Accountantsverslag Delft 2021
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Accountantsverslag 2021
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Gemeente Delft
Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. 7 juni 2022
0I
1
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Aanbiedingsbrief Gemeente Delft Aan het college van burgemeester en wethouders en de raad T.a.v. de heer R. Jeene (raadsgriffier) Stationsplein 1 2611 BV DELFT 7 juni 2022
Onze samenwerking
Referentie: ERYCEN2NSUQK-697724372-86
Bijlagen
Geachte leden van het college en de raad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat wij hebben opgesteld in het kader van onze opdracht om de jaarrekening 2021 van gemeente Delft te controleren. We hebben de controle uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan (startnotitie) van 17 september 2021. Ons accountantsverslag gaat in op de belangrijkste bevindingen uit onze controle. Deze bevindingen zijn openlijk en constructief besproken met de ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder financiën. We bespreken de inhoud van dit verslag graag tijdens de vergadering met de R&A-commissie op 1 juni 2022.
Mocht u vragen hebben, neem dan gerust contact met ons op. Wij zijn uiteraard graag bereid om de inhoud van dit accountantsverslag nader toe te lichten. Hoogachtend, PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Dit document is elektronisch ondertekend door:
Anton Eelco Gerritsma []
drs. A.E. Gerritsma RA senior director
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Fascinatio Boulevard 350, 3065 WB Rotterdam, Postbus 8800, 3009 AV Rotterdam T: 088 792 00 10, F: 088 792 95 33, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.
2
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze kernboodschappen In dit hoofdstuk hebben we onze kernboodschappen samengevat.
01
2I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Onze kernboodschappen Onze kernboodschappen in één oogopslag Onze conclusies
Jaarverslag
Wij hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Delft afgerond en verstrekken hierover een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
De financiële kengetallen van de gemeente laten een positieve ontwikkeling zien in relatie tot de financiële weerbaarheid. Echter is de afwijking ten opzichte van de begroting een punt van aandacht. De afwijking is gedeeltelijk te verklaren door incidentele baten/lasten maar ook een gedeelte onderbesteding op gepland beleid.
Onze conclusies
Jaarverslag
Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkelingen 2021 •
•
Ruimtelijk domein: De actualisatie van de gehele GREX Nieuw Delft en de verdere voortgang in het project maken dat risico’s concreter zijn ingeschat. Een deel van de algemene projectvoorziening kon daarom vrijvallen.
Ontwikkelingen 2021
Sociaal domein: Onzekerheden in het sociaal domein dalen verder; totale besteding gedaald door corona.
Onze samenwerking en vooruitblik
Dit rapport is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van gemeente Delft. Op dit rapport kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan gemeente Delft.
•
We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces.
•
De interne beheersing is voldoende volwassen om over 2022 tot een rechtmatigheidsverantwoording te komen. Enkele stappen zijn nog onderhanden in uw organisatie.
•
Volgend jaar rapporteren wij in de controleverklaring over onze beoordeling van de frauderisicobeheersing.
Controle Gemeente Delft
Onze samenwerking en vooruitblik
Bevindingen
Observaties jaarrekening
Observaties jaarrekening •
Schattingen van het college zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen.
•
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19.
•
Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid.
Bevindingen De btw-labeling en het mengpercentage zijn al geruime tijd niet meer formeel geactualiseerd. Wij raden de organisatie sterk aan om een gedetailleerde herberekening uit te voeren om de mogelijke financiële impact te bepalen.
3
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze conclusies In dit hoofdstuk wordt uitleg gegeven over ons oordeel bij de jaarrekening. Hierin lichten we de geconstateerde fouten en onzekerheden voor de aspecten getrouwheid en rechtmatigheid toe.
02
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
3I
Onze conclusies Ons oordeel bij uw jaarstukken 2021 is goedkeurend voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld Wij hebben onze accountantscontrole van de jaarrekening 2021 van gemeente Delft afgerond. Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring op het aspect getrouwheid en financiële rechtmatigheid, onder voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad.
Onze samenwerking
Fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid
Bijlagen
In totaliteit hebben we drie controleverschillen geconstateerd in relatie tot getrouwheid, waarvan er een is gecorrigeerd. De geconstateerde fout heeft geen resultaateffect. Het betreft een ontvangst voor een specfieke uitkering (regeling klimaatadaptatie) die ten onrechte negatief onder overlopende activa is geboekt. De overzichten van deze fouten en onzekerheden inzake getrouwheid worden hier getoond.
omissies opgemerkt in de informatie die op grond van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.
Getrouwheid Oordeel:
Goedkeurend
15.000 10.000 5.000 -
Fouten
Rechtmatigheid
De totale rechtmatigheidsfout is €2,7 miljoen Het totaal van de rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden komt neer op respectievelijk €2,7 miljoen (inclusief de en €1,4 miljoen (2020: respectievelijk €0,6 miljoen en €1,3 miljoen). Afwijkingen van rechtmatigheidscriteria zijn veelal niet te corrigeren. Het detailoverzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid wordt hier getoond. Overige informatie in uw jaarverslag is consistent met uw jaarrekening Als accountants zijn wij ervoor verantwoordelijk dat wij in onze controleverklaring verslag uitbrengen over de overige informatie die in het jaarverslag is opgenomen. De overige informatie omvat uw jaarverslag en de bijlagen. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of
Onzekerheden
Oordeel:
Goedkeurend
15.000 10.000 5.000 -
Fouten
= absoluut bedrag fouten of onzekerheden x €1.000
Onzekerheden = door u vastgestelde
goedkeuringstolerantie x €1.000
3II
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van gecorrigeerde fouten inzake getrouwheid
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de gecorrigeerde fouten in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onterechte presentatie van negatieve boekwaarde van de voorraden (bouwgronden in exploitatie) als overlopende passiva
Voorraden Overlopende passiva
Totaal
Fouten Debet
Onzekerheden Credit
€9.647.000 €9.647.000
€9.647.000
€9.647.000
Debet
Credit
3III
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van ongecorrigeerde fouten en onzekerheden inzake getrouwheid
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
Fouten (x €1.000) Debet
1
Onzekerheden prestatielevering sociaal domein
Zorglasten
2
Reclassificatie ontvangst inzake SiSa-regeling E44 Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie
Overlopende activa Overlopende passiva Resultaateffect
Credit
Onzekerheden (x €1.000) Debet €1.418
€1.828 €1.828 €0
Credit
3IV
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Overzicht van fouten en onzekerheden inzake rechtmatigheid
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de geconstateerde fouten en onzekerheden in relatie tot rechtmatigheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van €200.000. Afwijkingen in relatie tot rechtmatigheid zijn niet te corrigeren. Het college heeft geconcludeerd dat het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
#
Beschrijving
Jaarrekeningpost
1
Onterecht niet Europees aanbestede inkopen
Inkooplasten
2
Getrouwheidsonzekerheden
Fouten (x €1.000)
Onzekerheden (x €1.000)
€849
Totaal
€1.828
€1.418
€2.676
€1.418
4
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Ontwikkelingen 2021 In dit hoofdstuk beschrijven we relevante ontwikkelingen voor het ruimtelijke domein, het sociaal domein en het domein bedrijfsvoering.
03
5
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Ruimtelijk domein Herziening risico-inschattingen bestaande projecten en nieuwe schattingen zijn evenwichtig
Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Waardering grondexploitaties evenwichtig
Presentatie van voorraden
De belangrijkste mutaties in de risico-inschatting zijn toegelicht in de jaarrekening. Om enkele te noemen: stijgende grondstofkosten, meer begeleidingskosten maar ook hogere opbrengsten uit grondverkopen.
Sinds 2020 zijn de voorzieningen hoger dan het saldo van investeringen en verkopen voor de bouwgronden in exploitatie, wat per saldo leidt tot een negatieve waarde. Conform de verslaggevingsrichtlijnen moet dit saldo worden gepresenteerd onder de voorzieningen. In 2021 zijn de verkopen alleen ook al hoger dan de investeringen, waardoor een negatieve boekwaarde ontstaat. Deze waarde is in de conceptjaarrekening onterecht gepresenteerd onder de overlopende passiva. De voorschriften van het BBV stellen dat in deze situatie de waarde gewoon negatief onder de voorraden moet worden gepresenteerd. We hebben dit besproken en de organisatie heeft dit gecorrigeerd.
Op basis van de herziene risicolijst Nieuw Delft en de gedeeltelijke vrijval van de voorziening GREX Nieuw Delft beoordelen we de waardering van de post voorraden als evenwichtig. Actualisatie Nieuw Delft leidt tot vrijval deel projectvoorziening Zoals ook in de jaarrekening staat toegelicht, is het project Nieuw Delft in zijn risico’s en inschattingen volledig geactualiseerd. De projectrisico’s zijn hierin individueel gekwantificeerd. Dit maakt de sturingsinformatie over het project beter en verlaagt ook de onzekerheid. •
Gezien de actualisatie en voortgang van het project Nieuw Delft is een gedeelte van de algemene projectvoorziening vrijgevallen ten gunste van het resultaat (€3,7 miljoen).
Nieuwe GREX - Maria Duystlaan is evenwichtig gewaardeerd Het project Maria Duystlaan is voor het eerst verantwoord in de jaarrekening. De initiële waardering is beoordeeld zonder bevindingen. Wij vinden de ramingen voldoende onderbouwd.
Het risicoprofiel van de grondexploitaties vermindert verder Door de volledige actualisatie van het project Nieuw Delft en de voortgang van alle projecten daalt het risicoprofiel verder. Maria Duystlaan betreft een GREX van beperkte omvang en verhoogt het risico niet noemenswaardig. 15
Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties
10 5 0 -5 -10 -15
Voorzieining neg. plannen
2021
2020
Figuur - Risicoprofiel grondexploitaties
Risicoreservering
Boekwaarde
5I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Ruimtelijk domein
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Ruimtelijk domein Sociaal domein Jaarverslag
De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig bepaald.
Jaarrekening Vooruitblik
Schatting
Beoordeling 2021
Beoordeling 2020
Toelichting
Onze samenwerking
Gehanteerde rekenrente
-
Bijlagen
Kostenstijging
Parameter volgt de toename in grondstofkosten.
Opbrengstenstijging
-
Gehanteerde programmering
-
Verkoopprijzen
Taxateurs worden op meerdere momenten gedurende het project ingezet om prijzen te updaten voor de meest actuele inschatting.
Controleverschil
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
6
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Sociaal domein Onzekerheden dalen verder, totale besteding gedaald door corona
Ontwikkelingen 2021 Onzekerheden zorg in natura dalen
Sociaal domein kan vanuit interne processen worden verantwoord Het landelijke iSD-protocol voor de controle van Jeugd en Wmo is sinds 2015 bedoeld als tijdelijke onderbouwing voor gemeenten van de rechtmatigheid van de zorglasten met behulp van productieverklaringen van de accountants van zorgaanbieders. Wachten op deze productieverklaringen zorgt voor een late afronding van het jaarrekeningtraject van gemeente Delft.
Vooruitblik
Van een aantal zorgleveranciers voor de Wmo heeft de gemeente alleen bestuursverklaringen ontvangen die geen zekerheid geven over de daadwerkelijke levering van zorg. Hierdoor bestaat er een onzekerheid van €77.000 (2020: €162.000). Met betrekking tot jeugd bedraagt de onzekerheid €1.341.000 (2020: €1.155.000). Het laten controleren van productieverantwoordingen en de tijdigheid van aanlevering is verbeterd ten opzichte van eerdere jaren. Dit verklaart de positieve trend, namelijk de daling in onzekerheden.
Onze samenwerking
Corona heeft impact op het sociaal domein
Ruimtelijk domein Sociaal domein Jaarverslag Jaarrekening
Bijlagen
De invloed van corona is wederom duidelijk zichtbaar geweest in het sociaal domein. De zorgvraag was in de eerste maanden van de coronacrisis sterk afgenomen, later in 2021 is dit gedeeltelijk hersteld. Bij de Wmo is het coronaeffect met name zichtbaar bij de inzet van huishoudelijke hulp; dit is minder gestegen dan verwacht. Het effect van tariefstijgingen en de stijgende zorgvraag wordt hierdoor in de cijfers gecompenseerd, waardoor de lasten een gelijke trend laten zien ten opzichte van vorig jaar.
Gemeente Delft heeft zelf de beschikking over een klachtenregistratie, tussentijdse contactmomenten en inhoudelijke rapportages van zorgleveranciers. Als deze informatie op een gestandaardiseerde wijze wordt verzameld en gedocumenteerd, hoeft er geen sprake meer te zijn van onzekerheden in de zorglevering en vervalt de afhankelijkheid van de productieverklaringen van zorgleveranciers. Sociaal domein
Realisatie 2021 (x €1.000)
Begroting 2021 (x €1.000)
Realisatie 2020 (x €1.000)
Jeugdzorg ZIN
27.758
28.790
25.030
Prestatielevering pgb vastgesteld, geen bevindingen
Jeugdzorg pgb
678
766
685
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor de gedeclareerde zorgkosten. Middels een deelwaarneming zijn enquêtes uitgevoerd door de gemeente om de prestatielevering zelfstandig te verifiëren. Hieruit zijn geen bijzonderheden geconstateerd.
Wmo ZIN
31.904
33.355
35.059
Wmo pgb
1.537
2.813
3.042
Totaal
61.877
65.724
63.816
Tabel - Sociaal domein
7
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarverslag In dit hoofdstuk beschrijven we wat ons is is opgevallen relatie opgevallen in in relatie tottot dede informatiewaarde van het jaarverslag. informatiewaarde van het jaarverslag. Daarnaast beschrijven we onze visie op de financiële positie. positie van de gemeente Delft.
04
8
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie De kengetallen laten een positieve ontwikkeling zien maar ruimte blijft beperkt
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De financiële conditie is voor veel gemeenten ondermaats, zo stelt de VNG in de in november 2021 gepubliceerde financiële conditie-index. Wij hebben uw financiële positie aan de hand van zes kengetallen onder elkaar gezet. Uw positie ondersteunt een stabiele uitvoering van gepland beleid. Als we bijvoorbeeld kijken naar het exploitatieresultaat, dan is dit de afgelopen drie jaar positief, maar wijkt veel af van de begroting. De bijdrage van de onvoorziene baten en lasten is hoger dan gemiddeld. De financiële positie van gemeente Delft blijft onzeker Het resultaat van gemeente Delft over 2021 is met ruim €14,2 miljoen positief. Individuele oorzaken liggen hieraan ten grondslag die gedurende het jaar aan de raad zijn voorgelegd. Dit betreft beschermd wonen, maatschappelijke opvang, BUIG en het gemeentefonds. In de jaarrekening leest u op pagina ‘Financieel resultaat 2021’ een nadere toelichting op het resultaat. Om de grip op uw financiële conditie te vergroten, kan de financiële paragraaf in de raadsvoorstellen worden uitgebreid en gestandaardiseerd. Ook kunt u baat hebben bij het vooraf aanmerken van financiële aandachtspunten bij de begroting en jaarrekening. Deze mogelijkheden dragen bij aan het verhogen van de kwaliteit van de informatievoorziening zodat u op de juiste momenten beter de financiële consequentie in uw besluitvormingsproces kunt afwegen.
Kengetallen
Gemeente Delft
Landelijk**
2021
2020
2021*
2020
Solvabiliteit
39,2%
38,9%
31%
35%
Grondexploitaties
0,7%
0,5%
9%
9%
Structurele exploitatieruimte
5,5%
-0,4%
1%
2%
Nettoschuldquote
39,3%
44,5%
73%
49%
Nettoschuldquote gecorrigeerd
24,7%
28,5%
67%
42%
Belastingcapaciteit
106,2%
115,4%
105%
103%
Weerbaarheid
Wendbaarheid
* Op basis van de begroting 2021 ** Bron: https://findo.nl/jive Tabel – Kengetallen financiële positie
8I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het weerstandsvermogen is vanaf 2020 gestegen door Enecogelden
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Gemeente Delft heeft een ratio weerstandsvermogen van 2,2 - gestegen met 0,3 ten opzichte van vorig jaar - en ondersteunt het voeren van een stabiel financieel beleid. In de berekening wordt het integrale cijfer, algemene dienst plus grondbedrijf, als uitgangspunt genomen. De ratio wordt als matig beoordeeld bij een waarde tussen 0,8 en 1, als voldoende bij een waarde tussen 1 en 2 als uitstekend bij een waarde groter dan 2. De financiële risico’s komen voornamelijk voort uit de programma’s ‘Goed Wonen’ en ‘Sterk en Sociaal’, al dan niet in combinatie met de verdere impact van Covid-19. Nieuw is het risico prijsstijgingen investeringen onderwijshuisvesting voor €7 miljoen en verder dalen de risico’s voornamelijk in het programma ‘Sterk en Sociaal’ ten opzichte van 2020. Vooruitkijkend heeft voor 2022 ook de opvang van Oekraïense vluchtelingen financiële consequenties. Tot op heden is circa €1,6 miljoen gebudgetteerd en gedeeltelijk al uitgeven. De raad is hierin meegenomen met verschillende budgetvoorstellen. Deze ontwikkelingen maken het begroten en verantwoorden niet eenvoudig. Wij ondersteunen de organisatie met advies om ook in deze situatie aan de verantwoordingsverplichtingen te voldoen en tijdig begrotingswijzigingen aan de raad aan te bieden (zie volgende pagina).
Ontwikkeling van het weerstandsvermogen
€ 98.800
2021 € 43.700
€ 109.000
2020 € 55.366
€ 75.200
2019 € 20.683
Weerstandscapaciteit (x €1.000) Figuur - Ontwikkeling weerstandsvermogen
Risico's (x €1.000)
8II
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Financiële positie Het vermogen van gemeente Delft laat zich in dit tijdperk lastig voorspellen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Financiële positie Observaties jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De grafiek hiernaast laat het verschil tussen het begrote en gerealiseerde saldo van baten en lasten zien van 2018 tot en met 2021 (het resultaat voor toevoegingen en onttrekkingen uit reserves). Ook dit jaar is het gerealiseerde saldo van baten en lasten sterk voordelig ten opzichte van de begroting. Let op dat in 2020 de realisatie sterk is beïnvloed door de verkoop van Eneco; de verkoopopbrengst bedroeg in 2020 €99,4 miljoen. De toekomstige financiële positie blijft moeilijk in te schatten door zaken die zich gedurende het jaar voordoen. De raad wordt hier actief door de organisatie in meegenomen. In 2021 was dit voor €9,5 miljoen, via onder andere het herstelplan, de kadernota, het MPG, de coronarapportages en de najaarsrapportage. De organisatie is reeds een project gestart om de P&C-cyclus te verbeteren. Ons advies is om in dit proces ook expliciet de kwaliteit van begroten te beoordelen om zo de voorspelbaarheid van de financiële gevolgen betrouwbaar in te schatten. De incidentele baten en lasten vanuit de coronacrisis of in 2022 voor de opvang van vluchtelingen maken dit proces niet eenvoudig. Btw-labeling en mengpercentage De btw-labeling en het mengpercentage zijn al geruime tijd niet meer formeel geactualiseerd. Wij raden de organisatie sterk aan om een gedetailleerde herberekening uit te voeren om de mogelijke financiële impact te bepalen.
Voorspellend vermogen van gemeente Delft € 100.000 € 80.000 € 60.000 € 40.000 € 20.000 €€ -20.000
2018
Begroot voor wijzigingen Figuur - Voorspellend vermogen
2019
2020
Begroot na wijzigingen
2021 Realisatie
9
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Observaties jaarverslag De kwaliteit van uw jaarverslag is goed
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Financiële positie
Wij hebben vastgesteld, op grond van de verkregen informatie in onze controle, dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn.
Jaarrekening en jaarverslag zijn verenigbaar
Observaties jaarverslag
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Jaarrekening
In het BBV zijn diverse eisen opgenomen voor de vorm en inhoud van het jaarverslag. Wij hebben vastgesteld dat uw jaarverslag voldoet aan het BBV.
Bijlagen
Jaarverslag voldoet aan eisen BBV
Onze samenwerking
Kwaliteit paragrafen
Vooruitblik
Informatiewaarde is goed
Kwaliteit paragrafen Wij hebben vastgesteld dat alle verplichte informatie in de paragrafen is opgenomen. Daarnaast hebben wij de informatiewaarde van de paragrafen beoordeeld. Deze geven veel informatie over de realisatie ten opzichte van de uitgangspunten van het beleid. Daarnaast zijn paragrafen opgesteld over specifieke onderwerpen. Ten opzichte van andere gemeenten rapporteert gemeente Delft bondig wat de leesbaarheid ten goede komt. Informatiewaarde is goed Ons oordeel is gebaseerd op de leesbaarheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses. Wij zijn van mening dat het jaarverslag de raad de gewenste informatie verschaft per beleidsterrein. De informatiewaarde kan verder worden vergroot door bijvoorbeeld meer in te gaan op wat het college vindt van de ontwikkeling in de kengetallen. Wij begrijpen dat dit ook in de mondelinge toelichting in het verantwoordingsdebat aan de orde kan komen.
10
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Jaarrekening In dit hoofdstuk geven we een beschrijving van de verrichte werkzaamheden met betrekking tot de verhoogde risico’s, rechtmatigheid en schattingen. Ten slotte staan we stil bij fraude en het niet naleven van wet- en regelgeving.
05
11
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid
Verhoogde risico’s Bij de uitvoering van de werkzaamheden ten aanzien van de verhoogde risico’s hebben we geen uitzonderingen of aanwijzingen van frauduleuze activiteiten opgemerkt In onderstaande tabel geven wij een samenvatting van de bevindingen van verrichte werkzaamheden met betrekking tot de significante en hogere-normale risico’s die in ons controleplan zijn vastgesteld. Ten opzichte van ons controleplan hebben wij geen risico’s geïdentificeerd. Risico Prestatielevering sociaal domein
Inherent risico
Normaal
Significant
Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management
Normaal
Significant
Uitkomst controlewerkzaamheden Prestatielevering in het sociaal domein is complex. Ook in dit tweede coronajaar zijn bepaalde takken van zorg (zoals hulp bij huishouden en dagopvang) maandenlang dicht geweest. Ook zijn er gevallen bekend waarbij zorgleveranciers niet welkom waren vanwege het risico van verspreidingsgevaar. In deze gevallen is zorg (deels) niet geleverd, maar wél doorbetaald. Gemeente Delft heeft de landelijke aanpak gehanteerd waarbij de zorgleveranciers via productieverantwoordingen zekerheid hebben verstrekt over onder andere het ‘meerwerk’ en de ‘continuïteitsbijdragen’. Vanuit onze controle zijn geen afwijkingen boven de rapporteringstolerantie gebleken. Het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het management is op basis van de controlestandaarden altijd een significant risico. Interne beheersingsmaatregelen, ongeacht hoe goed in opzet en bestaan, kunnen risico's van materiële onjuistheden in de jaarrekening slechts beperken, en niet volledig afdekken, wegens de inherente beperkingen van interne beheersingsmaatregelen. We hebben een data-analyse uitgevoerd op (handmatige) boekingen 2021 voor gemeente Delft. We hebben uit hoofde van deze test geen ongebruikelijke transacties geconstateerd.
11I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen
Verhoogde risico’s
Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Risico Rechtmatigheid Europese aanbestedingen
Inherent risico
Normaal
Significant
Waardering grondexploitatie Normaal
Significant
Uitkomst controlewerkzaamheden De aanbestedingsrichtlijnen zijn complex. De omvang van de onrechtmatige aanbestedingen is toegenomen. Deze komen met name voort uit dossiers die in het verleden ten onrechte (nog) niet (Europees) zijn aanbesteed. Meer details zijn beschikbaar op de pagina Rechtmatigheid. Het risico van waardering van de grondexploitaties is doorgaans bij gemeenten een verhoogd risico. Dit komt omdat er veel schattingsposten zijn gemoeid bij deze balanspost. Behalve de parameters (kostenstijging, opbrengstenstijging, etc.) is de waardering gebaseerd op een raming van nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. We hebben controlewerkzaamheden uitgevoerd op de waardering en we hebben uit hoofde van deze test geen bijzonderheden geconstateerd.
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid De onrechtmatigheden bij aanbestedingen zijn toegenomen
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
De onrechtmatige Europese aanbestedingen zijn toegenomen van €699.000 in 2020 naar €849.425 in 2021. Dit valt boven de rapportagegrens van €200.000 maar is in relatie tot de materialiteit (€4,3 miljoen) beperkt in omvang en heeft derhalve geen invloed op onze controleverklaring. Het merendeel, namelijk €795.722, van de onrechtmatigheden in 2021 betreft contracten voor inhuur waarvoor niet de juiste aanbestedingsprocedures zijn doorlopen. We merken op dat een gedeelte van deze contracten via DAS (aanbestedingsplatform) zijn afgesloten waarvoor het contract tot en met 2020 liep. Voor de inhuur 2021 zijn, door het op afstand werken vanwege corona (minder korte communicatielijnen), hiervoor geen nieuwe contracten afgesloten via DAS of de andere gebruikelijke procedures binnen het proces inkopen en aanbesteden, waardoor de inhuur onrechtmatig heeft plaatsgevonden. Wij vragen de aandacht van het college om DAS als centraal systeem voor inhuur personeel consequent te blijven gebruiken.
12
12I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheid Geen sprake van onrechtmatigheden in het kader van begrotingsrechtmatigheid
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Is op programma- of kredietniveau niet meer besteed dan waar u als raad toe besloten heeft. Overschrijdingen kunnen in sommige gevallen onrechtmatig zijn. Onderstaand hebben wij de overschrijdingen opgenomen en weergegeven of deze wel of niet meewegen in ons oordeel bij de jaarrekening.
Programma
Lasten werkelijk (x €1.000)
Overschrijdingen t.o.v. begroting (na wijziging) (x €1.000)
Telt overschrijding mee voor het oordeel?
Duurzaam Delft
6.370
446
Nee
Het verschil wordt vooral veroorzaakt door wettelijke verplichtingen duurzaamheid ad €479.000 waarvan de werkzaamheden in 2021 zijn voorbereid en in 2022 worden uitgevoerd. De uitvoering van deze werkzaamheden hangt samen met de uitvoering van instandhoudingsonderhoud en het vraagstuk van split incentives (aanvullende contractuele afspraken tussen eigenaar en huurders moeten gemaakt zijn voordat de werkelijke uitvoering kan starten).
Economische zelfstandigheid
89.158
1.022
Nee
Door de Covid-19-crisis is het aantal uitkeringsgerechtigden licht toegenomen. Bovendien ziet gemeente Delft een toename van het aantal loonkostensubsidies BUIG. Deze loonkostensubsidies worden verstrekt aan werkgevers voor mensen die niet in staat zijn zelfstandig het minimumloon te verdienen. De verwachting is dat de kosten hiervoor de komende jaren verder zullen stijgen.
Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Toelichting
13
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Schattingen De schattingen van het college nader uitgelicht Bij het opstellen van de jaarrekening moet het college belangrijke boekhoudkundige schattingen, beoordelingen en aannames toepassen en toelichten. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en aannames die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Onderstaande tabel bevat een overzicht van onze bevindingen met betrekking tot die schattingen en oordelen. Oordeel
Schatting
2021
Waardering financiële vaste activa
We hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van zijn deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig tot stand zijn gekomen. Voorgaande jaren is er gesproken over de businesscase van Parkeren Delft B.V. De kasstroom in 2021 is nog maar licht negatief en daarmee is de prestatie beter dan begroot. Derhalve is de waardering en het niet voorzien van de negatieve resultaten op Parkeren Delft B.V. akkoord bevonden.
De waardering van de APPA-voorziening
De voorziening voor wethouderspensioenen (APPA) ultimo 2021 is onderbouwd door actuariële berekeningen berekend door een externe serviceorganisatie. Door deze organisatie zijn de uitgangspunten uit de circulaire van het ministerie gebruikt. Wij zijn akkoord met deze uitgangspunten.
Impact van Covid-19 Fraude en wet- en regelgeving Vooruitblik Onze samenwerking
2020
Opmerkingen
Bijlagen
Controleverschil
Voorzichtig
Evenwichtig
Optimistisch
Controleverschil
14
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Impact van Covid-19 De impact van Covid-19 voor de jaarrekening(controle) 2021
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen Impact van Covid-19
Het coronavirus heeft geleid tot een onvoorstelbare impact op het openbare leven en op het persoonlijke leven van velen. Van economie tot veiligheid en van cultuur tot het welzijn van inwoners zelf. Dat we moeten toewerken naar een ‘nieuwe manier van werken’ ondervinden we tot op de dag van vandaag. Gemeente Delft heeft samenvattende overzichten ingericht ten aanzien van de impact van Covid-19 - Tozo Vanaf de inleiding tot en met de toelichting per programma wordt de specifieke impact van Covid-19 kenbaar gemaakt in de jaarrekening. Deze samenvattende overzichten geven gezamenlijk de (financiële) gevolgen van de crisis weer.
Fraude en wet- en regelgeving
Er resteren uiteraard onzekerheden en risico’s
Vooruitblik
Op basis van eerdere compensaties concludeert het college dat het kabinet er in deze overbruggingsfase alles aan doet om de gevolgen voor gemeenten van de coronacrisis zoveel mogelijk te compenseren. Het risico op die onderdelen is daarmee vooralsnog beperkt. Dat neemt niet weg dat er een risico bestaat dat deze steun een keer ophoudt dan wel (veel) minder wordt. In de coronaparagraaf én in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing worden de gerelateerde risico’s en het verwachte effect op de financiële positie uitgelicht.
Onze samenwerking Bijlagen
Geen onrechtmatigheden geconstateerd in relatie tot Covid-19 Afgelopen jaar is vanuit de sectorgroep binnen PwC een ‘praatplaat’ en een ‘actieplan’ ontwikkeld om u en uw gemeente te ondersteunen in het gesprek over de impact van Covid-19 op de financiële positie en de getrouwheid en rechtmatigheid van transacties van gemeenten en provincies. De aandachtspunten die we voorgaand jaar met elkaar hebben geïdentificeerd gelden nog steeds. In 2021 heeft de gemeente opvolging gegeven aan de onderstaande ontwikkelingen: •
De onduidelijkheid bij mogelijke onrechtmatigheden met betrekking tot het vaststellen van de identiteit is inmiddels verduidelijkt. Indien de gemeente de identiteit met BRP, Suwinet of DigiD vaststelt, is er sprake van een formele onrechtmatigheid zonder financiële gevolgen. Gemeente Delft stelt de identiteit vast door een paspoort of ID-kaart, Suwinet, DigiD of BRP of stelt geen identiteit vast. Derhalve leidt dit niet tot een financiële/formele onrechtmatigheid in 2021 voor gemeente Delft.
•
In lijn met het M&O-beleid heeft gemeente Delft aandacht gegeven aan het (zichtbaar) toetsen van IB-signalen gerelateerd aan Tozo-uitkeringen door een risicogerichte controle. Hierbij zijn geen bijzonderheden geconstateerd.
•
Gemeente Delft heeft goed inzichtelijk gemaakt en onderbouwd bij welke uitgaande subsidies gebruik is gemaakt van de hardheidsclausule. Hierbij is er (niet) gemotiveerd waarom bepaalde keuzes gemaakt worden en waarom bepaalde subsidies wel of niet anders worden vastgesteld dan initieel verleend.
15
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Verhoogde risico's Rechtmatigheid Schattingen
Fraude en wet- en regelgeving Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd; geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Wij hebben tijdens onze controle bijzondere aandacht besteed aan het proces dat u hebt opgezet om frauderisico’s en risico’s op het niet naleven van wet- en regelgeving te identificeren. De organisatie is bezig lokale risicoanalyse centraal te registreren zodat een collectieve analyse mogelijk wordt. Fraude is een ernstig maatschappelijk probleem dat burgers, ondernemingen en de overheid financieel benadeelt. Het voorkomen en opsporen van fraude binnen uw organisatie is primair de verantwoordelijkheid van het management en degenen die belast zijn met governance.
Impact van Covid-19
In dat kader verwachten wij dat u een frauderisicomanagementsysteem hebt geïmplementeerd dat bijdraagt aan het voorkomen en detecteren van fraude.
Fraude en wet- en regelgeving
Wij hebben de opzet en de implementatie van de relevante aspecten van het frauderisicomanagementsysteem geëvalueerd, zoals gedragscode, klokkenluidersregeling, incidentenregistratie, onderzoeksprotocol, frauderisicoanalyse en, voor zover wij dit noodzakelijk achten, de werking getoetst van het frauderisicomanagementsysteem. Hierbij hebben wij geen tekortkomingen geconstateerd. Wel staan wij achter het initiatief om frauderisico’s centraal te registreren en te beoordelen zodat afdelingoverstijgende risico’s goed beheerst kunnen worden.
Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Verantwoordelijkheden van het college en de raad De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en opsporen van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving berust bij degenen die belast zijn met governance van de gemeente (de raad) en het college. Als uw accountant is het onze verantwoordelijkheid om onze controle zo te plannen en uit te voeren dat wij een redelijke zekerheid verkrijgen dat de jaarrekening als geheel geen materiële onjuistheden bevat, of die nu worden veroorzaakt door fraude of door fouten, rekening houdend met het toepasselijke wet- en regelgevende kader. Door de inherente beperkingen van een controle is het risico onvermijdelijk dat sommige materiële onjuistheden in de jaarrekening onopgemerkt blijven. Geen aanwijzingen of signalen van fraude geïdentificeerd Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen aanwijzingen van fraude onder onze aandacht gekomen. Geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen Tijdens de controle van de jaarrekening 2021 zijn geen gevallen van niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen.
16
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Vooruitblik In dit hoofdstuk bespreken wij de relevante ontwikkelingen die vanaf het jaar 2022 relevant zijn voor uw gemeente. Dat zijn onder meer de veranderende controleverklaring, de komst van de rechtmatigheidsverantwoording en wijzigingen in (onze) controlestandaarden.
06
17
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze controleverklaring Onze controleverklaring wordt uitgebreider op het aspect fraude
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Aankomende wijzigingen in de controleverklaring van accountants ten aanzien van fraude en continuïteit
Een overkoepelende frauderisicoanalyse is momenteel onderhanden in de organisatie
Op 8 december 2021 heeft de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) besloten dat accountants voor jaarrekeningcontroles die vallen binnen het domein van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) vanaf het boekjaar 2022 uitgebreider moeten rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring. Deze wijzigingen zullen ook van invloed zijn op de controleverklaring die wij vanaf 2022 verstrekken.
Wij zien dat u een interne beoordeling bent gestart voor de kwaliteit van uw fraudepreventieprogramma. Graag blijven we komend jaar in gesprek over de geïdentificeerde acties om de kwaliteit van dit programma op te zetten en te verbeteren. Dit is mede bepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren.
Ten aanzien van fraude zullen wij op basis van de aangepaste standaard gaan rapporteren over de risico-inschatting, verrichte werkzaamheden en materiële bevindingen ten aanzien van fraude. Ten behoeve daarvan zullen we het fraudepreventieprogramma van gemeente Delft verder onderzoeken, waaronder: •
de implementatie van een gedragscode met ethische gedragsregels voor het creëren van een cultuur van eerlijkheid;
•
de door het management uitgevoerde frauderisicoanalyse;
•
de maatregelen van interne beheersing die getroffen zijn om specifieke frauderisico’s te mitigeren;
•
de wijze waarop het management opvolging geeft aan meldingen van klokkenluiders of andere signalen van fraude;
•
het opstellen van een redresplan en het uitvoeren en monitoren van de acties.
Een editie van PwC’s Spotlight is volledig gewijd aan fraude en geeft onder andere inzicht in de diverse rollen en verantwoordelijkheden voor verschillende gremia. Ook bevat zij handvatten over hoe de ambtelijke organisatie een frauderisicoanalyse kan opstellen. Daarnaast adviseren we de directie en het college om te beoordelen wat de kwaliteit is van het gehele fraudepreventieprogramma en, indien nodig, tijdig maatregelen te treffen om de kwaliteit van dit programma te verbeteren. De kwaliteit van dit programma is mede bepalend voor de bevindingen die wij in de controleverklaring zullen (moeten) rapporteren. Wij adviseren de directie en het college tevens om hierover zelf in de risicoparagraaf in uw paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren zodat wij hier in onze controleverklaring naar kunnen verwijzen en de door u gerapporteerde informatie kunnen bevestigen.
18
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Rechtmatigheidsverantwoording De voorbereidingen voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn in volle gang De Kadernota rechtmatigheid 2022 is gepubliceerd In augustus 2021 is de Kadernota rechtmatigheid 2022 verschenen. De commissie BBV geeft in deze nota haar visie op de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. De kadernota bevat stellige uitspraken en aanbevelingen die relevant zijn voor uw gemeente. Daarnaast is er voor de raadsleden een hoofdstuk (hoofdstuk 2) waarin op hoofdlijnen uitleg wordt gegeven over het begrip rechtmatigheid en de rollen die de verschillende partijen hebben rondom de toepassing van rechtmatigheid. Wij bevelen u aan om kennis te nemen van dit hoofdstuk. De rechtmatigheidsverantwoording als kans Naar aanleiding van bovengenoemde consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen. Vanuit PwC hebben we recent een ‘blog’ gepubliceerd over ‘De rol van de raad bij de rechtmatigheidsverantwoording’ waarin een zestal adviezen wordt geschreven voor raadsleden. Een van die adviezen is: “Wees helder over de gewenste rapportage door het college”.
We hebben gemeente Delft eerder geadviseerd om voor te sorteren op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording en (bijvoorbeeld) de paragraaf bedrijfsvoering al hierop in te richten. Vanuit de Kadernota rechtmatigheid 2022 komen onder andere de volgende stellige uitspraken naar voren:
In de paragraaf bedrijfsvoering wordt op basis van de afspraken met de raad aanvullende informatie opgenomen over de individueel geconstateerde afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording. In de paragraaf bedrijfsvoering beschrijft het college welke actie het onderneemt om de afwijkingen in de toekomst te voorkomen. Mogelijke inhoud van de paragraaf bedrijfsvoering De paragraaf bedrijfsvoering kent geen voorgeschreven wettelijke structuur. Feitelijk kunnen alle onderwerpen met een overkoepelend karakter die de gemeentelijke bedrijfsvoering en organisatie betreffen in deze paragraaf aan de orde komen. Zo kunnen in deze paragraaf onderwerpen als integriteit, innovatie en privacy aan de orde komen. Maar ook de organisatiestructuur, personeelsbeleid, duurzaamheidsbeleid en investeringsbeleid kunnen aan de orde komen. Vooropstaat dat de eigenheid van de gemeente en de wens van de raad bepalend zijn voor de onderwerpen in de paragraaf bedrijfsvoering. Regels voor begrotingsonrechtmatigheid dienen in de financiële verordening te worden vastgelegd In de financiële verordening dienen het college en de raad toe te lichten wat de begrotingsonrechtmatigheden zijn. De commissie BBV adviseert om tussen raad en college af te spreken hoe afwijkingen van de begroting geïnterpreteerd worden in het kader van het uitoefenen van het budgetrecht door de raad.
Begrotingsonrechtmatigheden die niet binnen de beleidskaders passen dienen te worden opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering (voor zover de rapportagetolerantie is overschreden). Als ook de verantwoordingsgrens is overschreden, moet er ook een toelichting in de rechtmatigheidsverantwoording worden opgenomen.
18I
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de veranderingen en de misverstanden rondom de rechtmatigheidsverantwoording
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik
Wat zijn de misverstanden?
Actuele stand van zaken Tweede Kamer
•
Het college wordt nu verantwoordelijk voor de rechtmatigheid. Dit klopt niet. Dit was namelijk al zo, dus dit is niet veranderd.
•
De werkzaamheden van de accountant worden minder. Dit klopt niet. Omdat de accountant een getrouwheidsoordeel geeft bij de rechtmatigheidsverantwoording, dient de accountant net zoveel werkzaamheden te verrichten als in het verleden.
•
Rechtmatigheidsfouten kunnen nog steeds leiden tot een anders dan goedkeurende controleverklaring. Dat klopt niet. Rechtmatigheidsfouten wegen niet meer mee voor het oordeel van de accountant en kunnen dus ook niet leiden tot een aangepaste controleverklaring. Indien de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording zelf niet kan worden vastgesteld, kan dit impact hebben op de controleverklaring van de accountant.
De Tweede Kamer heeft op 31 mei 2022 het wetsvoorstel waarin de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording is geregeld aangenomen. Naar verwachting wordt de invoering uitgesteld tot 2023. De ambtelijke organisatie volgt dit proces. Het wetsvoorstel voor invoering van de RMV moet nog worden behandeld door de Eerste Kamer en onderliggende regelgeving moetnog worden aangepast. Gemeente Delft is er klaar voor, want de IB is voldoende volwassen om de rechtmatigheidsverantwoording te onderbouwen.
Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
•
•
Een rechtmatigheidsverantwoording is hetzelfde als een ‘In Control Statement’. Dat klopt niet. Een ‘In Control Statement’ omvat meer aspecten dan rechtmatigheid. Het college moet alle afwijkingen toelichten. Dat klopt niet. In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college alle afwijkingen toe voor zover die leiden tot een overschrijding van de verantwoordingsgrens (maximaal 3%). In de paragraaf bedrijfsvoering wordt een toelichting gegeven op alle afwijkingen die uitkomen boven de rapporteringstolerantie (die ook voor de accountantscontrole geldt, namelijk €200.000).
Als het college over 2022 de rechtmatigheidsverantwoording als pilot wil opnemen, dan moeten de volgende acties geïnitieerd worden De volgende acties hebben prioriteit en zijn echt nodig om een rechtmatigheidsverantwoording onderdeel te kunnen laten zijn van de jaarrekening 2022: •
Het formaliseren en formeel laten vaststellen van een controleplan 2022 waarin relevante aspecten van de interne controle beschreven worden.
•
Het ontwikkelen en optimaliseren (eerste halfjaar) en uitvoeren (tweede halfjaar) van kwaliteitstoetsen om de rechtmatigheid aan te tonen.
•
Het ontwikkelen van een voortgangsrapportage die inzicht geeft in de voortgang van de beheersing en rechtmatigheid per 31 december 2022.
•
Het college en de raad moeten afspraken maken over het gewenste inzicht van de paragraaf bedrijfsvoering in de jaarrekening 2022.
18II
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Rechtmatigheidsverantwoording Inzicht in de veranderingen en de misverstanden rondom de rechtmatigheidsverantwoording
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening
Daarnaast zijn er acties te benoemen die voor 2022 al welkom zouden zijn, maar ook kunnen wachten tot 2023 •
Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording
•
Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
•
Heeft het college reeds afspraken gemaakt over deze onderwerpen:
Een gemeente met de omvang als die van Delft wil eigenlijk tussentijds (minimaal twee keer per jaar) inzicht in de stand van de interne beheersing en daaraan gerelateerd zouden ook tussentijds controles moeten plaatsvinden.
Vereiste communicatie op grond van de controlestandaarden
Op dit moment steunt gemeente Delft nog veel op de werkzaamheden in de derde lijn van het Drielijnenmodel. Het samenspel tussen de drie lijnen moet worden geoptimaliseerd waarbij de eerste en tweede lijn een grotere rol moeten krijgen zodat de derde lijn beter in haar eigenlijke rol kan groeien.
De verantwoordingsgrens voor 2022 is bepaald op basis van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves
De verantwoordingsgrens voor 2022 is vastgesteld door de raad
Het normenkader 2022 is onder handen of datum vaststelling door de raad is gepland
De financiële verordening is herzien indien er staat dat de accountant de rechtmatigheid toetst
De financiële verordening bevat op welke wijze wordt omgegaan met begrotingsonrechtmatigheden
Procesbeschrijvingen en risicoanalyses van de materiële processen dienen te worden beschreven c.q. geactualiseerd voor het stuk rechtmatigheidsverantwoording.
Ja
Onder handen
Het college en de raad hebben overeenstemming inzake de mate van detail in de paragraaf bedrijfsvoering
Het interne controleplan van de gemeente bevat een scoping van de processen en balansposten, risicoanalyses per proces en post en controleaanpak
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Gemeenteraadsverkiezingen Overdrachtsdossier nieuwe raadsleden als basis voor het jaarrekeningproces
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden Onze samenwerking Bijlagen
Op woensdag 16 maart 2022 zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. Een tijd waarin nieuwe raadsleden zich inlezen in de gemeentefinanciën en waar snel de behandeling van de jaarrekening op de raadsagenda staat. Vanuit uw controlerende rol staat jaarlijks de vaststelling van de jaarrekening op de raadsagenda. Wij als accountant ondersteunen u graag in uw controlerende rol en zorgen ervoor dat u zich daarbij vooral kunt richten op de (beleids-) inhoud. Op onze website hebben we een kort filmpje weergegeven waarin kort uw (nieuwe) rol en verantwoordelijkheid worden belicht. Op onze website geven we ook vijf concrete adviezen voor raadsleden hoe de jaarrekening gebruikt kan worden als instrument en waarbij u zich als (nieuw) raadslid kunt inlezen in de rol van raadsleden in het jaarrekeningproces en de accountantscontrole bij gemeenten.
19
20
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Wijzigingen standaarden Aandacht gevraagd voor de interne procesbeschrijvingen en risicoanalyses
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze controleverklaring Rechtmatigheidsverantwoording Gemeenteraadsverkiezingen Wijzigingen standaarden
Meer focus op het proces van risico-identificatie en -beoordeling
•
Als onderdeel van onze op risico's gebaseerde controle richten wij ons op de gebieden met het grootste risico op afwijkingen van materieel belang. Als reactie op een evoluerende en steeds complexere omgeving die uw gemeente beïnvloedt, zullen we onze aandacht en inspanning vergroten om uw organisatie en het risico-identificatie- en -beoordelingsproces te begrijpen. Hierbij worden ook specifiek de IT-omgeving en de bijbehorende risico's meegenomen. Dit sluit aan bij de doelstelling van de herziene controlestandaard 315, die vanaf dit jaar van kracht wordt. Daarom willen wij uw aandacht vragen voor:
We zijn meer dan bereid om dit onderwerp en de bijbehorende wederzijdse verwachting te bespreken in afwachting van de samenwerking voor volgend jaar.
•
De kwaliteit van de end-to-endprocesbeschrijvingen, inclusief gerelateerde journaalposten. Gemeente Delft heeft voor verschillende processen wel uitgeschreven procesbeschrijvingen, maar die worden niet allemaal op consequente wijze geschreven c.q. geactualiseerd. Daarnaast maken gerelateerde journaalposten hier nog geen deel van uit.
•
De kwaliteit van de risicoanalyse uitgevoerd door het college, waarbij tevens een specifieke risicoanalyse wordt uitgevoerd voor het onderwerp fraude. Gemeente Delft heeft reeds veel aandacht voor risicoanalyse in brede zin, maar het aspect fraude maakt daar nog geen deel van uit.
Onze samenwerking Bijlagen
De aandacht voor de mate van IT-afhankelijkheid van bedrijfsprocessen en het daaruit voortvloeiende risico. Indien gemeente Delft wil steunen op beheersingsmaatregelen in of rapportages vanuit een applicatie, dan moet eerst ook de opzet worden geëvalueerd, het bestaan worden vastgesteld en de werking worden gecontroleerd rondom de beheersing van de algemene IT-omgeving (ITGC’s). Hiermee bedoelen we bijvoorbeeld wijzigingsbeheer en gebruikersbeheer.
21
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Onze samenwerking In dit hoofdstuk beschrijven we hoe wij hebben samengewerkt met u en uw medewerkers. Daarnaast presenteren wij een overzicht van het aantal uren dat er is gewerkt aan de controle.
07
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
Onze samenwerking We hebben een constructieve samenwerking ervaren tijdens het controleproces
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
In deze huidige tijd van hybride samenwerken hebben wij een plezierige samenwerking ervaren en is de communicatie tussen het kernteam jaarrekeningcontrole, de afdeling interne controle en PwC goed verlopen. Hierbij waren de communicatielijnen kort en dit heeft ertoe bijgedragen dat het een gestructureerd proces is geweest. We hebben een open en fijne cultuur ervaren. Aangezien we voortdurend streven naar een verbetering van het controleproces en onze dienstverlening, evalueren we dit proces graag op korte termijn. Geen bevindingen te melden rondom onafhankelijkheid Wij hebben onze naleving van externe normen en ons wereldwijde onafhankelijkheidsbeleid met betrekking tot onze dienstverlening in 2021 bewaakt en bevestigen dat wij aan deze onafhankelijkheidsvereisten hebben voldaan en voldoen.
21I
22
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen SiSa Wet normering topinkomens Materialiteit Communicatie Verantwoordelijkheden
Bijlagen In de eerste bijlage beschrijven we de uitkomsten van de werkzaamheden ten aanzien van de SiSa-bijlage. Daarna staan we stil bij onze controle van de WNT-verantwoording. Vervolgens lichten we de materialiteit toe. Tot slot geven we een update over de verplichte communicatie.
08
23
Accountantsverslag 2021 | Gemeente Delft
Aanbiedingsbrief Onze kernboodschappen Onze conclusies
SiSa Geen bevindingen in de SiSa-bijlage
Ontwikkelingen 2021 Jaarverslag Jaarrekening Vooruitblik Onze samenwerking Bijlagen
Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2021. In 2021 zijn er veel SiSa-regelingen bijgekomen. Van de 28 huidige regelingen zijn er 15 nieuw en is regeling B1 komen te vervallen ten opzichte van voorgaand jaar.
SiSa
Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (‘BADO’) zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening.
Wet normering topinkomens
De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering:
Materialiteit
•
€12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000;
•
10% indien de omvangsbasis groter dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1.000.000;
•
€125.000 indien de omvangsbasis groter is dan €1.000.000.
Communicatie Verantwoordelijkheden
De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de volgende tabel hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen. De strekking van de verklaring bij de jaarrekening (inclusief de SiSa-bijlage) is goedkeurend inzake de getrouwheid en rechtmatigheid.
M&O-beleid Tozo Binnen gemeente Delft zijn procedures aanwezig om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren (met betrekking tot de uitkeringsverstrekkingen Tozo). Wij hebben ten behoeve van onze controle de opzet en het bestaan van de daarin opgenomen beheersingsmaatregelen beoordeeld en hierin geen tekortkomingen gesignaleerd. Voor de afwerking van IB-signalen heeft de gemeente risicogericht de signalen ingedeeld in deelmassa’s, waarbij voor de afwikkeling van IB-signalen is gestart met de signalen die het meest waarschijnlijk voor terugvordering van de uitkering zouden zorgen. Wij hebben uit alle afgehandelde IB-signalen een deelwaarneming getrokken van 15 dossiers om de werking van de procedure van opvolging van IB-signalen te toetsen. Hierbij zijn geen bijzonderheden geconstateerd. Bij het niet voldoen aan de criteria zijn de verstrekte uitkeringen teruggevorderd of is terugvordering in gang gezet.