Antwoordbrief GroenLinks DEFINITIEF

Bestuur Bestuursondersteuning bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Telefoon 14015 Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

De fractie van Groenlinks T.a.v. Deyar Jaff

Datum

28-10-2021 Ons kenmerk

Onderwerp: Schriftelijke vragen inzake onderzoek naar islamitische organisaties en gemeenschappen in 2017

4674996 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte heer Jaff, Op dinsdag 19 oktober heeft u schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van het NRC-artikel van 15 oktober jl. met de titel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’. Hierbij treft u de beantwoording aan. 1. Klopt het dat de gemeente in 2017 opdracht heeft gegeven tot een geheim onderzoek naar de islamitische organisaties en gemeenschappen in Delft? De gemeente in 2017 een vertrouwelijke krachtenveldanalyse laten doen door onderzoeks- en adviesbureau NTA laten uitvoeren naar de islamitische infrastructuur in Delft. Indien ja: a) Wat verstaat het college onder islamitische instellingen en gemeenschappen? NTA definieert dit als volgt: ‘actoren die zichzelf als islamitische organisaties manifesteren, doordat ze dit in hun doelstellingen als zodanig benoemen en/of activiteiten met een islamitisch oogmerk’. b) Welke aanleiding had de gemeente voor dit onderzoek? De noodzaak van het in kaart brengen van het lokale krachtenveld, de eventuele kwetsbaarheden en de mate van weerbaarheid was ontstaan als gevolg van de waargenomen radicaliseringsfenomenen in de stad en uitreizigers naar Syrië en Irak sinds 2012/2013. Nederland en ook Delft werd in die periode geconfronteerd met radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme. Lokaal was zelfs sprake van de uitreis van met name jonge Delftenaren naar Syrië en Irak.

Niemand had dit zien aankomen. Hoe was het mogelijk dat tientallen jongeren uit de gemeente in korte tijd radicaliseerden naar het aanhangen van een gewelddadige extremistische ideologie en zelfs bereid waren om te sterven als martelaar in het strijdgebied? Waar, door wie of wat radicaliseerden onze voornamelijk jonge inwoners? Deze specifieke problematiek was voor de gemeente nieuw en zorgwekkend.

Datum

28-10-2021

In de periode daarna ging het nationale dreigingsniveau omhoog (van ‘beperkt’ naar ‘substantieel’) en de brede consensus was dat uitreis moest worden voorkomen en potentiële extremisten/terroristen worden onderkend. Dit werd met de aanslagen in Europa, zoals Parijs in 2015 en Brussel in 2016, nog eens extra onderstreept. Signalen van radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme in Delft bleven in die periode aanwezig. In 2017 werden door professionals en gemeenschappen zorgen en signalen geuit over een mogelijk nieuw radicaliseringsproces binnen jihadistische netwerk(en). Dit leverde opnieuw veel vragen en onrust op onder Delftse inwoners en professionals, en de islamitische gemeenschap in het bijzonder. De gemeente stond in die tijd al in goed contact met de diverse organisaties. Toch bleef de vraag of de gemeente het veld voldoende scherp had en contact had met alle relevante organisaties. Specialistische duiding, expertise en een goede informatiepositie bleek noodzakelijk om scherper zicht te krijgen op de islamitische infrastructuur in Delft. c) Waarom is er gekozen voor deze manier van onderzoek? Er is destijds gekozen voor een vertrouwelijke opzet op basis van deze (combinatie van) onderzoeksmethoden vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen.

De aanname was dat respondenten individueel mogelijk niet vrijuit zouden willen, kunnen of durven spreken bij een breed bekend gemaakt onderzoek. Daarbij was het in de situatie destijds ook niet ondenkbaar dat spreken met een onderzoeker potentieel risico zou kunnen opleveren voor de betrokkenen of dat toegang tot respondenten lastig, zo niet onmogelijk, zou zijn. d) Op welke bevoegdheid heeft de gemeente zich gebaseerd bij het geven van deze opdracht? De krachtenveldanalyse is uitgevoerd voor eventuele aanscherping van onze inzet binnen het Uitvoeringsprogramma Gewelddadig Jihadisme 2015-2019. Voor deze lokale integrale aanpak waarmee polarisatie en radicalisering wordt tegengegaan, is de regierol belegd bij de gemeente. Deze regierol is enerzijds gebaseerd op de verantwoordelijkheid van de burgemeester voor de handhaving van de openbare orde op grond van artikel 172 lid 1 van de Gemeentewet. Anderzijds is de lokale aanpak een van de hoekstenen van de Versterking Veiligheidsketen (Kamerbrief 2015) en de (nog altijd van kracht zijnde) Nationale Contraterrorismestrategie 2016-2020. e) Wat heeft de gemeente gedaan met de rapportages uit dit onderzoek? De analyse heeft het beeld dat de gemeente had van de islamitische infrastructuur vooral bevestigd met een enkele aanvulling die ons tot dan toe niet bekend was.

De uitkomsten hebben niet geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak. De krachtenveldanalyse is niet meer gebruikt of geraadpleegd, niet door de gemeente verstrekt aan derden en ook niet openbaar gemaakt. Dit omdat wij geen enkel risico willen lopen. We kunnen immers nooit volledig uitsluiten dat, hoewel de informatie anoniem is verwerkt en niet direct herleidbaar 2/4

Datum

28-10-2021

is tot personen, uit het samenstel van de in het rapport opgenomen informatie de herkomst van de informatie toch indirect herleidbaar tot (een groep van) personen zou kunnen zijn. NTA geeft aan dat – met het oog op privacy - alle data die tijdens het onderzoek zijn verzameld, behoudens het rapport zelf, binnen een jaar zijn vernietigd. f) Waarom zijn deze rapportages niet betrokken bij de jaarlijkse evaluatie van de aanpak extremisme? Er is destijds gekozen voor een vertrouwelijke opzet op basis van deze (combinatie van) onderzoeksmethoden vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen. Omdat de uitkomsten niet hebben geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak, is er voor gekozen geen bestuurlijke opvolging te geven aan het onderzoek. Zie verder beantwoording 1e. 2. Het college heeft altijd aangegeven dat zij in nauwe verbinding staat met de besturen van de Delftse moskeeën. Deze aanpak met dialoog is een belangrijke pijler in het voorkomen en bestrijden van extremisme. Hoe verhoudt zich het genoemde onderzoek tot de goede verstandhouding met de moskeebesturen? Wij hebben grote waardering voor de bijdrage van de moskeeën en andere partners in de stad aan de inspanningen voor de veiligheid van onze inwoners en stad.

Hoewel de gemeente in 2017 al met veel organisaties een goede verstandhouding had, was de periode naar de aanloop van de krachtenveldanalyse een tijd van veel onduidelijkheid en onzekerheid. Er was behoefte om een scherper beeld te krijgen van de formele en informele actoren en hun mogelijke onderlinge verhoudingen en organisaties waar de gemeente mogelijk nog geen contact mee had. Er is destijds gekozen voor vertrouwelijke opzet vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen. De aanname was dat respondenten individueel mogelijk niet vrijuit zouden willen, kunnen of durven spreken bij een breed bekend gemaakt onderzoek. Daarnaast is de vertrouwelijkheid van het rapport gebaseerd op de afspraken die de onderzoeker heeft gemaakt met de respondenten, namelijk de hen toegezegde anonimiteit, en het altijd aanwezige risico van herleidbaarheid. Nadat de gemeente is benaderd door de NRC is direct contact gezocht met de islamitische gemeenschappen in Delft en zijn de gemeenschappen geïnformeerd over de uitgevoerde krachtenveldanalyse in 2017. 3.

Is het college het met ons eens dat dit soort initiatieven juist een versterkend effect hebben op de voedingsbodem voor radicalisering en extremisme en negatief op het vertrouwen in overheidsinstanties? Zo ja, welke acties gaat het college ondernemen om dit effect teniet te doen? De berichtgeving in verschillende media heeft, begrijpelijkerwijs, veel losgemaakt bij onze islamitische organisaties. Wij zijn het met u eens dat deze kwestie de nodige onrust kan veroorzaken en 3/4

Datum

28-10-2021

schadelijk kan zijn voor het vertrouwen. Naar aanleiding van de verschillende nieuwsberichten hebben we verschillende malen, zowel via ambtelijke als bestuurlijke lijn, gesproken met vertegenwoordigers van de islamitische gemeenschappen. Deze gesprekken zijn in goede sfeer en constructief-kritisch verlopen. De burgemeester heeft inmiddels op gestelde vragen zorgvuldig antwoord gegeven. We hopen dat dit zal bijdragen aan behoud van vertrouwen en dat we onze goede samenwerking kunnen blijven voortzetten. We hebben immers grote waardering voor al onze partners in Delft, die zich samen met ons inspannen voor de veiligheid van onze inwoners en stad. We blijven die samenwerking graag voortzetten in het belang van het weerbaar maken van alle Delftenaren tegen radicalisering, extremisme, polarisatie en ondermijning. 4. Hoe kijkt het college naar de rechtmatigheid van het uitgevoerde onderzoek? Rekening houdend met de daarvoor benodigde bevoegdheden en het mogelijk schenden van privacywetgeving. NTA heeft ons verzekerd dat de uitvoering van de krachtenveldanalyse is gedaan binnen de kaders van de wet en op basis van wetenschappelijke onderzoeksmethoden die gangbaar zijn binnen wetenschappelijk kwalitatief onderzoek. 5. Welke acties zal de gemeente ondernemen indien de onderzoeksmethoden onrechtmatig blijken? Niet van toepassing.

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester

4/4