Actieprogramma - Delft tegen mensenhandel 2022-2023

Delft tegen mensenhandel Acti eprogramma 2022-2023

Inhoud 1. Inleiding.............................................................................................................................................. 3 2. Wettelijk kader.................................................................................................................................... 4 3. Doelstellingen..................................................................................................................................... 4 4. Prioriteitstelling................................................................................................................................... 5 5. Aandachtsfunctionaris mensenhandel................................................................................................5 6. Signaleren van mensenhandel........................................................................................................... 6 6.1 Meldroute...................................................................................................................................... 6 6.2 Interne kennis............................................................................................................................... 6 7. Inzetten op preventie..........................................................................................................................

7 7.1 Preventieve aanpak seksuele uitbuiting........................................................................................ 8 7.2 Preventieve aanpak criminele uitbuiting........................................................................................9 8. Bijlagen............................................................................................................................................. 10 8.1 Interne meldroute........................................................................................................................ 11 8.2 Externe meldroute....................................................................................................................... 12

2

1. Inleiding Mensenhandel is een ernstige, persistente vorm van ondermijning die zich grotendeels onder de radar afspeelt. Vaak denkt men bij mensenhandel aan mensensmokkel. Deze associatie is echter grotendeels incorrect; bij mensenhandel gaat het om het: “het werven, vervoeren of opnemen en huisvesten van mensen met gebruik van dwang.” Het doel van de mensenhandelaar is de uitbuiting van een persoon. Er zijn verschillende vormen van mensenhandel: o o o o

Arbeidsuitbuiting: als iemand werkt en de inkomsten (gedeeltelijk) moet afdragen en/of in mensonterende omstandigheden moet werken. Seksuele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om seks te hebben tegen betaling van geld, kleding of eten en dat moet afdragen aan de uitbuiter. Criminele uitbuiting: als iemand gedwongen wordt om te bedelen, stelen of andere criminele activiteiten uit te voeren en de buit moet afdragen aan de uitbuiter. Gedwongen orgaanverwijdering: hierbij wordt iemand gedwongen om zijn of haar organen af te staan.”1

Ondanks dat mensenhandel slachtoffers door heel Nederland maakt is hier lange tijd sprake geweest van een beleidsmatige blinde vlek. Delft heeft zich daarom in 2018 in het Interbestuurlijk Programma samen met andere gemeenten gecommitteerd om mensenhandel actief aan te pakken 2. Regionaal is besloten dat de deelnemende gemeenten zullen voldoen aan een basisniveau van de aanpak van mensenhandel3. Dit nieuwe basisniveau bestaande uit diverse nieuwe maatregelen waar dit actieprogramma verder op in zal gaan. Delft voerde voor het voldoen aan dit basisniveau al beleid op het tegengaan van seksuele uitbuiting 4. Zoals beschreven in het huidige handhavingsarrangement mensenhandel werkt de gemeente samen met o.a. andere overheidsinstanties om malafide seksinrichtingen en onvergunde prostitutie tegen te gaan. Tevens werkt de gemeente samen met partner SHOP in de context van de Zorg- en Veiligheidskamer om deze vorm van mensenhandel aan te pakken 5. Door het basisniveau te implementeren pakt de gemeente naast seksuele uitbuiting meer vormen van mensenhandel aan (criminele & arbeidsuitbuiting). Daarnaast kunnen we met de actiepunten uit dit programma onze regionale samenwerkingsverbanden verdiepen met verschillende partners. Door het invoeren van een breder en proactief mensenhandel beleid in regionaal verband kan Delft helpen met het tegengaan van deze ingrijpende problematiek.

1

Zie https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/mensenhandel-mensensmokkel/bestrijden-mensenhandel#:~:text=Wat%20is %20mensenhandel,de%20uitbuiting%20van%20een%20persoon . 2 In het Interbestuurlijk programma hebben gemeenten, het Rijk, provincies en waterschappen startafspraken gemaakt over tien maatschappelijke opgaven 3

Zie ‘Regionale handreiking Mensenhandel Regio Den Haag 2021’, RSIV: Regionale handreiking mensenhandel (rsiv.nl) Delft, 2015 5 Shop Den Haag: SHOP Den Haag - Kennis- en expertisecentrum sekswerk en mensenhandel (shop-denhaag.nl) 4

3

2. Wettelijk kader De aanpak van mensenhandel is terug te vinden in meerdere (inter)nationale en regionale akkoorden, verdragen en afspraken. De volgende akkoorden beschrijven de noodzaak van het beschermen van slachtoffers van mensenhandel, en het tegengaan van deze problematiek op internationaal niveau: o o o

het Protocol inzake de preventie, bestrijding en bestraffing van mensenhandel (Verenigde Naties, 2000) het Verdrag van de Raad van Europa inzake de bestrijding van mensenhandel (2005) de EU-richtlijn mensenhandel 2011/36/EU (2011, Europese Unie).

Op regionaal niveau: o

De Coalitie tegen Ondermijning, inzake de aanpak van mensenhandel (RIEC, 2021).

Op gemeentelijk niveau: o o

Het Veiligheidsplan 2019-2022, inzake de opgeschaalde inzet op ondermijning (Delft 2019). Het Coalitieakkoord, inzake de aanpak van mensenhandel (Delft, 2022).

Door dit basisniveau te implementeren en daarmee mensenhandel tegen te gaan en slachtoffers te beschermen geeft Delft uitvoering aan de bovenstaande afspraken.

3. Doelstellingen

Het aantal slachtoffers van mensenhandel te verminderen, door in te zetten op bewustwording en preventieve maatregelen. 2. Om de gemeentelijke informatiepositie te verbeteren en mensenhandel als ondermijnende factor in de samenleving beter in kaart te brengen, en zodoende effectievere barrières hiertegen op te werpen. 3. Om de gemeente een onaantrekkelijke plaats te maken voor daders, en zodoende de veiligheid van de inwoners van Delft te verbeteren. 4. De regionale samenwerking te intensiveren, en waar mogelijk deze problematiek als regio proberen tegen te gaan. 1.

4

4. Prioriteitstelling De gemeente heeft zich gecommitteerd aan het opnemen van een actief mensenhandel beleid binnen haar ondermijningsaanpak. Delft geeft met dit actieprogramma uitvoering aan het afgesproken basisniveau van de aanpak van mensenhandel, zoals vastgesteld tijdens het RBO op 2012-2021. Tevens wordt hiermee uitvoering gegeven aan de wens om mensenhandel actief aan te pakken, zoals beschreven in het coalitieakkoord van Delft in 2022.

5. Aandachtsfunctionaris mensenhandel

Het aanstellen van een aandachtsfunctionaris mensenhandel legt de basis om een actief beleid op mensenhandel te kunnen voeren. Dit is dan ook een vereiste binnen het regionaal basisniveau, zoals beschreven in de eerder genoemde handreiking. De taken van de aandachtsfunctionaris omvatten het volgende: o o o o o o o

Zet binnen de gemeente aan tot bewustwording en voorlichting van zowel zijn/haar collega’s als andere professionals in de gemeente, die mogelijk met slachtoffers in contact komen. Is het aanspreekpunt voor collega’s die mogelijke signalen van mensenhandel hebben waargenomen en is daarbij onderdeel van de interne meldroute. Denkt mee over signalen en zet de signalen door naar de juiste ketenpartner(s). Is bekend met de bestuurlijke mogelijkheden om barrières tegen mensenhandel op te werpen. Is bekend met de instanties waar slachtoffers van mensenhandel terechtkunnen en is aanspreekpunt voor deze instanties namens de gemeente. Is op de hoogte van de regionale- en landelijke ontwikkelingen op het gebied van mensenhandel en deelt de gemeentelijke ‘good practices’ met de regio. Houdt het beleid up-to-date en onderhoudt de verbinding met de partners vanuit zowel de zorg als de veiligheidshoek en maakt hier samenwerkingsafspraken mee.

De aandachtsfunctionaris vertegenwoordigt ook de gemeente Delft bij de periodieke mensenhandeltafels, georganiseerd door het Regionaal Samenwerkingsverband Integrale Veiligheid (RSIV). Deze mensenhandeltafels worden sinds 2020 geleid door een regionale ketenregisseur mensenhandel. In deze bijeenkomsten wordt o.a. informatie uitgewisseld tussen ketenpartners en gemeentes uit de regio, worden ontwikkelingen besproken en de regionale aanpak afgestemd 6. Delft heeft van april tot december 2022 ingezet op het inrichten en waarborgen van de rol van aandachtsfunctionaris mensenhandel en de bovenstaande punten. Dit vormde de basis voor de maatregelen waar dit actieprogramma verder op in gaat. De rol is vanaf december 2022 gewaarborgd binnen de gemeentelijke organisatie (Zorg- en Veiligheidskamer).

6

Zie ‘Regionale handreiking Mensenhandel Regio Den Haag 2021’, RSIV: Regionale handreiking mensenhandel (rsiv.nl)

5

6. Signaleren van mensenhandel Zowel interne medewerkers alsook medewerkers van specifieke bedrijfssectoren kunnen een sleutelrol spelen bij het signaleren van mensenhandel. Een medewerker die na een interactie met een inwoner een ‘niet-pluis-gevoel’7 heeft en signalen van mensenhandel oppikt, en vervolgens weet waar hij/zij dit kan melden kan de beslissende factor zijn om iemand uit een uitbuitingssituatie te halen. Daarom heeft de gemeente bij het inrichten van de Delftse basisaanpak van mensenhandel specifiek ook ingezet op het aanbieden van toegankelijke online signaleringscursussen. Algemene bewustwording is hierbij ook zeer belangrijk, maar het aanrijken van praktische kennis waarmee mensen zelf kunnen helpen bij het herkennen en melden van signalen is van onmisbare waarde voor een actief mensenhandel beleid. Dit legt de basis voor het bieden van hulp aan specifieke slachtoffers, het helpen opwerpen van barrières tegen daders en het in kaart brengen van deze problematiek in het algemeen.

6.1

Meldroute

Een centraal onderdeel binnen het basisniveau is de meldroute, omdat dit een gestructureerde manier biedt om vermoedens van mensenhandel systematisch te behandelen 8. Hierdoor gaan minder signalen verloren, en behoudt de aandachtsfunctionaris een centraal overzicht van ontwikkelingen. In bijlage 8.1 en 8.2 staan de interne en de externe meldroute. Deze routes lopen gelijk aan interne meldroutes voor andere veiligheidssignalen. Door de extra inzet op het verbeteren van de informatiepositie en de bewustwording rondom signalering van mensenhandel is het binnen de lijn der verwachting dat de gemeente meer signalen zal ontvangen. Naarmate het gebruik van de meldroute intensiveert zal blijken op welke vlakken deze mogelijk geoptimaliseerd kan worden.

6.2

Interne kennis

Baliemedewerkers zijn binnen de gemeente eerstelijnsmedewerkers, dit houdt in dat zij het eerste aanspreekpunt zijn voor inwoners. Hierdoor komen zij dagelijks in aanraking met een zeer diverse groep mensen. In de praktijk betekent dit dat zij signalen van zowel daders als slachtoffers van mensenhandel kunnen oppikken. Dit in overweging nemende, heeft de gemeente besloten om alle huidige en toekomstige KCC medewerkers met direct klantcontact een CCV cursus over de signalen van mensenhandel te laten volgen9. Deze cursus laat medewerkers kennismaken met mensenhandel als fenomeen, leert hen concrete signalen te herkennen zoals deze zich kunnen voordoen aan de balie, en biedt hen de praktische tools om hier mee om te gaan en te melden via de bovenstaande route. Naast deze inhoudelijk kennis, maakt deze cursus de medewerkers ook bewust van hun sleutelrol in het herkennen van signalen. 7

Veelgebruikte term binnen ondermijning. Deze meldroutes zijn enkel bedoeld voor vermoedens; in concrete dreigingssituaties dient er contact opgenomen te worden met de politie of MeldMisdaadAnoniem. 9 E-learnings signalering mensenhandel - Het CCV 8

6

Hiernaast blijft de aandachtsfunctionaris inzetten op het intern aankaarten van de problematiek rondom mensenhandel, o.a. door het thema te agenderen bij diverse afdelingen en proactief samenwerkingen te blijven opzoeken.

7.

Inzetten op preventie

Mensenhandel is een persistente vorm van ondermijning met een zeer ingrijpend effect op het leven van de slachtoffers. Dit kan veel diverse vormen aannemen, en daarom worden er in de aanpak van mensenhandel gesproken over 4 categorieën: o o o o

Arbeidsuitbuiting Seksuele uitbuiting Criminele uitbuiting Gedwongen orgaanverwijdering

Om zo effectief mogelijk barrières op te werpen tegen mensenhandel, focust Delft zich conform de nationale trend op deze specifieke categorieën. Er is gekozen om hierbij niet in te zetten op gedwongen orgaanverwijdering, omdat hier vooralsnog te weinig concrete signalen voor zijn om nuttige maatregelen op in te zetten10. 7.1 Preventieve aanpak arbeidsuitbuiting

RIEC Verdiepend Onderzoek naar Arbeidsuitbuiting

Bij arbeidsuitbuiting werkt een persoon onder zeer slechte omstandigheden voor relatief weinig (tot geen) salaris. Vaak is hierbij sprake van een meervoudige afhankelijkheidsrelatie van de werkgever en dermate slechte omstandigheden dat mensenrechten in het geding komen. Delft heeft in Q4 2022 deelgenomen aan een regionaal verdiepend onderzoek naar arbeidsuitbuiting, dat werd uitgevoerd door het RIEC. In dit onderzoek zijn risico’s voor arbeidsuitbuiting in kaart gebracht, zowel voor Delft als voor de omliggende gemeenten. Dit biedt concrete aanknopingspunten en aanbevelingen voor de aandachtsfunctionaris om op een effectievere wijze barrières op te werpen tegen arbeidsuitbuiting in samenwerking met partners. Bij deze categorie mensenhandel blijft de aanpak vanuit juridische zin wel een uitdaging, omdat de grens tussen slecht werkgeverschap (bestuursrecht) en arbeidsuitbuiting (strafrecht) soms lastig aan te tonen is.

10

Vormen van mensenhandel | Mensenhandel | Nationaal Rapporteur

7

In het onderzoek (28-11-2022) komt naar voren dat de Delftse aanpak met dit actieprogramma voldoet aan het regionale niveau. Echter blijft het een uitdaging om goed zicht te krijgen op de slachtoffers van deze problematiek. Om dit te verbeteren worden de volgende maatregelen geadviseerd: Gebruik maken van bestaande wetten en vergunningsstelsel op het gebied van werkgeverschap en huisvesting om het zicht op mogelijke slachtoffers te verbeteren. Stimuleren van migranten om zich bij de gemeente in te schrijven als zij korter dan vier maanden in Nederland verblijven. Gebruik maken van de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit, de Terugmeldvoorziening en de combinatie van overlastmeldingen en leegstand om signalen van arbeidsuitbuiting in kaart te brengen.

7.1 Preventieve aanpak seksuele uitbuiting

Seksuele uitbuiting is de meest bekende mensenhandel categorie, en tevens de categorie met het grootste aantal slachtoffers11. Bij seksuele uitbuiting wordt het slachtoffer gedwongen tot seksuele activiteiten, hieronder vallen bijvoorbeeld loverboyproblematiek en het maken van pornografisch materiaal onder dwang. Bewustwording In het kader van de Europese Dag tegen Mensenhandel op 18 oktober heeft de gemeente in 2022 specifiek aandacht besteed aan de preventie van seksuele uitbuiting. Er is aan 350 horeca- en taxibedrijven een brief gestuurd uit naam van de burgemeester, waarin de werknemers werden uitgenodigd voor een cursus voor het herkennen van signalen van seksuele uitbuiting. Deze cursus is laagdrempelig en in meerdere talen beschikbaar voor baliemedewerkers, horecapersoneel en taxichauffeurs. Er is specifiek voor deze doelgroepen gekozen omdat zij onbewust seksuele uitbuiting kunnen faciliteren. Het doel van deze bewustwordingsactie was om de medewerkers in deze risicobranches bewuster te maken van seksuele uitbuiting, en hun mogelijke rol in het signaleren van deze problematiek. Hiernaast heeft de gemeente de online zichtbaarheid van mensenhandel verbeterd op de gemeentelijke website12.

Zo is er een pagina over mensenhandel bijgekomen met daarin informatie en hulpverwijzingen voor slachtoffers, en is hier ook naar gelinkt op de vergunningenpagina voor escortbedrijven13. Onderzoek Daarnaast heeft de gemeente een onderzoek naar online signalen van seksuele uitbuiting gepland. De verwachting is dat dit onderzoek in Q2 2023 de gemeente meer inzicht zal bieden over de omvang en de ontwikkelingen op het gebied van seksuele uitbuiting. SHOP Zoals eerder benoemd heeft de gemeente momenteel goede samenwerkingsbanden met de Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en Mensenhandel (SHOP). Indien er een slachtoffer van mensenhandel bij de gemeente in beeld komt, bijvoorbeeld een slachtoffer van loverboyproblematiek, dan kan de gemeente hem/haar aan een zorgcoördinator van SHOP of SHOP Jeugd verbinden14. Stichting De Haven De Haven biedt (fysiek en online)veldwerk, maatschappelijk werk en een uitstapprogramma op maat aan voor mannen en vrouwen binnen de seksindustrie, waaronder slachtoffers van seksuele uitbuiting. Daarnaast bieden ze binnen het inloopkantoor in Den Haag ook verschillende cursussen, trainingen en taallessen. Door deze structurele aanpak komt de stichting in contact met een groot aantal sekswerkers en ontstaat er een helder beeld van de seksindustrie. Net zoals SHOP, kan de gemeente hier een verbinding faciliteren tussen slachtoffers en zorg.

15 Haags Economisch Interventie Team (HEIT) 11

Vormen van mensenhandel | Mensenhandel | Nationaal Rapporteur Delft tegen mensenhandel | Gemeente Delft 13 Vergunning seksinrichting of escortbedrijf | Gemeente Delft 14 https://www.shop-jeugd-denhaag.nl/ 12

15

https://dehaven.nl/wat-doen-wij/

8

In het regionale interventieteam HEIT werken verschillende organisaties (gemeenten, politie, omgevingsdiensten, douane, inspectie SZW) samen om ondermijnende en criminele bedrijven en misstanden in de prostitutie aan te pakken. Het HEIT controleert en monitort ondernemingen waarbij er signalen zijn dat de wet wordt overtreden, zoals: o.a. seksuele uitbuiting en arbeidsuitbuiting. Dit soort signalen kunnen binnen komen via verschillende organisaties waaronder de gemeente Delft.16 Woningcorporaties Het komt regelmatig voor dat criminelen gebruikmaken van huurpanden om zelf anoniem te verblijven en/of illegale praktijken uit te voeren. Binnen Delft zijn vier grote woningcorporaties; Vestia, Vidomes, DUWO en Woonbron. De woningcorporaties zijn zogeheten ‘bewuste facilitators’ dat wil zeggen dat ze op de hoogte zijn van de risico’s binnen hun werkveld en door middel van samenwerkingsverbanden met de gemeente een de politie hun branche zo schoon mogelijk willen houden. Zo spelen deze corporaties een belangrijke rol in het signaleren van ondermijning en bij het verbinden van misstanden aan huurrechtelijke consequenties.

7.2 Preventieve aanpak criminele uitbuiting

Criminele uitbuiting is een onderbelichte categorie binnen mensenhandel. Dit komt omdat met name de signalering hiervan een uitdaging is, omdat het slachtoffer in kwestie gedwongen wordt tot het uitvoeren van criminele activiteiten. In eerste instantie lijkt een slachtoffer van criminele uitbuiting dus een delinquent, wat het lastig kan maken om deze problematiek aan te pakken. De meeste slachtoffers van criminele uitbuiting zijn Nederlandse kinderen en jongeren 17. Daarom is er de keuze gemaakt om in te zetten op de preventie van deze problematiek door op een toegankelijk wijze scholieren bewust te maken van de gevaren hiervan. Dit wordt gedaan door de volgende programma’s: Dealbreakers In 2022 is de regionale pilot Dealbreakers: ‘voorkómen is beter dan vóórkomen’ geïntroduceerd op middelbare scholen in Delft. Het doel van deze werkwijze is om de jonge aanwas in drugscriminaliteit terug te dringen. Op interactieve en laagdrempelige wijze worden middelbare scholieren via Dealbreakers bewust gemaakt van de nadelige kanten die kleven aan een criminele carrière, ‘fout’ verkregen geld en ongewenste contacten waar je niet meer vanaf komt 18. Framed Framed is een lesprogramma dat scholieren bewust maakt van de strafbaarheid van cybercrime, en maakt ze o.a. weerbaar tegen het onder groepsdruk deelnemen aan criminele online activiteiten.

Het is een gameformat ontworpen door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. . De Framed lessen worden gegeven door medewerkers van de gemeente Delft in samenwerking met de politie aan de onderbouw van het voortgezet onderwijs 19.

16

https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/veiligheid/haags-economisch-interventie-team-heit.htm

17

https://www.nji.nl/nieuws/meer-aandacht-nodig-voor-criminele-uitbuiting 18 https://rsiv.nl/kennisbank/jeugd/voorkomenjongeaanwas-1/ 19 Framed, the cybergame - Het CCV

9

Overig Hiernaast is in 2017 de Persoonlijke Aanpak Delft (PAD) in het leven geroepen. De gemeente (in samenwerking met partners) begeleid met dit traject jongeren die dreigen verder af te glijden in de criminaliteit. Indien er signalen van criminele uitbuiting van een jongere bij de aandachtsfunctionaris binnen komen dan kan een PAD traject een mogelijkheid zijn 20. Ten slotte is de gemeente van plan om het eerdergenoemde onderzoek naar seksuele uitbuiting te laten uitvoeren. Uit een recent CKM onderzoek is een aanzienlijk overlap gebleken tussen seksuele en criminele uitbuiting21. De verwachting is dan ook dat dit geplande onderzoek ook meer informatie kan bieden over criminele uitbuiting in Delft. 8.

20 21

Bijlagen

https://www.delftsupport.nl/professionals/projecten/pad-persoonlijke-aanpak-delft/ https://www.hetckm.nl/nieuws-en-publicaties/nederlandse-slachtoffers-criminele-uitbuiting/1

10

8.1

Interne meldroute

11

8.2

Externe meldroute

12