Accountantsverslag - gemeente Delft - 2022
Tekst van het document
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Accountantsverslag 2022
gemeente Delft
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 9 juni 2023
0I
1
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Aanbiedingsbrief Gemeente Delft Aan het college van burgemeester en wethouders en de raad T.a.v. de heer J. Mimpen (raadsgriffier) Stationsplein 1 2611 BV DELFT
Jaarrekening Vooruitblik
9 juni 2023
Onze samenwerking
Referentie: E6AVWPDWNUM4-669100560-97
Bijlagen
Geachte leden van de raad en het college, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2022 van gemeente Delft te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan van 22 september 2022. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle. Deze bevindingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder financiën.
Hebt u in de tussentijd vragen, neemt u dan gerust contact met ons op. Wij bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Anton Eelco Gerritsma []
Wij bespreken de inhoud van dit verslag tijdens de vergadering met de R&Acommissie op 31 mei 2023.
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van de gemeente Delft afgerond en zijn van plan hierbij een goedkeurende accountantsverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid te verstrekken. Daarnaast geldt dat we geen indicaties van fraude en/of niet-naleving van wet- en regelgeving hebben geconstateerd. Ook hebben wij geen bevindingen die strijdig zijn met de veronderstellingen van het college omtrent de financiële positie van de gemeente.
•
Vooruitblik en samenwerking
•
Bijlagen •
•
•
Onze conclusies
• •
Jaarverslag
De rechtmatigheidsverantwoording is effectief vanaf 2023. Gemeente Delft heeft alle voorbereidingen daarvoor getroffen. Dit jaar is de controle begeleid door de afdeling financiën Vooruitblik JaarControle 2022 en team audit samen (vorig jaar was dit uitsluitend team en samenrekening en gemeente Delft audit). De samenwerking hebben we als constructief financiële werking positie ervaren. Op de afdeling financiën is veel inzet van interimpersoneel nodig door het hoge verloop. Processen blijven operationeel. Het management team geeft momenteel extra aandacht om naar een nieuwe permanente Ontwikkelingen Bevindingen bezetting te werken. Dit geeft weer ruimte voor de 2022 benodigde ontwikkelingen op de administratie en P&C producten.
Ontwikkelingen 2022 Nieuwe controleverklaring: In onze controleverklaring is voor het eerst gerapporteerd over fraude en de financiële positie van uw gemeente. Delft heeft een klimaatadaptatiestrategie. Op basis van de huidige verslaggeving is vanuit de programmaverantwoording niet direct zichtbaar of de gemeente op koers ligt voor lange termijn doelstellingen en de acties voor afgelopen jaar het gewenste resultaat hebben gehad.
De jaarrekening en het jaarverslag zijn met elkaar verenigbaar. De kwaliteit van het jaarverslag is goed, de leesbaarheid is verbeterd. De informatiewaarde kan nog worden verbeterd door vaker redengevend in plaats van beschrijvend toelichting te geven.
Financiële positie en jaarrekening
•
• •
De financiële positie is de afgelopen jaren steeds verbeterd. Delft heeft een positief resultaat van €23,2 miljoen positief (exclusief reservemutaties). Begrotingswijzigingen voorspellen dit jaar beter de realisatie. Ruimtelijk domein – Kostenstijgingen en een lagere opbrengstverwachting worden gecompenseerd door een vrijval in Nieuw Delft voor parkeervoorzieningen. Sociaal domein – Onzekerheden in het sociaal domein stijgen; totale besteding is in lijn met het budget
Bevindingen
• • • •
We hebben voor €4,4 miljoen aan gecorrigeerde getrouwheidsfouten geconstateerd. Deze fouten hebben een gesaldeerd resultaat effect van €43.000. De onzekerheden over de PGB-uitgaven beslaan €3,0 miljoen. De omvang van de Europese aanbestedingsfouten is €1,4 miljoen. Er is geen sprake van bevindingen inzake begrotingsonrechtmatigheid of WNT.
3
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
3I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2022 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2022 van de gemeente Delft afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op de aspecten getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid In totaliteit hebben we 8 controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan er 6 zijn gecorrigeerd, 1 is niet gecorrigeerd en een betreft een onzekerheid die niet gecorrigeerd kan worden. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond. De totale rechtmatigheidsfout is €2,8 miljoen
respectievelijk €2,8 miljoen en €3,0 miljoen (2021: €2,7 miljoen en €1,4 miljoen). Afwijkingen van de rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag, programmaverslag, de paragrafen en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op
Getrouwheid Oordeel:
Rechtmatigheid
Goedkeurend
Oordeel:
20.000
20.000
15.000
15.000
10.000
10.000
5.000
5.000
-
Fouten
= absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden
-
= door u vastgestelde goedkeuringstolerantie x €1.000
Goedkeurend
Fouten
Onzekerheden
3II
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Fouten (x€1.000)
Onzekerheden (x€1.000)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Reclassificatie – Werkse!
Uitzettingen < 1 jaar Vlottende schulden < 1 jaar
+1.032 -1.032
2
Reclassificatie – Scanning crediteuren
Uitzettingen < 1 jaar Vlottende schulden < 1 jaar
+1.157 -1.157 Subtotaal
2.189
Subtotaal resultaateffect
0
3III
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Fouten (x€1.000)
Onzekerheden (x€1.000)
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
3
Voorziening – Perceptiekosten riolering
Voorzieningen Overige bedrijfskosten
+375 -375
4
Voorziening – Perceptiekosten reiniging
Voorzieningen Overige bedrijfskosten
+350 -350
5
Voorziening – Heffingen riool
Overige bedrijfskosten Voorzieningen
+768 -768
6
Vlottende schulden – nog op te leggen RBG
Belastingen en heffingen Vlottende schulden < 1 jaar
+768 -768 Totaal (1 t/m 6)
4.450
Resultaateffect (1 t/m 6)
-43
3IV
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid Correcties debet/credit reclassificaties (1&2) Twee reclassificaties van de vlottende schulden naar de uiteenzettingen <1 jaar hebben betrekking op debet bedragen in de crediteuren en op een debet saldo voor vlottende activa van Werkse! dat onder de vlottende schulden was gepresenteerd.
Bijlagen Correcties voorzieningen riolering en reiniging (3&4) De correcties op de voorzieningen voor riolering en reiniging zien toe op een handmatige fout in de berekening van de dotatie aan beide voorzieningen. De dotatie aan de voorziening wordt bepaald door het overschot tussen de gerealiseerde opbrengsten en kosten. Voor beide voorzieningen is bij de berekening van de dotatie abusievelijk geen rekening gehouden met de perceptiekosten. Deze kosten betreffen uitvoeringskosten van de Regionale Belasting Groep die namens de gemeente Delft heffingen int.
Het meenemen van de perceptiekosten leidt ertoe dat het verschil tussen opbrengsten en kosten kleiner wordt, waardoor de dotatie aan beide voorzieningen naar beneden moest worden bijgesteld. Correcties rioolheffingen (5&6) De opbrengstenverantwoording voor de rioolheffingen die worden geïnd door de Regionale Belasting Groep (RBG) moet worden aangesloten met de verantwoording vanuit de RBG. Uit de aansluiting blijkt dat de gemeente Delft €768.000 te laag aan opbrengsten verantwoord. Daaruit voortvloeiend zorgen de hogere opbrengsten ervoor dat de dotatie aan de voorziening riolering hoger moet zijn. De dotatie wordt bepaald aan de hand van het verschil tussen de opbrengsten en gerealiseerde kosten.
3V
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
7
Grondverkopen – juridische levering in 2022 en economisch levering in 2023
Voorraden Grondverkopen
Prestatielevering van zorg in het sociaal domein
Lasten in het Sociaal domein
8
Fouten (x€1.000)
Onzekerheden (x€1.000)
+1.300 -1.300 +3.032
Totaal
+1.300
Resultaateffect
-1.300
+3.032
3VI
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten inzake getrouwheid Opbrengst grondverkoop Veld 2.5 Nieuw Delft (7) De juridische levering van Veld 2.5 Nieuw Delft heeft plaatsgevonden in 2022 en de feitelijke levering in 2023. De verantwoorde opbrengst bedraagt €1,3 mln. Voor de verantwoording van de opbrengst is het leidend wanneer de feitelijke levering heeft plaatsgevonden en daarom is er een correctie van €1,3 mln. voorgesteld.
3VII
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren.
Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Bijlagen #
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onterecht niet Europees aanbestede inkopen
Inkooplasten
Fouten (x€1.000)
Onzekerheden (x€1.000) 1.483
Bevindingen getrouwheid (absoluut) Totaal
1.300
3.032
2.783
3.032
4
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkelingen 2022 In dit hoofdstuk beschrijven we de relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
03
5
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Vrijval voorziening deelleveringen dekt toegenomen kosten en afvlakkende opbrengstverwachtingen
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Waardering grondexploitaties evenwichtig
Tussentijdse winstneming 2022 verwerkt conform BBV-uitgangspunten
De belangrijkste mutaties in de risico-inschatting zijn toegelicht in de jaarrekening. Om enkele te noemen: stijgende grondstofkosten, meer begeleidingskosten maar een vrijval van voorzieningen Nieuw Delft. Op basis van de herziene risicolijst Nieuw Delft en de gedeeltelijke vrijval van de voorziening GREX Nieuw Delft beoordelen we de waardering van de post voorraden als evenwichtig.
Het BBV schrijft voor dat, eerder dan bij het afsluiten van grondexploitaties, tussentijds winst genomen moet worden op basis van de percentage-ofcompletion-methode. Vorig jaar is de grondexploitatie Voorhof Noord-West winstgevend geworden. Ondanks kostenstijgingen door inflatie blijft dit gehandhaafd en wordt er €0,7 miljoen aan tussentijdse winst verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat de winst voor 2022 conform de PoC-methode is verantwoord.
Inflatie, kostenstijgingen en een lagere grondopbrengst verwacht In 2022 is de trend van alsmaar stijgende huizenprijzen gebroken. Centrale banken verhogen de rente om de inflatie op meerdere terreinen in te perken. Dit maakt lenen duurder en in combinatie met de stijgende bouwkosten is het moeilijker voor gemeente Delft om sluitende grondexploitaties te realiseren. Het effect van deze ontwikkelingen op de verwachte kosten van de portefeuille bedraagt een stijging van €4 miljoen. Het veld 5 van Nieuw Delft is opgeleverd en valt de parkeerdruk lager uit dan verwacht. De verwachte kosten voor een parkeervoorziening van €2,7 miljoen vervallen. Daardoor kunnen de verwachte kostenstijgingen binnen de huidige waardering voorraden opgevangen worden. De toekomstverwachtingen zijn in het MPG bijgesteld en zien toe op de gehanteerde parameters. Het MPG 2022 gaf bijvoorbeeld een jaarlijkse kosten stijging van 1,9% die nu in het MPG 2023 gestegen is naar 14,5% en 6,3% voor 2022 en 2023. Zie ook de pagina Parameters.
10
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties
5 0
Voorziening neg. plannen
Risicoreservering
-5 -10 -15
2022
Figuur: Risicoprofiel grondexploitaties
2021
Boekwaarde
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. Wij hebben vastgesteld dat de parameters zijn geactualiseerd als gevolg van de hoge inflatie die in de loop van 2022 is ontstaan. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
5I
5II
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat
Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag
Parameter
MPG 2022
Oordeel 2022
2021
Toelichting
De gehanteerde rekenrente
1,67%
Het college rekent binnen de grondexploitaties met een rekenrente van 1,67% (2021:1,67%). Dit is de rente gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van de gemeente en is conform het BBV (binnen 0,5% afwijking met de gerealiseerde rentelast).
De kostenstijging
9,9%14,5%
De gehanteerde kostenstijging is 9,9% -14,5% voor zowel civieltechnische kosten als plankosten. MPG 2023 laat een stijging van civieltechnische kosten zien in 2022 en 2023. Dit is in lijn met de marktontwikkelingen. De gemeente laat De inschatting blijft evenwichtig.
De opbrengstenstijging
0,0%
De gehanteerde opbrengstenstijging is terug gebracht naar 0,0%. Het ligt in lijn met het percentage dat wij bij veel andere gemeenten zien.
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De gehanteerde programmering
-
Wij achten de, op marktinformatie gebaseerde, inschatting voor de programmering evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Verkoopprijzen
-
De prijzen zoals ingerekend in de grondexploitaties zijn gebaseerd op marktinformatie of taxaties. Wij achten voor 2022 de gehanteerde prijsstelling, zoals opgenomen in de door ons gecontroleerde projecten, voldoende onderbouwd, maar aan de voorzichtige kant.
Controleverschil
Optimistisch
Evenwichtig
Voorzichtig
6
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Sociaal domein
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onzekerheden zorg in natura stijgen
Prestatielevering pgb vastgesteld, geen bevindingen
Van een aantal zorgleveranciers voor de Wmo heeft de gemeente alleen bestuursverklaringen ontvangen die geen zekerheid geven over de daadwerkelijke levering van zorg. Hierdoor bestaat er een getrouwheidsonzekerheid van €125.581 (2021: €77.000), voor jeugdzorg bedraagt de onzekerheid €2,9 miljoen (2021: €1,3 miljoen), totaal €3,0 miljoen (2021: €1,4 miljoen)
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor de gedeclareerde zorgkosten. Middels een deelwaarneming zijn enquêtes uitgevoerd door de gemeente om de prestatielevering zelfstandig te verifiëren. Hieruit zijn geen bijzonderheden geconstateerd.
Het laten controleren van productieverantwoordingen en de tijdigheid van aanlevering is gelijk ten opzichte van vorig jaar. De onzekerheden zijn wel gestegen ten opzichte van voorgaand jaar. Dit heeft te maken met twee specifieke jeugdhulp cases die niet via Servicebureau Jeugdzorg Haaglanden (H10) zijn ingekocht, maar vanwege de acute aard als maatwerk zijn ingekocht. Verder is er bij het Servicebureau Jeugdzorg Haaglanden een gedeelte van €0,87 miljoen bevestigd met uitsluitend een bestuursverklaring. Hiermee is de prestatielevering voor dit bedrag niet beoordeeld. De werkzaamheden zijn uitgevoerd conform het afgesproken controleprotocol door de accountant van Servicebureau Jeugdzorg Haaglanden.
Sociaal domein
Realisatie Begroting Realisatie Begroting 2022 2022 2021 2021 (x €1.000) (x €1.000) (x €1.000) (x €1.000)
Jeugdzorg ZiN
29.660
27.218
27.758
28.790
Jeugdzorg pgb
500
773
678
766
Wmo ZiN
28.779
27.060
31.904
33.355
Wmo pgb
1.173
3.199
1.537
2.813
Totaal
60.112
58.250
61.877
65.724
Tabel: Sociaal domein
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overige ontwikkelingen
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Ruimtelijk domein Sociaal domein Overige ontwikkelingen Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Delft heeft een voorziening verlofsparen opgenomen voor €47.000 Conform het BBV moet voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van niet gelijke omvang een voorziening worden gevormd. In 2022 is op basis van de cao een nieuwe regeling spaarverlof (of verlofsparen) geïntroduceerd. Aangezien er geen sprake is van een gelijkmatige omvang per jaar is hiervoor per 31 december 2022 een voorziening getroffen van €47.000. Dit betreffen de werknemers die zich actief hebben aangemeld voor de regeling. Het restant aan bovenwettelijke verlof uren hoeft is laag genoeg om geen verdere inschatting te maken. Naarmate het aantal medewerkers dat zich aanmeld stijgt of het aantal bovenwettelijke verlof uren stijgt zal deze voorziening verder toenemen. Derhalve is de inschatting van de voorziening nu optimistisch en past binnen onze materialiteit.
7
8
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In beschrijven we wat ons opgevallen Indit dithoofdstuk hoofdstuk beschrijven weis wat ons is in relatie tot de informatiewaarde van het jaarverslag. opgevallen in relatie tot de Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële
informatiewaarde van het jaarverslag. positie. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie van de gemeente X.
04
9
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De kerngetallen laten een stabiel beeld zien
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag
Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Uw positie ondersteunt een stabiele uitvoering van gepland beleid. Als we bijvoorbeeld kijken naar het exploitatieresultaat, dan is dit de afgelopen drie jaar positief, maar wijkt veel af van de begroting. De bijdrage van de onvoorziene baten en lasten is hoger dan gemiddeld.
Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Delft
Landelijk**
2022
2021
2022*
2021
Solvabiliteit
41,0%
39,2%
30%
31%
Grondexploitaties
-1,3%
0,7%
7%
9%
De financiële positie van gemeente Delft is stabiel
Structurele exploitatieruimte
5,3%
5,5%
0,2%
1%
Het resultaat van gemeente Delft over 2022 is met ruim €23,2 miljoen positief (exclusief reservemutaties). Individuele oorzaken liggen hieraan ten grondslag die gedurende het jaar aan de raad zijn voorgelegd. Dit betreft Goed wonen, Economische zelfstandigheid en Sterk en sociaal. In de jaarrekening leest u op pagina ‘Financieel resultaat 2022’ een nadere toelichting op het resultaat.
Wendbaarheid Nettoschuldquote
42,6%
39,3%
74%
73%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
26,0%
24,7%
68%
67%
Belastingcapaciteit
128,6%
106,2%
105%
105%
Jaarrekening Vooruitblik
Kengetallen
Om de grip op uw financiële conditie te vergroten, kan de financiële paragraaf in de raadsvoorstellen worden uitgebreid en gestandaardiseerd. Ook kunt u baat hebben bij het vooraf aanmerken van financiële aandachtspunten bij de begroting en jaarrekening. Deze mogelijkheden dragen bij aan het verhogen van de kwaliteit van de informatievoorziening zodat u op de juiste momenten beter de financiële consequentie in uw besluitvormingsproces kunt afwegen.
Weerbaarheid
* **
Op basis van de begroting 2022. Bron: https://findo.nl/jive
9I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen is de afgelopen jaren gedaald
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Delft heeft een ratio weerstandsvermogen van 1,7 en is met 0,5 gedaald ten opzichte van vorig jaar. In de berekening wordt het integrale cijfer, algemene dienst plus grondbedrijf, als uitgangspunt genomen. Met een ratio van 1,7 is de gemeente Delft in voldoende mate in staat om incidentele lasten op te vangen. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1, als voldoende bij een waarde tussen 1 en 2 als uitstekend bij een waarde groter dan 2. De financiële risico’s komen voornamelijk voort uit de programma’s ‘Goed Wonen’ en ‘Schone en veilige stad’. Bestaande risico’s zijn aangevuld vooral voor Schieoevers en bouwgrondexploitaties.
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 49.000
€ 98.800
2021 € 43.700
Verder is de weerstandscapaciteit gedaald met €-16,3 miljoen euro, Herstelplan 2021 en Motie Energie in de wijken (Kaderbrief 2022) hebben hier de grootste bijdrage aan. Deze ontwikkelingen maken het begroten en verantwoorden niet eenvoudig. Wij ondersteunen de organisatie met advies om ook in deze situatie aan de verantwoordingsverplichtingen te voldoen en tijdig begrotingswijzigingen aan de raad aan te bieden (zie volgende pagina).
€ 82.500
2022
€ 109.000
2020 € 55.366
Weerstandscapaciteit (x €1.000)
Figuur: Ontwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
9II
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Begrotingswijzigingen laten dit jaar de verwachte realisatie goed zien.
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het voorspellend vermogen van de gemeente Delft is verbeterd De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2021 tot en met 2022 (het resultaat voor toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves). Er is een trend te zien waaruit blijkt dat de gemeente Delft consistent voorzichtig begroot. In de begroting voor wijzigingen werd nog rekening gehouden met een tekort van €12,3 miljoen. In de verschillende begrotingswijzigingen van 2022 is deze verwachting bijgesteld naar een overschot dat in lijn ligt met de uiteindelijke realisatie. Vorig jaar was dit nog niet het geval. Hierdoor kan geconcludeerd worden dat het voorspellend vermogen van de gemeente verbeterd is. Hierbij moet voorop gesteld worden dat 2022 net als 2021 een ‘bijzonder’ jaar is geweest met veel begrotingswijzigingen. De stijging tussen de realisatie (€23,2 miljoen) in 2022 en de begroting (€13,4 miljoen) na wijzigingen in 2022 is €6,2 miljoen. De programma’s solide maatschappelijke basis en economische zelfstandigheid hebben hier de belangrijkste bijdrage aan.
Voorspellend vermogen van de gemeente Delft €25.000 €20.000 €15.000 €10.000 €5.000 €0 (€5.000) (€10.000) (€15.000)
2021
Begroot voor wijzigingen
Figuur: Voorspellend vermogen
2022 Begroot na wijzigingen
Realisatie
10
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De jaarrekening en het jaarverslag zijn verenigbaar, daarnaast voldoet het jaarverslag aan de vereisten van het BBV Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn. In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag, waaronder de nieuwe paragraaf ‘Wet open overheid’. De paragraaf ‘Wet open overheid’ is nieuw per 2022, de gemeente Delft heeft deze paragraaf conform de vereisten opgenomen in het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV. De kwaliteit van uw paragrafen is voldoende Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. De leesbaarheid is verder verbeterd. De informatiewaarde kan nog verder worden verbeterd door vaker redengevend te zijn en een toelichting te geven het effect op het bereiken van de doelstelling op de langere termijn. Uw paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ geeft voldoende inzicht in het fraudepreventieprogramma van de gemeente Delft In onze controleverklaring hebben wij gerapporteerd over de risico-inschatting, onze verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude.
Daarbij hebben we ook aandacht besteed aan de toelichtingen die de gemeente Delft heeft opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Wij vinden dat de toelichting inzake fraude voldoende is.
De paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ geeft voldoende inzicht in het vermogen om risico’s uit de bedrijfsvoering financieel op te vangen Naast het onderwerp fraude hebben wij in onze controleverklaring ook gerapporteerd over de financiële positie van de gemeente Delft. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Delft alle relevante informatie heeft opgenomen in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’; daarnaast zijn alle relevante ontwikkelingen uit de sector en de impact daarvan op de gemeente Delft opgenomen in de toelichting. Wij vinden dat de gemeente Delft in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ een goede reflectie heeft gegeven op het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen. Informatiewaarde is goed Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. Wij missen daarin nog een duiding van wat de effecten zijn en wat bereikt is voor de ‘staat van de gemeente’ als geheel.
Zo merken wij op dat in de jaarstukken de totstandkoming van de indicatoren vaak wordt toegelicht, maar dat weinig wordt ingegaan op wat het college vindt van de ontwikkeling in de kengetallen, hoe doelstellingen worden bereikt op de lange termijn en of de prestaties dit jaar passen binnen de geformuleerde ambitie.
11
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarrekening In dit hoofdstuk geven we een beschrijving voor de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, de rechtmatigheid en de schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
05
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn toegenomen van €0,8 miljoen naar €1,4 miljoen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn toegenomen van €849.425 in 2021 naar €1.483.694 in 2022. Dit valt boven de rapportagegrens van €200.000 maar is in relatie tot de materialiteit (€5,1 miljoen) beperkt in omvang en heeft derhalve geen invloed op onze controleverklaring. Het merendeel, namelijk €1.149.191, van de onrechtmatigheden in 2022 betreft contracten die verlopen zijn. Het overige deel betreft deels inhuur waarvoor niet de juiste aanbestedingsprocedures zijn doorlopen en inkopen die niet Europees zijn aanbesteed. Verder heeft de gemeente Delft heeft geen met-dwingende-spoedaanbestedingen verricht inzake de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne.
12
13
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid
Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat
Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Schatting
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel
Opmerkingen
2022
2021
Afschrijvingen van materiële vaste activa
13,8
13,1
Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector.
De waardering van het vastgoed
177,2
180,8
Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben en op vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd. We hebben in deze werkzaamheden een reclassificatie correctie voorgesteld.
De waardering van de grondexploitaties
-5,7
-6,6
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een betrouwbaar beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages van externe partijen.
Controleverschil
2022
deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen.
Optimistisch
2021
Evenwichtig
Voorzichtig
13I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Schatting
Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen
Waarde (x €1 miljoen)
Oordeel 2022
2022
2021
2021
De juistheid en volledigheid van de onderhoudsvoorziening
0,09
2,3
Met betrekking tot de voorziening onderhoud hebben wij geconstateerd dat de onttrekkingen achterblijven op het onderhoudsplan. Uit nader onderzoek blijkt dat dit achterwege blijft als gevolg van tekorten aan personeel in de bouw. Door de huidige Covid-19-situatie is dit tekort alleen maar toegenomen.
De waardering van de financiële vaste activa
82,1
84,4
Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen.
De waardering en indexatie van de APPAvoorziening
6,6
8,2
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) per eind 2022 is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe serviceorganisatie. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Daarnaast is de voorziening geïndexeerd met 11,96%; dit betreft de index per 1 januari 2023 van het ABP. De nieuwe collegeleden zijn meegenomen in de voorziening. Wij zijn akkoord met de uitgangspunten die de gemeente Delft heeft gehanteerd.
De juistheid en volledigheid van de voorziening verlofsparen
0,047
n.v.t.
Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Opmerkingen
Controleverschil
Optimistisch
n.v.t.
De grondslagen die zijn gehanteerd zijn geschikt. Gezien alleen actieve participanten van de regeling verlofsparen zijn voorzien is het een optimistische schatting. Voor meer details, zie Link Evenwichtig
Voorzichtig
14
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Fraude en wet- en regelgeving
Ontwikkelingen 2022
Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd. Er zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
Jaarverslag
Onze nieuwe controleverklaring
Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De uitgevoerde werkzaamheden en de uitkomsten hebben wij voor het eerst gerapporteerd in onze nieuwe controleverklaring. Hieronder geven wij u inzicht in onze belangrijkste bevindingen. De frauderisico analyse is als onderdeel van de centrale controlematrix opgesteld. Nu het opstellen van de frauderisico analyse is afgerond is besloten dit document naast de centrale risico analyse te monitoren en dit bestuurlijk te bespreken. De analyse heeft voldoende diepgang en wordt door de organisatie op continue basis vernieuwd. Het team financial audit heeft de geholpen bij het opstellen van de analyse. Nu deze af is dient het monitoren en beheren van de risico analyse belegd te worden in de 2e lijn (bedrijfsvoering of concern control) hierover wordt momenteel nog overlegd. Wij adviseren u minimaal eenmaal per jaar een gedegen frauderisicoanalyse uit te voeren en daarin ook aandacht te besteden aan risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving en maatregelen op te zetten en te implementeren om (nieuwe) risico’s te beheersen en af te dekken.
Frauderisicomanagement als onderdeel van uw organisatie Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance. In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude.
Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagement-systeem geëvalueerd, zoals gedragscode, klokkenluidersregeling, en frauderisicoanalyse en, voor zover wij dit noodzakelijk achten, de werking getoetst van het frauderisicomanagementsysteem. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd. Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de gemeenteraad) en het college. Vanuit PwC hebben we een ‘blog gepubliceerd die ingaat op de rol van de raad bij het voorkomen van fraude en corruptie. Deze blog belicht de verantwoordelijkheden van de organisatie en hoe u deze kunt aanpakken. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle te plannen en uit te voeren om redelijke zekerheid te krijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wettelijke en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven.
Geen aanwijzingen of signalen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2022 zijn geen aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Update interne beheersing Nieuwe tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersing
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Rechtmatigheid Schattingen Fraude en wet- en regelgeving Update interne beheersing Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Overige bedrijfskosten worden niet tijdig geboekt waardoor verantwoording van de kosten in een andere periode vallen. Vanuit de controlewerkzaamheden op de overige bedrijfskosten hebben wij geconstateerd dat facturen in januari 2022 zijn geboekt en verantwoord die betrekking hebben op goederen en diensten die geleverd zijn in 2021. De kosten zijn niet per jaar einde voorzien en daarmee in de verkeerde periode verantwoord. Voor de jaareinde afsluiting van 2022 naar 2023 geeft de organisatie aan een controle te hebben uitgevoerd dat alle ontvangen facturen ook zijn geboekt voordat de administratie voor 2022 gesloten is. Dit beperkt het risico voor het huidige jaar. Verder is de toezegging gedaan dat er de procedures opnieuw worden beoordeeld en waar nodig worden herzien. Onze controlewerkzaamheden voor de afgrenzingen 2022 en 2023 zijn uitgebreid. Gezien de jaarrekening in 2021 reeds is gepubliceerd en er geen sprake is van onjuistheden die het inzicht in ernstige mate tekortschiet is geen correctie voorgesteld.
15
16
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk van het verslag bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2023 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en een wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
07
17
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de status van de voorbereidingen
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Er wordt goede voortgang geboekt rondom de rechtmatigheidsverantwoording De organisatie heeft de processen en procesafspraken met de raad op orde. Voor de toelichtingsvereiste in de paragraaf bedrijfsvoering en het toezicht op de nieuwe processtappen in de organisatie is zijn nog stappen te maken om de implementatie af te ronden. Regels voor begrotingsonrechtmatigheid moeten in de financiële verantwoording worden vastgelegd In de verantwoording moeten het college en de raad toelichten wat de begrotingsonrechtmatigheden zijn. De commissie BBV adviseert tussen raad en college om af te spreken hoe afwijkingen van de begroting geïnterpreteerd worden in het kader van het uitoefenen van het budgetrecht door de raad. Begrotingsonrechtmatigheden die binnen de beleidskaders van de raad passen, moeten worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording (voor zover de verantwoordingsgrens is overschreden), maar worden dan niet nader toegelicht in de rechtmatigheidsverantwoording. Mogelijke inhoud van de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ De paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen. Zo kunnen in deze paragraaf onderwerpen als integriteit, innovatie en privacy aan de orde komen.
Maar ook de organisatiestructuur en het personeels-, duurzaamheids- en investeringsbeleid kunnen aan de orde komen. Vooropstaat dat de eigenheid van de gemeente en de wens van de raad bepalend is voor de onderwerpen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’.
Vereiste communicatie op grond van controlestandaarden
Heeft het college al afspraken gemaakt over deze onderwerpen? Ja
De verantwoordingsgrens voor 2023 is bepaald op basis van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves
De verantwoordingsgrens voor 2023 is vastgesteld door de raad
Het normenkader 2023 is onder handen of de datum van vaststelling door de raad is gepland
De financiële verordening is herzien indien er staat dat de accountant de rechtmatigheid toetst
De financiële verordening bevat de wijze waarop wordt omgegaan met begrotingsonrechtmatigheden
Onder handen
Het college en de raad hebben overeenstemming inzake de mate van detail in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’
Het interne controleplan van de gemeente bevat een scoping van de processen en balansposten, risicoanalyses per proces en post en de controleaanpak
18
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Klimaat en duurzaamheid Sturen op realisatie van klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen Om de doelstellingen van het klimaatverdrag van Parijs te realiseren hebben provincies en gemeenten een belangrijke maatschappelijke rol en taak om gezamenlijk met bedrijven en maatschappelijke organisaties de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Daarnaast hebben lokale overheden ook andere complexe duurzaamheidsopgaven zoals klimaatadaptatie en het verbeteren van de leefomgeving met bijvoorbeeld het bevorderen van circulariteit en biodiversiteit. Om beter op deze opgave te kunnen sturen adviseren wij om klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen onderdeel te laten zijn van de P&C-cyclus. Daarvoor onderkennen we vijf stappen (zie ook het blog). 1. Bepaal de opgaven Ook voor klimaat- en duurzaamheidsambities is de start het formuleren van de ambities/doelstellingen. Vaak zijn de doelstellingen landelijk al bepaald (in verdragen, akkoorden, strategieën), maar moet nog wel inzicht worden verkregen in de (lokale) opgave: waar staan we nu en wat moeten we dan in de komende 10 tot 15 jaar realiseren? Voor de CO2-opgave wordt vaak aangesloten bij de onderverdeling (sectoren) uit het Nederlandse Klimaatakkoord (2019). 2. Bepaal de kansrijke maatregelen De lokale klimaat- en duurzaamheidsopgaven moeten vervolgens worden uitgewerkt in transitiepaden voor de komende jaren.
Per transitiepad worden de meest kansrijke maatregelen geselecteerd op basis van de geschatte ‘opbrengst’ aan CO2-reductie.
3. Bepaal de stuurindicatoren (input/output) bij de transitiepaden Het is goed dat u zich realiseert dat veel nog onbekend en onzeker is en er volop wordt geëxperimenteerd. Monitoren, reflecteren, leren en bijsturen is dus cruciaal en getuigt van professionaliteit. Voor de indicatoren is het verstandig om aan te sluiten bij de landelijke gegevens, metingen en normen, die beschikbaar zijn. Zo wordt een gemeenschappelijke taal gebruikt waarlangs de voortgang kan worden gevolgd. 4. Veranker de sturing in de P&C-cyclus Ook voor duurzaamheidsdoelstellingen geldt de kracht van de P&C-cyclus, waarin kaderstelling en verantwoording zijn verankerd en de raad zijn controlerende rol kan invullen. Een integrale klimaatbegroting als onderdeel (paragraaf) of bijlage van de P&C-cyclus is aanvullend aan te bevelen, omdat dan de resultaten van de transitiepaden gezamenlijk goed te volgen zijn. 5. Verrijk het inzicht met de impact op de brede welvaart Het begrip duurzaamheid wordt vandaag de dag breder gebruikt dan alleen voor milieu en klimaat. Internationaal wordt daarvoor de term ESG (Environmental, Social, Governance) gehanteerd. Het CBS stelt sinds 2020 de Monitor Brede Welvaart op en biedt een vaste set aan indicatoren om de ontwikkeling van welvaart in de brede zin van het woord – economisch, ecologische en sociaal-maatschappelijk – in kaart te brengen.
Samen geven deze indicatoren een vergelijkbaar inzicht in duurzaamheid in brede zin.
18I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Cybersecurity en de komst van de NIS2-richtlijn
Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Rechtmatigheidsverantwoording Klimaat en duurzaamheid Onze samenwerking Bijlagen
Introductie van de NIS2-richtlijn
essentieel vanuit de ‘essentiële’ sector transport (weg).
Een relevante ontwikkeling op het gebied van cybersecurity voor de gemeente Delft is de komst van de nieuwe Europese NIS2-richtlijn. Het doel van deze richtlijn is het verhogen van het algemene niveau van cybersecurity binnen de Europese Unie. Vanuit de nieuwe richtlijn verwachten wij strengere normen, meer aandacht voor governance en meer verantwoordelijkheden voor bestuursleden. Nieuw is hierbij dat niet-naleving beboet kan worden en bestuursleden persoonlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld.
We adviseren de gemeente Delft een zelfevaluatie uit te voeren om te bepalen in hoeverre de NIS2-richtlijn ook van toepassing is op uw organisatie en indien dat het geval is de benodigde stappen uit te voeren om aan de NIS2-richtlijn te voldoen. Het is hierbij van belang dat deze stappen afgerond zijn vóór het derde kwartaal van 2024.
Deze richtlijn is eind 2022 goedgekeurd door het Europees Parlement, waarbij de lidstaten 21 maanden de tijd hebben om deze richtlijn te implementeren in nationale wetgeving. In Nederland zal hier invulling aan gegeven worden door middel van de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen (Wbni). Organisaties die als ‘essentieel’ of ‘belangrijk’ worden beschouwd moeten vanaf het derde kwartaal van 2024 aan deze regels voldoen. Vanaf dat moment zal hier naar verwachting ook op gehandhaafd gaan worden. Voor lokale overheden (waaronder gemeenten) geldt dat de NIS2richtlijn deze als optioneel ‘essentieel’ kenmerkt. Dit houdt in dat lidstaten bij de implementatie van de richtlijn zelf kunnen besluiten in hoeverre deze dienstverlening als ‘essentieel’ wordt gezien. Daarnaast kunnen gemeenten mogelijk ook gekenmerkt worden als
Belangrijke stappen ter voorbereiding op de NIS2-richtlijn Uitvoeren van een cybersecurityrisicoanalyse om eventuele lacunes met betrekking tot de richtlijn op te sporen. Let op, het gaat hierbij primair om risico’s voor de maatschappij en de economie. Identificeren en implementeren van de benodigde cybersecuritymaatregelen die geschikt en proportioneel zijn. Implementeren van een proces voor het tijdig melden van significante cybersecurity-incidenten. Ontwerpen en implementeren van monitoringmechanismen om de effectiviteit van de maatregelen continu te valideren.
19
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking
Ontwikkelingen 2022
In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
08
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In de huidige tijd van hybride samenwerken hebben wij een fijne samenwerking ervaren en is de communicatie tussen de afdelingen financiën, interne controle en PwC goed verlopen. De communicatielijnen waren kort en dit heeft eraan bijgedragen dat het over het algemeen een gestructureerd proces is geweest. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn. In het controle proces hebben we dit jaar samen met internal audit en de afdeling financiën gewerkt in de uitvoering. Hiermee is een overgang gestart naar de begeleiding van de controle door de afdeling financiën. Voor een volledige overgang volgend jaar is wel een team nodig met voldoende expertise. Momenteel zijn er veel open vacatures op de afdeling en zijn belangrijke posities ingevuld met tijdelijk personeel. De organisatie ziet dit en werkt aan de werving en selectie om de afdeling te versterken. Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2022 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.
19I
20
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNTverantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie
09
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
SiSa Geen bevindingen in de SiSa-bijlage
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Verhoogde risico's Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2022. In 2022 zijn er veel SiSa-regelingen bijgekomen. Van de 36 huidige regelingen zijn er 12 nieuw en zijn er 4 vervallen ten opzichte van voorgaand jaar. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening. De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • €12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000; • 10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000; • €125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000. De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen. Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
21
21I
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling (1/3)
Onze conclusies Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang Toelichting fout/ in euro’s onzekerheid
Specifieke uitkering versterking van de lokale integrale aanpak van radicalisering, extremisme en terrorisme
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
A13 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering naleving controle coronatoegangsbewijzen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
3
A14 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering Gemeente in verband met de versterking van de lokale [...] radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
4
A16 (nieuw)
Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
5
A9
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
6
B2
Regeling specifieke uitkering Gemeente in verband met de versterking van de lokale [...] radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme 2021 Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
7
C9
Specifieke uitkering woningbouwimpuls
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
8
C209 (nieuw)
Meerjarige regeling voor huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
9
C25
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
10
C31
Beleidsregeling subsidies Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze controletools
11
C32
Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
12
C41B
Specifieke uitkering Regeling flexibele inzet woningbouw (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
13
C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
14
C55 (nieuw)
Aanpak energiearmoede
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens
Communicatie Verantwoordelijkheden
Nr.
Regeling/indicator
1
A5
2
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
21II
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling (2/3)
Onze conclusies Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang in euro’s
Toelichting fout/ onzekerheid
Nr.
Regeling/indicator
15
C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Jaarrekening
16
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Vooruitblik
17
C64
Tijdelijke capaciteit of externe expertise 14 grootschalige woningbouwgebieden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
18
C66
Bijdrage Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
19
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
20
D14
Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
21
D21 (nieuw)
Specifieke uitkering impuls jongerencultuur
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
22
E3 (nieuw)
Subsidieregeling sanering verkeerslawaai
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Materialiteit
23
E21 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020 – 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Verhoogde risico's
24
E44
Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
25
E53 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
26
G2
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
27
G3
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
28
G4
Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2022 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2022 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers en de Tijdelijke regeling overbruggingsregeling (Tozo) _gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Ontwikkelingen 2022 Jaarverslag
Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens
Onze controletools Communicatie Verantwoordelijkheden
Uit onze controlewerkzaamheden komen geen materiële afwijkingen naar voren. Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage in de jaarrekening 2022 vastgesteld.
21III
Accountantsverslag | gemeente Delft | 2022
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Bevindingen per SiSa-regeling (3/3)
Onze conclusies Naam specifieke uitkering
Fout of onzekerheid
Financiële omvang Toelichting fout/ in euro’s onzekerheid
Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
G13 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering onderwijsroute
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
32
H4
Regeling specifieke uitkering stimulering sport
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Onze samenwerking
33
H8
Regeling Sportakkoord 2020–2022
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
Bijlagen
34
H12
Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
SiSa
35
H22 (nieuw)
Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden
N.v.t.
N.v.t.
N.v.t.
36
H25 (nieuw)
Regeling specifieke uitkering regionaal projectleider aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2022