Bijlage 1 Stand van zaken social return

Stand van zaken

social return

Gemeente Delft – juni 2024

Inhoud 1 Inleiding............................................................................................................................................... 3 2 Wat is social return?............................................................................................................................ 4 2.1 Social return als inkoopinstrument................................................................................................ 4 2.2 Winst van social return.................................................................................................................. 4 3 Regionale samenwerking.................................................................................................................... 5 3.1 Bouwblokken.................................................................................................................................

5 3.1.1 Bouwblok 1: Creëren van banen............................................................................................5 3.1.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting.................................................................5 3.2.1 Bouwblok 2: Investeren of participeren in kandidaatontwikkeling...........................................6 3.2.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting.................................................................6 3.3.1 Bouwblok 3: Maatschappelijke activiteit (bij voorkeur gericht op arbeidsparticipatie).............6 3.3.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting.................................................................6 4 Social return in Delft............................................................................................................................ 6 4.1 Uitvoering...................................................................................................................................... 7 4.2 Monitoring..................................................................................................................................... 7 5 Ontwikkelingen....................................................................................................................................

8 5.1 Coalitieakkoord............................................................................................................................. 8 5.2 Toezegging aan de raad................................................................................................................ 8 5.3 Rekenkamerrapport...................................................................................................................... 8 6 Verbeterpunten en acties..................................................................................................................... 9 6.1 We volgen de aanbevelingen op uit het rapport van de Delftse Rekenkamer...............................9 6.1.1 We zorgen voor meer zicht en grip op de toepassing van social return..................................9 6.1.2 We informeren de Delftse gemeenteraad over de resultaten van social return....................10 6.1.3 Bovengenoemde acties nemen we mee in het actieplan MVOI............................................10 7 Bijlagen.............................................................................................................................................. 11

2

1

Inleiding

Met dit verslag informeren wij het college en de gemeenteraad over de stand van zaken van social return on investment (verder: social return). Hiermee geven we invulling aan de toezegging van het college om de raad te informeren over de stand van zaken van social return. In dit verslag beschrijven we: 

wat social return is;



hoe we regionaal samenwerken;



hoe we in Delft invulling geven aan social return;



ontwikkelingen die betrekking hebben op social return;



hoe we de verbeterpunten oppakken.

3

2

Wat is social return?

Met social return krijgen werkzoekenden en jongeren zonder startkwalificatie een kans om (weer) te werken en werkervaring op te doen. Voeren bedrijven een opdracht uit voor de gemeente? Dan vragen wij deze opdrachtnemers om iets terug te doen. Dat kan door werk, een werkervaringsplek of een stageplek te bieden aan mensen die minder makkelijk aan het werk komen. Is dat niet mogelijk? Dan onderzoeken we wat wél kan. Bijvoorbeeld inkopen bij een sociaal werkbedrijf of een sociaal ondernemer. Of een gastles geven op een middelbare school. Social Return On Investment (SROI, verder: social return) is een instrument voor opdrachtgevers (gemeenten) om sociale en maatschappelijke doelstellingen te realiseren bij aanbestedingen en het verlenen van subsidies. Het is het principe dat opdrachtnemers naast het uitvoeren van de reguliere opdracht iets terugdoen voor de maatschappij.

2.1 Social return als inkoopinstrument Social return bij aanbestedingen is primair bedoeld om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. Zoals werkzoekenden en jongeren zonder startkwalificatie. Via social return krijgen zij een kans om (weer) te werken en ervaring op te doen. Social return is een inkoopinstrument. Overheden zoals gemeenten kunnen bij het verstrekken van opdrachten de opdrachtnemer stimuleren of verplichten om kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt in te zetten voor de uitvoering van de opdracht. Het inkoopbeleid stelt als uitgangspunt dat een opdrachtnemer een percentage (meestal 5%) van de totale opdrachtwaarde inzet voor de doelgroep van social return. Social return kan ook gelden als subsidieverplichting.

2.2 Winst van social return Met social return dragen ondernemers bij aan de sociale en maatschappelijke ontwikkeling van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, aan baankansen en het verminderen van het aantal mensen dat een beroep doet op een uitkering. En aan een socialere stad. Voor ondernemers is de investering in werknemers een investering in de eigen organisatie, omdat dit vaak passend opgeleide, gemotiveerde en loyale werknemers oplevert.

4

3

Regionale samenwerking

Veel werkgevers voeren opdrachten uit bij meerdere gemeenten. En gemeenten kopen niet alleen lokaal in, maar ook regionaal. Voor opdrachtgevers én opdrachtnemers is het makkelijk als de regels overal zoveel mogelijk hetzelfde zijn. Daarom werken we regionaal samen aan social return. In de arbeidsmarktregio Haaglanden en Zuid-Holland Centraal werken we samen aan social return. De 11 samenwerkende gemeenten zijn: Delft, Den Haag, Lansingerland, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Voorschoten, Wassenaar, Westland en Zoetermeer. We werken samen om de volgende twee redenen: • •

meer eenduidigheid voor werkgevers; meer eenduidigheid bij gezamenlijke inkoop.

3.1 Bouwblokken We werken volgens de zogenaamde bouwblokkenmethode. En we gebruiken allemaal dezelfde bouwblokken1. Die bouwblokken geven een overzicht van de mogelijkheden om invulling te geven aan social return. Er zijn verschillende manieren waarop een opdrachtnemer social return kan invullen. Elke manier van invulling vertegenwoordigt een waarde. Die waarde is niet gekoppeld aan uitgaven zoals loon, uitkeringen, of begeleidingskosten, maar is een waardering voor de impact. De manieren van invulling zijn ingedeeld in drie bouwblokken:

3.1.1 Bouwblok 1: Creëren van banen Dit bouwblok geeft waardes aan verschillende mogelijkheden voor het creëren van werk en duurzame arbeidsplaatsen (arbeidsparticipatie) voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Dit is de hoofdfocus van social return. Iedere kandidaat vertegenwoordigt een waarde in de bouwblokken. Een opdrachtnemer kan één of meer kandidaten voordragen. Die moeten in één van onderstaande doelgroepen vallen. Hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt, hoe hoger de waarde.

3.1.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting Bouwblok 1

Invulling

Leerling/student/ stage

Stagiair(e)s MBO/HBO Stagiair(e) voortgezet speciaal onderwijs (vso)/PrO Leerwerkbaan MBO BBL maximaal niveau 2 (dienstverband maximaal 24 maanden) WW WIA Participatiewet Banenafspraak (ook: Wajong, Wet sociale werkvoorziening (Wsw), doelgroepregistratie)

Met uitkering

Waarde per jaar op basis van 36 uur € 5.000 € 7.500 € 25.000 € 20.000 € 30.000 €40.000 € 50.000

Voorbeeld o Een opdrachtnemer krijgt op basis van een aanbesteding een opdracht met een waarde van € 500.000,-. Voor deze opdracht geldt de verplichting dat 5% van de totale opdrachtwaarde moet worden ingezet voor social return = € 25.000,-; Zie https://www.delft.nl/social-return-bouwblokken voor de volledige lijst van bouwblokken, geldig vanaf 1 juli 2023. 1

5

o o o

de opdrachtnemer plaatst iemand met een WW-uitkering voor 1 jaar voor 36 uur. Dat vertegenwoordigt een waarde van € 20.000,-; de opdrachtnemer biedt daarnaast een stageplaats aan voor 8 maanden aan een leerling uit het voortgezet speciaal onderwijs (vso). Dat vertegenwoordigt een waarde van € 5.000,-; Op deze manier voldoet de opdrachtnemer aan de social returnverplichting.

3.2.1 Bouwblok 2: Investeren of participeren in kandidaatontwikkeling Onder dit bouwblok vallen social returnprojecten. Dat zijn co-creatieve projecten, gericht op de ontwikkeling van mensen. De waarde van het traject telt mee voor de social returnverplichting. Een opdrachtnemer kan ook een inkoopopdracht plaatsen bij een sociaal of werk-ontwikkelbedrijf, bijvoorbeeld bij de sociale werkvoorziening. Of bij een erkend sociaal ondernemer 2 om zo sociale impact te stimuleren. In dat geval kan de opdrachtnemer het gehele factuurbedrag opvoeren voor de social returnverplichting (exclusief BTW).

3.2.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting Voorbeeld o Een opdrachtnemer kan binnen de opdracht geen of niet voldoende werk, leerwerkplekken of stageplekken realiseren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. o In overleg met de accounthouder van Werkse! blijkt dat er tijdens de werkzaamheden behoefte is aan verkeersleiders. o De opdrachtnemer belegt deze opdracht bij Werkse!. Werkse! levert verkeersleiders. De kosten kan de opdrachtnemer opvoeren als social return. o Deze inkoop bij een leerwerkbedrijf telt mee voor de social returnverplichting.

3.3.1 Bouwblok 3: Maatschappelijke activiteit (bij voorkeur gericht op arbeidsparticipatie) Er zijn verschillende mogelijkheden voor maatschappelijke activiteiten. Het gaat bij voorkeur om activiteiten die kandidaten helpen om weer te gaan werken (arbeidsparticipatie). Bijvoorbeeld trainingen om te leren solliciteren, voorlichting aan scholen, meedoen aan een banenmarkt of kantoorruimte bieden aan startende ondernemers. Het gaat hierbij om inzet in natura, in het verlengde van de opdracht. Om activiteiten die maatschappelijke opgaven ondersteunen. De waardering hiervoor is € 125,- per uur.

3.3.2 Rekenvoorbeeld invulling social returnverplichting Voorbeeld o Een opdrachtnemer kan binnen de opdracht geen of niet voldoende werk, leerwerkplekken of stageplekken realiseren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. o In overleg met de accounthouder van Werkse! blijkt dat opdrachtnemer behoefte heeft aan mbo-geschoolde werknemers. o Opdrachtnemer geeft voorlichting op een vmbo-school. De opdrachtnemer mag hiervoor € 125,- per uur toerekenen aan social return. o Deze maatschappelijke activiteit telt mee voor de social returnverplichting.

4

Social return in Delft

Op www.sociaalondernemenhaaglanden.nl staat de lijst met erkende (aspirant) sociaal ondernemers. Hier staat ook meer informatie over deze regeling. 2

6

Gemeente Delft doet sinds 2013 aan social return bij inkoop. En sinds 2020 ook bij subsidies. Werkse! doet de uitvoering van social return. Werkse! is de schakel tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. We registreren en monitoren in WIZZR. Dat is een instrument dat speciaal is ontwikkeld voor het vastleggen en monitoren van social returnafspraken.

Gemeente Delft voert sinds 2013 social return uit als onderdeel van het gemeentelijk inkoopbeleid 3. Het inkoopbeleid stelt als uitgangspunt dat minimaal vijf procent van de totale opdrachtwaarde moet worden ingezet voor de doelgroep van social return. In het document “Social return bij aanbestedingen” staat beschreven bij welke aanbestedingen moet worden voldaan aan social return4. Daarnaast is social return sinds 2020 opgenomen als subsidieverplichting in de gemeentelijke subsidieregeling.

4.1 Uitvoering De uitvoering van de social returnverplichting is belegd bij Werkse! De accounthouders van Werkse! geven advies, ondersteuning en begeleiding bij het invullen van de social returnverplichting. En ze monitoren de voortgang. Ze stemmen af met (gemeentelijke) opdrachtgevers en (externe) opdrachtnemers.

4.2 Monitoring Delft en de meeste regiogemeenten maken voor de invulling en realisatie van de social returnafspraken gebruik van WIZZR, het contractmanagementsysteem voor social return. WIZZR registreert, monitort en rapporteert de resultaten. Een opdrachtnemer is zelf verantwoordelijk voor het nakomen van alle overeengekomen social returnverplichtingen en legt deze vast in WIZZR. De opdrachtgever voert de verplichtingen in. De accounthouders van Werkse! ondersteunen opdrachtnemers met de invulling van de social returnverplichting, monitoren de voortgang, beoordelen de invulling van de social returnverplichting aan de hand van het bouwblokkenmodel en stemmen af met de contractadviseur.

3 4

Inkoopbeleid gemeente Delft 2017-2020 Social Return bij aanbestedingen, 2021 7

5

Ontwikkelingen

5.1 Coalitieakkoord In het coalitieakkoord 2022-2026 ‘Samen werken aan Delft’ is de ambitie opgenomen om te onderzoeken of er bij het inkoopbeleid en het verstrekken van subsidies meer gewicht kan worden gegeven aan social return. Om dit te bereiken is er een plan van aanpak doorontwikkeling social return opgesteld met vijf acties. Kort gezegd moet eerst de basis op orde komen.

5.2 Toezegging aan de raad Het college heeft op 9 november 2023 een toezegging gedaan aan de gemeenteraad om de raad te informeren over de stand van zaken van social return. Deze stand van zaken geeft hier invulling aan.

5.3 Rekenkamerrapport Op 21 mei 2024 is het concept rekenkamerrapport van het onderzoek naar Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI)5 besproken in het college. Social return is onderdeel van MVI. Daarmee hebben de conclusies en aanbevelingen in dit rapport ook betrekking op social return. Deze gaan vooral over de sturing op en monitoring van de MVI-doelen. Dit is als volgt verwoord in het rekenkamerrapport: Blz. 4 Algemeen beeld: In de praktijk wordt bij inkoop en aanbesteding niet of nauwelijks gestuurd op de realisatie van doelen van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). De beschikbare aandacht en capaciteit variëren sterk tussen afdelingen. Er is slechts beperkt zicht op de resultaten van de MVI doelen. Er is geen gemeentebreed overzicht van de resultaten. Zover er wel inzicht is in resultaten, zijn deze beperkt. De organisatie weet dat de werkwijze om MVI-doelen te behalen verbeterd moet worden en werkt momenteel aan nieuw beleid, actieplan en contractmanagement. Blz. 18 Uit de interviews blijkt dat SROI niet standaard als knock-out criterium is opgenomen in aanbestedingen. Het is vaak als inspanningsverplichting opgenomen, omdat het niet altijd mogelijk is om Social Return te realiseren. De leverancier moet in het WIZZR-systeem – een registratiesysteem voor SROI – aangeven op welke wijze hij/zij SROI heeft weten te realiseren.

In de interviews is aangegeven dat dit consequent wordt gedaan en dat leveranciers voldoen aan de afspraken die gemaakt zijn op het gebied van SROI, het verwerken van SROI in het registratiesysteem en daarmee doorgaans de afgesproken vijf procent Social Return realiseren. De toepassing van social return is vastgelegd in het inkoopbeleid, maar er wordt niet voldoende gestuurd op de afgesproken werkwijze. Daar waar social return volgens de afgesproken werkwijze wordt toegepast, is er zicht en grip. Daar waar dit niet wordt afgestemd en/of vastgelegd, is dit niet het geval. De aanbevelingen van het rapport zijn om eerst de werkwijze te verbeteren en daarmee tot betere inzichten te komen over de MVI-resultaten (waaronder die van social return). En op basis daarvan in gesprek te gaan met de raad over ambities en mogelijkheden. Zoals in het rapport is beschreven, is de gemeente Delft vorig jaar toegetreden tot het manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI, de opvolger van het manifest MVI). Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuw MVOI-actieplan, waarin de aanbevelingen uit dit rapport worden meegenomen. Goed bedoeld? Onderzoek naar Maatschappelijk Verantwoord Inkopen van de gemeente Delft, Delftse Rekenkamer, 16 april 2024. 5

8

6

Verbeterpunten en acties

Met deze “Stand van zaken social return” informeren we de college en de gemeenteraad over de stand van zaken van social return. Met het jaarverslag social return 2024 (bijlage 1) hebben we in beeld gebracht waar we zicht en grip op hebben. Met het daarin beschreven “Plan van aanpak doorontwikkeling social return” hebben we een aantal acties opgepakt die bijdragen aan de versterking van social return. Hiermee geven we invulling aan de toezegging van het college om de raad te informeren over de stand van zaken van social return. En aan de ambitie uit het coalitieakkoord om te onderzoeken of er bij het inkoopbeleid en het verstrekken van subsidies meer gewicht kan worden gegeven aan social return. Maar hiermee zijn we er nog niet: de stand van zaken en het jaarverslag brengen goed in beeld waar nog winst valt te behalen. Het gaat onder meer om de volgende verbeterpunten waarvan een deel inmiddels al in gang is gezet:

6.1 We volgen de aanbevelingen op uit het rapport van de Delftse Rekenkamer In Q2 2024 wordt het rapport “Goed bedoeld” van de Delftse Rekenkamer gepubliceerd. Dit betreft een onderzoek naar Maatschappelijk Verantwoord Inkopen van de gemeente Delft. Hierin staan ook aanbevelingen die betrekking hebben op social return. Deze aanbevelingen nemen we mee in het MVOI-actieplan waaraan momenteel gewerkt wordt. Verwachte opleverdatum is Q2 2024. Dit leidt tot de volgende concrete acties:

6.1.1 We zorgen voor meer zicht en grip op de toepassing van social return Hiervoor gaan we meer sturen op de afgesproken werkwijze. We voegen de controle op de toepassing van de social returnverplichting bij inkoop en subsidies toe in de p&c-cyclus. Daarmee krijgen we meer zicht en grip op de MVI-resultaten (waaronder die van social return).  We gaan het contractmanagement beter benutten voor het monitoren en evalueren van social return. De gegevens haalden we uit het monitoringssysteem WIZZR.  We zorgen voor zicht en grip op de gegevens die we niet uit WIZZR kunnen halen: contracten en subsidies waarvoor een social returnverplichting geldt, maar die we nog niet in beeld hebben. We onderzoeken of hier al dan niet social return is toegepast. Zo ja, dan voegen we dit toe aan de monitor. Zo nee, dan onderzoeken we welke redenen hierachter zitten. Hiervoor vergelijken we de gegevens uit de aanbestedingskalender en het subsidieregister met de gegevens uit WIZZR.  We nemen social return mee in de (landelijke) rapportagetool MVI-Zelfevaluatie Tool (MVIZET) als onderdeel waarover wordt gerapporteerd.  We zorgen voor een duidelijk proces voor zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers. In Q3 2024 publiceren we handreikingen social return voor opdrachtgevers en voor opdrachtnemers.

Die voegen wij toe aan de informatie over social return op de gemeentelijke website en op de website van Werkse!  We blijven inzetten op regionale samenwerking. Dit om zoveel mogelijk uniformiteit te krijgen en te behouden qua invulling en waardering van social return. Daarvoor blijven we in gesprek met de regiogemeenten, sociaal ondernemers en andere sociaal betrokken ondernemers over de verdere invulling van de bouwblokken. Met als doel om maximale sociale en maatschappelijke impact te behalen met social return. 9

 In 2024 denken we mee over de invulling van de social returnverplichting in de nieuwe subsidieregeling voor vanaf 2025. Die geeft ons een basis om de uitvoering van de verplichting nader vorm te geven.

6.1.2 We informeren de Delftse gemeenteraad over de resultaten van social return We sluiten de verantwoordingscyclus aan op die van het actieplan MVOI. We laten zien hoe we invulling geven aan de acties van het actieplan MVOI voor zover deze specifiek betrekking hebben op social return. Deze informatie vormt de basis van het gesprek met de raad over ambities en mogelijkheden op het gebied van social return.

6.1.3 Bovengenoemde acties nemen we mee in het actieplan MVOI De acties zoals beschreven onder 6.1.1 en 6.1.2 nemen we mee als input voor het actieplan MVOI. Daarmee volgen we de aanbevelingen uit het rekenkamerrapport op die (ook) betrekking hebben op social return.

10

7

Bijlagen

Bijlage 1

Opbrengsten social return 2023

11