Antwoordbrief PvdA DEFINITIEF

Bestuur Bestuursondersteuning bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Telefoon 14015 Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

De fractie van de PvdA T.a.v. Nick den Hollander T.a.v. Hayri Yildiz

Datum

28-10-2021 Ons kenmerk

Onderwerp: Schriftelijke vragen inzake NRC-artikel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’

4675013 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte heer Den Hollander, Geachte heer Yildiz, Op dinsdag 19 oktober heeft u schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van het NRC-artikel van 15 oktober jl. met de titel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’. Hierbij treft u de beantwoording aan. 1. Heeft het College in 2017 opdracht gegeven tot het onderzoek, uitgevoerd door NTA, in Delft en wat was toen de reden voor het laten uitvoeren van dit onderzoek, wat was de reikwijdte en de exacte opdracht? In 2017 heeft NTA een krachtenveldanalyse uitgevoerd naar de islamitische infrastructuur in Delft. Dit onderzoek had tot doel inzicht te krijgen in de islamitische organisaties, stromingen, ontwikkelingen in Delft. De noodzaak van het in kaart brengen van het lokale krachtenveld, de eventuele kwetsbaarheden en de mate van weerbaarheid was ontstaan als gevolg van de waargenomen radicaliseringsfenomenen in de stad en uitreizigers naar Syrië en Irak sinds 2012/2013. Nederland en ook Delft werd in die periode geconfronteerd met radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme. Lokaal was zelfs sprake van de uitreis van met name jonge Delftenaren naar Syrië en Irak. Niemand had dit zien aankomen.

Hoe was het mogelijk dat tientallen jongeren uit de gemeente in korte tijd radicaliseerden naar het aanhangen van een gewelddadige extremistische ideologie en zelfs bereid waren om te sterven als martelaar in het strijdgebied? Waar, door wie of wat radicaliseerden onze voornamelijk jonge inwoners? Deze specifieke problematiek was voor de gemeente nieuw en zorgwekkend. In de periode daarna ging het nationale dreigingsniveau omhoog (van ‘beperkt’ naar ‘substantieel’) en de brede consensus was dat uitreis moest worden voorkomen en potentiële extremisten/terroristen worden onderkend. Dit werd met de aanslagen in Europa, zoals Parijs in 2015 en Brussel in 2016, nog

Datum

28-10-2021

eens extra onderstreept. Signalen van radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme in Delft bleven in die periode aanwezig. In 2017 werden door professionals en gemeenschappen zorgen en signalen geuit over een mogelijk nieuw radicaliseringsproces binnen jihadistische netwerk(en). Dit leverde opnieuw veel vragen en onrust op onder Delftse inwoners en professionals, en de islamitische gemeenschap in het bijzonder. De gemeente stond in die tijd al in goed contact met de diverse organisaties. Toch bleef de vraag of de gemeente het veld voldoende scherp had en contact had met alle relevante organisaties. Specialistische duiding, expertise en een goede informatiepositie bleek noodzakelijk om scherper zicht te krijgen op de islamitische infrastructuur in Delft. 2. Was er sprake van een (acute) dreiging die zo’n onderzoek rechtvaardigde? Ja, die dreiging was aanwezig. Zie de beantwoording van vraag 1. 3. Werden er onderzoekers ingezet die zich niet bekend hebben gemaakt als onderzoeker maar wel deelnamen aan activiteiten binnen de moskeeën in Delft? NTA heeft tegenover de gemeente Delft bevestigd dat de onderzoekers niet in moskeeën zijn geweest en dat er geen besloten activiteiten of openbare activiteiten zijn bijgewoond. Alle gesproken respondenten hebben mondeling toestemming verleend om mee te werken aan dit onderzoek.

NTA meldt dat zij vooraf verteld hebben wie zij zijn, namelijk onderzoeker voor NTA, en dat zij bezig zijn met een krachtenveldanalyse in opdracht van de gemeente Delft. NTA heeft hierbij anonimiteit gegarandeerd aan de respondenten en gegarandeerd dat de door hen verstrekte informatie alleen gebruikt wordt voor de uitvoering van het onderzoek. Respondenten hebben gelegenheid gekregen om zo nodig op hun respons te reageren. De informatie uit de interviews is anoniem verwerkt en gebruikt om informatie uit open bronnen en andere interviews te valideren. 4. Zijn er onderzoekers geweest die deel hebben genomen aan vergaderingen van bijvoorbeeld moskeebesturen? NTA heeft tegenover de gemeente Delft bevestigd dat de onderzoekers niet in moskeeën zijn geweest en dat er geen openbare of besloten activiteiten zijn bijgewoond. 5. Zo ja, hebben deze onderzoekers zich bekend gemaakt als onderzoeker? Zie antwoord op vraag 3. NTA heeft aan de gemeente bevestigd dat aan alle gesproken respondenten voor het onderzoek vooraf is verteld wie zij zijn, namelijk onderzoeker voor NTA en dat zij bezig zijn met een krachtenveldanalyse in opdracht van de gemeente Delft.

2/4

Datum

28-10-2021

6. Waarom is over de bevindingen uit 2017 niet gerapporteerd in de quickscan? De periode in de aanloop naar uitvoering van de krachtenveldanalyse was een tijd van veel onduidelijkheid en onzekerheid. Er was behoefte om een scherper beeld te krijgen en de krachtenveldanalyse was hiertoe een passende stap. Er is destijds gekozen voor een vertrouwelijke opzet op basis van deze (combinatie van) onderzoeksmethoden vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen. De aanname was dat respondenten individueel mogelijk niet vrijuit zouden willen, kunnen of durven spreken bij een breed bekend gemaakt onderzoek. Daarbij was het in de situatie destijds ook niet ondenkbaar dat spreken met een onderzoeker potentieel risico zou kunnen opleveren voor de betrokkenen of dat toegang tot respondenten lastig, zo niet onmogelijk, zou zijn. Omdat de uitkomsten niet hebben geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak, is er voor gekozen geen bestuurlijke opvolging te geven aan het onderzoek. 7. Wordt het rapport van 2017 beschikbaar gesteld aan de Delftse raad? (zo niet, waarom niet, bevat het rapport bijvoorbeeld persoonlijke en gevoelige informatie?). De krachtenveldanalyse is niet gedeeld met derden en ook niet openbaar gemaakt. De vertrouwelijkheid van het rapport gebaseerd op de afspraken die de onderzoeker heeft gemaakt met de respondenten, namelijk de hen toegezegde anonimiteit.

We kunnen immers nooit volledig uitsluiten dat, hoewel de informatie anoniem is verwerkt en niet direct herleidbaar is tot personen, uit het samenstel van de in het rapport opgenomen informatie de herkomst van de informatie toch indirect herleidbaar tot (een groep van) personen zou kunnen zijn. 8. Hoe beoordeelt u de kritiek van privacydeskundigen die aangeven dat een dergelijk onderzoek mogelijk niet legaal is en – indien er sprake was van een (acute) dreiging, uitgevoerd had moeten worden de AIVD en niet door een onderzoeksbureau in opdracht van een gemeente? Deskundigen hebben gereageerd op een onderzoekswijze – heimelijk afluisteren of bespioneren van personen of moskeeën – die in Delft niet is gehanteerd door bureau NTA. De gemeente Delft heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren. De gemeente kan, mag en wil dergelijke opdrachten niet verstrekken. 9. De gemeente Utrecht heeft zich, volgens de berichtgevingen, teruggetrokken als opdrachtgever voor een soortgelijk onderzoek in Utrecht – bent u bekend met de overwegingen omtrent de terugtrekking en heeft Delft overwogen om het onderzoek te stoppen? Het college is niet bekend met eventuele toenmalige overwegingen van de gemeente Utrecht.

3/4

Datum

28-10-2021

10. Het nieuws over het onderzoek lijkt het vertrouwen tussen de gemeente Delft en de Islamitische gemeenschap te schaden. Vertrouwen is essentieel. Wat gaat de gemeente doen om het vertrouwen te herstellen? De berichtgeving in verschillende media heeft, begrijpelijkerwijs, veel losgemaakt bij onze islamitische organisaties. Naar aanleiding van de verschillende nieuwsberichten hebben we verschillende malen, zowel via ambtelijke als bestuurlijke lijn, gesproken met vertegenwoordigers van de islamitische gemeenschappen. Deze gesprekken zijn in goede sfeer en constructief-kritisch verlopen. De burgemeester heeft inmiddels op gestelde vragen zorgvuldig antwoord gegeven. We hopen dat dit zal bijdragen aan behoud van vertrouwen en dat we onze goede samenwerking kunnen blijven voortzetten. We hebben immers grote waardering voor al onze partners in Delft, die zich samen met ons inspannen voor de veiligheid van onze inwoners en stad. We blijven die samenwerking graag voortzetten in het belang van het weerbaar maken van alle Delftenaren tegen radicalisering, extremisme, polarisatie en ondermijning. Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester

4/4