasthuisplaats als plek voor ontmoeten in het groen’ van DELVA, met een losse, bosachtige beplanting en een kapel op de fundering van de vroegere kapel. Samen met de stad werken we deze visie nu verder uit tot een concreet ontwerp. De uitvoering start naar verwachting in 2027. Omdat auto’s sinds juli 2025 niet meer op de Gasthuisplaats mogen parkeren, is de tijdelijke ruimte alvast samen met bewoners en andere betrokkenen ingevuld. Zo plaatsten we plantenbakken, een jeu de boulesbaan en een schommel. Ook kreeg de compassiebeer, die moest verdwijnen bij het Reinier de Graaf Gasthuis, een nieuwe plek op de Gasthuisplaats.

Bij deze aanpak ging het niet alleen om het vervangen van het riool, maar juist om de combinatie met vergroening en actieve betrokkenheid van bewoners. De openbare ruimte werd groener ingericht en bewoners kregen een geveltuin cadeau. Ook scholen deden 11

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

12

Renovatie en vernieuwing van bruggen in Delft

Van kade tot brug

De provincie voert groot onderhoud uit aan haar bruggen over het Rijn-Schiekanaal. In 2025 zijn de Reineveldbrug, de Oostpoortbrug en de Hambrug gerenoveerd. Bij de Hamburg, die door de gemeente wordt beheerd, werd met de provincie samengewerkt om de reparaties uit te voeren. De brug heeft daarbij niet alleen een nieuw jasje gekregen, maar ook een compleet nieuw mechaniek. Bij eventuele stroomuitval is de brug die op afstand bediend wordt, nu ook handmatig te bedienen. Bekijk dit filmpje over de complete renovatie van de Hambrug.

13

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Gedicht Hambrug In het gedicht ‘Een plas’, dat zichtbaar wordt als de brug opengaat, is een culturele uiting aangebracht als verbindingselement tussen de historische binnenstad en de innovatie van de TU Delft. Het is geschreven door de internationale dichter Vincent Cellucci, met een vertaling van Inge Steijger, die in de buurt van de Hambrug woont. Rozemarijnbrug Als onderdeel van de vernieuwing van de historische bruggen en kades in de binnenstad is in 2025 de Rozemarijnbrug geopend. De nieuwe brede fiets- en loopbrug vormt een veilige, toekomstbestendige verbinding tussen de binnenstad, het station en de TU Delft. Het bijzondere ontwerp combineert moderne lijnen met een knipoog naar historische balusters.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

14

Geen brug te ver

Onderhoud van kades

Er zijn dit jaar drie nieuwe Delftse standaardbruggen geplaatst bij de Chinalaan, het Tripolipad en het Van Rossempad tussen Delft en Den Hoorn. De oude houten bruggen zijn vervangen door een duurzame nieuwe constructie die naar verwachting 100 jaar meegaat. De leuningen van deze bruggen zijn versierd met ontwerpen die bedacht zijn door Delftenaren: een zwaan, het EWI-gebouw (TU Delft) en de plattegrond van de Delftse binnenstad.

In 2025 is op verschillende plekken in de Delftse binnenstad en langs de Schie gewerkt aan de kademuren. Dit is onderdeel van een tienjarig project waarbij alle kades in de binnenstad stap voor stap worden vervangen en opgeknapt. In 2026 vinden de laatste werkzaamheden plaats aan de Molslaan. Daarmee is het totale project afgerond en zijn alle kademuren en bruggen in de binnenstad weer duurzaam, veilig en toekomstbestendig. Het werk omvatte verschillende onderdelen: het reinigen van kades, het herstellen van metsel- en voegwerk, het repareren van betonschades

Na de brand in de Nieuwstraat werd in de Hippolytusbuurt een tijdelijke noodbrug geplaatst voor voetgangers. De brug lag iets hoger zodat rondvaartboten er nog onderdoor konden varen.

en het conserveren van leuningen. Ook zijn er in 2025 ruim 30 faunatrappen aangelegd, die ervoor zorgen dat jonge eendjes veilig kunnen rusten en katten of andere dieren die in het water terechtkomen eenvoudig uit de gracht kunnen klimmen. Bij de Nieuwe Haven langs de Schie is het metselwerk gerenoveerd en zijn de natuurstenen randen vervangen. Bekijk hier een filmpje over de groene kades.

Bruggen in Delft In Delft liggen veel bruggen die een belangrijke rol spelen in de bereikbaarheid van de stad. De gemeente beheert zeven grotere beweegbare bruggen, daarnaast zijn drie beweegbare bruggen over de Schie eigendom van de provincie. De grotere bruggen worden op afstand bediend, twee bruggen worden met de hand bediend, en één met een kraan: de Lepelbrug bij DSM, waarvan het mechanisme al meer dan 100 jaar oud is. De Kolenhavenbrug is de enige volledig elektrotechnische brug in de stad. Vernieuwde onderhoudsarme fiets- en voetgangersbruggen in Delft kenmerken zich door een slank betonnen (UHSB) dek, een toogvorm en specifiek hekwerk met optionele lasergesneden iconen. Deze Delftse standaard bruggen zorgen voor uniformiteit, een lange levensduur en een herkenbare uitstraling.

Van kade tot brug in cijfers

In de wijken

335

11,5 km

bruggen, steigers, vlonders en viaducten

kademuur, damwand en geluidsscherm

In de binnenstad

43

verkeersbruggen

15

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

28

fiets/voetgangersbruggen

13,5 km kade

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

16

Onderhoud aan wegen en straten

Van stoep tot straat

In 2025 is op verschillende plekken in de stad gewerkt aan onderhoud en de kwaliteit van wegen en straten. De werkzaamheden liepen uiteen van groot onderhoud aan wegen en het verbeteren van de toegankelijkheid tot het verhelpen van verzakkingen en het herstellen van bestrating. Steeds vaker is er onderhoud nodig door wortelopdruk, zoals op de Burgemeestersrand. Dit komt doordat het steeds droger wordt en boomwortels op zoek gaan naar vocht, wat leidt tot opdruk van trottoirs en bestrating. Waar dat mogelijk was, zoals bij de Korftlaan, werden parkeerplaatsen zo aangelegd dat regenwater beter in de grond kan zakken en de omgeving groener wordt. De Jorisweg, Bonairestraat en Insulindeweg zijn opnieuw geasfalteerd en volgens de warm tegen warm-methode gelegd: terwijl het materiaal nog warm is, waardoor de naden beter hechten, ontstaat een duurzaam en strak wegdek. Daarbij werd minder energie gebruikt en was er minder uitstoot van schadelijke dampen. Ook ’s avonds en ‘s nachts is er gewerkt aan het asfalt zoals op de Oostpoortweg, om zoveel mogelijk verkeersoverlast te voorkomen. Ook werd er volop kleiner, maar onmisbaar onderhoud uitgevoerd.

Om een indruk te geven, in de maand juni werkten we aan het herstellen van trottoirs langs de Westlandseweg en verkeersdrempels in de Togostraat, repareerden natuursteen op de Markt in het centrum, vulden bermen aan langs de Rijksstraatweg en Kerkpolderweg, herstelden uitritten aan de Middelweg en brachten verlaagde stoepranden aan in de Palamedestraat. Juist deze kleinere werkzaamheden dragen dagelijks bij aan een veilige, toegankelijke en prettige leefomgeving voor onze inwoners. Op de website van de gemeente Delft is een overzicht te vinden van de plekken waar aan de weg wordt gewerkt. Werk aan de weg | Gemeente Delft

17

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

18

De openbare ruimte voor iedereen Werken aan een openbare ruimte die voor iedereen veilig en toegankelijk is, met aandacht voor mensen met een visuele of fysieke beperking. Ook in 2025 stond dat op het programma van de gemeente Delft. Daarmee sloten we aan bij de Delftse Inclusie Agenda en de nieuwe Visie Openbare Ruimte. We pasten bestratingen en straatwerk aan als bewoners op basis van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning om aanpassingen in de openbare ruimte vroegen. Bijvoorbeeld door het aanleggen van een invalideparkeerplaats en de aanpassing van straatwerk voor rolstoelgebruik. Na een oproep van een inwoner van Voorhof hebben we langs de Voorhofdreef en het Delftlandplein noppentegels voor visueel beperkten aangelegd. De stoepen langs de Voorhofdreef bleken prima in orde te zijn en veilig om op te lopen, maar door het ontbreken van de juiste markering bij oversteekplaatsen en op kruisingen was het voor mensen met een visuele beperking en voor hulphonden niet goed in te schatten waar ze moesten stoppen. Hiermee zijn de routes van en naar de Hovenpassage veiliger en toegankelijker gemaakt. Lees hier meer: Gemeente Delft Voorhofdreef toegankelijk gemaakt Week van de Toegankelijkheid Eens per kwartaal is er overleg tussen het Toegankelijkheidsnetwerk Delft en ambtenaren van de afdeling Ruimte.

Tijdens de Week van de Toegankelijkheid organiseerde het netwerk, samen met Delft voor Elkaar en de gemeente, een 19

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

ervaringswandeling voor (visueel) beperkten. De deelnemers, waaronder verschillende medewerkers van de gemeente Delft, gebruikten simulatiebrillen, taststokken en rolstoelen om te ervaren wat goed toegankelijk is en waar nog verbeteringen nodig zijn. Ervaringsdeskundigen gaven uitleg over de belemmeringen die zij ervaren bij het gebruiken van de openbare ruimte. Deze ervaringen leren ons nog meer hoe we de openbare ruimte voor alle doelgroepen met concrete maatregelen zoals geleidenlijnen, obstakelvrije trottoirs en rolstoelvriendelijke oversteekplaatsen veiliger en inclusiever kunnen maken. Lees hier meer: Ervaringswandeling in Delft legt knelpunten voor (visueel) beperkten bloot | Omroep Delft

Van stoep tot straat in cijfers

335

hectare in beheer

13%

55%

voor gemotoriseerd verkeer

parkeerplaatsen

35%

voor voetgangers

9

tunnels in beheer

1%

= 420.000 m2 van de parkeerplaatsen zijn klimaat adaptief. Dat percentage groeit de komende jaren in de wijken waar we grote integrale herinrichtingsprojecten uit gaan voeren.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

20

Elke dag voor de stad

Elke dag voor de stad Naast groot onderhoud zorgt de gemeente Delft voor het dagelijks onderhoud van de openbare ruimte. Dit omvat onder andere het onderhoud van groen, de bestrijding van plaagdieren, het opruimen van zwerfafval en het legen van afvalbakken. Het grootste deel van deze werkzaamheden zijn uitgevoerd door de firma’s Vrij, Krinkels en Werkse! - we zijn immers een regiegemeente. Elke dag zetten zij zich in om Delft schoon,

netjes en prettig leefbaar te houden. Zij maaien, snoeien bomen en zorgen ervoor dat plantsoenen er verzorgd bij liggen. Het werk is veelzijdig: van het verhelpen van verstopte kolken en het legen van afvalbakken tot het repareren van stoeptegels en bankjes en het opruimen van zwerfvuil. Bij winterse omstandigheden, sneeuw en gladheid zorgen ze ervoor dat wegen en fietspaden veilig begaanbaar zijn.

Serviceteam gemeente Daarnaast beschikt Delft over een eigen serviceteam. Naast de dagelijkse werkzaamheden zijn er ook bijzondere situaties en momenten waar het serviceteam een belangrijke rol vervult. Bijvoorbeeld bij het vlaggen op feest- en herdenkingsdagen: collega’s beklimmen de trappen in het stadhuis, de Oude en Nieuwe Kerk om de vlaggen te hijsen. Ook zorgt het serviceteam tijdens de verkiezingen voor de inrichting van de stembureaus.

21

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

22

Vlot en daadkrachtig

Communicatie over dagelijks onderhoud

Aan het begin van de zomer kwam een melding binnen dat de bankjes bij de Sebastiaansbrug/Kanaalweg in zeer slechte staat waren. De bankjes in de openbare ruimte worden regelmatig gecontroleerd. We vinden het belangrijk dat inwoners elkaar buiten kunnen ontmoeten. Het serviceteam ondernam gelijk actie en ging op onderzoek uit. Het zag eruit alsof de bankjes recent waren vernield, de schade was niet consistent met de verwachte slijtage. De volgende dag zijn de bankjes

Bij de aanbesteding voor dagelijks onderhoud heeft de gemeente aan de aannemers gevraagd om hun communicatie rondom het werk op te pakken. Een mooi resultaat: Krinkels heeft een webpagina ingericht die vol staat met allerlei weetjes die interessant zijn voor onze inwoners. direct vervangen door de mensen van het serviceteam, een voorbeeld van vlot en daadkrachtig werk!

Fietsen in de Gracht Zoals elk voorjaar, maakte de gemeente Delft ook dit jaar de grachten in het centrum schoon. Met een platte schuit werd het afval uit de Oude Delft, de Koornmarkt en andere grachten opgevist. Dit is nodig om ervoor te zorgen dat rondvaartboten veilig kunnen blijven varen. Bij de schoonmaak in 2025 zijn maar liefst 388 fietswrakken uit het water gehaald. Daarnaast kwamen nog andere opvallende voorwerpen boven water, zoals een magnetron, een motorblok en een drone. Al het afval is door aannemer Krinkels afgevoerd en waar mogelijk gerecycled.

Altijd paraat voor Delft Ook dit jaar stond de calamiteitendienst van de gemeente dag en nacht klaar om in actie te komen bij onverwachte situaties in de openbare ruimte. Een omgevallen boom na een storm, een gesprongen waterleiding in de wijk of een olievlek op straat - geen dag was hetzelfde. Zodra er iets misgaat, gaan deze medewerkers samen met de calamiteitenaannemer aan het werk om

de situatie snel en vakkundig op te lossen. Met teamwork, vakmanschap en snelheid zorgt de calamiteitendienst ervoor dat Delft veilig en leefbaar blijft – of het nu gaat om noodherstel tijdens een zomerse hittegolf, een overstroming na hevige regen of een incident tijdens de ochtendspits. De dienst is 24 uur per dag, 7 dagen per week paraat. “Van stormschade tot storingen – we staan altijd klaar om Delft veilig te houden.”

200

meldingen bij de calamiteitendienst

23

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Waarvan:

Elke dag voor de stad in cijfers

37

over verkeersregelinstallaties

13

over overige technische systemen

58

over schoonhouden van de stad (afval, gladheid, oliesporen)

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

24

Dagelijks werken aan afval en schoon

Opruimactie Bikolaan

25

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Op 19 september organiseerde de gemeente Delft een opruimdag op de Bikolaan. In deze wijk, waar veel mensen verhuizen, ligt vaak meer grofvuil op straat. Dat zorgt voor een rommelige uitstraling en soms worden spullen bij het grofvuil gezet die nog prima een tweede leven kunnen krijgen. Het was een gezellige en actieve middag, waarbij bewoners konden genieten van een ijsje of een kopje koffie terwijl ze meehielpen. Verschillende partners werkten mee: Wij West, Vidomes, Woonbron, Werkse!, Avalex, AHVrij, Delft voor Elkaar en De Papaver. Het doel was drieledig: de hoeveelheid grofvuil verminderen, de buurt schoon en leefbaar houden en bewoners helpen hun spullen op een goede manier op te ruimen. Bewoners konden die middag hun

grofvuil brengen, maar ook oud ijzer, wit- en bruingoed, matrassen en spullen voor de kringloop. Ondertussen gingen schoolklassen aan de slag met het opruimen van zwerfafval in de omgeving. Naast het opruimen was er ook veel aandacht voor het gesprek met bewoners over afval en overlast. Wat ervaren zij als het grootste probleem? Waar hebben ze hulp bij nodig? Zo bleek bijvoorbeeld dat ouderen vooral hulp nodig hebben bij het sjouwen van spullen en dat studenten vaak tijdelijke opslagruimte zoeken. De informatie die we met deze pilot verzamelden, is gebruikt om een toolbox samen te stellen. In 2026 gaan we deze aanpak herhalen, niet alleen op de Bikolaan maar ook op andere locaties in de stad.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

26

Slimme afvalbakken maken Delft schoner en duurzamer Sinds 2025 staan er in de binnenstad en rond het station slimme afvalbakken. Deze bakken persen het afval samen, waardoor er veel meer in past. De bak perst het afval fijn met zelf opgewekte energie via het zonnepaneel bovenop. Sensoren meten hoeveel afval erin zit. Zo hoeft onze vaste partner voor afvalbakken Werkse! alleen op pad als het echt nodig is. Dat scheelt energie, vervoer en overvolle bakken. Deze slimme bak kan vijf keer meer afval verstouwen dan de huidige afvalbak. En op verzoek van de gemeenteraad kreeg een deel van de afvalbakken een doneerring. Hier kunnen mensen hun lege statiegeldflesjes en -blikjes in plaatsen, zodat anderen ze op een waardige manier kunnen verzamelen om vervolgens het statiegeld te innen. In een half jaar tijd steeg de totale capaciteit van de afvalbakken van 9.000 liter naar 42.000 liter. Daardoor is er minder zwerfafval en blijft de stad schoner, ook op drukke momenten. Deze nieuwe afvalbakken passen goed bij de manier waarop de gemeente werkt. Bij de aanschaf hebben we gelet op maatschappelijk verantwoord inkopen (MVOI). We kozen niet simpelweg voor nieuwe bakken, maar voor bakken die zeker tien jaar meegaan. Aanbieders kregen extra punten als ze hergebruikte materialen gebruikten en een modulair systeem aanboden, zodat onderdelen makkelijk te vervangen zijn.

Ook vroegen we om een plan voor hergebruik van de bakken na afloop van het contract. De winnende leverancier scoorde het best op duurzaamheid, lange levensduur en gebruiksgemak. In 2026 gaan we meer slimme afvalbakken plaatsen op drukke plekken in de stad. Het doel is om zoveel capaciteit te hebben dat legen in het weekend niet meer nodig is. Dat scheelt kosten én uitstoot. Verbeteren gebruik van ondergrondse GFT-containers In Wippolder Noord is het gebruik van de ondergrondse GFT-containers sterk verbeterd. Ongeveer 1.200 huishoudens, waarvan veel hoogbouw en appartementen, zijn actief benaderd om GFT-afval (beter) te scheiden en de GFT-containers niet te 27

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

gebruiken voor restafval. Hiermee krijgt het in 2025 vastgestelde beleid Grip op Delfts Afval verder vorm. Het doel van dit pilotproject was minder GFT bij het restafval, de hoeveelheid aangeboden GFT vergroten, en de

kwaliteit van het GFT-afval verbeteren. Het verbranden van GFT-afval kost veel energie en is daardoor minder duurzaam. Door GFTafval te composteren, wordt het omgezet in waardevolle grondstoffen. In deze pilot werkten we samen met de Hogeschool van Amsterdam en maakten we gebruik van een VANG-subsidie (Van Afval naar Grondstof). In het project zochten we zowel naar oplossingen voor gedragsverandering als technische maatregelen. Samen met adviseurs van de hogeschool en een klankbordgroep van twaalf buurtbewoners is gekeken naar de beste manier om de wijk te informeren en te betrekken. Dit leidde tot verschillende acties, zoals bijeenkomsten, banners en

informatieborden bij de containers. Ook werden er suggesties gedaan voor technische maatregelen. Door een ‘versmaller’ te gebruiken kunnen grote vuilniszakken niet meer in de GFTcontainer worden gegooid. De combinatie van maatregelen bleek zeer effectief. In anderhalf jaar tijd daalde de vervuiling van 40,8% naar 10,1% en uiteindelijk naar 5,4% in juli 2025. Vanaf 2026 wordt de ‘versmaller’ stap voor stap in heel Delft toegepast.

Nieuwe flyer ‘Voorkomen overlast door plaagdieren’ De gemeente werkt aan schone buurten, samen met corporaties en bewoners. We ontwikkelden een flyer over het voorkomen van overlast door plaagdieren. We bezorgen ze in de bus in wijken waar veel overlast van plaagdieren is. Zo kunnen bewoners zien hoe hun gedrag het ontstaan van overlast kan verminderen of stoppen. Dagelijks werken aan afval en schoon in cijfers Afval inzameling van

49.600 huishoudens

36 miljoen

1.123

kilo afval en grondstoffen ingezameld door Avalex

ondernemers

Containers

17.262 GFT

14.493 oud papier

15.509 PMD

37,8% afval goed gescheiden aangeleverd

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

28

Samen maken we de stad

Omgevingsmanagement Delfts omgevingsmanagement richt zich op het opbouwen en onderhouden van duurzame relaties met de omgeving. Goede samenwerking met de stad is een vast onderdeel geworden van de manier waarop Delft projecten in de openbare ruimte uitvoert. In 2025 is omgevingsmanagement verder doorontwikkeld en stevig verankerd in de organisatie. Onze werkwijze beschrijft hoe projectleiders, omgevingsmanagers en communicatieadviseurs samen invulling geven aan participatie in gemeentelijke projecten. Hierdoor is participatie minder afhankelijk van individuele inzet en meer een vast onderdeel van het projectproces. Uitgangspunt is dat een zorgvuldig proces net zo belangrijk is als een goed ontwerp.

Omgevingsmanagers coördineren de betrokkenheid van bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden en bewaken de samenhang tussen participatie, communicatie en uitvoering. Daarbij wordt rekening gehouden met lokale belangen en wordt open gecommuniceerd over keuzes en afwegingen. Dit gebeurt via persoonlijke gesprekken, wijkwandelingen, bewonersbijeenkomsten en aansluiting bij bestaande netwerken en spreekuren in de wijken. Daarnaast wordt gecommuniceerd via brieven, flyers, de BouwApp en de gemeentelijke website. Omgevingsmanagement wordt vooral ingezet bij grotere (herinrichtings)projecten in de openbare ruimte, waar goede afstemming met de omgeving essentieel is voor een soepel verloop.

Zelfbeheer en participatie in het dagelijks beheer In Delft werken bewoners en gemeente steeds vaker samen aan het dagelijks beheer van de openbare ruimte. Bewoners kunnen geveltuinen aanleggen, plantenbakken beheren, boomspiegels adopteren en stukjes openbaar groen of pleintjes in zelfbeheer nemen. De gemeente stimuleert deze initiatieven en ondersteunt waar nodig, zonder het eigenaarschap over te nemen. Uitgangspunt is samenwerken: bewoners nemen het initiatief, de gemeente denkt mee, faciliteert en maakt maatwerkafspraken. Bewoners kunnen zich eenvoudig melden via de gemeentelijke website Zelf beheren | Gemeente Delft of via persoonlijk contact met wijkbeheerders. Bij nieuwe initiatieven vraagt de gemeente om een concreet plan en voldoende draagvlak in de straat of buurt. Als dat er is, wordt samen bekeken wat nodig is om het initiatief te laten slagen. Dit kan leiden tot een beheerovereenkomst op maat en duidelijke afspraken over het onderhoud. Met een participatiepunaise bij boomtuintjes en groen in zelfbeheer is voor aannemers en beheerders zichtbaar dat bewoners het onderhoud uitvoeren. Dat gaat niet

29

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

30

altijd goed en worden er per ongeluk plantenbakken verplaatst of wordt groen in zelfbeheer toch geschoffeld. Maar we blijven leren en verbeteren en zoeken samen naar een oplossing. Bij herinrichtingstrajecten wordt participatie en dagelijks beheer gestimuleerd. Wanneer stoepen opnieuw worden aangelegd, kunnen bewoners zonder voortuin aangeven dat zij graag een geveltuin willen. De aannemer legt de geveltuin dan direct mee aan en bewoners zorgen zelf voor de beplanting. Zo wordt vergroening en zelfbeheer eenvoudig meegenomen in reguliere werkzaamheden en krijgt de straat een minder versteend karakter. Zelfbeheer levert geen directe kostenbesparing op, maar wel iets dat minstens zo waardevol is: ontmoeting, betrokkenheid en samenhang in de buurt. Het draagt ook bij aan een groene en gezonde leefomgeving. Zo wordt het onderhoud van de openbare ruimte een middel om verbinding te creëren en maken bewoners en gemeente samen de stad.

Vergroenen Brouwerstraat Een ander aansprekend voorbeeld is de Brouwerstraat, winnaar van Het Groenste Buurtje 2025. Bewoners ontwikkelden een gezamenlijk plan om hun eigen tuinen en de openbare ruimte in de versteende buurt te vergroenen. Het plan bestond onder andere uit het wippen van tegels, de aanleg van geveltuinen, het plaatsen van regentonnen en wormenhotels om te composteren én de vergroening van het plein. In overleg met

de gemeente werden daar boomspiegels vergroot, waardoor een doorlopende boomtuin is ontstaan. De samenwerking leidde niet alleen tot meer groen, maar ook tot sterke sociale verbindingen en nieuwe buurtinitiatieven en activiteiten. Bekijk het filmpje van grijs naar groen in Delft

Zelfbeheer aan de Caspar Fagelstraat Een groot voorbeeld van zelfbeheer is het plantsoen in de Caspar Fagelstraat. Bewoners namen hier het initiatief om een plantsoen van ongeveer 330 vierkante meter te verbeteren en kwamen met een breed gedragen plan. In samenwerking met de gemeente werd het groen opnieuw ingericht met duizenden bollen en planten, een nieuwe boom en een wadi voor de opvang van regenwater.

Het resultaat is een gevarieerd plantsoen met meerdere sferen, dat in het voorjaar van 2025 feestelijk werd heropend. Met een beheercontract en de oprichting van bewonersvereniging De Triangel is het initiatief duurzaam geborgd. Lees meer: Buurtvereniging De Triangel

Samen maken we de stad in cijfers

25

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

150

geveltuintjes aangemeld

boomspiegels geadopteerd en voorzien van een participatiepunaise

meldingen van inwoners afgehandeld

3

3

1

beheerovereenkomsten afgerond, nog 20 lopend

31

53

wandelingen met een bewoner door een buurt

nieuwe buurttuin aangelegd en 1 buurttuin vernieuwd TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

32

Multifunctioneel sportveld

Spelen en bewegen

In Delft-West is bij de Buurtfabriek een nieuw sportveld gerealiseerd. Dit multifunctionele veld is tot stand gekomen met subsidie van de provincie Zuid-Holland en financiering vanuit het programma Wij West.

33

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Bewoners hebben actief meegedacht over het ontwerp. In samenwerking met een kunstenaar ontstonden twee ontwerpen, waaruit de buurt haar favoriet kon kiezen. Zo is het Tapijt van de Wijk ontstaan: een kleurrijk sportveld dat ruimte biedt aan jong en oud. De baskets kunnen omlaag, zodat ook kinderen en rolstoelgebruikers er kunnen basketballen. En mocht er in de toekomst geen ruimte meer zijn voor dit veld op deze plek, dan kunnen we het gemakkelijk verplaatsen. Zo voorkomen we kapitaalvernietiging en werken we aan onze doelen voor circulariteit.

Op zaterdag 27 september openden wethouder Schrederhof en gedeputeerde Anne Koning dit kleurrijke sportveld. “Het Tapijt van de Wijk laat zien wat er mogelijk is als bewoners, gemeente en provincie samenwerken aan een leefbare buurt.” In Delft-West krijgen leefbaarheid, gezondheid en veiligheid extra aandacht. Daarom is het bijzonder dat dit sportveld als eerste NPLV-gebied een bijdrage heeft ontvangen uit de subsidieregeling Beweegvriendelijke leefomgeving van de provincie. Met het Tapijt van de Wijk heeft Delft-West er een plek bij waar samen sporten, ontmoeten en plezier maken centraal staan.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

34

Kinderen ontwerpen eigen speelplek bij de Debussyflat In Delft-West is er hard gewerkt aan een nieuwe speelplek bij de Debussyflat. Bewoners vroegen hier al langere tijd om en nu komt hun wens uit. De gemeente Delft werkte samen met Wij West en het project Young Researchers van de Haagse Hogeschool (namens de Wijkuniversiteit) met de kinderen uit de buurt. Van begin juni tot en met begin juli organiseerden we vier bijeenkomsten met kinderen uit de wijk. De kinderen dachten mee over hoe hun ideale speelplek eruit moest zien en maakten tekeningen, posters en maquettes met hun ideeën. Ze boden hun plannen aan de burgemeester aan, die beloofde zich in te zetten om hun ideeën werkelijkheid te laten worden. Met de inbreng van de kinderen zijn twee ontwerpen gemaakt voor de nieuwe speelplek. De top vijf van favoriete speeltoestellen is daarin verwerkt: een kabelbaan (uniek in Delft!), trampolines, schommels, een glijbaan en een deel speciaal voor de allerkleinsten. In september kwamen de kinderen en hun moeders naar het stadskantoor om de ontwerpen te bekijken. Ze konden hun mening geven en vertellen wat ze nog graag anders zouden willen. Vooral de moeders waren blij verrast dat wat hun kinderen hadden aangeboden aan de burgemeester, daadwerkelijk was gebruikt voor de ontwerpen. “Jullie doen dus echt iets met wat we belangrijk vinden!”

35

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Uiteindelijk is met een compromis een ontwerp gemaakt waar voor iedereen iets moois in zit. De nieuwe speelplek wordt in 2026 aangelegd. Een plek waar kinderen van alle leeftijden samen kunnen spelen en bewegen en moeders elkaar kunnen ontmoeten.

Werken aan spelen en bewegen In Delft zorgen we ervoor dat iedereen dichtbij huis kan spelen, sporten en elkaar ontmoeten. Er zijn dit jaar zestien speel- en sportplekken vernieuwd of opgeknapt. Delft telt nu in totaal 217 speel- en sportplekken. Hiermee maken we Delft niet alleen speelser en sportiever, maar ook groener en socialer. We bouwen aan buurten waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, kinderen samen kunnen spelen en iedereen zich welkom voelt. Elk kwartaal inspecteren we alle plekken en als er iets kapot is, wordt dat gerepareerd. Na verloop van tijd zijn speelplekken toe aan renovatie en vervangen we de ondergrond en de toestellen. Bij elke vernieuwing kijken we samen met de buurt wat nodig is. Bewoners mogen via deze webpagina Vernieuwen speelplekken | Gemeente Delft meedenken en stemmen op hun favoriete ontwerp. Zo ontstaan speelplekken die écht bij de wijk passen. Renovatie speelplekken Tanthof In Tanthof zijn vier speelplekken vernieuwd. Aan de Aziëlaan/Tibetstraat is het zand vervangen door kunstgras en zijn de toestellen vernieuwd. Het Schapenpad heeft een opknapbeurt gekregen: het gras moet daar nog even groeien. En in de Gabonstraat zijn de rubberen tegels vervangen door kunstgras en zijn nieuwe toestellen geplaatst. De speelplek in de Japanlaan in Tanthof is nu een inclusieve speelplek geworden.

Dankzij een goed berijdbare ondergrond en toegankelijke toestellen kunnen hier ook kinderen met een beperking spelen. Kunstgrasveldjes Buitenhof en Poptahof In Buitenhof zijn twee trapveldjes met betontegels veranderd in kunstgrasvelden, zoals hier aan de Mozartlaan. Met een klein feestje werd de opening van dit veld gevierd. Allemaal blije gezichten! Elders in Buitenhof zijn doeltjes op een grasveld neergezet, zodat kinderen en jongeren meer ruimte hebben om te sporten en te bewegen. Ook op het trapveldje van Poptahof werden tegels vervangen door kunstgras.

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

36

Van boomspiegel tot park

100 groene straten

37

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Delft is aan het vergroenen. Met het project ‘100 groene straten’ worden in de komende jaren in ongeveer 100 straten tegels vervangen door groen. Groen is hierbij een breed begrip, denk aan bomen, struiken en andere beplanting. Tot nu toe hebben we al 1.540 m² aan tegels vervangen. Ook in het huidige plantseizoen (winter 2025–2026) gaan we in acht straten aan de slag. Zo maken we onze versteende stad Delft mooier, gezonder en prettiger om in te leven. Het project 100 groene straten richt zich op plekken waar de komende tien tot vijftien jaar geen grootschalige werkzaamheden gepland zijn en op locaties met veel onnodige verharding, waar er ruimte is voor vergroening. We proberen om grotere aaneengesloten oppervlakken tegelijk aan te pakken. De plannen voor vergroening in 100 straten worden samen met omwonenden gemaakt, zodat het groen goed past bij de desbetreffende straat en de wensen van bewoners. Een mooi voorbeeld is de Oude IJsbaan, hier is een inspirerend filmpje over gemaakt. Bekijk hier het filmpje over de Oude IJsbaan. Ook op het Coendersplein, voor het gemeentehuis, is inmiddels meer groen gerealiseerd. Die inrichting is ontworpen door dezelfde ontwerper als park Spoorloos (bij Pavarotti), waardoor het gebied mooi aansluit bij de omgeving. Ter ondersteuning van de participatie voor ‘100 groene straten’ is een webomgeving gemaakt. Een voorbeeld is hier te vinden.

Je kunt lezen wat er gedaan is met de opmerkingen en voorbeelden van beplanting bekijken. Lees meer: Meer groen in de Coenderstraat (Stationsplein)

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

38

Impuls parken

Water Delftse Hout naar laboratorium

In het Beheerplan Groen is een extra impuls opgenomen voor een aantal parken in Delft, die we de komende jaren uitvoeren. Als eerste is dit jaar het groot onderhoud van de Hertenweide in de Delftse Hout aangepakt. Door de Wet dieren kwam het voortbestaan van de dierenweide onder druk te staan. Na het verkrijgen van een vrijstelling voor het houden van dam- en edelherten konden we starten met het wegwerken van achterstallig onderhoud. In 2025 zijn de beschoeiing van de ringsloot en het hekwerk vervangen.

Met een grote tankwagen werd 10 m3 water en 0,2 m3 waterbodem uit de Grote Plas in de Delftse Hout gehaald en naar een laboratoriumopstelling van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO KNAW) gebracht. Hier worden actuele condities van enkele zwemplassen nagebootst en wordt onderzoek gedaan naar de invloed van de watertemperatuur (klimaatverandering) op het vrijkomen van voedingsstoffen uit de bodem, onder andere de ontwikkeling van toxische blauwalgen.

Daarnaast zijn we dit jaar gestart met de voorbereidende inventarisatie voor het Hof van Delftpark.

Bekijk dit filmpje over het het opzetten van het zwemplas-experiment. Anjerschalen veteranendag Op het Bolwerk stonden op 28 januari de heerlijk geurende anjerschalen er voor veteranendag weer mooi bij.

Klimaatbestendig bomenbeheer Binnen de Visie Groen en Biodiversiteit 2024 hebben we gericht gewerkt aan het versterken van de diversiteit aan boomsoorten in Delft. Dit helpt om de stad beter bestand te maken tegen boomziekten en de effecten van klimaatverandering, zoals hitte en langdurige droogte. Ook in de binnenstad passen we bewust andere boomsoorten toe. Op de Geerweg

zijn, in overleg met de historische vereniging, amberbomen geplant in plaats van lindes en iepen. Deze soorten zijn beter geschikt voor de uitdagende standplaats langs de kade en dragen bij aan het beperken van hittestress door schaduw en verdamping. Onze adviseur Joost van der Werf deelde tijdens de Kroonlezing op 3 november deze visie op onderhoud van stedelijk groen en toekomstgericht bomenbeheer. De lezing werd positief ontvangen, kreeg aandacht in Delft op Zondag, waarmee onze groene en klimaatbestendige koers positief belicht werd. We zijn aangesloten bij het onderzoeksprogramma CSI Trees, waarin wordt gekeken welke boomsoorten over circa vijftig jaar goed kunnen groeien in stedelijk gebied, rekening houdend met toekomstige klimaatomstandigheden.

39

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

Snoeien Door af en toe eens flink te snoeien, komt er weer licht en lucht in de beplanting. Daarom is er op diverse locaties in het bosplantsoen en de heestervakken gesnoeid. De openheid en doorkijkjes die hierdoor ontstaan verhogen de sociale veiligheid van bewoners, ze ervaren hun omgeving als een stuk prettiger. Tijdens het snoeien houden we rekening met mogelijk aanwezige dieren. Waar dat mogelijk is, laten we snoeihout opgestapeld achter, zodat vogels en kleine zoogdieren er kunnen schuilen. Van boomspiegel tot park in cijfers

100

1540 m2 tegels vervangen door groen

nieuwe aanplant is klimaatbestendige keuze

30.000

600

165.000 m2

groene straten

bomen in Delft

bomen geplant in de winter 24/25

75%

onderhoud bosplantsoen per jaar

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

40

Goed geregeld goed verlicht

Gelijkstroom bij openbare verlichting In een groot onderzoeksproject naar het gebruik van gelijkstroom (DC) in de openbare verlichting hebben we een belangrijke rol gespeeld. Gemeente Delft heeft al een speciaal gelijkstroomnet voor straatverlichting. Die praktijkervaring hebben we gedeeld met andere gemeenten en leveranciers. Verlichting op gelijkstroom biedt verschillende kansen. Het systeem kan efficiënter omgaan met energie en helpt bij het verminderen van druk op het elektriciteitsnet. Bovendien zijn er minder elektriciteitskasten en kabels nodig. Dat betekent minder materiaalgebruik, minder graafwerk en uiteindelijk een duurzamere en toekomstbestendige oplossing. De overstap van het traditionele wisselstroomsysteem (AC) naar gelijkstroom is niet eenvoudig. Het vraagt om andere keuzes in techniek, beleid en beheer. Daarom hebben we in dit project de verschillen tussen beide systemen onderzocht, net als de uitdagingen en mogelijke oplossingen. In de wijk Buitenhof wordt de openbare verlichting inmiddels gevoed met gelijkstroom. De techniek hiervoor is

geleverd door DC Opportunities. Dankzij realtime monitoring van de kabels kunnen storingen sneller worden opgespoord en zelfs worden voorkomen. Dat verhoogt de betrouwbaarheid van de verlichting en verlaagt de onderhoudskosten op de lange termijn. De vernieuwende aanpak bleef niet onopgemerkt. Tijdens het OVL-symposium in Eindhoven ontving het project de OVL Award 2025. Ook in vakmagazine Allicht verscheen een interview over de innovatieve koers van de openbare verlichting in Delft. De Delftse aanpak krijgt bovendien internationale aandacht. Op uitnodiging werd er een gastcollege over gegeven aan de technische universiteit van Tallinn in Estland.

Orange the world Ter voorbereiding van Orange the World (wereldwijde campagne tegen geweld tegen vrouwen en meisjes) is het stadhuis in oranje licht gezet met nieuwe, op afstand instelbare spotjes. Waar de ene medewerker er bij het installeren warmpjes bijzat - achter de laptop op de zolder van het stadhuis – stond de ander buiten in de regen en de kou. Nog tot laat in de avond hebben ze, samen met de aannemer en leverancier van de armaturen, de spots gericht om het stadhuis zo goed mogelijk in het oranje te zetten. Of in een andere kleur, want de kleur is aanpasbaar. Ook het blauwe hart werd voorzien van deze nieuwe verlichting. 41

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

42

Digitale sloten evenementenkasten

Slimme doorstroming fietsers op het Poortlandplein Met de implementatie van de FietsPelotonModule (FPM) op het Poortlandplein hebben we een belangrijke stap gezet in het verbeteren van de fietsdoorstroming in Delft. In onze stad waar dagelijks grote aantallen studenten naar de TU Delft fietsen, is de ochtendspits al jarenlang een uitdaging. Vooral rond het Poortlandplein leidde de massale toestroom van fietsers regelmatig tot opstoppingen en onnodige wachttijden.

De sloten van de evenementkasten zijn vervangen voor digitale sloten. Huurders hebben nu geen fysieke sleutels meer nodig, maar krijgen voor een ingesteld tijdsbestek toegang tot de kast. Het leuke aan deze sloten is dat ze werken op de batterij van je smartphone en je dus op locatie geen batterij of stroomkabel nodig hebt en ook bij een stroomstoring de kast gewoon kan worden geopend. Zo werken we elke dag een beetje slimmer.

Samen met DTV en ViNotion is er gewerkt aan een slimme en toekomstgerichte oplossing. De FPM maakt het mogelijk om fietsgroepen live te detecteren en als geheel te benaderen. In plaats van individuele fietsers krijgen zogenaamde ‘pelotons’ van fietsers prioriteit bij verkeerslichten, vooral tijdens de drukke ochtendspits. Op basis van vooraf ingestelde drempelwaarden past deze intelligente verkeersregelinstallatie de groentijden dynamisch aan. Hierdoor kunnen grotere groepen fietsers vaker en langer doorrijden, met een soepelere doorstroming als resultaat. De resultaten waren overtuigend. Ondanks een toename van 28 procent in het aantal fietsers op het Poortlandplein, is de gemiddelde wachttijd met drie seconden afgenomen. Lees hier meer over de FietsPelotonModule.

Met 30 andere gemeenten hebben we inmiddels vele laadpalen geplaatst en dit jaar werd de 10.000e laadpaal onthuld, toevalligerwijs in onze gemeente. Speciaal voor Delft een blauwe laadpaal (de enige in de wereld) met nummer 10.000 erop. En als cadeautje… mochten de eerste 10.000 uren gratis worden geladen!

TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

51

14.915 masten

koppelkasten

7

15.530

354

verkeerslichteninstallaties met realtime monitoring

10.000e laadpaal

43

Goed geregeld en goed verlicht in cijfers

tramwaarschuwingsinstallaties

226

permanente verkeersmonitoringtelpunten

armaturen

38

opschakelpunten

Daarnaast onderhoud van: • Aanlichting van diverse gemeentelijke monumenten • Evenementenkasten • Camera installaties • Fietslaadpalen op zonne-energie • Walstroomvoorzieningen passantenhaven

Verlichting op dodenherdenking

Colofon

Dit jaar is de verlichting op 4 mei tijdens dodenherdenking om 20.00 uur weer voor twee minuten ingeschakeld. De afgelopen jaren was hier onduidelijkheid over, maar voor deze belangrijke gebeurtenis is de instelling nu standaard gemaakt.

Tekstredactie: Daniëlle van den Heuvel, PrintPlezier Delft Opmaak: Joost Groenewegen, Mister Greenway Fotografie, met dank aan: Marjolein van de Ven, Ellemieke Fotografie, Buurtvereniging De Triangel Dit is een digitale uitgave van: Gemeente Delft - Postbus 78 - 2600 ME Delft Telefoon 14015 - Internet www.delft.nl TERUGBLIK OPENBARE RUIMTE 2025

44