Antwoordbrief CDA DEFINITIEF (1)

Bestuur Bestuursondersteuning bezoekadres: Stationsplein 1 2611 BV Delft IBAN NL21 BNGH 0285 0017 87 t.n.v. gemeente Delft Internet www.delft.nl Telefoon 14015 Retouradres : Postbus 78, 2600 ME Delft

De fractie van het CDA T.a.v. Rob van Woudenberg

Datum

28-10-2021 Ons kenmerk

Onderwerp: Schriftelijke vragen inzake NRC-artikel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’

4674983 Uw brief van Uw kenmerk Bijlage

Geachte heer Van Woudenberg, Op dinsdag 19 oktober jl. heeft u schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van het NRC-artikel van 15 oktober jl. met de titel ‘Undercover naar de moskee: geheim onderzoek naar islamitische organisaties’. Hierbij treft u de beantwoording aan. 1. Kan het college bevestigen dat zij opdracht heeft gegeven aan Nuance door Training en Advies (NTA) of een andere vergelijkbare organisatie om undercover onderzoek te doen bij Delftse organisaties? Nee. De gemeente Delft heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren. De gemeente kan, mag en wil dergelijke opdrachten niet verstrekken. Wel heeft de gemeente in 2017 een krachtenveldanalyse door onderzoeks- en adviesbureau NTA laten uitvoeren naar de islamitische infrastructuur in Delft. Er is daarbij echter geen sprake geweest van een werkwijze zoals in het NRCartikel beschreven. 2. Klopt de weergave van het artikel in AD en de geheime/anonieme operaties? Wat klopt er wel, wat klopt er niet? Wij herkennen ons absoluut niet in het geschetste beeld. De gemeente Delft heeft op geen enkele wijze opdracht gegeven om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren of infiltreren. NTA geeft aan dat zij voor deze analyse gebruik hebben gemaakt van een combinatie van wetenschappelijke onderzoeksmethoden.

Deze methoden zijn binnen kwalitatief onderzoek gebruikelijk en vallen binnen de kaders van de wet. Onder deze onderzoeksmethoden vallen bijvoorbeeld selectie van respondenten

Datum

28-10-2021

door ‘snowball sampling’1 en dataverzameling via o.a. semigestructureerde interviews. Ook worden open bronnen nageslagen zoals websites, openbare facebookpagina’s en het register van Kamer van Koophandel. NTA heeft tegenover de gemeente Delft bevestigd dat de onderzoekers niet in moskeeën zelf zijn geweest en dat er geen besloten activiteiten of openbare activiteiten zijn bijgewoond. Alle gesproken respondenten hebben mondeling toestemming verleend om mee te werken aan dit onderzoek. NTA meldt dat onderzoekers zich steeds als zodanig bekend hebben gemaakt bij respondenten en dat respondenten de gelegenheid hebben gekregen om zo nodig op hun respons te reageren. Ook is door de onderzoekers verteld dat zij bezig waren met een krachtenveldanalyse in opdracht van de gemeente Delft. NTA heeft hierbij anonimiteit gegarandeerd aan de respondenten en gegarandeerd dat de door hen verstrekte informatie alleen gebruikt wordt voor de uitvoering van het onderzoek. De informatie uit de interviews is anoniem verwerkt en gebruikt om informatie uit open bronnen en andere interviews te valideren. 3. Kan het college aangeven hoe de besluitvorming tot het benaderen NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, tot stand is gekomen? Daarbij onder andere de vraag beantwoorden door wie is het college op deze instantie gewezen.

De krachtenveldanalyse had tot doel inzicht te krijgen in de islamitische organisaties, stromingen, ontwikkelingen in Delft. De noodzaak van het in kaart brengen van het lokale krachtenveld, de eventuele kwetsbaarheden en de mate van weerbaarheid was ontstaan als gevolg van de waargenomen radicaliseringsfenomenen in de stad en uitreizigers naar Syrië en Irak sinds 2012/2013. Nederland en ook Delft werd in die periode geconfronteerd met radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme. Lokaal was zelfs sprake van de uitreis van met name jonge Delftenaren naar Syrië en Irak. Niemand had dit zien aankomen. Hoe was het mogelijk dat tientallen jongeren uit de gemeente in korte tijd radicaliseerden naar het aanhangen van een gewelddadige extremistische ideologie en zelfs bereid waren om te sterven als martelaar in het strijdgebied? Waar, door wie of wat radicaliseerden onze voornamelijk jonge inwoners? Deze specifieke problematiek was voor de gemeente nieuw en zeer zorgwekkend. In de periode daarna ging het nationale dreigingsniveau omhoog (van ‘beperkt’ naar ‘substantieel’) en de brede consensus was dat uitreis moest worden voorkomen en potentiële extremisten/terroristen worden onderkend. Dit werd met de aanslagen in Europa, zoals Parijs in 2015 en Brussel in 2016, nog eens extra onderstreept.

Signalen van radicalisering en de dreiging van (gewelddadig) extremisme in Delft bleven in die periode aanwezig.

1 Onderzoeksmethode waarbij via bestaande respondenten binnen het netwerk meer respondenten

worden geworven.

2/7

Datum

28-10-2021

In 2017 werden door professionals en gemeenschappen zorgen en signalen geuit over een mogelijk nieuw radicaliseringsproces binnen jihadistische netwerk(en). Dit leverde opnieuw veel vragen en onrust op onder Delftse inwoners en professionals, en de islamitische gemeenschap in het bijzonder. De gemeente stond in die tijd al in goed contact met de diverse organisaties. Toch bleef de vraag of de gemeente het veld voldoende scherp had en contact had met alle relevante organisaties. Specialistische duiding, expertise en een goede informatiepositie bleek noodzakelijk om scherper zicht te krijgen op de islamitische infrastructuur in Delft. De krachtenveldanalyse is uitgevoerd ten behoeve van eventuele aanscherping van onze inzet binnen het Uitvoeringsprogramma Gewelddadig Jihadisme 2015-2019. Voor deze lokale integrale aanpak waarmee polarisatie en radicalisering wordt tegengegaan, is de regierol belegd bij de gemeente. Deze regierol is enerzijds gebaseerd op de verantwoordelijkheid van de burgemeester voor de handhaving van de openbare orde op grond van artikel 172 lid 1 van de Gemeentewet. Anderzijds is de lokale aanpak een van de hoekstenen van de Versterking Veiligheidsketen (Kamerbrief 2015) en de (nog altijd van kracht zijnde) Nationale Contraterrorismestrategie 2016-2020.

Vanuit de Rijksoverheid (minister van Justitie en Veiligheid, mede namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) ontvangt Delft als een van de prioritaire gemeenten sinds 2015 financiële ondersteuning voor de lokale integrale aanpak. Deze zogeheten ’Versterkingsgelden’ kan de gemeente jaarlijks bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) aanvragen. De kosten van de krachtenveldanalyse in 2017 zijn betaald met versterkingsgelden van de NCTV. Delft is door de NCTV geïnformeerd over de diensten van NTA en daarbij gewezen op de kwaliteit van hun analyses. Op basis van de resultaten van de krachtenveldanalyse is gekeken of het nodig was om de uitvoering van onze lokale aanpak bij te stellen. Dit bleek niet het geval. Na deze constatering is de krachtenveldanalyse niet meer gebruikt of geraadpleegd, door de gemeente niet aan derden verstrekt en ook niet openbaar gemaakt. 4. Van welke periode tot welke periode heeft NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, geïnfiltreerd bij organisaties in Delft? En tot welke tijd is NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, voor de gemeente actief geweest of verleent NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, nog steeds diensten aan de gemeente? Er is geen sprake geweest van een werkwijze zoals in deze vraag beschreven. Zie ook beantwoording vraag 2.

In de periode 2019-2020 heeft NTA een quickscan gedaan naar het islamitische krachtenveld in de gemeente Delft. Directe aanleiding om opdracht te geven tot deze quickscan was een toezegging aan de gemeenteraad, gedaan bij de bespreking van de aanpak van polarisatie en radicalisering op de vraag of er in Delft sprake is van gedragingen die op gespannen voet staan met de democratische rechtsorde / vorming van een parallelle samenleving. Voorafgaand 3/7

Datum

28-10-2021

aan dit onderzoek zijn personen en organisaties geïnformeerd en verzocht om medewerking te verlenen. In 2020-2021 heeft NTA tevens een quickscan gedaan naar extreemrechts en rechts-extremisme in Delft. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van de situatie met betrekking tot extreemrechts en rechts-extremisme – en om de aandacht ook hiervoor scherp te houden - is de opdracht gegeven om een quickscan te laten uitvoeren. Deze quickscan is gericht op het inzichtelijk maken van de aard en eventuele verschijningsvormen van rechts-extremisme, kwetsbaarheden en weerbaarheden en de manieren waarop partners hier effectief op in kunnen spelen. Dit onderzoek is een kwalitatief onderzoek met een deel literatuurstudie en openbronnenonderzoek, aangevuld met antropologisch onderzoek en interviews met professionals werkzaam binnen het sociale domein en het veiligheidsdomein. Deze professionals zijn voorafgaand aan het onderzoek geïnformeerd en verzocht om medewerking te verlenen. Uw raad is over beide quickscans, al dan niet (deels) vertrouwelijk, geïnformeerd. Daarnaast maakt de gemeente gebruik van diensten van NTA op het gebied van deskundigheidsbevordering en ondersteuning van de expertisepool op het gebied van polarisatie, radicalisering en extremisme, activiteiten waarover we u informeren in onze jaarlijkse voortgangsrapportages. 5.

Bij welke organisaties heeft NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, geïnfiltreerd in Delft en hoe is tot de selectie van organisaties gekomen? Er is geen sprake geweest van infiltraties. 6. Is het college zich bewust dat er volgens deskundigen een verboden handelingswijze gebruikt is? Hoe reflecteert het college hierop? Er is geen sprake geweest van een onderzoek in opdracht van de gemeente om personen heimelijk af te luisteren of om personen of moskeeën te bespioneren. De gemeente kan, mag en wil dergelijke opdrachten niet verstrekken. 7. In navolging van vraag 6: Hoe zit het met de privacy van de getroffen personen en organisaties. Wat is gedaan met deze informatie en wordt deze informatie nog steeds gebruikt? De krachtenveldanalyse van NTA is in het voorjaar van 2018 opgeleverd. Het resultaat van de analyse was een overzichtelijk beeld van aanwezige stromingen, bewegingen en organisaties die samen de islamitische infrastructuur van Delft vormen. In relatie tot deze organisaties zijn in het rapport enkele direct betrokken personen zoals bestuursleden en oprichters opgenomen. Hoewel wij constateren dat dit publiek toegankelijke gegevens zijn en daarmee openbare informatie, was het niet het doel van het onderzoek dit soort informatie op te nemen in het rapport. . 4/7

Datum

28-10-2021

De analyse heeft het beeld dat de gemeente had van de islamitische infrastructuur vooral bevestigd met een enkele aanvulling die ons tot dan toe niet bekend was. De uitkomsten hebben niet geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak. De krachtenveldanalyse is niet meer gebruikt of geraadpleegd door de gemeente niet aan derden verstrekt en ook niet openbaar gemaakt. NTA geeft aan dat – met het oog op privacy - alle data die tijdens het onderzoek zijn verzameld, behoudens het rapport zelf, binnen een jaar zijn vernietigd. 8. Kan het college toelichten hoe en of er bewust voor een externe partij (als NTA) is gekozen waarmee de gemeentewet omzeild kon worden? Er is geen sprake van een werkwijze zoals in deze vraag beschreven. 9. In hoeverre heeft NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, invloed gehad op het handelen van de gemeente? Dus concreet wat heeft de gemeente met de analyse gedaan (graag volledig en met datums). De uitkomsten hebben niet geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak. De krachtenveldanalyse is niet meer gebruikt of geraadpleegd door de gemeente, niet aan derden verstrekt en ook niet openbaar gemaakt. 10. Hoe legt het college het combineren van functies (zowel bij de gemeente als bij NTA uit)? Is dit volgens de gedragscode binnen de gemeente? Er is hier geen sprake van het combineren van functies bij NTA of binnen de gemeente Delft. 11.

Heeft de gemeente de rapporten van NTA, of een andere vergelijkbare organisatie, doorgestuurd naar organisaties zoals de NCTV, AIVD en politie die zelf nooit hadden mogen infiltreren om dat daar geen grondslag voor was? Graag specifiek wat naar wie is gestuurd en of er uiteindelijk door een van deze partijen tot actie is overgegaan naar aanleiding van deze rapporten. Er is geen sprake geweest van een werkwijze zoals in deze vraag beschreven. Het rapport van de krachtenveldanalyse is door NTA alleen aan de gemeente Delft verstrekt en is noch door de gemeente noch door NTA gedeeld met derde partijen. 12. Hoeveel van het radicaliseringsbudget dat we van het Rijk hebben gekregen is naar NTA gegaan? Voor zowel de quickscan naar parallelle samenlevingen in Delft als de districtelijke quickscan naar rechts-extremisme en extreemrechts is een bedrag van € 20.000,- betaald uit de Versterkingsgelden. De kosten voor de krachtenveldanalyse uit 2017 zijn betaald uit een regionaal budget. De jaarlijkse inzet van NTA ten aanzien van deskundigheidsbevordering en ondersteuning van de expertisepool bedraagt gemiddeld € 45.000,- en wordt ook betaald door middel van de Versterkingsgelden. 5/7

Datum

28-10-2021

13. Had de gemeenteraad niet van deze handelingswijze op de hoogte moeten zijn gesteld? Graag een uitgebreide toelichting. De periode in de aanloop naar uitvoering van de krachtenveldanalyse was, zoals ook beschreven in de beantwoording van vraag 3, een tijd van veel onduidelijkheid en onzekerheid. Er was behoefte aan een scherper beeld en de krachtenveldanalyse werd daartoe als een passende stap beschouwd. Er is destijds gekozen voor een vertrouwelijke opzet op basis van deze (combinatie van) onderzoeksmethoden vanwege de gevoelige onderwerpen en de bijbehorende spanningen. Daarbij was het in de situatie destijds ook niet ondenkbaar dat spreken met een onderzoeker potentieel risico zou kunnen opleveren voor de betrokkenen of dat toegang tot respondenten lastig, zo niet onmogelijk, zou zijn. Omdat de uitkomsten niet hebben geleid tot het wijzigen van de lokale aanpak, is er voor gekozen geen bestuurlijke opvolging te geven aan het onderzoek. De krachtenveldanalyse is niet meer gebruikt of geraadpleegd, door de gemeente niet aan derden verstrekt en ook niet openbaar gemaakt. Dit omdat we geen enkel risico willen lopen.

We kunnen immers nooit volledig uitsluiten dat, hoewel de informatie anoniem is verwerkt en niet direct herleidbaar is tot personen, uit het samenstel van de in het rapport opgenomen informatie de herkomst van de informatie toch indirect herleidbaar tot (een groep van) personen zou kunnen zijn. 14. Was het geen uitgelezen moment geweest om in de commissie EFB van 7 oktober jl. hier melding van te maken? Zo nee waarom niet, zo jaar waarom heeft de portefeuillehouder dit niet gedaan? Zie antwoord op vraag 13. 15. Vindt het college met het CDA dat het vertrouwen door de gemeente is geschaad bij deze organisaties? Hoe gaat het college het vertrouwen herstellen met de getroffen Delftse organisaties? De berichtgeving in verschillende media heeft, begrijpelijkerwijs, reacties losgemaakt bij onze islamitische organisaties. Wij hebben naar aanleiding van de ontstane situatie contact opgenomen met vertegenwoordigers van de islamitische gemeenschap in Delft en houden, zowel ambtelijk als bestuurlijk, in nauw contact met de besturen van de Marokkaanse en Turkse gemeenschappen. De burgemeester heeft inmiddels op gestelde vragen zorgvuldig antwoord gegeven We hopen dat dit zal bijdragen aan behoud van vertrouwen en dat we onze goede samenwerking kunnen blijven voortzetten.

We hebben immers grote waardering voor de moskeeën en andere partners in de stad, die zich samen met ons inspannen voor de veiligheid van onze inwoners en stad. We blijven die samenwerking graag voortzetten in het belang van het weerbaar maken van alle Delftenaren tegen radicalisering, extremisme en ondermijning.

6/7

Datum

28-10-2021

Hoogachtend, het college van burgemeester en wethouders van Delft,

M. Berger Loco-secretaris

J.M. Bijsterveldt, van Burgemeester

7/7