Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

Voorwoord Namens het directieteam bied ik u hierbij onze ambtelijke adviezen aan voor de bestuursperiode 2026-2030. De gemeentelijke organisatie stelt dit document elke vier jaar op voor alle politieke partijen. Dit doen we met het oog op de nieuwe bestuursperiode, die volgt op de verkiezingen voor de gemeenteraad. In dit document geven we – met feiten en cijfers – een overzicht van de relevante ontwikkelingen die spelen in onze stad. Ontwikkelingen die effect hebben op inwoners, ondernemers en bezoekers van Delft. En we geven op belangrijke thema’s onze adviezen aan u mee. Deze adviezen geven we op basis van onze kennis over en ervaring met de stad, en vanuit onze betrokkenheid bij de stad en het bestuur. U kunt de informatie die wij bieden en de adviezen die wij daaraan koppelen, gebruiken in de aanloop naar de verkiezingen en bij het maken van keuzes voor de nieuwe bestuursperiode.

Constructieve samenwerking We kijken terug op een periode waarin een stevig fundament is gelegd voor de toekomst. Wij ervaren dagelijks de kracht van het lokale bestuur. Die kracht is in de eerste plaats de nabijheid: de gemeente kan daadwerkelijk iets betekenen voor onze inwoners. In de afgelopen jaren hebben we een constructieve samenwerking gezien, zowel tussen de raad en het college als tussen het bestuur en de organisatie. Constructief en betrokken. We vinden elkaar in de wens om het beste voor elkaar te krijgen, voor de stad en voor de Delftenaren. De gemeente heeft daarbij een belangrijke rol om een stabiele koers te varen en krachten te bundelen, met partners, inwoners, bedrijven en medeoverheden. Met elkaar werken we aan de toekomst van Delft. Samen maken we de stad.

Ontwikkelingen buiten Delft We bieden dit document aan in een dynamische tijd, een tijd waarin de geopolitieke onzekerheid groot is. Deze onzekerheid heeft ook invloed op onze stad en op hoe mensen hier met elkaar samenleven. Spanningen in de wereld hebben hun weerslag op hoe veilig en thuis mensen zich voelen in onze stad. Als gemeente dragen we eraan bij dat Delft een stad is waar iedereen zich thuis voelt, kan meedoen en zichzelf kan zijn.

Leeswijzer In dit ambtelijk advies presenteren we – na een korte typering van onze stad – actuele feiten en cijfers over Delft en Delftenaren. Daarna leest u meer over twee overkoepelende thema’s: de koers voor de langere termijn en schaarste – op meerdere gebieden – die dwingt tot keuzes maken. Vervolgens benoemen we de belangrijkste inhoudelijke thema’s. Het advies wordt afgesloten met hoofdstukken over de omgeving en de organisatie. Binnen elk hoofdstuk presenteren we onze ambtelijke adviezen op het betreffende thema. Namens het directieteam, Martien van der Kraan, gemeentesecretaris

Keuzes maken De raad en het college hebben de afgelopen jaren een solide financiële basis gelegd. Op termijn lopen de uitgaven wel op. Dit betekent dat niet alles wat moet, ook kan. En dat het noodzakelijk is om bewust keuzes te maken, ook de komende jaren. Want onze stad blijft groeien en zich ontwikkelen en onze samenleving verandert ook. De uitdagingen blijven onveranderd groot. Dat uit zich in diverse opgaven, gebiedsontwikkelingen en beleidsambities.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

2

Inhoudsopgave Dit is Delft

4

Delft verandert: feiten en cijfers

6

Koersvast en focus op de kracht van de stad

10

Verschillende vormen van schaarste

12

Belang van de publieke ruimte

15

Een sterke samenleving

17

Bouwen en trans­formeren van woningen

20

Veiligheid en weerbaarheid

23

Innovatie als motor voor de stad, de regio en het land

25

Verder met de uitvoering van de energietransitie

27

Delft en de omgeving

29

Organisatie

32

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

3

Dit is Delft

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

4

Delft is een stad met een rijke historie én een innovatieve blik op de toekomst. Wereldwijd bekend om haar monumentale binnenstad, de grachten, het Delfts blauw en de schilder Johannes Vermeer. Ook wetenschapper Antoni van Leeuwenhoek en Willem van Oranje, grondlegger van onze staat, zijn onlosmakelijk met Delft verbonden. De stad ademt historie. En kijkt vooruit. Delft is een broedplaats van kennis en technologie. De Technische Universiteit, hogescholen en fieldlabs trekken studenten, onderzoekers en bedrijven van over de hele wereld. Hier wordt gewerkt aan maatschappelijke oplossingen: van medische innovaties tot duurzame energie, en van biotech tot circulair watergebruik. Delft levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de samenleving: lokaal, nationaal én internationaal. De stad is geliefd vanwege de menselijke schaal, groene omgeving en goede bereikbaarheid. Inwoners waarderen de levendige wijken, het ondernemingsklimaat en de sterke gemeenschapszin. Delft is een overzichtelijke en verbonden stad, met oog voor welzijn, cultuur en samenwerking.

Tegelijk kent Delft ook uitdagingen. In buurten zoals in Delft-West zijn er ongelijkheden op het gebied van gezondheid, inkomen en kansen. Samen met bewoners wordt gewerkt aan betere perspectieven, leefbaarheid en veiligheid. Ook woningnood, klimaatverandering en energietransitie vragen om gerichte actie. Daarom wordt in onder meer Delft-Zuidoost gewerkt aan een innovatiedistrict met ruimte voor wonen, werken en leren. De stad maken we samen. Samenwerking met bewoners, ondernemers, kennisinstellingen, maatschappelijke partners en partners in de regio is essentieel. De gemeente initieert, ondersteunt, faciliteert en werkt actief mee.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

5

Delft verandert: feiten en cijfers

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

6

Delft groeit 25 jaar geleden telde Delft zo'n 96.000 inwoners. In 2013 werd de 100.000ste inwoner verwelkomd. Inmiddels, in 2025, staat de teller op 110.000. En de groei zet door: naar verwachting heeft Delft over 25 jaar bijna 123.000 inwoners. De stad onderscheidt zich door een groot aandeel inwoners in de leeftijdsgroep van 20 tot 30 jaar. De afgelopen 25 jaar heeft de meeste groei plaatsgevonden in deze leeftijdsgroep. De komende 25 jaar is de sterkste procentuele groei zichtbaar bij inwoners van 80 jaar en ouder – een teken van de vergrijzing die ook Delft beïnvloedt. Sinds 2002 is het aantal studenten in het hoger onderwijs sterk toegenomen – van 14.000 in 2002 naar ongeveer 30.000 nu. De meeste jongeren studeren aan de TU Delft, zo’n 3.500 volgen een opleiding op het hbo. Het aantal internationale studenten groeit ook: inmiddels studeren er ongeveer 7.000 in Delft. Het totaal aantal studenten zal in de komende tien jaar naar verwachting nog maar licht stijgen.

Veel eenpersoonshuishoudens In Delft bestaat maar liefst 58% van alle huishoudens uit één persoon, terwijl dit landelijk rond de 40% ligt. Delft is hiermee de gemeente met het op één na hoogste aandeel eenpersoonshuishoudens in Nederland; alleen Groningen kent een nog hoger aandeel. Dit hoge aandeel is te verklaren door drie ontwikkelingen: • De demografie van Delft | In Delft wonen veel studenten, waaronder veel internationale studenten. Zij wonen meestal alleen of in kleine woongroepen. Dit draagt bij aan het hoge aandeel eenpersoonshuishoudens. • Individualisering | Net als in de rest van Nederland bepalen steeds meer mensen individueel hoe ze hun leven vormgeven. Dit is een landelijke trend, waarin persoonlijke vrijheid en onafhankelijkheid centraal staan. • Vergrijzing | De naoorlogse generaties worden ouder, wat leidt tot een toename van eenpersoonshuishoudens door verweduwing (het wegvallen van een partner).

Delft groeit naar 122.786 inwoners in 2050 Sterkste groei bij 80 jaar en ouder, de meeste toename bij 20-29 jarigen

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

7

Vergrijzing, ook in Delft

Eenzaamheid neemt toe in Delft

De komende jaren zal het aantal ouderen in Delft toenemen, waaronder het aandeel 85-plussers. In 2000 telde Delft nog zo’n 12.500 inwoners van 65 jaar en ouder; in 2050 zullen dat er naar verwachting ruim 22.300 zijn. De binnenstad vergrijst het snelst: in 2050 is een kwart van de bewoners daar 65 jaar of ouder.

bron: O&S Delft, Omnibus 2023, 2017 en 2010

Het aandeel 85-plussers zal in 2050 verdubbeld zijn ten opzichte van nu. Dat was tussen 2000 en 2024 nog anders: toen groeide het aantal ouderen wel, maar bleef het aandeel 85-plussers ongeveer gelijk. Delft: het aandeel 85-plussers neemt de komende jaren sterk toe

Veel meer lage inkomens Delft telt veel meer lage inkomens dan het landelijk gemiddelde. Vooral de laagste inkomensgroep is duidelijk oververtegenwoordigd, wanneer studenten worden meegeteld. Het gemiddelde inkomen ligt dan ook fors lager: € 42.800 in Delft, tegenover € 55.000 landelijk. Wanneer studenten buiten beschouwing worden gelaten, zijn de verschillen met het landelijk gemiddelde aanzienlijk kleiner. Het gemiddelde inkomen komt dan uit op € 50.200 in Delft, tegenover € 56.200 in Nederland.

Meer eenzaamheid, ook onder jonge mensen

Overlast neemt sterk toe

Eenzaamheid is een gevoel van leegte, het gevoel niet verbonden te zijn met andere mensen. Het is een gevoel dat men ervaart als de verbinding met anderen niet goed is. Daarom kan men zich ook eenzaam voelen tussen andere mensen.

Er is een zeer sterke toename in het aantal meldingen van overlast in ruim tien jaar: van ongeveer 900 meldingen naar 4.300. Deze stijging betreft vooral overlast veroorzaakt door onbegrepen gedrag, geluidshinder en alcoholgebruik.

Eenzaamheid ervaart iedereen anders, maar het heeft vrijwel altijd een negatief effect op zowel de fysieke als psychische gezondheid. In Delft voelt 44% van de inwoners zich eenzaam. Dit aandeel stijgt al vijftien jaar gestaag en de verwachting is dat deze trend voortzet.

De bereidheid van bewoners om elkaar aan te spreken bij overlast is afgenomen. In 2015 gaf nog de helft van de Delftenaren aan elkaar hierop aan te spreken; in 2023 is dat gedaald naar een derde.

Een belangrijke oorzaak is de vergrijzing: vooral 75-plussers ervaren vaak eenzaamheid en juist deze groep groeit sterk in Delft. Maar opvallend is ook de toename van eenzaamheid onder jongeren, met name in de leeftijdsgroep van 20 tot 35 jaar. Waar deze groep vijftien jaar geleden nog relatief weinig eenzaamheid ervoer, komt dat tegenwoordig veel vaker voor.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

8

Delft: meldingen van overlast nemen sterk toe

Gevolgen van klimaatverandering in de stad

Gemiddelde neerslaghoeveelheid

Net als andere steden heeft Delft steeds meer te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Dat uit zich in langere perioden van droogte en hittestress in de stad. Hittestress ontstaat doordat gebouwen, huizen en wegen veel warmte vasthouden. Dit raakt vooral stedelijke gebieden met weinig groen. Delft telt heel veel bewoners per vierkante kilometer en in de zomer is het in de stad enkele graden warmer dan daarbuiten.

Bron: Bosatlas van weer en klimaat, 2021

Tegelijkertijd is ook de gemiddelde neerslag toegenomen en zijn er meer hevige regenbuien. Dit leidt tot overlast in de openbare ruimte en vraagt meer van de afvoercapaciteit van het riool.

Meer feiten en cijfers Meer gegevens over Delft – zoals het aantal geboorten, woningen of scholen – zijn opgenomen in onze online databank: https://delft.incijfers.nl. De gemeente publiceert hier over­ zichtelijke dashboards met de belangrijkste statistieken over de stad. Meer weten over wat bewoners vinden en denken? Elke twee jaar onderzoekt de gemeente hoe het staat met de meningen en ervaringen van inwoners. Dit gebeurt via de Omnibus­enquête. In 2023 vond dit onderzoek voor de achtste keer plaats. Alle resultaten staan online op: www.delft.nl/ omnibusenquete.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

9

Koersvast en focus op de kracht van de stad

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

10

De stad heeft zich de afgelopen tien jaar ontwikkeld door koersvast te zijn met focus op de kracht van de stad. Dit is niet alleen fysiek zichtbaar in de stad. Het heeft ook gezorgd voor betere samenwerking met partijen in de stad. Ook zijn de gemeentefinanciën op orde gebracht. Bijna tien jaar geleden schreef een commissie onder leiding van Wim Deetman het advies 'Delft, Parel in de Randstad'. Hij adviseerde het college en de raad zich voor langere termijn te binden aan de economische strategie 'Delft stad van innovatie' en de fysieke en sociale strategie 'evenwichtige opbouw van de stad'. Dit advies heeft in 2017 geleid tot de Agenda Delft 2040: de lange-termijn-agenda voor de stad, met als ambitie om in de periode tot 2040 15.000 woningen te bouwen en ruimte te maken voor 10.000 nieuwe banen. In vervolg hierop hebben de gemeente, de Metropoolregio Den Haag Rotterdam, de provincie en de TU Delft in 2022 de propositie 'De Kracht van Delfts blauw verzilveren' gezamenlijk aangeboden aan het Rijk.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Behoud koers en zet in op de kracht van de stad. Houd vast aan de stip op de horizon, vertaal deze steeds in concrete stappen voor de korte termijn en wees daarin wendbaar en flexibel. Blijf vanuit een koers voor de lange termijn mensen en middelen aan de stad binden. 2. Zet in op het uitvoeren en afmaken. Dit zijn de zaken die concreet en zichtbaar zijn of worden in de stad. 3. Geef verdere invulling aan de opgaven Delft-West, het Innovatiedistrict Delft en de energietransitie. Deze drie opgaven blijven relevant. Het is aan een volgende raad en college hier verdere invulling aan te geven.

In het verlengde hiervan is de afgelopen jaren verdere focus aangebracht met drie opgaven: Delft-West, het Innovatiedistrict Delft en de energietransitie. Waar meerdere opgaven samenkomen, ontstaat het sterkste effect door de betrokkenheid van meer mensen, partners en medeoverheden. De focus op drie opgaven en de nauwere samenwerking met het Rijk heeft geholpen om de uitdagingen van de stad Delft meer in beeld te brengen bij het Rijk. Daarmee hebben wij beter toegang gekregen tot langjarige landelijke trajecten en subsidies.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

11

Verschillende vormen van schaarste

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

12

De gemeente is in de basis ervoor verantwoordelijk om de kerntaken goed, efficiënt en klantgericht uit te voeren. We zorgen ervoor dat de stad schoon, heel en veilig is en dat mensen bijvoorbeeld hun paspoort of uitkering ontvangen. Delft groeit in inwoners, woningen en banen. Dit vraagt ook om (ruimte voor) extra voorzieningen, zoals scholen, sport­velden, cultuuraanbod, groenstructuren, waterberging, zwemwater en (eerstelijns)zorg. Zowel het uitvoeren van de kerntaken als de ontwikkeling van de stad vragen om mensen en middelen. Beperkte ruimte, netcongestie en stikstofbeperkingen hebben echter invloed op ontwikkelingen. De uitvoeringskracht van de gemeente en partners is niet onbeperkt. Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt, waardoor er niet altijd voldoende mensen zijn om plannen uit te voeren. Niet alleen Delft, maar alle gemeenten in Nederland hebben te maken met onzekerheden over de financiering door het Rijk. Die zijn van invloed op de financiële ruimte in de komende jaren. Delft staat er op de korte termijn ten opzichte van veel gemeenten vanuit financieel perspectief relatief goed voor. Dit is te danken aan scherp begrotingsbeleid en stevige inspanningen vanuit het herstelplan ‘Delft in Balans’ van de afgelopen jaren. Wel zijn en blijven de middelen begrensd.

Enkele meerjarige activiteiten zijn daarom gedekt met incidentele middelen en in eerdere jaren zijn er noodzakelijke keuzen gemaakt om bepaalde investeringen uit te stellen. Verder zien we dat de kosten stijgen door inflatie, strengere duurzaamheidseisen en hogere materiaalkosten. Vanaf 2029 nemen daarnaast naar verwachting de kapitaallasten toe. De Strategische Investeringsagenda (SIA) geeft een indicatie van de geplande en benodigde investeringen tot 2040. De SIA is terug te vinden in bijlage A bij de Kadernota 2026. Voor de investeringen in de SIA wordt een indeling in drie verschillende categorieën gehanteerd: Inkomsten, 568 miljoen

• Strategische Investeringen: deze zijn gekoppeld aan de groei van de stad. Voorbeelden zijn onze drie grote opgaven, gebiedsontwikkelingen, het Mobiliteitsprogramma Delft 2040 en ontwikkelplan Maatschappelijke voorzieningen. • Verbeteren bestaande activa: voor diverse activa is alleen in stand houden niet meer voldoende. Renovatie, verduurzaming, maar ook toekomstbestendig maken van vastgoed. Voorbeelden zijn onderwijshuisvesting, cultureel vastgoed en overig gemeentelijk vastgoed. • In stand houden activa: dit betreft vooral diverse beheer­ plannen binnen de openbare ruimte en de bedrijfsmiddelen. Het inzicht op basis van de SIA biedt de mogelijkheid om vanuit een langetermijnperspectief integrale en realistische keuzes te maken en bij te sturen op veranderende maatschappelijke, organisatorische en financiële omstandigheden. In de Kadernota 2026 is de focus gelegd op noodzakelijke instandhoudings­ investeringen en investeringen in onderwijshuisvesting. Er zijn veel noodzakelijke investeringen, maar niet alles wat we moeten doen, kunnen we doen. Dit is afhankelijk van onze financiële mogelijkheden, de uitvoeringskracht van de organisatie en van investeringen van derden, zoals woningcorporaties en ontwikkelende partijen. De investeringsagenda voor de komende jaren is groot en vraagt veel capaciteit. Het vinden van geschikt personeel is een steeds grotere opgave.

De uitvoeringskracht van de organisatie is van belang om de investeringen daadwerkelijk te kunnen neerzetten. Daarbij is het belangrijk om te bepalen wat prioriteit heeft.

Uitgaven, 568 miljoen

Lokale belastingen en heffingen, 90 miljoen Fysiek domein, 125 miljoen

Specifieke uitkeringen Rijk, 72 miljoen Gemeentefonds, 301 miljoen

Overige inkomsten, 68 miljoen

Inzet reserves, 37 miljoen

Sociaal domein, 247 miljoen

Bestuur, dienst­ verlening, overhead, 82 miljoen

Overige beleids­ terreinen, 72 miljoen Stortingen reserves, 42 miljoen

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

13

Delft is een sterk verstedelijkte compacte stad. Dit is het geval zowel boven als onder de grond, voor kabels, leidingen, riolering, bomen en waterberging. Niet alleen is meer ruimte nodig voor woningen, maar ook voor bedrijvigheid, mobiliteit en maatschappelijke voorzieningen. De groei van de stad gaat onver­mijdelijk gepaard met groeipijnen, omdat het bijvoorbeeld niet altijd lukt om tijdig alle voorzieningen in te passen, gelijk met het groeitempo. Verschillende disciplines werken samen om te sturen op samenhang in de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen op de lange termijn en op een goede en verantwoorde groei van Delft. De werkwijze van stedelijk programmeren brengt samenhang in de stedelijke opgaven met oog voor lokale verschillen in buurten en wijken. En legt de verbinding met lokale netwerken van inwoners, ondernemers en partners.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Weeg toekomstige investeringen af op urgentie en financiële en maatschappelijke impact. Houd er rekening mee dat de uitvoeringskracht grenzen kent en een groot deel van de middelen al verplicht zijn. En houd voldoende financiële ruimte om wendbaar en flexibel te kunnen inspelen op ontwikkelingen. 2. Zoek naar creatieve oplossingen bij het vraagstuk schaarste. Multifunctioneel ruimtegebruik helpt bij het slim gebruiken van de schaarse ruimte. Oplossingen kunnen soms in of samen met de regio gevonden worden. Lokale innovatieve instellingen en bedrijven, waaronder de TU Delft, kunnen lokale vraagstukken verder brengen naar concrete oplossingen.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

14

Belang van de publieke ruimte

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

15

De publieke ruimte is van grote waarde. Hier wordt betekenis gegeven aan het samenleven en het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten. Dit is op straat, in het park, maar ook bij sport, cultuur en onderwijs. Door de groei van de stad zal de publieke ruimte steeds intensiever worden gebruikt.

Mensen kiezen vaker voor individuele vormen van sport, ontspanning en zingeving. Elkaar ontmoeten blijft onverminderd relevant, zeker gezien de toenemende eenzaamheid. De publieke ruimte wordt daarbij belangrijker. Voor Delftenaren is het heel belangrijk dat hun directe omgeving schoon, heel, veilig, gezond en inclusief is. Van de Delftenaren geeft 79% aan tevreden of neutraal te zijn over de openbare ruimte. De inrichting van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente. Veel delen van de stad worden nu op een matig kwaliteitsniveau onderhouden. In de publieke ruimte komen allerlei opgaven samen, zoals de energietransitie, biodiversiteit, klimaatadaptatie, veiligheid, inclusie en mobiliteit. De ruimte in Delft is schaars, dus daar moeten we zuinig op zijn. Dit betekent dat we creatief moeten kijken naar hoe we dezelfde ruimte voor meer dan één doel kunnen gebruiken. De komende jaren staan we in Delft voor een grote vervangingsopgave van onder andere riolering. Dit vraagt veel, zowel financieel als in capaciteit. Ook klimaatverandering heeft invloed op de openbare ruimte. Door klimaatverandering zullen we ook in Delft steeds meer te maken krijgen met hevige regenbuien, droogte en hittestress. Ruimte voor groen en voor het vasthouden van water is nodig om de stad leefbaar te houden. Daarnaast zijn er opgaven op het gebied van geluid, luchtkwaliteit en biodiversiteit.

En vanwege de schaarse ruimte vraagt dit alles zorgvuldige inpassing voor een gezonde fysieke leefomgeving. De opgaven in de openbare ruimte bieden ook kansen om samen met onze inwoners een zo fijn mogelijke leefomgeving te realiseren. Hoe we de stad inrichten, heeft grote invloed op hoe mensen bewegen, elkaar ontmoeten, naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen. Het heeft ook invloed op praktische zaken, zoals hoe makkelijk inwoners een winkel of arts kunnen bereiken. De toegankelijkheid voor verschillende doelgroepen stelt veel eisen aan de openbare ruimte. Dit komt niet vanzelf tot stand. Daarbij vragen vergrijzing, individualisering en digitalisering om nieuwe strategieën voor de publieke ruimte.

Vooral in kwetsbare wijken is aanbod van ontmoeting, informatie en hulpverlening op buurtniveau van belang, bij voorkeur geclusterd bij elkaar. Dit vergroot de toegankelijkheid van voorzieningen voor inwoners die om ondersteuning vragen. Voorzieningen onder één dak vereenvoudigen samenwerking tussen instellingen. Zo ontstaan meer dwarsverbanden en kunnen instellingen effectiever zijn bij onder meer talent­ ontwikkeling en het voorkomen van achterstanden. De publieke ruimte in Delft kan ook de identiteit van de stad versterken. Dit kan bijvoorbeeld door erfgoed meer zichtbaar en beleefbaar te maken. In Delft is namelijk veel erfgoed te vinden, zowel monumenten als archeologie. Erfgoed is door de hele stad te vinden. Dit geldt ook voor gebouwen in de wijken en op de TU Delft Campus die in de periode tussen 1965 en 1990 gebouwd zijn (het ‘Post 65-erfgoed’).

Ons – ambtelijk – advies: 1. Ga zorgvuldig om met de schaarse publieke ruimte. Het vraagt veel inzet om te zorgen voor een publieke ruimte die voldoet aan de behoeftes van de stad. Dit vraagt om oog voor ontmoeting in de stad, een inrichting die gezond leven bevordert en inspelen op klimaatverandering. 2. Gebruik de fasering van de vervangingsopgave zo veel mogelijk om ook andere zaken aan te pakken. Kijk daarbij goed naar wat een buurt of wijk nodig heeft. 3. Houd oog voor wat voor stad we willen zijn in de toekomst. Juist in de publieke ruimte kunnen we waarde behouden en toevoegen voor nu en de toekomst. Dit betekent dat we soms juist publieke ruimte moeten reserveren.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

16

Een sterke samenleving

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

17

Om mee te kunnen doen in de samenleving is bestaanszekerheid nodig. Iedereen heeft hier recht op: een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen (idealiter uit passend werk), een buffer voor onverwachte uitgaven, een woning, toegang tot onderwijs en zorg, en sociale contacten. De meeste inwoners van Delft zijn in staat om zelf te voorzien in hun bestaanszekerheid. Aan de andere kant zien we dat dit voor een groeiende groep niet (meer) vanzelfsprekend is. Dit komt onder andere door externe factoren, zoals woningnood, stijgende kosten of landelijke beleid zoals de afbouw van de Wet Sociale Werkvoorziening.

De gemeente heeft verschillende rollen en sturingsmogelijkheden voor het programmeren en realiseren van maatschappelijke voorzieningen. Hier komen uitdagingen bij kijken: de financiering en het slim omgaan met ruimtegebruik. Dit vraagt om te experimenteren met opdrachtgeverschap en bredere investeringsmodellen in maatschappelijk vastgoed.

Bestaanszekerheid is een randvoorwaarde om te kunnen leven in plaats van overleven. Bestaanszekerheid is een maatschappelijk vraagstuk dat vraagt om een structurele aanpak. Hierin heeft de rijksoverheid een belangrijke rol. Maar ook de gemeente heeft diverse instrumenten om de bestaanszekerheid van de inwoner te vergroten. Denk hierbij aan ons lokale beleid voor armoede­bestrijding, schuldhulpverlening, re-integratie, participatie, wonen en gezondheid.

De inzet op sociale basis en bestaanszekerheid draagt ook bij aan het houdbaar houden van het zorgstelsel. Mensen met voldoende inkomen en passende huisvesting in een sterke gemeenschap zijn gemiddeld genomen gezonder. Aan de andere kant zien we dat deze inzet alleen niet voldoende is om het zorgstelsel houdbaar te maken. We voorzien dat de vraag naar zorg blijft toenemen.

Naast bestaanszekerheid is een sterke en veerkrachtige sociale basis ook niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het versterken van de sociale basis gaat om het versterken van relaties, vertrouwen, wederkerigheid en betrokkenheid tussen mensen, organisaties en instituties in wijk en stad. Het is waardevol als mensen ergens bij horen. Ontspannen, ontplooien, ondersteunen en ontmoeten is hier onderdeel van. Voor een sterke sociale basis is het nodig dat inwoners er voor elkaar zijn en dingen voor elkaar willen doen. De gemeente kan hier randvoorwaarden scheppen. De gemeente heeft een faciliterende rol, bijvoorbeeld door het realiseren van een passende inrichting van de buitenruimte, een passend aanbod van voldoende kwalitatief goede maatschappelijke voorzieningen en subsidies. Een belangrijk gemeentelijk instrument om de sociale basis van kwetsbare inwoners te versterken, is het welzijnswerk. Het versterken van de sociale basis is een beweging waarvoor een lange adem nodig is. Economische en maatschappelijke voorzieningen vormen de basis voor een fijne en leefbare stad en moeten toegankelijk zijn voor bewoners. Belangrijke voorzieningen zijn onder andere scholen, sportaccommodaties, speelplekken, culturele centra, sterke wijkcentra met zorgvoorzieningen en ook bijvoorbeeld horeca en detailhandel.

Deze plekken spelen een belangrijke rol bij het bevorderen van de fysieke en mentale gezondheid van bewoners, het vergroten van kansen voor kinderen en het versterken van sociale cohesie in de buurt door ontmoeting. Een passend voorzieningenniveau vraagt om het programmeren en realiseren van een aanbod dat aansluit op de huidige en toekomstige behoeften van bewoners én op de sociaal-maatschappelijke uitdagingen van de wijk en stad.

Een andere belangrijke maatschappelijke rol wordt ingenomen door het onderwijs. Onderwijs bereidt jongeren voor op de arbeidsmarkt en de maatschappij. Als gemeente hebben we een belangrijke rol bij onderwijshuisvesting. Deze actuele opgave is groot. Specifiek in Buitenhof, Voorhof en delen van Tanthof-West ervaren inwoners minder kansen. Problemen op het gebied van wonen, veiligheid en geld komen hier meer voor. Kinderen die in Delft-West opgroeien, hebben minder kans om gezond oud te worden. Bewoners hebben vaker schulden, leven in armoede en hebben geen werk of werk met een laag salaris. Jongeren doen het minder goed op school. En doordat de toekomst er voor hen minder goed uitziet, komen ze vaker in de criminaliteit terecht. De leefbaarheid staat onder druk. We werken hard aan een evenwichtige opbouw van de stad met gelijke kansen voor iedereen. Met de opgave Delft-West en met steun vanuit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid brengt de gemeente, samen met de inwoners en partners, Delft verder in balans. We werken in Delft-West samen aan de realisatie van het gebiedsplan en de wijkuitvoerings­ plannen, die samen met bewoners zijn opgesteld.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

18

Ons – ambtelijk – advies: 1. Juist voor kwetsbare groepen is het belangrijk om als overheid beloften na te komen. Dit is ook van belang om het vertrouwen van de samenleving te behouden. Dit vraagt om een lange adem, zowel in Delft-West als in andere delen van de stad. 2. Zet in op het versterken van de sociale basis. Het versterken van de sociale basis gaat om het versterken van relaties, vertrouwen, wederkerigheid en betrokkenheid tussen mensen, organisaties en instituties in wijk en stad. Een gemeentelijk instrument om de sociale basis van kwetsbare inwoners te versterken, is het welzijnswerk. Daarom wordt het welzijnswerk dichter naar de gemeente gehaald.

3. Blijf inzetten op bestaanszekerheid. Steeds meer gemeenten investeren in oplossingen die grenzen aan de gemeentelijke beleidsgrenzen, zoals ruimer minimabeleid en basisbanen. 4. Durf door te pakken op preventie. Om in de toekomst het zorgstelsel houdbaar te houden, moet de gemeente samen met bestuurlijke en maatschappelijke partners blijvend inzetten op preventie. Het gaat ook om ergens bij horen. Het uitgangspunt is hierbij dat niet iedere hulpvraag een zorgvraag is. Wanneer we dit niet doen, moeten we rekening houden met stijgende zorgkosten en Wmo-uitgaven. 5. Omarm het werken volgens de bedoeling. Werk vanuit vertrouwen in de inwoner en wees proactief. Zorg ervoor dat we in de dienstverlening kijken naar de persoon en dat er ruimte is voor maatwerk.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

19

Bouwen en trans­formeren van woningen

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

20

De vraag naar woningen is groot. De druk op alle segmenten in de woningmarkt is hoog en de bouwproductie blijft achter, ook in Delft. In 2018 is de ambitie gesteld om in de periode tot 2040 zo’n 15.000 woningen te bouwen. Dit gaat niet vanzelf. De gemeente neemt daarom meer regie op de uitvoering. Via bouw- en doorbraaktafels worden projecten waar mogelijk versneld. Met de oprichting van een Delfts Woonplatform krijgt de samenwerking met de verschillende belangenorganisaties structureel vorm. Met de invoering van het actief grondbeleid ontstaan verder meer sturingsmogelijkheden op gewenste ontwikkelingen. Het aantal woningen in Delft is tussen 2000 en 2024 toe­genomen van 42.500 naar 54.000 woningen Onderstaande grafiek laat de toename zien van het aantal woningen in de afgelopen tien jaar.

Tegelijkertijd is het goed om ook te kijken naar de kansen en mogelijkheden voor het creëren van nieuwe woningen en het transformeren en beter benutten van bestaande woningen. Dit kan ook bijdragen aan het oplossen van sociaal-maatschappelijke vraagstukken, zoals meer draagvlak voor voorzieningen in Tanthof, vernieuwing van verouderde woningen die beperkt toegankelijk zijn voor senioren in Vrijenban en – in z’n algemeen­heid – meer mogelijkheden voor doorstroming in de eigen wijk voor wie dit wil. Meer woningen in bestaande wijken, langs drukke wegen en nabij voorzieningen vraagt wel zorgvuldige inpassingen voor bijvoorbeeld de luchtkwaliteit en het geluid.

Delft: toename aantal woningen per jaar Saldo van nieuwbouw, sloop, overige toevoegingen en onttrekkingen

De afgelopen jaren is het aantal studenten in Delft gegroeid, waardoor de vraag naar studentenwoningen ook is toegenomen. Op verschillende plekken wordt gewerkt aan het realiseren van studentenwoningen om dit op te vangen. Dat gebeurt zowel in Delft (op de TU Delft Campus en bij bestaande studenten­ complexen elders in de stad) als in Schiedam en Rijswijk. Tot 2050 neemt het aantal ouderen sterk toe. Dit is het aandeel 65-plussers, maar daarbinnen ook het aandeel 85-plussers. Mensen wonen steeds vaker tot op hoge leeftijd zelfstandig. Hierdoor gaat de vraag naar goed toegankelijke levensloop­ bestendige woningen, zorg aan huis en voorzieningen in de nabijheid sterk toenemen

Opvallend is dat Delft een klein aandeel koopwoningen heeft. Slechts 37% van de woningen is een koopwoning, terwijl het landelijk gemiddelde op 57% ligt. Daartegenover staat dat het aandeel woningen in het bezit van woningcorporaties in Delft groot is, waaronder ook veel studentenwoningen. Om veel woningen te realiseren, zijn grote gebieds­ ontwikkelingen, zoals Nieuw Delft en het Kabeldistrict, essentieel. Daarnaast heeft het aantal woningen ook invloed op de inkomsten van de gemeente. Zo wordt bij de verdeling van het gemeentefonds onder meer gekeken naar het aantal inwoners van de gemeente.

We zien ook dat de vereenzaming toeneemt. Het aandeel eenpersoonshuishoudens is met 58% heel hoog. Collectieve woonvormen zijn aantrekkelijk voor bewoners die meer gezamenlijk willen wonen. Dit kunnen naast eenpersoons­ huishoudens ook andere samenstellingen zijn, zoals gezinnen. Wooncollectieven kunnen zorgen voor meer persoonlijke verbinding en betrokkenheid in de wijk en helpen bij het tegengaan van eenzaamheid. Naast nieuwbouw kan ook de bestaande woningvoorraad diverser worden bewoond. Een deel van de bestaande woningvoorraad moet worden gerenoveerd en verduurzaamd, en klimaatbestendig en beter toegankelijk worden gemaakt. Dit biedt ook kansen voor andere aanpassingen, bijvoorbeeld als meerdere huishoudens een woning willen delen.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

21

Ons – ambtelijk – advies: 1. Houd tempo in de woningrealisatie. Breng prioritering aan in welke ontwikkellocaties voorrang krijgen en kies per ontwikkeling welke beleidseisen strikt noodzakelijk zijn. Wanneer op iedere locatie moet worden voldaan aan alle ambities, dan is realisatie onhaalbaar. 2. Realiseer in ieder geval studentenwoningen op en rond de TU Delft Campus en kijk naar mogelijkheden in omliggende gemeenten. Dit komt tegemoet aan het grote tekort aan studentenhuisvesting en hiermee blijft de bestaande woningvoorraad beter beschikbaar voor andere woningzoekenden.

3. Stimuleer doorstroming uit de bestaande voorraad door een aantrekkelijk aanbod voor senioren te ontwikkelen. Hierdoor komen meer gezinswoningen beschikbaar. 4. Zet in op betaalbare, toegankelijke en collectieve woonvormen. Dit is van belang gezien het grote aantal eenpersoonshuishoudens en de toenemende eenzaamheid en zorgvraag. Geef hieraan ruimte in zowel nieuwbouw als in bestaande bouw, bijvoorbeeld via woningdelen.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

22

Veiligheid en weerbaarheid

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

23

Het type criminaliteit en de impact ervan veranderen. Traditionele criminaliteit neemt af, wat ook een bredere trend buiten Delft is. Tegelijkertijd hebben de zwaardere incidenten een heftigere impact en constateren we een toename van jeugdcriminaliteit in Delft-West, ondermijnende (georganiseerde) criminaliteit en online criminaliteit. Ondanks de veranderende criminaliteit blijft de veiligheids­ beleving in Delft het afgelopen decennium redelijk stabiel: 86% van de inwoners voelt zich veilig. Er zijn echter grote verschillen in de veiligheidsbeleving tussen wijken en buurten. Zo voelt slechts 60% van de inwoners in Poptahof-Noord zich veilig. Dat het veiligheidsgevoel niet toeneemt als de traditionele criminaliteit afneemt, kan dus deels worden verklaard door de toename en veranderende impact van andere criminaliteit, zoals online criminaliteit. Ook kan de sterke toename in overlast daaraan bijdragen. Het aantal overlastmeldingen is sterk gestegen. De voornaamste oorzaken zijn onbegrepen gedrag en geluidshinder. Acteren op criminaliteit vraagt om een balans tussen repressie en preventie. De gemeente heeft maar beperkt invloed op de repressie. De gemeente zet in op preventie met onder meer de aanpak Preventie met Gezag. Voor meer inzet op preventie zijn geen extra beleidskaders nodig, maar wel meer professionals in de uitvoering, zoals jongerenwerkers.

Preventie tegen online criminaliteit kan worden bevorderd door het versterken van digitale vaardigheden bij inwoners. Preventie tegen criminaliteit in de openbare ruimte kan ook worden bevorderd via stads­ ontwikkeling, door hierbij na te denken over bijvoorbeeld verlichting en sociale controle. Preventie kan dus op verschillende manieren worden ingezet.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Voor veiligheid is een balans nodig tussen repressie en preventie. Denk bij preventie aan jongerenwerkers in de wijk, aandacht voor veiligheid bij stadsontwikkeling en betere weerbaarheid van inwoners tegen online criminaliteit. 2. Werk aan weerbaarheid. Onder meer geopolitieke spanningen vereisen dat we de komende jaren werken aan onze weerbaarheid. Dit vraagt van de hele samenleving en gemeentelijke organisatie breed aandacht. 3. Het is essentieel om de eigen digitale weerbaarheid van de gemeentelijke dienstverlening te verhogen. Zorgen dat diensten toegankelijk blijven, draagt ook bij aan de versterking van de maatschappelijke weerbaarheid. Er kan worden gekozen voor een koers waarin we meer soevereiniteit realiseren in het gebruik van onze digitale middelen.

De rijksoverheid heeft de oproep gedaan om de maatschappe­lijke weerbaarheid te versterken. Gemeenten spelen hierbij een rol. Het gaat om weerbaarheid in situaties rondom (dreiging van) oorlog, digitale dreigingen en langdurige verstoringen, zoals stroomuitval en wateroverlast.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

24

Innovatie als motor voor de stad, de regio en het land

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

25

Delft heeft zich ontwikkeld van een stad van handel en nijverheid naar een industriestad en vervolgens naar een stad van techniek en innovatie. Delft heeft met de TU Delft, kennis­instituten, hogescholen en de vele maakbedrijven een sterke troef in handen voor het creëren van innovatieve technologieën en het creëren van nieuwe banen. De stad telt momenteel 61.000 banen. Dit is een aanzienlijke stijging ten opzichte van 47.000 banen in 2000. Opvallend is ook de sterke stijging van het aantal individuele ondernemers van 900 naar 8.700 in de afgelopen 25 jaar. De regio Delft en Westland staat al jaren bovenaan de lijst van sterkste regionale ecosystemen voor ondernemerschap in Nederland. Delft is de broedplaats voor startups die door­ groeien naar scale-ups. De bedrijven en onderwijs­instellingen in Delft zorgen bovendien voor werkgelegenheid en zijn een belangrijke motor voor de Delftse en Nederlandse economie. De verscheidenheid aan nieuwe technologieën in Delft is uniek. Alle door de rijksoverheid benoemde tien sleuteltechnologieën zijn hier aanwezig. Hier ligt het fundament van een innovatieecosysteem met een regionale, landelijke en internationale reikwijdte. Technische oplossingen die hier worden bedacht, hebben impact op de maatschappelijke opgaven in de wereld. Het Innovatiedistrict Delft is de kraamkamer van het Delftse ecosysteem.

Hier is zichtbaar waar de unieke concentratie van kennis, technologie, talent en ondernemerschap toe leidt. Delft huisvest verschillende hotspots voor innovatie. Bij YES!Delft en NEXT!Delft ontstaan startups die ruimte hebben om te groeien. Daarnaast is de Biotech Campus Delft met Planet.Bio gespecialiseerd in de eiwittransitie. Terwijl in de Buccaneer start- en scale-ups op het gebied van energie en de maritieme sector worden gefaciliteerd.

We zien dat circulair ondernemen steeds belangrijker wordt. Er ontstaan nieuwe (vaak innovatieve) ondernemers die circulaire diensten en producten leveren. Ook zien we dat steeds meer mkb-bedrijven stappen zetten naar een meer circulaire bedrijfsvoering. De gemeente speelt hierbij een rol door het opzetten van nieuwe initiateven, het verbinden van partijen en het zoveel mogelijk faciliteren van circulaire initiatieven.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Zet het Innovatiedistrict Delft goed op de kaart. Wil Delft dit gebied optimaal ontwikkelen, dan is daarvoor steun nodig van medeoverheden. Consolideer en versterk de samenwerking met partners binnen en buiten de stad. 2. Het innovatiedistrict kan meer ruimte bieden voor ontmoetingen. Zo kunnen de TU Delft Campus en stationsgebied Delft Campus levendiger worden door het toevoegen van woningen en voorzieningen. 3. Zet in op het versterken van de verbinding tussen Delft-West en het Innovatiedistrict Delft. Dit is relevant voor onderwijs, banen en mobiliteit.

Het Innovatiedistrict Delft telt momenteel ruim 1000 bedrijven en organisaties die zorgen voor zo’n 22.500 arbeidsplaatsen. Daarnaast studeren er ruim 30.000 studenten op mbo-, hbo- en wo-niveau en in het gebied wonen ruim 4.300 mensen. De TU Delft Campus en Schieoevers worden verder ontwikkeld tot het Innovatiedistrict Delft: een sociaal en duurzaam ecosysteem. Hier gaan wonen, werken, leren en innoveren hand in hand. Het wordt een plek met mogelijkheden voor alle Delftenaren, waar opleidingen op alle niveaus worden aangeboden en waar afgestudeerden direct een baan kunnen vinden in de techniek. Bedrijven die ontstaan op de campus kunnen hier verder doorgroeien en jongeren wonen straks dicht bij hun opleiding en werk.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

26

Verder met de uitvoering van de energietransitie

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

27

Met de energietransitie wordt gewerkt aan een stad die in 2050 klimaatneutraal is. Op weg daarnaartoe zijn er ook voor 2030 al ambitieuze doelstellingen voor CO2-reductie. Woningen worden voorzien van duurzame, lokale en betaalbare warmte. Hiervoor krijgen inwoners ondersteuning om hun huis te isoleren en worden woningen aangesloten op het warmtenet. 57% van de Delftenaren is vaak of altijd bezig met duurzaamheid.1

In Voorhof en Buitenhof krijgen de komende jaren 15.000 woningen aansluiting op de lokale geothermiebron. Dit is het grootste geothermieproject voor woningen in het land. Het gaat hier om nieuwe technologie in een sterk veranderend (wettelijk) speelveld, waardoor de realisatie van het warmtenet een complex project is. Tot aan 2030 zal de gemeente samen met inwoners en maatschappelijke partners volop aan de slag zijn om met en voor woningeigenaren in Voorhof en Buitenhof het handelingsperspectief voor ‘aardgasvrij’ te schetsen. Alleen dan kan in de toekomst het besluit worden genomen om een buurt of wijk aardgasvrij te maken. In heel Nederland is sprake van overbelasting van het elektriciteitsnet, ofwel netcongestie. Dit betekent dat bij uitbreiding van elektriciteitsverbruik storingen kunnen ontstaan op piek­momenten. Dit heeft gevolgen voor toekomstige stedelijke ontwikkelingen. Er is voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet om onze geplande nieuwe woningen aan te sluiten, maar alle nieuwe aansluitingen of uitbreidingsverzoeken van bedrijven komen op een wachtlijst terecht. De impact voor bedrijven en ondernemingen is daarmee groot.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Benut het energienetwerk efficiënter door het bewustzijn van energieverbruik van bewoners en bedrijven te vergroten. Dit is nodig, want het energienetwerk kan niet onbeperkt groeien. Het vraagt goede voorlichting en samenwerking met bedrijven en netwerkbeheerders. De gemeente kan een stimulerende en faciliterende rol hebben in de benodigde gedragsaanpassing bij het omgaan met energie en in het vergroten van de weerbaarheid van bedrijven en bewoners. 2. Zet samen met lokale partners en het bedrijfs­ leven in op slimme en creatieve oplossingen voor de netcongestie. Energiehubs spelen hierin een belang rijke rol. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het delen van data, afspraken over het piekverbruik van elektriciteit door bedrijven, toevoegen van duurzame energiebronnen en het lokaal opslaan van elektriciteit gedurende piek­ momenten. Gemeente en provincie zijn belangrijke partners in deze ontwikkelingen door kennis, netwerk en subsidies te ontsluiten. 3. Ga door met de inspanningen om een haalbaar en betaalbaar warmtenet in Delft te realiseren. Investeren in het collectieve warmtenet is vaak maatschappelijk de beste oplossing om van het gas af te komen. Als door vertraging mensen individuele alternatieve elektrische oplossingen gaan zoeken, zal dit op den duur meer investeringen in het elektriciteitsnet vergen.

1 Op welke manieren zijn Delftenaren bezig met duurzaamheid? Lees de resultaten uit de omnibusenquête: Resultaten Omnibusenquête Duurzaamheid 2023

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

28

Delft en de omgeving

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

29

Delft heeft een unieke positie tussen twee G4-gemeenten in en met een centrale voorzieningenrol voor haar omliggende gemeenten. Voor veel inwoners spelen gemeentegrenzen geen rol in hun dagelijkse verplaatsingen en oriëntatie voor werk, scholing, voorzieningen en woningmarkt. Delft ligt midden in de sterk verstedelijkte Zuidelijke Randstad en de meeste bestuurlijke samenwerkingspartners zijn onderdeel van dit gebied. De stad heeft een verbindende rol binnen de Zuidelijke Randstad, tussen de Haagse en Rotterdamse regio, en tussen grote en kleinere gemeenten. Dat vraagt echter ook laveren om onze belangen te behartigen. De regionale samenwerkingsverbanden waaraan Delft deelneemt, vormen een complex netwerk waarbij we ons steeds moeten verhouden tot verschillende schaalniveaus. De samen­werkingsverbanden bevinden zich in de Haagse regio, de Rotterdamse regio of ze strekken zich uit over de Zuidelijke Randstad. Dit is afhankelijk van het beleidsterrein. In een deel van de regionale samenwerkingsverbanden voeren we ook taken gezamenlijk uit. Delft vervult op meerdere thema's een centrumrol voor de regio, bijvoorbeeld voor werk, zorg, onderwijs en detail­ handel. Ook maken inwoners van de buurgemeenten gebruik van onder meer sport- en cultuurvoorzieningen in Delft. Vanuit deze centrumrol en haar ligging heeft Delft voorzieningen voor meer dan de eigen inwoners.

Omgekeerd is voor Delft het omliggend regionaal recreatief en groengebied van groot belang.

Landelijke netwerken, zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de G40, zijn belangrijker geworden om lokale belangen onder de aandacht te brengen. Het G40-steden­netwerk zorgt voor de gezamenlijke belangenbehartiging en kennisdeling voor 41 grote steden, waaronder Delft. De VNG behartigt de gezamenlijke belangen van alle gemeenten bij het Rijk. Het gaat onder meer om het belang van voldoende financiële middelen en beleidsvrijheid voor de uitvoering van taken. De gemeente werkt ook in de stad met veel partners samen. In Delft hebben we twee grote strategische partners, die Delft mede hebben gevormd tot wat de stad nu is. In het zuiden is dat de TU Delft en in het noorden dsm-firmenich. Allebei zijn ze eigenaar van een campus en zijn ze van belang voor (innovatieve) banen en werkgelegenheid. In 2016 hebben de gemeente en de TU Delft een samenwerkings­ convenant voor tien jaar afgesloten met als hoofddoel om vanuit een strategische agenda te werken aan een sterke combinatie van stad en universiteit die internationaal concurrerend is. Momenteel loopt een herijking van dit convenant. Daarbij is het doel om de samenwerking ook de komende jaren verder te concretiseren en verduurzamen.

Leiden

Den Haag

Delft

Rotterdam

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

30

In 2023 zijn afspraken gemaakt over de bestuurlijke samen­werking tussen de gemeente en dsm-firmenich. Het gezamen­lijke doel is om bij te dragen aan de transitie naar een biobased economie en een meer verantwoorde leefomgeving. Voor de Biotech Campus Delft (BCD) is de voorgenomen verkoop van het gebied ten oosten van het spoor (BCD-oost) een grote ontwikkeling. De gistfabriek zal eind 2025 sluiten. Daarna zal dsm-firmenich BCD-oost op de markt brengen. Ongeacht de wijze van invulling zullen de gebiedsontwikkeling en de verbinding met de binnenstad en RijswijkBuiten inzet van de gemeente vragen.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Behoud de samenwerking met andere overheden en bestuurlijke netwerken. Om doelen in de stad te bereiken, is steeds intensievere samenwerking met bestuurlijke partners nodig, zoals de rijksoverheid, de provincie en andere gemeenten. Wees daarom zuinig op de contacten en netwerken die er zijn. 2. Koester het strategisch partnerschap en ontwikkel dit samen door. De samenwerking met strategische partners blijft van groot belang voor de opgaven en transities in Delft, voor meer maatschappelijke impact en voor de doorontwikkeling van een sterke stad met een goed investeringsklimaat. 3. Draag je boodschap actief uit in de regio, in netwerken en in het land. Zoek de samenwerking met maatschappelijke en bestuurlijke partners en focus op een beperkt aantal speerpunten.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

31

Organisatie

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

32

De dienstverlening van de gemeente ondersteunt de huidige en toekomstige inwoners, onder­ nemers, organisaties en bezoekers om hun zaken eenvoudig te regelen. De dienstverlening is toegankelijk én eigentijds. De Delftenaar waardeert deze dienstverlening met een 7,8. Er wordt gewerkt volgens vier leidende principes: werken voor en samen met de stad, er zijn voor iedere Delftenaar en een toegankelijke én eigentijdse dienstverlening. Er is een sterk fundament gelegd. De organisatie is er klaar voor om het volgende bestuur hierin te ondersteunen en te faciliteren. Opgavegericht werken

Wijkgericht werken

We zien dat vraagstukken in de samenleving complexer worden. Voor veel vraagstukken is er al lang niet meer één oplossing binnen één sector en met één actor. Er zijn meerdere invalshoeken en partijen nodig. De afgelopen periode is de gemeente gestart met de methode van opgavegericht werken voor de drie langjarige opgaven. Hierdoor werken we integraal aan opgaven met meer inzicht aan de voorkant en vervolgens met focus en gedeeld eigenaarschap. Dit levert naast bundeling van middelen en uitvoeringskracht ook resultaten op die bijdragen aan meerdere doelen.

Met de licht-programmatische wijkaanpak organiseert de gemeente zich meer nabij de inwoners, raakt beter bekend met wat er leeft en is zelf ook zichtbaarder en toegankelijker. Zo kan ze samen met bewoners en lokale organisaties beter inspelen op wat er in een buurt nodig is. Initiatieven van bewoners kunnen ondersteund worden met een passend subsidiebeleid. De gemeente coördineert het leefbaarheids­ overleg waar alle professionals in de wijk elkaar periodiek ontmoeten. En met het welzijnswerk en het Café Positief Gezond richt de gemeente zich ook op preventie in de wijk. Wijkgericht werken helpt integraal werken te structureren: op wijk- en buurtniveau komt alles in de uitvoering samen.

Er zijn meer vraagstukken die zich goed lenen voor opgave­ gericht werken, zoals bijvoorbeeld in de binnenstad. Hier is de afgelopen periode vanuit diverse thema’s en beleidsvelden hard gewerkt aan diverse projecten, waarbij veel afkwam op de inwoners en ondernemers. Denk daarbij aan thema’s zoals het terrassenbeleid, parkeerbeleid, dubbelgebruik (de rode loper), toegankelijkheid, en vergroening. Een meer gebieds­ gerichte en integrale benadering van de vraagstukken biedt kansen om deze meer in samenhang op te pakken en af te ronden.

Samen met de stad Om de vraagstukken en opgaven in Delft te realiseren, is samenwerking met andere partijen essentieel, zowel lokaal, regionaal als landelijk. We benutten de kracht van Delft, samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partijen en medeoverheden door meer (en anders) samen te werken. Mensen en organisaties in de stad hebben veel kennis, kunde, inzichten en netwerken die waardevol zijn voor de verdere ontwikkeling van de stad. We zien dat samenwerkingen verduurzamen, intensiveren én vruchten afwerpen. Zo lukt het om rondom de drie langjarige opgaven partners en medeoverheden te binden en middelen te bundelen. De gemeente vervult steeds vaker de rol van netwerkpartner die inwoners, organisaties en partijen verbindt, vanuit gelijkwaardigheid en gedeeld eigenaarschap. De gemeente neemt dus geen regisserende en trekkende rol op zich, maar een initiërende, coördinerende, faciliterende en ondersteunende rol. Uiteraard is de gemeentelijke positie ook afhankelijk van het onderwerp en de verantwoordelijkheid die de gemeente daarin heeft. Dit betekent: loslaten waar het kan en sturen waar het moet.

Participatie Bij ruimtelijke ontwikkelingen is ‘Delfts Doen’ het uitgangspunt. Dit is een zorgvuldige aanpak, opgesteld met inwoners, ondernemers en partners. In deze aanpak is alle ruimte om informatie te delen en het goede gesprek te voeren over een nieuw initiatief. Bij aanvragen voor omgevingsvergunningen toetst de gemeente of de initiatiefnemer het participatietraject Delfts Doen zorgvuldig heeft doorlopen. Inwoners en belang­ hebbenden worden zo tijdig betrokken bij een initiatief, zodat plannen nog beter kunnen worden en er meer draagvlak is. De ervaringen met deze aanpak worden op dit moment geëvalueerd. In een brief aan de raad heeft de Delftse Rekenkamer recent aandachtspunten gegeven waarmee de raad de eigen rol en invloed op participatie kan versterken.

Digitalisering en datagestuurd werken Digitalisering biedt kansen om zaken wezenlijk anders te doen of anders te organiseren. Nieuwe vormen van digitalisering of andere vormen van innovatie geven mogelijkheden om de dienstverlening van de gemeente te verbeteren. Een van de vormen is datagestuurd werken. Dit geeft inzicht en overzicht op onze opgaven en biedt kansen voor onze dienstverlening. Zo zien we bijvoorbeeld nu nog regelmatig dat inwoners niet alle regelingen weten te vinden, waar zij recht op hebben. Mogelijk kan dit in de toekomst gerichter worden aangeboden aan inwoners door het combineren van data.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

33

Ook kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen om de werk­ processen en dienstverlening aan inwoners en ondernemers te verbeteren en te vereenvoudigen. De gemeente blijft deze technologische ontwikkelingen volgen en benut de mogelijk­ heden van AI-oplossingen waar deze meerwaarde hebben voor de stad. Transparantie en verantwoording staan hierbij voorop.

Inzet personeel De gemeentelijke organisatie werkt voor de grote opgaven en zorgt dat de reguliere taken goed worden uitgevoerd. De organisatie is de afgelopen jaren wat gegroeid. Deze groei is gefinancierd met tijdelijke middelen en projectbudgetten. Het is van belang dat de organisatie flexibel kan meebewegen en blijft aansluiten bij de hoeveelheid werk die we voor de stad moeten verrichten. De omvang van de organisatie moet wel blijven passen bij de middelen die hiervoor beschikbaar zijn. Met succes hebben we de afgelopen periode ingezet op een stabiel personeelsbestand. Waar mogelijk hebben we tijdelijk personeel vervangen door vast personeel. Deze koers zetten we door, waarbij we nadrukkelijk monitoren en sturen. De krapte op de arbeidsmarkt vormt daarnaast ook een uitdaging voor het uitvoeren van projecten en het realiseren van doelen. Door de concurrentie om arbeidskrachten en de grote vraag naar specifieke vaardigheden, kan de gemeente niet altijd de noodzakelijke uitvoeringskracht inzetten om ambities tijdig en volledig te realiseren. Dit heeft ook gevolgen voor de werkdruk. Het binden en boeien van medewerkers staat hoog op de agenda.

Ons – ambtelijk – advies: 1. Ga door met opgavegericht werken. Doe dit voor complexe langjarige vraagstukken. Dit leidt tot meer inzicht en overzicht aan de voorkant en integraal werken aan de oplossing met de juiste partijen. Stedelijk programmeren, wijkgericht werken en datagestuurd werken dragen hieraan bij. 2. Houd focus op de inwoner. Organiseer je dicht bij de inwoner door wijkgericht werken en ga door met Delfts Doen. In de uitvoering komt alles op buurt- en wijkniveau samen. Ruimte geven aan bewonersinitiatieven vraagt onder meer dat we flexibel kunnen inspelen op de behoeften van bewoners. Zorg dat het subsidiebeleid aansluit bij wijkgericht werken. 3. Aanwezigheid in de stad. Zorg ervoor dat we de stad goed kennen, op de hoogte zijn van wat er speelt en dat inwoners gemakkelijk contact kunnen opnemen met de gemeente. 4. Proactieve dienstverlening. Zet in op mogelijkheden voor proactieve dienstverlening aan inwoners, waarbij inwoners aangeboden krijgen waar ze recht op hebben, of dit (met hun toestemming) automatisch toegekend krijgen. Het initiatief ligt dus bij de gemeente en niet bij de inwoner. Daarbij werken we vanuit vertrouwen in de inwoner. Zorg ervoor dat medewerkers in de dienstverlening rekening kunnen houden met de persoon en diens omstandigheden, en dat er ruimte is voor maatwerk. 5.

Houd bij het maken van keuzes rekening met de beschikbaarheid van personeel. Dit geldt zowel voor de gemeentelijke organisatie als voor partners in de stad.

Ambtelijke adviezen voor de bestuursperiode 2026-2030

34

Colofon Dit advies wordt u aangeboden door het directieteam van de gemeente Delft. Delft, juli 2025